คำตอบหลัก
ตราบริษัทหายแล้วอย่าเริ่มจากการตกใจว่าทุกเอกสารเสี่ยง เริ่มจากเปิด หนังสือรับรองบริษัทฉบับล่าสุด ดูว่าใครมีอำนาจลงนาม และต้องประทับตราสำคัญด้วยหรือไม่ บริษัทไทยไม่จำเป็นต้องจดทะเบียนตราสำคัญเสมอไป กรมพัฒนาธุรกิจการค้าระบุว่าจะไม่จดตราก็ได้ หากอำนาจกรรมการไม่ได้กำหนดให้ต้องประทับตรา ถ้าอำนาจของบริษัทเป็น "กรรมการสองคนลงนามร่วมกัน" โดยไม่มีเรื่องตรา ตราที่หายก็ไม่ได้ทำให้ใครลงนามแทนบริษัทได้เอง แต่ถ้าเป็น "กรรมการหนึ่งคนลงนามและประทับตราสำคัญ" ตราที่หายคือส่วนหนึ่งของอำนาจ และต้องจัดการเร็ว
ลำดับงานที่ควรทำคือ ตรวจอำนาจที่จดทะเบียน ไล่ดูเอกสารที่ตราเคยถูกใช้ แจ้งธนาคารและคู่ค้าสำคัญเป็นหนังสือ ทำบันทึกประจำวัน ให้กรรมการมีมติ แล้วจึงตัดสินใจว่าจะเปลี่ยนตราใหม่หรือเลิกใช้ตราโดยจดทะเบียนเปลี่ยนแปลงกับกรมพัฒนาธุรกิจการค้า
เอกสารที่ถูกประทับตราโดยไม่มีอำนาจ ไม่ได้ผูกพันบริษัทโดยอัตโนมัติ และไม่ได้ไร้ผลโดยอัตโนมัติ ผลขึ้นกับอำนาจลงนามที่จดทะเบียน ความสุจริตของคู่สัญญา และข้อเท็จจริงของเอกสารแต่ละฉบับ
ใครควรอ่านส่วนไหน
| สถานะของคุณ | ส่วนที่ควรอ่าน |
|---|---|
| ตรายังหายอยู่ ยังไม่พบการใช้ | ข้อ 1 ตรวจอำนาจ ข้อ 3 ถึง 5 แจ้งผู้เกี่ยวข้องและเก็บหลักฐาน ข้อ 7 ตัดสินใจเปลี่ยนหรือเลิกใช้ตรา |
| สงสัยหรือพบว่ามีการนำตราไปใช้ | ข้อ 2 ไล่ดูเอกสาร ข้อ 4 บันทึกประจำวันและเรื่องปลอมเอกสาร ข้อ 6 ผลของเอกสารที่ถูกใช้ |
| ตราถูกใช้กับเอกสารไปแล้วและคู่ค้าทวงถาม | ข้อ 6 ผลของเอกสาร ข้อ 2 รวบรวมหลักฐาน แล้วส่งให้ทนายดูก่อนตอบคู่ค้า |
1. ตรวจอะไรเป็นอย่างแรก: อำนาจลงนามที่จดทะเบียนไว้
ขอหนังสือรับรองบริษัทฉบับล่าสุดจากกรมพัฒนาธุรกิจการค้า (อายุเอกสารที่ธนาคารหรือคู่ค้ายอมรับแต่ละแห่งไม่เท่ากัน) แล้วอ่านข้อความเรื่อง "กรรมการผู้มีอำนาจลงนาม" ให้ครบ จากนั้นตอบสามข้อ
| คำถาม | ถ้าตอบว่า "ใช่" | ถ้าตอบว่า "ไม่" |
|---|---|---|
| ข้อความอำนาจระบุให้ประทับตราสำคัญด้วยหรือไม่ | ตราที่หายเป็นส่วนของอำนาจลงนาม ต้องรีบแจ้งและพิจารณาเปลี่ยนหรือเลิกใช้ตรา | ตราที่หายไม่ใช่เงื่อนไขของอำนาจ แต่ยังอาจถูกใช้ให้เอกสารดูน่าเชื่อถือ ต้องแจ้งคู่ค้าเช่นกัน |
| ต้องใช้กรรมการหลายคนร่วมลงนามหรือไม่ | การปลอมหรือลงนามคนเดียวไม่ตรงกับอำนาจที่จดไว้ ให้เทียบลายมือชื่อในเอกสารกับกรรมการจริง | กรรมการคนเดียวลงนามได้ ให้ตรวจเป็นพิเศษว่าใครเข้าถึงตราและเอกสารที่มีลายมือชื่อกรรมการ |
| มีหนังสือมอบอำนาจให้ผู้อื่นลงนามหรือถือตราหรือไม่ | ตรวจขอบเขตและวันหมดอายุของหนังสือมอบอำนาจ | อำนาจอยู่กับกรรมการที่จดไว้เท่านั้น |
จุดนี้สำคัญเพราะตราเพียงอย่างเดียวไม่ใช่อำนาจของบริษัท อำนาจมาจากกรรมการที่ลงนามตามที่จดทะเบียน และจากหนังสือมอบอำนาจที่บริษัทให้ไว้จริง หนังสือรับรองบริษัทที่กรรมการเก็บไว้เป็นฉบับเก่าอาจไม่ตรงกับปัจจุบัน ดู การเปลี่ยนแปลงของบริษัทหลังจดทะเบียน หากอำนาจเคยแก้ไขแล้วยังไม่แน่ใจว่าฉบับไหนใช้อยู่
เรื่องใครมีอำนาจลงนามแทนบริษัทและเส้นทางอนุมัติเอกสารตามปกติ อยู่ใน ระบบตรวจสัญญาก่อนเซ็นสำหรับบริษัทที่ไม่มีฝ่ายกฎหมาย หน้านี้ไม่พูดซ้ำ
2. ไล่ดูว่าตราเคยถูกใช้กับเอกสารประเภทใดบ้าง
ทำตารางเอกสารที่ปกติต้องใช้ตรา หรือที่ตราเคยอยู่ในกระบวนการ แล้วถามฝ่ายที่รับผิดชอบทีละกลุ่ม
| กลุ่มเอกสาร | ตรวจอะไร | ถามใคร |
|---|---|---|
| เอกสารธนาคาร (หนังสือมอบอำนาจเปิดบัญชี ใบมอบอำนาจถอนเงิน สินเชื่อ) | ลายมือชื่อและตราตัวอย่างที่ให้ธนาคารไว้ มีคำขอใหม่หลังตราหายหรือไม่ | ฝ่ายการเงิน ผู้ติดต่อธนาคาร |
| สัญญากับลูกค้าหรือผู้ขาย | สัญญาฉบับใหม่ ภาคผนวกหรือหนังสือยืนยันที่ลงวันที่หลังตราหาย | ฝ่ายขาย ฝ่ายจัดซื้อ ฝ่ายกฎหมายหรือที่ปรึกษา |
| ใบสั่งซื้อ ใบเสนอราคา ใบรับรอง หนังสือค้ำประกัน | ใบที่ออกในช่วงสงสัย โดยเฉพาะมูลค่าสูงหรือส่งนอกเวลาปกติ | ฝ่ายจัดซื้อ ฝ่ายขาย |
| เงินเดือนและบุคลากร (หนังสือรับรองการทำงาน หนังสือรับรองเงินเดือน) | ใบที่พนักงานนำไปใช้ขอสินเชื่อหรือวีซ่า | ฝ่ายบุคคล |
| ภาษีและหน่วยงานราชการ (แบบที่ต้องประทับตรา หนังสือมอบอำนาจต่อหน่วยงาน) | เอกสารที่ยื่นหลังตราหาย ใครเป็นผู้ยื่น | นักบัญชี ผู้ทำภาษี |
ที่ต้องเก็บไว้ในแฟ้มเดียวคือ วันที่ทราบว่าตราหาย วันที่ล่าสุดที่เห็นตรา ผู้ที่เข้าถึงที่เก็บตรา และสำเนาเอกสารทุกฉบับที่น่าสงสัย ห้ามให้ผู้ที่อาจเกี่ยวข้องกับตราเป็นคนไล่ตรวจเอง ให้กรรมการหรือบุคคลที่เป็นกลางตรวจ
3. แจ้งธนาคารและคู่ค้าสำคัญเป็นหนังสือ
การแจ้งด้วยวาจาไม่พอสำหรับเรื่องนี้ เพราะภายหลังบริษัทต้องแสดงได้ว่าแจ้งเมื่อใดและแจ้งว่าอะไร หนังสือแจ้งควรมี
- ชื่อบริษัท เลขทะเบียนนิติบุคคล และผู้ลงนามตามอำนาจที่จดทะเบียน
- ข้อเท็จจริง คือ ตราหายหรือสงสัยว่าถูกนำไปใช้ วันที่ทราบ โดยไม่ต้องเดาตัวผู้กระทำ
- สิ่งที่ขอ เช่น ขอให้ธนาคารตรวจรายการและเอกสารที่ใช้ตราหลังวันที่ระบุ ขอให้คู่ค้ายืนยันกับกรรมการก่อนถือเอกสารที่ประทับตราบริษัทหลังวันที่ระบุ
- ช่องทางติดต่อที่บริษัทยืนยัน เช่น หมายเลขโทรศัพท์ของกรรมการ ที่คู่ค้าโทรยืนยันได้
ลำดับความสำคัญ ธนาคารที่บริษัทมีวงเงินหรือบัญชีก่อน ตามด้วยคู่ค้ารายใหญ่ที่มีเอกสารค้างอยู่ จากนั้นหน่วยงานที่รับเอกสารของบริษัทเป็นประจำ เก็บหลักฐานการส่งและการรับทุกฉบับ ข้อความต้องเป็นข้อเท็จจริงเท่านั้น ไม่กล่าวโทษใครโดยยังไม่มีหลักฐาน
4. บันทึกประจำวันและเรื่องปลอมเอกสาร
ควรทำ บันทึกประจำวัน ที่สถานีตำรวจท้องที่ เมื่อตราหายหรือสงสัยว่าถูกเอาไป เพื่อให้มีหลักฐานว่าบริษัทแจ้งตั้งแต่เมื่อใด ระบุลักษณะตรา วันเวลาและสถานที่ที่พบว่าหาย และสิ่งที่ทราบเท่าที่มี ผู้ไปแจ้งควรเป็นกรรมการหรือผู้ที่กรรมการมอบหมายเป็นหนังสือ นำหนังสือรับรองบริษัทและบัตรประชาชนไปด้วย
บันทึกประจำวันคือหลักฐานการแจ้งเหตุ ไม่ใช่การดำเนินคดีกับใคร ถ้าภายหลังพบว่ามีผู้ทำเอกสารปลอมหรือปลอมลายมือชื่อกรรมการ ค่อยพิจารณาร้องทุกข์ต่อไป ตัวบทที่เกี่ยวข้องในประมวลกฎหมายอาญา คือ
- มาตรา 264 ผู้ทำเอกสารปลอมทั้งฉบับหรือบางส่วน เติมหรือตัดข้อความในเอกสารที่แท้จริง หรือประทับตราปลอมหรือลงลายมือชื่อปลอมในเอกสาร โดยประการที่น่าจะเกิดความเสียหายแก่ผู้อื่นหรือประชาชน และทำเพื่อให้ผู้ใดหลงเชื่อว่าเป็นเอกสารที่แท้จริง
- มาตรา 265 บัญญัติให้การปลอม เอกสารสิทธิหรือเอกสารราชการ มีโทษหนักขึ้นกว่าการปลอมเอกสารทั่วไป
การนำตราที่เป็นของจริงมาประทับโดยไม่ได้รับอนุญาตจะเข้าข้อหาใดหรือไม่ ขึ้นกับข้อเท็จจริง เช่น มีการปลอมลายมือชื่อหรือไม่ มีการกรอกข้อความลงในกระดาษที่มีลายมือชื่อโดยไม่ได้รับความยินยอมหรือไม่ ไม่ควรตั้งข้อกล่าวหาในหนังสือถึงคู่ค้า ก่อนจะส่งเรื่องให้พนักงานสอบสวนควรให้ทนายดูเอกสารและพยานหลักฐานก่อน
5. ประชุมกรรมการและทำมติ
ควรมี มติกรรมการ (หรือบันทึกการประชุมกรรมการ ถ้าข้อบังคับกำหนด) บันทึกเรื่องต่อไปนี้ไว้ในฉบับเดียว เพื่อให้ธนาคาร คู่ค้า และหน่วยงานเห็นว่าบริษัทตัดสินใจโดยผู้มีอำนาจ
- รับทราบว่าตราหายหรือสงสัยว่าถูกใช้ และวันที่ทราบ
- มอบหมายผู้ไปทำบันทึกประจำวัน ผู้ส่งหนังสือแจ้งธนาคารและคู่ค้า และผู้ไล่ตรวจเอกสาร
- ระงับการใช้ตราเดิมตั้งแต่วันที่ระบุ และกำหนดว่าระหว่างรอ เอกสารสำคัญให้ใช้วิธีลงนามอย่างไร
- ตัดสินใจเรื่องตราใหม่หรือเลิกใช้ตราตามข้อ 7 และมอบหมายผู้ดำเนินการจดทะเบียน
ถ้าอำนาจลงนามของบริษัทไม่ได้เกี่ยวกับตราอยู่แล้ว มติยังควรมี เพราะเป็นหลักฐานว่าบริษัทจัดการเรื่องนี้เมื่อใด
6. เอกสารที่ถูกประทับตราโดยไม่มีอำนาจ ผูกพันบริษัทหรือไม่
ไม่มีคำตอบเดียวสำหรับทุกฉบับ ต้องถามเป็นรายฉบับว่า
- อำนาจที่จดทะเบียนกำหนดให้ลงนามอย่างไร และเอกสารฉบับนั้นลงนามตรงตามนั้นหรือไม่ (ข้อ 1)
- ใครเป็นผู้ลงนามหรือประทับตรา เป็นกรรมการ ลูกจ้าง หรือบุคคลภายนอก และเขามีหนังสือมอบอำนาจหรือไม่
- คู่สัญญาอีกฝ่ายรู้หรือควรรู้หรือไม่ว่าไม่มีอำนาจ เช่น เป็นเอกสารผิดปกติ มูลค่าสูงผิดปกติ หรือคู่สัญญาไม่ตรวจหนังสือรับรองทั้งที่ควรตรวจ
- บริษัทเคยปล่อยให้ผู้นั้นทำแบบนี้มาก่อน หรือรับประโยชน์จากเอกสารนั้นแล้วหรือไม่
- บริษัทแจ้งคู่สัญญาเมื่อใด ก่อนหรือหลังเอกสารถูกใช้
ในแง่หลักการ กฎหมายตัวแทนของประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์เป็นกรอบที่ใช้พิจารณาว่าบริษัทผูกพันต่อบุคคลภายนอกหรือไม่ ซึ่งมักเกี่ยวกับการที่บริษัทเชิดให้บุคคลนั้นเป็นตัวแทน และความสุจริตของบุคคลภายนอก ไม่ใช่เพียงว่ามีตราประทับ ถ้าคู่ค้าทวงถามตามเอกสารที่น่าสงสัย อย่าปฏิเสธหรือยอมรับทันที ให้เก็บเอกสารและส่งให้ทนายประเมินก่อน
7. เปลี่ยนตรา หรือเลิกใช้ตรา
มีสองทางที่บริษัทเลือกได้ และอาจต้องใช้การจดทะเบียนเปลี่ยนแปลงกับกรมพัฒนาธุรกิจการค้า
| ทางเลือก | เหมาะเมื่อ | ข้อควรตรวจ |
|---|---|---|
| ทำตราใหม่และจดทะเบียนตราใหม่ | คู่ค้าหรือธนาคารยังต้องการตราในเอกสาร หรือหนังสือรับรองระบุให้ต้องประทับตรา | ตราเดิมต้องแจ้งเลิกใช้ ตราใหม่ต้องแจ้งธนาคารและคู่ค้า |
| เลิกใช้ตรา ให้อำนาจลงนามเป็นลายมือชื่อกรรมการอย่างเดียว | ธุรกิจไม่ต้องใช้ตรา และลดความเสี่ยงที่ตราหายซ้ำ | ต้องแก้ข้อความอำนาจกรรมการที่จดทะเบียน และต้องแจ้งธนาคารที่ถือตัวอย่างตราไว้ |
วิธีดำเนินการโดยละเอียด เอกสารที่ต้องยื่น และสำนักงานที่ยื่น ให้ตรวจกับกรมพัฒนาธุรกิจการค้าที่ www.dbd.go.th หรือสำนักงานทะเบียนในพื้นที่ก่อนยื่น เพราะขั้นตอนอาจเปลี่ยนได้ ข้อมูลนี้ ณ วันที่ 21 พฤศจิกายน 2569 และเมื่อจดทะเบียนเสร็จแล้ว ให้ขอหนังสือรับรองฉบับใหม่ไปแจ้งธนาคารและคู่ค้า
8. เช็กลิสต์ภายในสัปดาห์แรก
- ขอหนังสือรับรองบริษัทฉบับล่าสุด อ่านข้อความอำนาจลงนามและเรื่องตรา
- บันทึกวันที่ทราบ วันที่เห็นตราครั้งสุดท้าย และผู้ที่เข้าถึงที่เก็บตรา
- ให้กรรมการหรือบุคคลที่เป็นกลางไล่ตรวจเอกสารตามตารางในข้อ 2
- ส่งหนังสือแจ้งธนาคารที่บริษัทใช้งาน และเก็บหลักฐานการรับ
- ส่งหนังสือแจ้งคู่ค้ารายสำคัญและหน่วยงานที่รับเอกสารเป็นประจำ
- ทำบันทึกประจำวันที่สถานีตำรวจ และเก็บสำเนา
- ให้กรรมการลงมติตามข้อ 5
- ตัดสินใจเรื่องตราใหม่หรือเลิกใช้ตรา และตรวจขั้นตอนกับกรมพัฒนาธุรกิจการค้า
- ตั้งผู้ถือตราและผู้อนุมัติเอกสารใหม่ และจดบันทึกการใช้ตราทุกครั้งหลังจากนี้
9. ตัวอย่างสมมติ: ตราหายหลังย้ายสำนักงาน
ตัวอย่างนี้สมมติขึ้นเพื่อประกอบคำอธิบาย ไม่ใช่คดีจริง และตัวเลขเป็นเพียงตัวอย่าง
บริษัท ก จำกัด ย้ายสำนักงาน ฝ่ายธุรการพบว่ากล่องตราสำคัญหายไป หนังสือรับรองระบุว่า "กรรมการสองคนลงนามร่วมกัน" โดยไม่มีเรื่องตรา
- ข้อ 1: อำนาจไม่ได้ผูกกับตรา ตราที่หายไม่ได้ทำให้ใครลงนามคนเดียวแทนบริษัทได้
- ข้อ 2: ฝ่ายการเงินตรวจแล้วพบว่าธนาคารไม่ได้ถือตราตัวอย่าง ฝ่ายขายพบใบเสนอราคาหนึ่งฉบับที่ประทับตราและมีลายมือชื่อกรรมการเพียงคนเดียวลงวันที่หลังย้ายสำนักงาน
- ข้อ 3 และ 4: บริษัทส่งหนังสือแจ้งธนาคารและคู่ค้ารายใหญ่ และทำบันทึกประจำวัน
- ข้อ 6: ใบเสนอราคาที่ลงนามเพียงคนเดียวไม่ตรงกับอำนาจที่จดไว้ ผลต่อบริษัทยังขึ้นกับว่าคู่ค้าทราบหรือควรทราบเรื่องอำนาจหรือไม่ และบริษัทเคยรับประโยชน์จากใบเสนอราคานั้นหรือไม่ ให้ทนายประเมินก่อนตอบคู่ค้า
- ข้อ 7: ธุรกิจนี้ไม่ต้องการตราในเอกสารปกติ กรรมการจึงลงมติเลิกใช้ตรา และตรวจกับกรมพัฒนาธุรกิจการค้าว่าต้องดำเนินการจดทะเบียนใดบ้าง
อย่าเข้าใจผิด
- "บริษัทต้องมีตราประทับเสมอ" ไม่จริง กรมพัฒนาธุรกิจการค้าระบุว่าจะไม่จดตราสำคัญก็ได้ หากอำนาจกรรมการไม่ได้กำหนดให้ต้องประทับตรา ให้ดูหนังสือรับรองของบริษัทเอง
- "เอกสารมีตราบริษัท แปลว่าผูกพันบริษัทแล้ว" ไม่จริงเสมอไป ผลขึ้นกับอำนาจที่จดไว้ ผู้ลงนาม ความสุจริตของคู่สัญญา และข้อเท็จจริง
- "ถ้าไม่มีอำนาจ เอกสารเป็นโมฆะทันที" ไม่จริงเสมอไป บริษัทอาจยังต้องรับผิดต่อบุคคลภายนอกที่สุจริตในบางกรณี ต้องวิเคราะห์เป็นรายฉบับ
- "ทำบันทึกประจำวันแล้วเรื่องจบ" บันทึกประจำวันเป็นเพียงหลักฐานการแจ้ง ไม่ใช่การยกเลิกเอกสารที่ถูกใช้ไปแล้ว และไม่ใช่การแจ้งธนาคารหรือคู่ค้า
- "ทำตราใหม่ก็พอ ไม่ต้องแจ้งใคร" ถ้าตราจดทะเบียนไว้ในอำนาจกรรมการ การเปลี่ยนตราอาจต้องจดทะเบียนเปลี่ยนแปลง และธนาคารที่ถือตัวอย่างตราต้องได้รับแจ้งใหม่
- "ตราหายต้องแจ้งความว่าถูกปลอมเอกสารทันที" เรื่องปลอมเอกสารต้องมีข้อเท็จจริงรองรับ เริ่มจากบันทึกประจำวันแล้วค่อยพิจารณาเมื่อพบเอกสารที่น่าสงสัย
ขอบเขตของคู่มือนี้ เป็นข้อมูลทั่วไปสำหรับบริษัทจำกัดที่จดทะเบียนในไทย ไม่ครอบคลุมนิติบุคคลประเภทอื่น เอกสารที่มีกฎหมายเฉพาะกำหนดรูปแบบ หรือการประเมินความรับผิดของเอกสารฉบับใดฉบับหนึ่ง ซึ่งขึ้นกับข้อความจริงในเอกสาร กฎและขั้นตอนของกรมพัฒนาธุรกิจการค้าอาจเปลี่ยนได้
อ่านเพิ่มเติม
- การเปลี่ยนแปลงของบริษัทหลังจดทะเบียน
- ระบบตรวจสัญญาก่อนเซ็นสำหรับบริษัทที่ไม่มีฝ่ายกฎหมาย
- สัญญาที่ลงนามออนไลน์และอากรแสตมป์อิเล็กทรอนิกส์
- การควบคุมภายในเพื่อป้องกันการให้สินบน
ตราบริษัทหายให้เริ่มจากอำนาจลงนามที่จดทะเบียนไว้ ไม่ใช่จากตัวตรา แล้วแจ้งผู้เกี่ยวข้องเป็นหนังสือ ทำบันทึกประจำวัน ให้กรรมการลงมติ และประเมินเอกสารที่ถูกใช้เป็นรายฉบับ
เราช่วยตรวจหนังสือรับรองและอำนาจลงนาม ร่างหนังสือแจ้งธนาคารและคู่ค้า ร่างมติกรรมการ ประเมินเอกสารที่อาจถูกใช้โดยไม่มีอำนาจ และจัดเตรียมการจดทะเบียนเปลี่ยนแปลงเรื่องตรา เราไม่ใช่นักบัญชีหรือผู้สอบบัญชี ไม่ทำแทนตำรวจหรือพนักงานสอบสวน และไม่สามารถรับรองผลกับคู่ค้าหรือธนาคาร ค่าบริการขึ้นอยู่กับขั้นของเรื่องและงานที่ต้องทำ ส่งเอกสารให้เราดูก่อน เราจะแจ้งขอบเขตงานและค่าบริการเป็นลายลักษณ์อักษรก่อนเริ่มงาน โทร 092-254-2045 หรือ ส่งรายละเอียดให้เรา ดูเพิ่มเติมที่ งานเลขานุการบริษัท และ บริการด้านธุรกิจ
คู่มือนี้เผยแพร่โดย สำนักงานกฎหมายสุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม — สำนักงานกฎหมายในจังหวัดขอนแก่น ก่อตั้งเมื่อปี 1986 เป็นข้อมูลทั่วไปเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายสำหรับเรื่องใดเรื่องหนึ่งโดยเฉพาะ

