คู่มือนี้เขียนให้ ผู้เสียหาย ที่เพิ่งรู้ตัวว่าถูกหลอก ไม่ว่าจะเป็นการซื้อของแล้วไม่ได้ของ ถูกหลอกให้ลงทุน ถูกหลอกให้โอนค่ามัดจำ หรือถูกแอบอ้างเป็นเจ้าหน้าที่รัฐ
⏱ เรื่องนี้แข่งกับเวลาจริง ๆ — เงินที่เข้าบัญชีมิจฉาชีพมักถูกโอนกระจายต่อภายในเวลาสั้นมาก ยิ่งแจ้งช้า โอกาสที่จะยังมีเงินเหลือให้อายัดยิ่งน้อยลง ลำดับข้างล่างนี้จึงเรียงตามสิ่งที่ควรทำก่อนหลัง ไม่ใช่ตามความสำคัญ
ชั่วโมงแรก: หยุดเลือดก่อน
1. หยุดโอน ไม่ว่าจะถูกอ้างเหตุผลอะไร
รูปแบบที่ทำให้ความเสียหายบานปลายที่สุดคือการถูกบอกว่าต้องโอนเพิ่มอีกนิดเดียวเพื่อจะได้เงินก้อนเดิมคืน เช่น อ้างเป็นค่าภาษี ค่าปลดล็อกบัญชี ค่าธรรมเนียมการถอน หรือค่าดำเนินการเร่งด่วน ถ้าได้ยินเหตุผลทำนองนี้ ให้ถือว่ายืนยันแล้วว่าเป็นการหลอก
2. โทรแจ้งธนาคารต้นทางทันที
แจ้งว่าถูกหลอกโอนเงินและขอให้ดำเนินการเรื่องบัญชีปลายทาง ธนาคารมีช่องทางรับแจ้งเหตุฉุกเฉินสำหรับกรณีนี้โดยเฉพาะ เตรียมข้อมูลให้พร้อมเมื่อโทร คือเลขบัญชีปลายทาง ชื่อบัญชีปลายทาง วันเวลาและจำนวนเงินที่โอน และช่องทางที่ใช้โอน
3. จดเลขรับแจ้งของธนาคารไว้
ทุกครั้งที่ติดต่อ ให้จดวันเวลา ชื่อเจ้าหน้าที่ และเลขอ้างอิงของเรื่อง เอกสารชุดนี้คือสิ่งที่ทำให้เรื่องเดินต่อได้ในขั้นถัดไป
เก็บหลักฐานก่อนที่มันจะหายไป
หน้าร้าน โปรไฟล์ และห้องแชทของมิจฉาชีพมักถูกลบหรือปิดภายในไม่กี่วัน สิ่งที่ควรเก็บทันที
- สลิปการโอนทุกครั้ง ไม่ใช่เฉพาะครั้งใหญ่
- บทสนทนาทั้งหมด ให้เลื่อนถ่ายภาพหน้าจอตั้งแต่ข้อความแรกจนถึงข้อความล่าสุด อย่าตัดเฉพาะช่วงที่คิดว่าสำคัญ
- โปรไฟล์ ชื่อบัญชีผู้ใช้ ลิงก์ และหมายเลขโทรศัพท์ ที่ติดต่อมา
- ประกาศขายหรือหน้าเว็บ ที่ทำให้ตัดสินใจโอน
- ชื่อและเลขบัญชีปลายทาง รวมถึงพร้อมเพย์หรือกระเป๋าเงินอิเล็กทรอนิกส์ที่ใช้
อย่าลบและอย่าบล็อก แม้จะรู้สึกอยากตัดขาด เพราะการบล็อกทำให้เข้าถึงบทสนทนาเดิมได้ยากขึ้น และการลบทำให้เสียพยานหลักฐานของตัวเอง
แจ้งความ ทั้งช่องทางออนไลน์และการเข้าพบ
การแจ้งธนาคารอย่างเดียวไม่พอ เพราะการอายัดที่จะเดินต่อได้ต้องมีการแจ้งความตามกระบวนการรองรับ
คดีฉ้อโกงออนไลน์มีระบบรับแจ้งความออนไลน์รองรับโดยเฉพาะ ซึ่งออกแบบมาสำหรับกรณีที่ผู้เสียหายกับผู้กระทำอยู่คนละจังหวัด แนวทางที่ใช้ได้ผลคือ แจ้งออนไลน์ไว้ก่อนเพื่อให้มีเลขรับแจ้งโดยเร็ว แล้วจึงเข้าพบพนักงานสอบสวนเพื่อให้ปากคำและส่งมอบหลักฐานฉบับเต็ม
สิ่งที่ควรเตรียมไปตอนให้ปากคำ
- บัตรประชาชน และสมุดบัญชีหรือหน้าแอปที่แสดงรายการโอน
- ไฟล์หลักฐานทั้งชุด จัดเรียงตามลำดับเวลา
- ไทม์ไลน์สั้น ๆ ว่าเรื่องเริ่มอย่างไร โอนกี่ครั้ง ครั้งละเท่าใด และรู้ตัวเมื่อใด
- เลขรับแจ้งจากธนาคาร
การเรียงหลักฐานตามลำดับเวลาช่วยได้จริง เพราะคดีลักษณะนี้ตัดสินกันที่ความต่อเนื่องของเส้นทางเงิน ไม่ใช่ที่ความรุนแรงของถ้อยคำในคำร้อง
เงินที่อายัดไว้ ไม่ได้กลับมาเองโดยอัตโนมัติ
จุดที่ผู้เสียหายจำนวนมากเข้าใจคลาดเคลื่อนที่สุดคือคิดว่าเมื่ออายัดบัญชีได้แล้วเรื่องจบ ความจริงคือการอายัดเป็นเพียงการ หยุดเงินไม่ให้ไหลออกต่อ ส่วนการที่เงินจะกลับมาถึงมือผู้เสียหายต้องมีคำสั่งหรือคำพิพากษาตามกระบวนการรองรับ
นี่คือเหตุผลที่ไม่ควรหยุดแค่การแจ้งอายัด และเป็นจังหวะที่ควรปรึกษาทนายเพื่อดูว่าควรเดินทางอาญาอย่างเดียว หรือควรฟ้องแพ่งควบคู่ไปด้วย
ทางอาญากับทางแพ่ง ใช้คู่กันได้
- ทางอาญา มุ่งดำเนินคดีกับผู้กระทำ เป็นช่องทางที่ทำให้การอายัดและการสืบเส้นทางการเงินเดินต่อได้ และผู้เสียหายสามารถขอให้ชดใช้ค่าเสียหายในคดีอาญาได้ในหลายกรณี
- ทางแพ่ง มุ่งให้ได้คำพิพากษาให้ชำระเงิน ซึ่งนำไปใช้บังคับคดีกับทรัพย์สินที่ตรวจพบได้
ตัวชี้ขาดว่าควรเดินทางไหนไม่ใช่ความรู้สึก แต่คือคำถามสองข้อ คือ ตามตัวผู้กระทำได้หรือไม่ และ มีทรัพย์อะไรเหลือให้บังคับ หากตอบสองข้อนี้ได้ก็เลือกทางได้ไม่ยาก ขั้นตอนการสืบทรัพย์และบังคับคดีอยู่ในคู่มือ ทวงหนี้ สืบทรัพย์ และบังคับคดี
กับดักที่พบบ่อยหลังตกเป็นเหยื่อ
- ถูกหลอกซ้ำโดยคนที่อ้างว่าจะช่วยตามเงินคืน รายชื่อผู้เสียหายถูกส่งต่อกัน จึงมักมีคนติดต่อมาเสนอบริการตามเงินคืนโดยเรียกเก็บเงินล่วงหน้า ระวังเป็นพิเศษกับผู้ที่รับประกันว่าได้เงินคืนแน่นอน เพราะไม่มีใครรับประกันได้
- ไปทวงเองหรือประจานในโซเชียล อาจทำให้ตัวเองกลายเป็นผู้ถูกกล่าวหาในเรื่องใหม่ และทำให้ผู้กระทำระวังตัวจนย้ายเงินเร็วขึ้น
- รอดูก่อนว่าจะติดต่อกลับมาไหม เป็นสิ่งที่เสียหายที่สุด เพราะเวลาที่รอคือเวลาที่เงินถูกกระจายออกไป
สรุปสั้น
- หยุดโอนทันที ไม่ว่าจะถูกอ้างเหตุผลใด
- โทรแจ้งธนาคารก่อน แล้วจดเลขรับแจ้งไว้
- เก็บหลักฐานทั้งชุดก่อนอีกฝ่ายลบ อย่าบล็อก
- แจ้งความออนไลน์เพื่อให้มีเลขรับแจ้ง แล้วเข้าพบพนักงานสอบสวน
- อย่าหยุดที่การอายัด เพราะเงินไม่ได้คืนเองโดยอัตโนมัติ
- ประเมินร่วมกับทนายว่าควรใช้ทางแพ่งควบคู่หรือไม่
อ่านต่อ
- ทวงหนี้ สืบทรัพย์ และบังคับคดีในประเทศไทย
- โดนหมายเรียกจากตำรวจ ต้องทำอย่างไร
- การต่อสู้คดีบัญชีม้า: คู่มือฉบับสมบูรณ์
- คู่มือคดีอาญาในประเทศไทย
คู่มือนี้จัดทำโดย สำนักงานกฎหมายสุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม — ก่อตั้ง พ.ศ. 2529 สำนักงานใหญ่ขอนแก่น สาขากรุงเทพฯ เนื้อหานี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่ความเห็นทางกฎหมายสำหรับกรณีเฉพาะราย ผลของแต่ละเรื่องขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริงและพยานหลักฐานของเรื่องนั้นเอง ก่อนดำเนินการใดควรตรวจสอบกับผู้มีวิชาชีพ