คำตอบหลัก
เงินก้อนเดียวกันที่พ่อหรือแม่โอนให้ลูกซื้อบ้าน อาจเป็นเงินให้ เงินกู้ หรืออย่างอื่นก็ได้ ตัวเลขในสลิปไม่ได้บอกว่าเป็นอะไร กฎหมายดูว่าผู้โอนตั้งใจให้เปล่า ๆ แล้วผู้รับยอมรับ (การให้ ตามมาตรา 521) หรือตกลงกันว่าลูกจะคืนเงินจำนวนเท่าเดิม (การกู้ยืม ตามมาตรา 650) ถ้าทายาทอ้างว่าเป็นเงินกู้ ฝ่ายที่อ้างต้องมีหลักฐานรองรับ และมาตรา 653 วางเงื่อนไขหลักฐานเป็นหนังสือไว้สำหรับการกู้ยืมเงินกว่าสองพันบาท
เรื่อง "ต้องหักจากส่วนของลูกคนนี้หรือไม่" เป็นคำถามคนละข้อกับ "เป็นเงินกู้หรือไม่" ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ไม่มีกฎทั่วไปที่ให้นำของที่ให้ตอนมีชีวิตมารวมหรือหักจากส่วนมรดกโดยอัตโนมัติ การแบ่งไม่เท่ากันจึงไม่ทำให้การโอนเป็นโมฆะ และไม่ถูกหักเองเสมอไป ผลขึ้นกับหลักฐาน พินัยกรรม (ถ้ามี) และข้อตกลงของทายาท
คู่มือนี้เหมาะกับใคร
| สถานการณ์ | ควรอ่านส่วนไหน |
|---|---|
| ยังมีชีวิตอยู่และวางแผน | หัวข้อ 2, 6 และ 9 เพื่อทำให้เห็นชัดว่าโอนเงินครั้งนี้คืออะไร ตั้งแต่วันที่โอน |
| เพิ่งเสียชีวิต | หัวข้อ 1, 3, 5, 8 และรายการตรวจในหัวข้อ 9 เพื่อรวบรวมหลักฐานก่อนสูญหายและดูเรื่องเวลา |
| มีผู้จัดการมรดกหรือข้อพิพาทแล้ว | หัวข้อ 3, 4, 5, 7 และ 8 เพื่อดูภาระพิสูจน์ ผลต่อกองมรดก และกรอบเวลา |
1. ทายาทพูดว่า "เป็นเงินกู้" แปลว่าอะไร
ทายาทมักโต้แย้งใน 2 ทางที่ต่างกัน และควรแยกให้ชัดก่อนคุยกัน
- เป็นเงินกู้: ลูกต้องคืนเงินให้กองมรดก ถ้าเป็นจริง เงินที่ลูกค้างอยู่เป็นสิทธิเรียกร้องของผู้ตาย
- เป็นเงินให้แต่ควรนับว่าลูกได้ส่วนของตนไปแล้ว: ข้อนี้ไม่ได้บอกว่าลูกต้องคืนเงิน แต่ขอให้นำมาคิดในการแบ่ง ซึ่งต้องมีฐานตามพินัยกรรมหรือข้อตกลง ดูหัวข้อ 7
สองข้ออ้างนี้ใช้ข้อเท็จจริงและเกณฑ์คนละแบบ ถ้าสับสน คุยกันนานแล้วไม่ไปไหน
2. เอกสารและหลักฐานอะไรที่ใช้แยกเงินให้กับเงินกู้
ไม่มีเอกสารใบเดียวที่ตอบได้ ศาลและทนายมักประกอบหลายชิ้นเข้าด้วยกัน
| หลักฐาน | ตรวจอะไร |
|---|---|
| สลิป หน้าสมุดบัญชี รายการเดินบัญชี | โอนเมื่อไร เท่าไร จากบัญชีใคร เข้าบัญชีใคร โอนครั้งเดียวหรือหลายงวด |
| ผู้จ่ายเงินให้ผู้ขายบ้านหรือโครงการ | พ่อแม่จ่ายผู้ขายโดยตรง หรือโอนให้ลูกแล้วลูกจ่ายเอง |
| ข้อความที่เขียนไว้ เช่น บันทึกหรือสัญญา | มีข้อความว่า "ยืม" "ให้" "ต้องคืน" หรือไม่ และใครลงชื่อ |
| การชำระคืน | ลูกเคยโอนคืนหรือผ่อนจ่ายให้ผู้ตายหรือไม่ จำนวนเท่าไร ต่อเนื่องแค่ไหน |
| ชื่อในโฉนดหรือสัญญาซื้อขาย | ใครเป็นเจ้าของตามทะเบียน ชื่อเดียวหรือหลายชื่อ |
| ข้อความแชต อีเมล คำพูดที่มีพยาน | พ่อแม่เคยพูดว่าให้ ยืม หรือให้ลูกช่วยดูแลแลกกับเงินหรือไม่ |
| พยานบุคคล | ผู้ที่อยู่ตอนโอนเงินหรือตอนคุยกัน เช่น พี่น้อง ญาติ เจ้าหน้าที่ธนาคาร นายหน้า |
| บันทึกภาษีและธนาคาร | การยื่นภาษี เอกสารกู้บ้านของลูก เอกสารแสดงแหล่งเงินดาวน์ |
ข้อควรระวัง ผู้ที่รวบรวมหลักฐานควรเก็บต้นฉบับและขอสำเนาจากธนาคารหรือสำนักงานที่ดินผ่านช่องทางที่ถูกต้อง ไม่ควรลบหรือแก้ข้อความใด ๆ ในโทรศัพท์ของผู้ตาย
3. ภาระพิสูจน์อยู่ที่ใคร และทำไมเงินกู้จึงต้องมีหนังสือ
ผู้ที่อ้างข้อเท็จจริงเพื่อให้ตนได้สิทธิ มักต้องเป็นฝ่ายนำหลักฐานมาแสดง ถ้าฝ่ายทายาทอ้างว่าลูกกู้เงิน ฝ่ายทายาทจึงควรมีหลักฐานของการกู้นั้น ส่วนการให้ ผู้ที่อ้างว่ารับเป็นของขวัญ ก็ควรแสดงว่ามีการส่งมอบและยอมรับจริง
มาตรา 653 เป็นเหตุให้เรื่องเงินกู้ต้องระวังเป็นพิเศษ ถ้อยคำของมาตรานี้คือ
- การกู้ยืมเงินกว่าสองพันบาทขึ้นไป ถ้าไม่มีหลักฐานแห่งการกู้ยืมเป็นหนังสืออย่างใดอย่างหนึ่งลงลายมือชื่อผู้ยืมเป็นสำคัญ จะฟ้องร้องให้บังคับคดีไม่ได้
- ในการกู้ยืมเงินที่มีหลักฐานเป็นหนังสือ การนำสืบว่าได้ใช้เงินคืนแล้ว ทำได้ต่อเมื่อมีหลักฐานเป็นหนังสือลงลายมือชื่อผู้ให้ยืม หรือเอกสารหลักฐานการกู้ยืมนั้นได้เวนคืนแล้ว หรือได้แทงเพิกถอนในเอกสารนั้นแล้ว
ผลในทางปฏิบัติ ถ้าพ่อแม่ไม่ได้ทำเอกสารที่ลูกลงลายมือชื่อไว้เลย การฟ้องให้ลูกคืนเงินในฐานะเงินกู้มีอุปสรรคใหญ่ ส่วนเอกสารจะนับเป็น "หลักฐานเป็นหนังสือลงลายมือชื่อผู้ยืม" หรือไม่ ต้องดูตัวเอกสารและข้อความจริงเป็นราย ๆ ไป ไม่ควรตัดสินจากความรู้สึก และมาตรานี้พูดถึงการกู้ยืมเงิน ไม่ได้ตอบเรื่องว่าสิ่งที่โอนเป็นเงินให้หรือเงินกู้ตั้งแต่แรก
อีกฝั่งหนึ่ง ถ้าลูกอ้างว่าได้รับเป็นของให้ ก็ต้องดูว่าครบองค์ประกอบของการให้หรือไม่ ดูหัวข้อ 4
4. เงินให้ต้องมีองค์ประกอบอะไร และสมบูรณ์เมื่อไร
มาตรา 521 บัญญัติว่า การให้คือสัญญาที่ผู้ให้โอนทรัพย์สินของตนให้โดยเสน่หาแก่ผู้รับ และผู้รับยอมรับเอาทรัพย์สินนั้น คำว่า "โดยเสน่หา" หมายถึงให้โดยไม่ได้มีสิ่งตอบแทนตามสัญญา
มาตรา 523 บัญญัติว่า การให้ย่อมสมบูรณ์ต่อเมื่อส่งมอบทรัพย์สินที่ให้ สำหรับเงิน การส่งมอบมักเห็นได้จากการโอนเข้าบัญชีหรือส่งมอบเงิน จึงมีหลักฐานชัด ส่วนการให้ทรัพย์ที่ต้องจดทะเบียน เช่น ที่ดิน มีขั้นตอนที่สำนักงานที่ดิน ดูเรื่องนี้ในโพสต์โอนที่ดินให้ลูกตอนยังมีชีวิต
ข้อสังเกตจากการวางเหตุการณ์ตามลำดับ
- ถ้าพ่อโอนเงินแล้วลูกซื้อบ้านเป็นชื่อลูกเอง และไม่มีใครพูดถึงการคืนเลย ข้อเท็จจริงเอื้อกับการให้
- ถ้าพ่อโอนเงินพร้อมกับพูดหรือเขียนว่า "ให้ยืมก่อน เดี๋ยวคืน" และลูกผ่อนคืนเป็นงวด ข้อเท็จจริงเอื้อกับการกู้
- ถ้าลูกเคยคืนเงินบางส่วน แล้วหยุด ต้องดูเหตุผลและข้อความตอนนั้นให้ครบ
5. ชื่อในโฉนดและลำดับเหตุการณ์บอกอะไรได้
ชื่อเจ้าของในโฉนดเป็นข้อมูลสำคัญ แต่ไม่ได้ตัดสินว่าเงินที่ใช้ซื้อเป็นเงินให้หรือเงินกู้ ตัวอย่างข้อเท็จจริงที่ควรเรียงเป็นไทม์ไลน์
| ลำดับ | ข้อมูลที่ควรจดวันที่ให้ชัด |
|---|---|
| 1 | วันที่ตกลงซื้อ วันที่วางมัดจำ และผู้จ่าย |
| 2 | วันที่พ่อแม่โอนเงิน และจำนวนแต่ละครั้ง |
| 3 | วันที่โอนกรรมสิทธิ์ และชื่อผู้ซื้อ |
| 4 | ข้อความหรือเอกสารที่เกิดก่อนหรือพร้อมการโอน |
| 5 | การชำระคืนหรือการพูดถึงการคืนภายหลัง |
| 6 | วันที่ผู้ให้เสียชีวิต และวันที่ทายาทเริ่มโต้แย้ง |
ถ้าข้อความที่ว่า "เป็นเงินกู้" เพิ่งปรากฏหลังผู้ให้เสียชีวิต และไม่มีเอกสารก่อนหน้านั้นเลย ศาลและทนายจะดูอย่างระมัดระวัง ในทางกลับกัน ถ้าลูกเพิ่งบอกว่า "พ่อให้" หลังเรื่องเกิดขึ้น และเคยผ่อนคืนมาก่อน ก็ต้องอธิบายให้สอดคล้อง
6. ถ้าท่านยังมีชีวิตอยู่ ควรทำอะไรเพื่อไม่ให้เกิดข้อพิพาท
- เขียนเจตนาไว้ตั้งแต่วันที่โอน เช่น "ให้ไม่ต้องคืน" หรือ "ให้กู้และกำหนดวิธีคืน" ลงวันที่ ลงชื่อ
- ถ้าเป็นเงินกู้ ให้ผู้ยืมลงลายมือชื่อในหลักฐานการกู้ยืม ตามหลักมาตรา 653
- ถ้าเป็นการให้ ให้ระบุว่าผู้ให้ต้องการหรือไม่ต้องการนำมาคิดกับส่วนอื่น (เช่น ในพินัยกรรม) เพราะไม่มีกฎทั่วไปที่หักให้โดยอัตโนมัติ
- แจ้งลูกคนอื่นหรือเก็บเอกสารไว้ในที่ที่ผู้จัดการมรดกหาได้
- ปรึกษาเรื่องพินัยกรรมและการให้พร้อมกัน
7. การให้ไม่เท่ากันถูกหักจากส่วนมรดกหรือไม่
ข้อนี้ต้องพูดตรง ๆ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ไม่มีกฎทั่วไปที่ให้นำของที่ให้ตอนมีชีวิตมารวมกลับเข้ากองมรดกหรือหักจากส่วนของลูกโดยอัตโนมัติ ดังนั้น
- การให้ลูกคนหนึ่งมากกว่าคนอื่นไม่ทำให้การให้เป็นโมฆะเพียงเพราะไม่เท่ากัน
- ของที่ให้ไปแล้วไม่ถูกหักจากส่วนมรดกโดยอัตโนมัติ
- ผลจริงขึ้นกับหลักฐาน ถ้อยคำในพินัยกรรม (ถ้ามี) และข้อตกลงของทายาทที่ตกลงกันเองหรือทำที่ศาล
ถ้าทายาทอ้างว่าการให้นั้นเสียไปด้วยเหตุอื่น เช่น ผู้ให้ไม่มีความสามารถหรือถูกบังคับ ต้องพิสูจน์เหตุนั้นแยกต่างหาก และเป็นเรื่องข้อเท็จจริงเฉพาะราย
8. เมื่อผู้ให้เสียชีวิต อะไรเข้ากองมรดก และมีเวลาจำกัดอย่างไร
มาตรา 1599 บัญญัติว่า เมื่อบุคคลใดตาย มรดกตกทอดแก่ทายาท และทายาทเสียสิทธิในมรดกได้แต่โดยบทบัญญัติของประมวลกฎหมายนี้หรือกฎหมายอื่น
มาตรา 1600 บัญญัติว่า ภายใต้บังคับของประมวลกฎหมาย กองมรดกได้แก่ทรัพย์สินทุกชนิดของผู้ตาย ตลอดทั้งสิทธิหน้าที่และความรับผิดต่าง ๆ เว้นแต่ตามกฎหมายหรือโดยสภาพแล้วเป็นการเฉพาะตัวของผู้ตายโดยแท้
สองมาตรานี้แปลว่า ถ้าเงินที่ลูกค้างเป็นเงินกู้ที่มีอยู่จริงและฟ้องได้ สิทธิเรียกร้องนั้นอาจเป็นส่วนหนึ่งของกองมรดก และตกอยู่กับทายาทหรือผู้จัดการมรดกที่เป็นผู้ดำเนินการ ส่วนเงินที่เป็นของให้สมบูรณ์แล้วไม่ใช่ทรัพย์ของผู้ตายอีกต่อไป ภาพรวมการแบ่งมรดกดูพ่อแม่เสียชีวิต แบ่งมรดกอย่างไร
เรื่องเวลา มาตรา 1754 ห้ามฟ้องคดีมรดกเมื่อพ้นหนึ่งปีนับแต่เจ้ามรดกตาย หรือนับแต่ทายาทโดยธรรมได้รู้หรือควรได้รู้ถึงความตายของเจ้ามรดก และห้ามฟ้องเมื่อพ้นสิบปีนับแต่เจ้ามรดกตาย ว่าข้อพิพาทนี้ถูกนับเป็นคดีมรดกตามมาตรานี้หรือไม่ และข้อยกเว้นเป็นอย่างไร ขึ้นกับข้อเท็จจริง จึงควรปรึกษาโดยเร็ว อย่ารอให้พี่น้องคุยกันจนเวลาล่วง
ถ้ามีผู้จัดการมรดกอยู่แล้วแต่ไม่ดำเนินการ ดูผู้จัดการมรดกไม่แบ่ง ไม่ตอบทายาท
9. รายการตรวจ: เอกสารและขั้นตอนที่ควรทำ
- สลิปโอน หน้าสมุดบัญชี และรายการเดินบัญชีของผู้ตายและของลูก ย้อนหลังตั้งแต่ก่อนวันซื้อบ้าน
- สัญญาจะซื้อจะขาย สัญญาซื้อขาย โฉนด และใบเสร็จผู้ขายหรือโครงการ
- บันทึก สัญญา ข้อความแชต อีเมล และข้อความเสียงที่พูดถึงเงินก้อนนี้
- หลักฐานการคืนเงินทุกครั้ง (ถ้ามี)
- ชื่อพยานที่รู้เรื่อง และสิ่งที่แต่ละคนเห็นหรือได้ยิน
- พินัยกรรม หรือข้อตกลงของพี่น้องที่เคยทำ (ถ้ามี)
- ไทม์ไลน์ตามหัวข้อ 5 เป็นหน้าเดียว
- วันที่ผู้ให้เสียชีวิต และวันที่ท่านทราบ เพื่อตรวจเรื่องเวลาตามมาตรา 1754
- ยังไม่ลบหรือแก้ข้อความ ไม่ย้ายเงินหรือขายบ้านก่อนปรึกษา
ตัวอย่างสมมติ
ตัวอย่างนี้เป็นเหตุการณ์สมมติ ไม่ใช่คดีจริง ตัวเลขใช้เพื่ออธิบายเท่านั้น
คุณแม่โอนเงิน 1,500,000 บาทให้ลูกคนโตเพื่อวางดาวน์บ้าน ลูกซื้อบ้านเป็นชื่อตัวเอง คุณแม่เสียชีวิตสองปีต่อมา น้องสองคนบอกว่าเป็นเงินกู้ ต้องคืนเข้ากองมรดก ลูกคนโตบอกว่าแม่ให้
| ข้อเท็จจริงสมมติ | น้ำหนักที่อาจเป็นไปได้ |
|---|---|
| ไม่มีเอกสารที่ลูกลงชื่อรับว่าต้องคืน | เป็นอุปสรรคต่อข้ออ้างว่าเป็นเงินกู้ เพราะมาตรา 653 |
| ข้อความแชตของแม่ว่า "ให้ไปเลย ไม่ต้องคืน" | เอื้อกับการให้ ตามมาตรา 521 และการโอนเงินคือการส่งมอบตามมาตรา 523 |
| ลูกโอนคืนเดือนละ 5,000 บาทเป็นปี | ต้องอธิบายว่าเป็นการคืนหนี้หรือการช่วยเหลือแม่ ซึ่งข้อความตอนนั้นมีน้ำหนัก |
| แม่ไม่ได้ทำพินัยกรรมไว้ | ไม่มีข้อความให้นำเงินก้อนนี้มาหักจากส่วนของลูกคนโต |
ข้อสรุปเบื้องต้นยังตอบไม่ได้จากเงินจำนวนนี้ ต้องดูหลักฐานทั้งชุด และไม่ควรสรุปว่าการโอนเป็นโมฆะเพียงเพราะน้องรู้สึกว่าไม่เท่ากัน
อย่าเข้าใจผิด
| ความเข้าใจผิด | ที่ถูกต้อง |
|---|---|
| "ลูกคนหนึ่งได้เงินมากกว่า แปลว่าการโอนเป็นโมฆะ" | การให้ไม่เท่ากันไม่ทำให้เป็นโมฆะเพียงเพราะรู้สึกว่าไม่เท่ากัน ต้องมีเหตุตามกฎหมายและหลักฐาน |
| "เงินที่พ่อให้ลูกต้องถูกหักจากมรดกเสมอ" | ไม่มีกฎทั่วไปให้หักโดยอัตโนมัติ ผลขึ้นกับหลักฐาน พินัยกรรม และข้อตกลง |
| "โอนเงินเข้าบัญชีลูก แปลว่าเป็นเงินกู้" | การโอนอย่างเดียวบอกไม่ได้ ต้องดูเจตนา ข้อความ และการชำระคืน |
| "ไม่มีสัญญากู้ แต่พี่น้องจำได้ว่าแม่บอกให้คืน ฟ้องได้" | มาตรา 653 ต้องมีหลักฐานเป็นหนังสือลงลายมือชื่อผู้ยืมสำหรับเงินกว่าสองพันบาท คำบอกเล่าอย่างเดียวมีอุปสรรค |
| "ชื่อในโฉนดเป็นของลูก จบเรื่อง" | ชื่อในโฉนดบอกเจ้าของตามทะเบียน แต่ไม่ได้ตอบว่าเงินที่ใช้ซื้อเป็นเงินให้หรือเงินกู้ |
| "รอให้เรื่องเงียบ ค่อยว่ากัน" | คดีมรดกมีกรอบเวลา ตามมาตรา 1754 ควรปรึกษาโดยเร็ว |
ขอบเขตของคู่มือนี้: ไม่ครอบคลุมเรื่องที่ดินที่โอนทางทะเบียน การให้ที่มีเงื่อนไขหรือภาระ การเพิกถอนการให้ การเรียกให้ลูกส่งคืนเพราะเหตุอื่น ทรัพย์ในต่างประเทศ หรือภาษีจากการให้ (ให้นักบัญชีหรือผู้สอบบัญชีตรวจภาษี) และข้อมูลเป็นภาพรวม ณ วันที่ 21 พฤศจิกายน 2569 คำตอบเปลี่ยนได้เมื่อมีพินัยกรรม ข้อตกลงของทายาท หรือเอกสารที่ยังไม่ปรากฏ
อ่านเพิ่มเติม
- โอนที่ดินให้ลูกตอนยังมีชีวิต: ให้โดยเสน่หา ต่างจากพินัยกรรมอย่างไร
- พ่อแม่เสียชีวิต แบ่งมรดกอย่างไร: คู่มือทายาทและผู้จัดการมรดก
- ผู้จัดการมรดกไม่แบ่ง ไม่ตอบทายาท
เงินก้อนที่พ่อแม่โอนให้ลูกจะเป็นเงินให้หรือเงินกู้ ต้องดูจากหลักฐานทั้งชุดและลำดับเหตุการณ์ ไม่ใช่จากความรู้สึกว่าแบ่งไม่เท่ากัน และกรอบเวลาอาจมีจำกัด
เราช่วยตรวจข้อเท็จจริงและหลักฐานเรื่องเงินให้หรือเงินกู้ในครอบครัว และช่วยเจรจาหรือดำเนินเรื่องมรดกกับทายาท เราไม่รับประกันผลของคดี และไม่ตรวจภาษี ค่าบริการขึ้นอยู่กับขั้นของคดีและงานที่ต้องทำ ส่งเอกสารให้เราดูก่อน เราจะแจ้งขอบเขตงานและค่าบริการเป็นลายลักษณ์อักษรก่อนเริ่มงาน โทร 092-254-2045 หรือ ส่งรายละเอียดให้เรา ดูเพิ่มเติมที่งานมรดกและงานคดีครอบครัว
คู่มือนี้เผยแพร่โดย สำนักงานกฎหมายสุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม — สำนักงานกฎหมายในจังหวัดขอนแก่น ก่อตั้งเมื่อปี 1986 เป็นข้อมูลทั่วไปเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายสำหรับเรื่องใดเรื่องหนึ่งโดยเฉพาะ

