คำตอบหลัก
เซ็นสัญญาออนไลน์ ไม่ได้ทำให้พ้นอากรแสตมป์ ถ้าสัญญานั้นเป็นตราสารตามบัญชีอัตราอากรแสตมป์ท้ายประมวลรัษฎากร สิ่งที่เปลี่ยนคือวิธีชำระ ตราสารอิเล็กทรอนิกส์บางประเภทชำระเป็นตัวเงินผ่านระบบ e-Stamp ของกรมสรรพากร แล้วได้ใบเสร็จและรหัสรับรองแทนการติดแสตมป์
สามเรื่องที่ SME ควรจำ คือ ตรวจก่อนเซ็นว่าสัญญานั้นเป็นตราสารที่ต้องเสียอากรหรือไม่ ชำระให้ทันก่อนทำตราสารหรือภายใน 15 วันนับแต่วันถัดจากวันทำตราสาร ตามเอกสารของกรมสรรพากร และ เก็บใบเสร็จกับรหัสรับรองไว้กับไฟล์สัญญา เพราะตามมาตรา 118 ตราสารที่ไม่ปิดแสตมป์บริบูรณ์ใช้เป็นพยานหลักฐานในคดีแพ่งไม่ได้จนกว่าจะแก้ไข
คู่มือนี้ต่างจาก เซ็นสัญญาบริษัทออนไลน์ ต้องมีหลักฐานอะไรบ้าง ซึ่งตอบว่าลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ ใช้ได้และพิสูจน์ได้หรือไม่ ส่วนเรื่องนี้ตอบว่า สัญญาที่ใช้ได้แล้วนั้นต้องเสียภาษีประเภทอากรแสตมป์ไหม และเสียอย่างไร สองเรื่องเป็นคนละเงื่อนไข สัญญาที่ลายมือชื่อสมบูรณ์ก็ยังขาดอากรได้ ตัวเลขทุกตัวที่ระบุว่า "ตัวอย่างสมมติ" ใช้อธิบายวิธีคิดเท่านั้น
1. ลายมือชื่อออนไลน์กับอากรแสตมป์ต่างกันอย่างไร
| คำถาม | ลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ | อากรแสตมป์ |
|---|---|---|
| ตอบเรื่องอะไร | สัญญาผูกพันและพิสูจน์ได้หรือไม่ | ต้องเสียภาษีของตราสารหรือไม่ |
| ใครกำหนด | กฎหมายธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ | ประมวลรัษฎากรและบัญชีอัตราอากรแสตมป์ |
| ผลถ้าไม่ทำ | หลักฐานอ่อน อีกฝ่ายปฏิเสธได้ | เสียเงินเพิ่ม และใช้เป็นพยานในคดีแพ่งไม่ได้จนกว่าแก้ไข |
| ใครตรวจ | ศาลหรือคู่สัญญา | กรมสรรพากร |
แพลตฟอร์มลงนามออนไลน์ส่วนใหญ่ ไม่ได้ชำระอากรให้อัตโนมัติ จึงห้ามถือว่าสัญญาที่ได้ใบรับรองการลงนามจากแพลตฟอร์มปิดอากรแล้ว
ส่วนเหตุที่การชำระเป็นตัวเงินใช้แทนการติดแสตมป์ได้ มาจาก พ.ร.บ.ว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. 2544 มาตรา 8 วรรคสอง (เพิ่มโดยฉบับที่ 2 พ.ศ. 2551) ซึ่งกำหนดว่า ในกรณีที่กฎหมายกำหนดให้ต้องปิดอากรแสตมป์ หากได้ชำระเงินแทนหรือดำเนินการอื่นด้วยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกส์ตามหลักเกณฑ์และวิธีการที่หน่วยงานของรัฐที่เกี่ยวข้องประกาศกำหนด ให้ถือว่าตราสารนั้นได้ปิดอากรแสตมป์และขีดฆ่าแล้ว มาตรานี้จึงไม่ได้ยกเว้นอากร แต่เปิดทางให้ชำระตามวิธีที่กรมสรรพากรกำหนดเท่านั้น
2. ตราสารแบบไหนต้องเสียอากรแสตมป์
อากรเก็บจาก ตราสาร ที่อยู่ในบัญชีอัตราอากรแสตมป์ ไม่ใช่ทุกสัญญา ตัวอย่างตราสารที่ธุรกิจเจอบ่อย
| ตราสาร | ตัวอย่างในธุรกิจ | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| จ้างทำของ (ตราสาร 4) | จ้างพัฒนาเว็บไซต์ จ้างก่อสร้าง จ้างผลิตตามสั่ง | รองรับ e-Stamp |
| กู้ยืมเงินหรือตกลงให้เบิกเงินเกินบัญชีธนาคาร (ตราสาร 5) | กรรมการให้บริษัทกู้ สัญญากู้ระหว่างบริษัท | รองรับ e-Stamp |
| ใบมอบอำนาจ (ตราสาร 7) | มอบอำนาจไปจดทะเบียน ติดต่อราชการ | รองรับ e-Stamp |
| ใบมอบฉันทะให้ลงมติในที่ประชุมบริษัท (ตราสาร 8) | ผู้ถือหุ้นมอบให้ผู้อื่นไปประชุม | รองรับ e-Stamp |
| ค้ำประกัน (ตราสาร 17) | กรรมการค้ำประกันหนี้ของบริษัท | รองรับ e-Stamp |
| เช่าทรัพย์สิน | เช่าสำนักงาน เช่าโกดัง | ตรวจบัญชีอัตรา อากรขึ้นกับอายุสัญญาและค่าเช่า |
| ตราสารอื่นตามบัญชี | ตรวจรายฉบับ | ถ้าชำระเป็นตัวเงินแบบอิเล็กทรอนิกส์ ใช้แบบ อ.ส.4 ที่สำนักงานสรรพากรพื้นที่สาขา ตามเอกสารของกรม |
ตัวเลขลำดับตราสารและรายการที่ e-Stamp รองรับมาจากเอกสารกรมสรรพากรช่วงเปิดระบบ กรมอาจเพิ่มรายการภายหลัง จึงให้ตรวจรายการและอัตราปัจจุบันที่เว็บไซต์กรมสรรพากรหรือถามสำนักงานสรรพากรพื้นที่ก่อนเซ็นจริง คู่มือนี้ไม่ระบุอัตราของแต่ละตราสาร เพราะอัตราขึ้นกับประเภท มูลค่า และเงื่อนไขยกเว้นที่ต้องตรวจเป็นรายกรณี
สัญญาที่ไม่อยู่ในบัญชี เช่น สัญญาซื้อขายสินค้าทั่วไป อาจไม่ต้องเสียอากร แต่ สัญญาฉบับเดียวอาจมีหลายลักษณะ เช่น ซื้อขายพ่วงติดตั้งหรือจ้างทำของ ให้ดูเนื้อหาจริง ไม่ดูแค่ชื่อสัญญา
3. ใครต้องเสียอากรและต้องเสียเมื่อไร
ตามเอกสารของกรมสรรพากร ผู้มีหน้าที่เสียอากร เป็นผู้ยื่นคำขอและชำระ ใครเป็นผู้มีหน้าที่สำหรับตราสารแต่ละประเภทให้ดูบัญชีอัตราและคำแนะนำของกรม ในทางปฏิบัติคู่สัญญามักตกลงกันเองว่าฝ่ายใดออกค่าอากร ข้อตกลงนี้ ไม่ทำให้อีกฝ่ายพ้นความเสี่ยงหากไม่มีใครชำระ เพราะตราสารที่ไม่ปิดอากรกระทบการใช้เป็นพยานทั้งสองฝ่าย
กำหนดเวลาสำหรับตราสารอิเล็กทรอนิกส์ตามเอกสารกรมสรรพากร
- ชำระ ก่อนทำตราสาร หรือ ภายใน 15 วัน นับแต่วันถัดจากวันทำตราสาร โดยนับรวมวันหยุดราชการ
- ถ้าวันสุดท้ายเป็นวันหยุดราชการ ยื่นได้ภายในวันทำการถัดไป
- ชำระด้วยการโอนเงินเข้าบัญชีของกรมสรรพากรผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์
- ระบบปกติรับเฉพาะการยื่นภายในกำหนด ถ้าเกินกำหนดหรือต้องยื่นเพิ่มเติม ต้องใช้แบบ อ.ส.4 หรือ อ.ส.4ข ที่สำนักงานสรรพากรพื้นที่สาขา
วันที่นับ คือวันที่ทำตราสาร ซึ่งโดยหลักคือวันที่ลงนามครบถ้วน ให้บันทึกวันที่ฝ่ายสุดท้ายลงนามไว้เสมอ
4. ชำระอากรผ่าน e-Stamp ต้องทำอย่างไร
ทำผ่านเว็บไซต์กรมสรรพากรในส่วน e-Filing หรือผ่าน API ของกรม โดยทั่วไปต้องมีบัญชีผู้ใช้ e-Filing และไฟล์ตราสาร
- ตรวจว่าสัญญาเป็นตราสารที่ระบบรองรับ และเลือกลักษณะตราสารให้ถูก
- จัดทำตราสารอิเล็กทรอนิกส์ให้มี หมายเลขอ้างอิง ที่ไม่ซ้ำกันของแต่ละฉบับ (ตามคำอธิบายของกรม หมายเลขอ้างอิงคือตัวเลขหรืออักขระที่ระบบของผู้ทำตราสารสร้างขึ้นเพื่ออ้างอิงตราสารฉบับนั้น)
- กรอกแบบ อ.ส.9 ใส่ข้อมูลคู่สัญญา ลักษณะตราสาร มูลค่า และหมายเลขอ้างอิง
- ระบบคำนวณอากร ให้ตรวจตัวเลขกับสัญญาอีกครั้ง
- โอนเงินผ่านช่องทางที่ระบบกำหนด
- เมื่อกรมออกรหัสรับรองการเสียอากรพร้อมใบเสร็จ ถือว่าตราสารตามรายการในแบบปิดแสตมป์บริบูรณ์แล้ว
- บันทึกใบเสร็จและรหัสรับรองไว้กับไฟล์สัญญา และบันทึกหมายเลขอ้างอิงลงในสัญญาหรือทะเบียนสัญญา
ตัวอย่างสมมติ: บริษัท ก ลงนามสัญญาจ้างทำของกับบริษัท ข ออนไลน์เมื่อวันที่ 3 ของเดือน วันที่ 3 เป็นวันทำตราสาร นับเวลา 15 วันถัดจากวันที่ 3 ได้ครบวันที่ 18 ของเดือนเดียวกัน ฝ่ายการเงินจึงควรตั้งเป้ายื่นภายในสัปดาห์แรกหลังลงนาม ไม่ควรรอวันสุดท้าย เผื่อเวลาแก้ปัญหาบัญชีผู้ใช้หรือการโอนเงิน
5. ตราสารกระดาษกับตราสารอิเล็กทรอนิกส์ ต่างกันอย่างไร
| หัวข้อ | ตราสารกระดาษ | ตราสารอิเล็กทรอนิกส์ |
|---|---|---|
| รูปแบบ | ลงนามบนกระดาษ | ข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์ตามกฎหมายธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ |
| วิธีปิดอากร | ติดแสตมป์ ขีดฆ่า หรือชำระเป็นตัวเงินตามวิธีของกรม | ชำระเป็นตัวเงินผ่านระบบ e-Stamp (แบบ อ.ส.9) สำหรับตราสารที่รองรับ |
| หลักฐานการเสียอากร | แสตมป์ที่ขีดฆ่า หรือใบเสร็จ | ใบเสร็จและรหัสรับรองจากกรม พร้อมหมายเลขอ้างอิง |
| เสี่ยงที่สุด | แสตมป์หลุดหรือลืมขีดฆ่า | ลืมชำระภายในกำหนด หรือเลือกลักษณะตราสารผิด |
ตามนิยามในมาตรา 103 "ปิดแสตมป์บริบูรณ์" หมายถึงอากรได้ชำระแล้วตามวิธีที่กฎหมายยอมรับ ซึ่งรวมถึงการชำระเป็นตัวเงินในกรณีที่กฎหมายอนุญาต
6. เซ็นกระดาษแล้วสแกน หรือเซ็นออนไลน์แล้วพิมพ์ออกมา ทำอย่างไร
สถานการณ์ปนกันเกิดบ่อย วิธีคิดคือดูว่า ตราสารฉบับที่ใช้ผูกพันจริงเป็นฉบับไหน
| สถานการณ์ | ตราสารที่ใช้ผูกพัน | ควรทำ |
|---|---|---|
| เซ็นกระดาษทั้งสองฝ่าย แล้วสแกนส่งเก็บ | ต้นฉบับกระดาษ | ปิดอากรตามวิธีตราสารกระดาษ ไฟล์สแกนเป็นสำเนา |
| ฝ่ายหนึ่งเซ็นกระดาษ อีกฝ่ายเซ็นไฟล์ | ไม่ชัด | ให้ตกลงเป็นหนังสือว่าฉบับใดเป็นฉบับหลัก ถ้าเลี่ยงได้ให้เซ็นแบบเดียวกันทั้งสองฝ่าย |
| เซ็นออนไลน์ แล้วพิมพ์เก็บแฟ้ม | ไฟล์อิเล็กทรอนิกส์ | ชำระ e-Stamp ถ้าตราสารรองรับ กระดาษที่พิมพ์เป็นสำเนา |
| พิมพ์สัญญาออนไลน์ออกมาเซ็นสดทับอีกรอบ | อาจมีสองฉบับ | ระวังชำระซ้ำหรือขาด ให้ระบุในสัญญาว่าฉบับใดเป็นต้นฉบับ |
ตราสารอิเล็กทรอนิกส์ที่ชำระผ่านระบบอื่นนอกเหนือ e-Stamp (เช่น ตราสารที่ระบบยังไม่รองรับ) ตามเอกสารของกรมให้ชำระเป็นตัวเงินด้วยแบบ อ.ส.4 ที่สำนักงานสรรพากรพื้นที่สาขา ถ้ากรณีของคุณไม่ตรงกับตารางนี้ ให้ถามสรรพากรพื้นที่ก่อน
7. ต้องเก็บหลักฐานอะไร
- ไฟล์สัญญาฉบับที่ลงนามครบทุกฝ่าย พร้อมวันที่ลงนามของแต่ละฝ่าย
- หมายเลขอ้างอิงของตราสารอิเล็กทรอนิกส์
- แบบ อ.ส.9 ที่ยื่น หรือแบบ อ.ส.4 สำหรับตราสารกระดาษหรือยื่นเกินกำหนด
- ใบเสร็จรับเงินและรหัสรับรองการเสียอากรที่กรมสรรพากรออก
- หลักฐานการโอนเงินจากบัญชีบริษัท
- บันทึกว่าใครเป็นผู้รับผิดชอบค่าอากรตามสัญญา และอีกฝ่ายคืนเงินแล้วหรือยัง
- ทะเบียนสัญญาที่รวมคอลัมน์ "ประเภทตราสาร / วันที่ทำ / กำหนดชำระอากร / เลขที่ใบเสร็จ"
แนวปฏิบัติที่ดี (ไม่ใช่ข้อบังคับของกฎหมาย) คือเก็บทั้งชุดไว้ด้วยกันในโฟลเดอร์เดียว และเก็บตลอดอายุสัญญาบวกระยะที่ต้องใช้ป้องกันข้อพิพาท ดูแนวทางตารางเก็บเอกสารใน บริษัทควรเก็บสัญญา อีเมล แชต และเอกสารพนักงานนานแค่ไหน
8. ถ้าพบภายหลังว่ายังไม่ได้เสียอากร จะทำอย่างไร
ลำดับที่ปลอดภัยกว่าคือ แก้เองก่อนที่เจ้าหน้าที่จะตรวจพบและก่อนต้องใช้สัญญาในศาล
- ตรวจว่าตราสารต้องเสียอากรจริงหรือไม่ และเสียอากรไปแล้วโดยอีกฝ่ายหรือไม่ ขอใบเสร็จจากอีกฝ่ายก่อน
- ตรวจว่าเกินกำหนดเท่าไร นับจากวันทำตราสาร
- ยื่นเสียอากรเพิ่มพร้อมเงินเพิ่ม ตามมาตรา 113 ซึ่งให้ผู้มีหน้าที่นำตราสารที่ปิดอากรไม่ครบมาเสียได้ ตามข้อมูลที่ตรวจได้ เงินเพิ่มมีช่วงที่ไม่เกิน 90 วัน และช่วงเกิน 90 วันที่สูงกว่า ตราสารที่เกินกำหนดของ e-Stamp ต้องไปยื่นที่สำนักงานสรรพากรพื้นที่สาขา
- ถ้าเจ้าหน้าที่ตรวจพบ ตามมาตรา 114 จะเรียกเก็บอากรพร้อมเงินเพิ่มที่สูงกว่า ตามข้อมูลที่ตรวจได้ตราสารที่ไม่ได้ปิดแสตมป์เลยอาจเสียเงินเพิ่มถึงหกเท่าของอากรหรือ 25 บาทแล้วแต่จำนวนใดมากกว่า
- เก็บใบเสร็จฉบับใหม่ไว้กับสัญญา และบันทึกสาเหตุที่ขาด
ตัวอย่างสมมติ: บริษัทพบเมื่อผ่านไปกว่า 90 วันว่าสัญญาจ้างทำของยังไม่ได้ชำระอากร ควรสอบถามสรรพากรพื้นที่ว่าต้องเสียอากรและเงินเพิ่มเท่าไร แล้วชำระก่อนส่งสัญญาเป็นหลักฐานในศาล ไม่ควรรอจนฟ้องคดีแล้วค่อยแก้ เพราะระหว่างนั้นสัญญาใช้เป็นพยานไม่ได้
อัตราเงินเพิ่มอาจถูกแก้ไขภายหลัง ต้องตรวจอัตราปัจจุบันกับกรมสรรพากรก่อนชำระจริง และคู่มือนี้ไม่รับรองว่าจะได้ลดหรืองดเงินเพิ่ม
9. ถ้าไม่เสียอากร ใช้สัญญาเป็นพยานหลักฐานในศาลได้หรือไม่
ตามมาตรา 118 ตราสารที่ไม่ปิดแสตมป์บริบูรณ์ ใช้ต้นฉบับ คู่ฉบับ คู่ฉีก หรือสำเนาเป็นพยานหลักฐานในคดีแพ่งไม่ได้ จนกว่าจะเสียอากรครบตามบัญชีอัตรา และบทนี้ไม่ตัดสิทธิกรมในการเรียกเงินเพิ่มตามมาตรา 113 และ 114
สิ่งที่ควรรู้ให้ถูก
- ไม่ได้ทำให้สัญญาเป็นโมฆะ เป็นเรื่องการรับฟังพยานหลักฐาน
- ขอบเขตคือคดีแพ่ง ไม่ใช่ทุกกระบวนการ ถ้าจะใช้สัญญาในคดีประเภทอื่นหรือกระบวนการอนุญาโตตุลาการ ให้ปรึกษาทนายความ
- แก้ได้โดยเสียอากรให้ครบ ก่อนยื่นเป็นพยาน จึงควรตรวจก่อนส่งคำฟ้องหรือหนังสือทวงถามที่อ้างสัญญา
- ใช้กับเอกสารทุกฉบับที่พิสูจน์สิทธิตามสัญญา เช่น ใบมอบอำนาจหรือหนังสือค้ำประกันที่ต้องใช้ฟ้องผู้ค้ำประกัน
ถ้ากำลังจะทวงหนี้หรือฟ้องบังคับตามสัญญา ให้ตรวจสถานะอากรแสตมป์ตั้งแต่ก่อนส่งหนังสือทวงถามฉบับแรก
10. ควรวางกระบวนการภายในบริษัทอย่างไร
| ขั้นตอน | ผู้รับผิดชอบ | ทำอะไร |
|---|---|---|
| ก่อนเซ็น | ผู้ตรวจสัญญา | ระบุว่าเป็นตราสารใดในบัญชีอัตรา ระบุผู้ออกค่าอากรไว้ในสัญญา |
| วันลงนาม | ผู้ประสานงานสัญญา | บันทึกวันลงนามครบ และตั้งเตือนกำหนดชำระ |
| ภายใน 3-5 วันหลังลงนาม | ฝ่ายบัญชีการเงิน | ยื่นและชำระอากร |
| หลังชำระ | ผู้เก็บเอกสาร | เก็บใบเสร็จ รหัสรับรอง หมายเลขอ้างอิงในแฟ้มสัญญา |
| ทุกไตรมาส | ผู้บริหารหรือบัญชี | ไล่ทะเบียนสัญญาหาฉบับที่ยังไม่มีใบเสร็จอากร |
ขั้นตอน "ก่อนเซ็น" ควรรวมอยู่ในกระบวนการตรวจสัญญาเดิมของบริษัท ดู ระบบตรวจสัญญาก่อนเซ็นเมื่อไม่มีฝ่ายกฎหมาย ส่วนต้นทุนอากรควรให้ฝ่ายบัญชีรู้ล่วงหน้าเพื่อบันทึกให้ถูกรอบบัญชี
11. ก่อนและหลังเซ็นสัญญาออนไลน์ ควรตรวจอะไรบ้าง
- สัญญานี้อยู่ในบัญชีอัตราอากรแสตมป์หรือไม่ (ตรวจเนื้อหาจริง ไม่ดูแค่ชื่อ)
- ระบุในสัญญาแล้วว่าฝ่ายใดรับผิดชอบค่าอากร
- ตรวจแล้วว่าระบบ e-Stamp รองรับตราสารนี้ ณ วันที่เซ็น
- ระบุฉบับที่เป็นต้นฉบับเมื่อมีทั้งกระดาษและไฟล์
- บันทึกวันที่ลงนามครบ และตั้งเตือนก่อนครบ 15 วัน
- ชำระอากรแล้วและได้ใบเสร็จกับรหัสรับรอง
- เก็บเอกสารชำระอากรไว้กับไฟล์สัญญา
- ตรวจทะเบียนสัญญาเก่าหาฉบับที่ยังไม่เสียอากร
อ่านเพิ่มเติม
- เซ็นสัญญาบริษัทออนไลน์ ต้องมีหลักฐานอะไรบ้าง — ความถูกต้องของลายมือชื่อและหลักฐานการลงนาม (คนละเรื่องกับอากร)
- เก็บสัญญา อีเมล แชต และเอกสารพนักงานนานแค่ไหน — ตารางระยะเก็บเอกสาร
- ระบบตรวจสัญญาก่อนเซ็นเมื่อไม่มีฝ่ายกฎหมาย — ขั้นตอนอนุมัติ
- ค่าสินค้าและบริการที่ลูกค้าไม่จ่าย — เมื่อต้องใช้สัญญาเป็นหลักฐานทวงหนี้
เซ็นออนไลน์ไม่ได้ยกเว้นอากร ตรวจว่าเป็นตราสารที่ต้องเสียหรือไม่ ชำระก่อนทำตราสารหรือภายใน 15 วัน เก็บใบเสร็จกับรหัสรับรอง และแก้ทันทีเมื่อพบว่าขาด ก่อนต้องใช้สัญญาในศาล
เราช่วยตรวจสัญญาว่าเป็นตราสารที่ต้องเสียอากรหรือไม่ จัดทำสัญญาและหนังสือค้ำประกัน และประสานการแก้ไขอากรที่ขาด ปรึกษาเบื้องต้น โทร 092-254-2045 หรือ ส่งรายละเอียดให้เรา ดูเพิ่มเติมที่ สัญญาและเอกสาร และ บัญชีและภาษี
คู่มือนี้เผยแพร่โดย สำนักงานกฎหมายสุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม — สำนักงานกฎหมายในจังหวัดขอนแก่น ก่อตั้งเมื่อปี 1986 เป็นข้อมูลทั่วไปเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายสำหรับเรื่องใดเรื่องหนึ่งโดยเฉพาะ

