ข้ามไปยังเนื้อหาหลัก
SUWANVARA LAWFIRM
บริษัท สุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม จำกัด
SUWANVARA LAWFIRM
SUWANVARA LAWFIRM
บริษัท สุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม จำกัด
กฎหมายธุรกิจ

ข้อตกลงฝากซอร์สโค้ด กับซอฟต์แวร์สำคัญของธุรกิจ: ฝากอะไร เปิดให้ขอรับเมื่อไร ใช้ต่อได้แค่ไหน

คู่มือฝั่งบริษัทที่พึ่งซอฟต์แวร์เฉพาะทางหรือ SaaS เรื่องข้อตกลงฝากซอร์สโค้ดกับบุคคลที่สาม สิ่งที่ต้องฝาก ความถี่ในการอัปเดต การตรวจว่านำไปสร้างระบบได้จริง เหตุที่เปิดให้ขอรับโค้ด บทบาทของตัวแทนผู้รับฝาก สิทธิใช้งานหลังได้รับโค้ด และการแบ่งค่าใช้จ่าย

สำนักงานกฎหมายสุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม— ทีมกฎหมายธุรกิจ21 พฤศจิกายน 256919 นาที
ข้อตกลงฝากซอร์สโค้ด กับซอฟต์แวร์สำคัญของธุรกิจ: ฝากอะไร เปิดให้ขอรับเมื่อไร ใช้ต่อได้แค่ไหน

คำตอบหลัก

ถ้าบริษัทของคุณใช้ซอฟต์แวร์ที่ผู้พัฒนาเก็บลิขสิทธิ์และโค้ดไว้เอง และธุรกิจหยุดไม่ได้ถ้าระบบหยุด ควรขอทำข้อตกลงฝากซอร์สโค้ด ตั้งแต่ก่อนเซ็น ข้อตกลงนี้เป็นสัญญาสามฝ่าย ผู้พัฒนาส่งโค้ดและเอกสารไปฝากกับตัวแทนผู้รับฝากที่เป็นกลาง และลูกค้าจะได้รับสำเนาเมื่อเกิดเหตุที่ตกลงไว้เท่านั้น เช่น ผู้พัฒนาเลิกกิจการ เลิกสนับสนุนผลิตภัณฑ์ หรือผิดสัญญาสนับสนุนอย่างร้ายแรง

ข้อตกลงที่ใช้ได้จริงต้องตอบให้ครบห้าเรื่อง คือ ฝากอะไรและอัปเดตบ่อยแค่ไหน มีการตรวจหรือไม่ว่าสร้างระบบจากสิ่งที่ฝากได้จริง เหตุใดเปิดให้ขอรับและใครตัดสินเมื่อเห็นไม่ตรงกัน ได้รับโค้ดแล้วใช้ทำอะไรได้ และใครจ่ายค่าใช้จ่ายส่วนไหน ข้อตกลงที่เขียนไว้เพียงว่า "ผู้พัฒนาจะฝากซอร์สโค้ดไว้กับบุคคลที่สาม" โดยไม่ตอบห้าข้อนี้ มักใช้ไม่ได้ตอนที่ต้องใช้จริง

หลักกฎหมาย (พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 และประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์) ซอฟต์แวร์เป็นงานอันมีลิขสิทธิ์ และการทำซ้ำหรือดัดแปลงงานเป็นสิทธิของเจ้าของลิขสิทธิ์ ซึ่งเจ้าของอนุญาตให้ผู้อื่นใช้ได้ภายในขอบเขตที่ตกลง ดังนั้นการที่ลูกค้าได้ไฟล์โค้ดมาไม่ได้ให้สิทธิทำอะไรกับโค้ดนั้นโดยอัตโนมัติ สิทธิต้องมาจากข้อตกลงฝากหรือสัญญาอนุญาตที่ทำไว้ล่วงหน้า ส่วนการเลิกสัญญา ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 386 กำหนดว่าถ้าคู่สัญญามีสิทธิเลิกสัญญา การเลิกทำโดยแสดงเจตนาแก่อีกฝ่าย และถอนไม่ได้ จึงควรใช้หลักคิดเดียวกันกับ "หนังสือแจ้งเปิดเหตุ" คือเขียนเหตุและเอกสารแนบให้ชัดก่อนส่ง

ความเห็นเชิงปฏิบัติของเรา อย่าถือว่าข้อตกลงฝากเป็นกรมธรรม์ที่ซื้อแล้วจบ มันเป็นเพียงทางผ่านให้ได้โค้ดกลับมา สิ่งที่ทำให้ธุรกิจต่อเนื่องจริงคือโค้ดที่สร้างระบบได้ สิทธิใช้ที่ชัด และทีมที่เข้าใจโค้ดนั้น

คู่มือนี้พูดเฉพาะกลไกของการฝาก หากต้องการทราบว่าใครเป็นเจ้าของโค้ดและต้องได้รับโค้ดอะไรตั้งแต่จ้างพัฒนา ดู สัญญาจ้างพัฒนาซอฟต์แวร์และซอร์สโค้ด และหากผู้ให้บริการ SaaS ประกาศปิดบริการแล้ว ดู SaaS ปิดบริการ เอาข้อมูลและงานกลับมาอย่างไร

ใครควรอ่านส่วนไหน

สถานะของคุณส่วนที่ควรอ่าน
ยังไม่เซ็นข้อ 1 ถึง 8 ใช้ต่อรองและร่างข้อตกลง และข้อ 9 เช็กลิสต์ข้อสัญญา
เซ็นแล้วกำลังใช้ข้อ 3 และ 4 ตรวจว่ามีการอัปเดตและทดสอบจริงหรือไม่ และข้อ 7 ตรวจสิทธิที่จะได้
มีข้อพิพาทแล้วข้อ 5 เหตุเปิดโค้ดและวิธีแจ้ง ข้อ 6 บทบาทของตัวแทนผู้รับฝาก และข้อ 7 สิทธิใช้

1. ข้อตกลงฝากซอร์สโค้ดคืออะไร ใครเป็นคู่สัญญา และควรทำเมื่อไร

มีสามฝ่าย

  • ผู้ฝาก (depositor) คือผู้พัฒนาหรือผู้ให้บริการซอฟต์แวร์ ผู้เก็บลิขสิทธิ์และโค้ด
  • ผู้รับประโยชน์ (beneficiary) คือบริษัทลูกค้าที่ใช้ซอฟต์แวร์
  • ตัวแทนผู้รับฝาก (escrow agent) คือบุคคลที่สามที่เป็นกลาง เก็บสิ่งที่ฝากและส่งมอบตามเงื่อนไข

ข้อตกลงมักมีสองรูปแบบ ทำเป็นสามฝ่ายตั้งแต่แรกสำหรับลูกค้ารายเดียว หรือทำเป็นข้อตกลงหลักระหว่างผู้พัฒนากับตัวแทน แล้วให้ลูกค้าแต่ละรายเข้าร่วมเป็นผู้รับประโยชน์ภายหลัง แบบหลังเหมาะกับซอฟต์แวร์ที่มีลูกค้าหลายราย

ควรทำเมื่อใด เมื่อซอฟต์แวร์เป็นระบบเฉพาะทางที่หาของทดแทนได้ยาก ข้อมูลและกระบวนการของบริษัทผูกกับระบบนั้นมาก ผู้พัฒนาเป็นบริษัทเล็กหรือพึ่งคนไม่กี่คน หรือสัญญาเป็นแบบอนุญาตให้ใช้สิทธิ (license) ไม่ใช่การซื้อโค้ด ถ้าบริษัทเปลี่ยนไปใช้ผลิตภัณฑ์อื่นได้ภายในไม่กี่สัปดาห์ ค่าใช้จ่ายและงานของการฝากอาจไม่คุ้ม

ซอฟต์แวร์แบบ SaaS ต่างออกไป ถ้าผู้พัฒนาให้บริการผ่านระบบของตนเอง ลูกค้าไม่ได้ติดตั้งโค้ดเอง การได้ซอร์สโค้ดอย่างเดียวไม่ทำให้บริการกลับมา เพราะบริการประกอบด้วยเซิร์ฟเวอร์ ฐานข้อมูล การตั้งค่าและบริการของบุคคลที่สามด้วย ข้อตกลงฝากสำหรับ SaaS จึงมักต้องฝากส่วนประกอบของสภาพแวดล้อมใช้งาน และควรเขียนควบกับสิทธิส่งออกข้อมูลและระยะเปลี่ยนผ่าน ซึ่งอธิบายไว้ใน คู่มือ SaaS ปิดบริการ

2. ควรฝากอะไรบ้าง

หลักคือ ฝากให้พอที่ทีมที่มีทักษะ ซึ่งไม่เคยเห็นระบบมาก่อน จะสร้างและเปิดระบบขึ้นได้ ซอร์สโค้ดอย่างเดียวมักไม่พอ

รายการที่ฝากทำไมต้องมี
ซอร์สโค้ดฉบับล่าสุดที่ใช้งานจริง พร้อมประวัติการแก้ไข (ถ้าตกลง)เป็นตัวระบบ ต้องตรงกับเวอร์ชันที่ลูกค้าใช้อยู่ ไม่ใช่เวอร์ชันเก่า
สคริปต์สร้างและติดตั้งระบบ (build และ deployment)ถ้าไม่มี ต้องเดาวิธีสร้างระบบเอง
รายการไลบรารี เฟรมเวิร์ก และเวอร์ชันที่ใช้โค้ดจำนวนมากสร้างไม่ผ่านถ้าเวอร์ชันของส่วนประกอบเปลี่ยน
โครงสร้างฐานข้อมูลและสคริปต์ย้ายข้อมูลระบบต้องมีฐานข้อมูลที่รูปแบบถูกต้องจึงจะเริ่มทำงาน
เอกสารสถาปัตยกรรมและคู่มือผู้ดูแลระบบให้ทีมใหม่เข้าใจโครงสร้างและขั้นตอนดูแลประจำ
ขั้นตอนตั้งค่าสภาพแวดล้อม และรายการบริการภายนอกที่ระบบเรียกใช้ระบบมักพึ่งบริการชำระเงิน อีเมล แผนที่ หรือบริการคลาวด์ของบุคคลที่สาม
รายการส่วนประกอบโอเพนซอร์สและของบุคคลที่สาม พร้อมเงื่อนไขสิทธิใช้ตรวจว่าส่วนใดเปิดให้ใช้ต่อได้ ส่วนใดต้องไปขอสิทธิจากเจ้าของเอง
ชื่อผู้ติดต่อด้านเทคนิคและวิธีเข้าถึงที่เก็บโค้ดเมื่อต้องถามคำถามแรกกับคนที่เคยดูแล

เรื่องรหัสผ่านและกุญแจเข้าระบบ อย่าฝากรหัสผ่านของระบบที่ใช้งานอยู่จริงไว้ในชุดฝากที่เก็บเป็นเวลานาน เพราะรหัสเก่าหมดอายุหรือรั่วได้ และชุดฝากมีผู้เข้าถึงหลายคน ควรฝากเป็นรายการว่ามีรหัสหรือกุญแจอะไรบ้างและสร้างใหม่อย่างไร และกำหนดขั้นตอนที่ผู้พัฒนาหรือผู้ดูแลต้องออกกุญแจชุดใหม่ให้เมื่อเปิดเหตุ ถ้าระบบมีข้อมูลส่วนบุคคลของลูกค้าปลายทาง อย่าฝากข้อมูลจริงรวมไปกับโค้ด ให้ใช้ข้อมูลตัวอย่างสำหรับทดสอบ และดูเรื่องข้อมูลส่วนบุคคลจากหน้าของ PDPC

ข้อควรระวังเรื่องส่วนประกอบของบุคคลที่สาม ผู้พัฒนาอนุญาตลูกค้าได้เฉพาะส่วนที่ตนมีสิทธิ ส่วนที่เป็นของผู้อื่นหรือโอเพนซอร์สอยู่ภายใต้เงื่อนไขของเจ้าของ จึงควรให้ผู้พัฒนาแยกรายการไว้ในภาคผนวก

3. ต้องอัปเดตสิ่งที่ฝากบ่อยแค่ไหน

โค้ดที่ฝากไว้แล้วไม่ได้อัปเดตจะกลายเป็นของเก่าที่ใช้ไม่ได้ ตกลงล่วงหน้าเรื่องต่อไปนี้

  • รอบการอัปเดต เช่น ทุกครั้งที่ออกเวอร์ชันใหญ่ หรือตามรอบเวลาที่ตกลง ถ้าผู้พัฒนาแก้ระบบทุกสัปดาห์ รอบรายปีไม่พอ
  • การยืนยันเวอร์ชัน ผู้พัฒนาต้องแจ้งว่าชุดที่ฝากตรงกับเวอร์ชันที่ลูกค้าใช้อยู่จริง และระบุหมายเลขเวอร์ชัน
  • ผู้ได้รับแจ้ง ตัวแทนผู้รับฝากแจ้งลูกค้าเมื่อมีการฝากครั้งใหม่ หรือเมื่อถึงกำหนดแล้วไม่มีการฝาก
  • ผลเมื่อไม่ฝาก ควรถือเป็นการผิดข้อตกลง และอาจเป็นเหตุให้ลูกค้าขอตรวจสอบหรือหยุดจ่ายส่วนค่าฝากตามที่ตกลง
  • การเก็บชุดเก่า ตกลงว่าเก็บชุดเก่าไว้กี่ชุดหรือนานเท่าใด เผื่อชุดล่าสุดเสียหาย

4. ตรวจอย่างไรว่าสิ่งที่ฝากนำไปใช้งานได้จริง

การฝากโดยไม่ตรวจเป็นความเสี่ยงที่พบบ่อยที่สุด เพราะกล่องที่ฝากอาจเป็นไฟล์ที่ไม่ครบหรือสร้างระบบไม่ได้ และมักรู้ตอนที่ต้องใช้แล้ว

ระดับการตรวจทำอะไรเหมาะกับ
ตรวจว่ามีไฟล์ครบตามรายการตัวแทนตรวจว่าสิ่งที่ฝากตรงกับรายการในภาคผนวก ไฟล์เปิดได้ และไม่มีไวรัสซอฟต์แวร์ที่ไม่สำคัญมาก
ตรวจว่าสร้างระบบได้ (test build)ผู้ตรวจนำโค้ดและสคริปต์ที่ฝากไปสร้างระบบตามเอกสาร และรายงานว่าสร้างผ่านหรือไม่ระบบสำคัญ ควรทำอย่างน้อยครั้งแรกและเมื่อมีการเปลี่ยนใหญ่
ตรวจเต็มรูปแบบสร้างระบบ ติดตั้งในสภาพแวดล้อมทดสอบ และลองใช้งานฟังก์ชันหลักเทียบกับระบบจริงระบบที่ธุรกิจหยุดไม่ได้

ข้อควรตกลงเรื่องการตรวจ

  • ผู้ตรวจเป็นใคร และเป็นอิสระจากผู้พัฒนาหรือไม่
  • ลูกค้าขอให้ตรวจได้เมื่อใด และต้องแจ้งล่วงหน้าเท่าใด
  • ถ้าตรวจไม่ผ่าน ผู้พัฒนามีเวลาแก้และฝากใหม่เท่าใด และผลที่ตามมาถ้าไม่แก้
  • ใครรับรายงานผลการตรวจ รายงานเก็บรักษาเป็นความลับอย่างไร
  • ผู้ตรวจจะเข้าถึงโค้ดได้เฉพาะเท่าที่จำเป็น และผูกพันเรื่องความลับ

ต้องเข้าใจว่า การตรวจที่ผ่านแปลว่าสร้างระบบจากสิ่งที่ฝากได้ในวันนั้น ไม่ได้แปลว่าระบบไม่มีข้อบกพร่อง หรือทีมใหม่จะดูแลได้ง่าย

5. เหตุใดบ้างที่เปิดให้ขอรับโค้ด และใครเป็นผู้ตัดสิน

เหตุที่เปิดให้ขอรับโค้ด (release event) เป็นหัวใจของข้อตกลง ถ้านิยามหลวม ผู้พัฒนาจะกลัวว่าลูกค้าจะขอรับโค้ดโดยไม่มีเหตุ ถ้านิยามแคบ ลูกค้าจะรับโค้ดไม่ได้ในวันที่ต้องใช้

เหตุที่พบบ่อยควรเขียนให้ชัดว่า
ผู้พัฒนาเลิกกิจการ ชำระบัญชี หรือหยุดดำเนินงานเหตุเกิดเมื่อใด เช่น จดทะเบียนเลิกบริษัท หรือหยุดตอบติดต่อเกินกำหนด
ผู้พัฒนาล้มละลายหรือไม่อาจชำระหนี้ได้ หรืออยู่ในกระบวนการฟื้นฟูใช้ข้อเท็จจริงอะไรเป็นตัวชี้ เช่น คำสั่งของศาล ดูหมายเหตุด้านล่าง
ผู้พัฒนาเลิกสนับสนุนหรือเลิกพัฒนาผลิตภัณฑ์ (end of support)ประกาศเป็นหนังสือ หรือไม่ออกการแก้ไขความปลอดภัยเกินระยะที่ตกลง
ผู้พัฒนาไม่แก้ข้อบกพร่องร้ายแรงในเวลาที่ตกลงนิยามความร้ายแรง เวลาตอบสนองและเวลาแก้ไข และต้องแจ้งเตือนเป็นหนังสือก่อน
ผู้พัฒนาผิดสัญญาสนับสนุนอย่างร้ายแรงและไม่แก้ภายในเวลาที่ให้แยกจากความล่าช้าเล็กน้อย กำหนดระยะให้แก้ไข
ผู้พัฒนาโอนกิจการให้ผู้อื่นที่ไม่ยอมรับข้อตกลงผู้รับโอนต้องรับข้อตกลงฝากต่อ ไม่เช่นนั้นเป็นเหตุเปิด

หมายเหตุเรื่องล้มละลาย การเขียนว่าผู้พัฒนาล้มละลายเป็นเหตุเปิดโค้ดเป็นเรื่องที่ควรทำ แต่ผลจริงขึ้นกับกฎหมายล้มละลายและคำสั่งของศาล เมื่อผู้พัฒนาถูกพิทักษ์ทรัพย์หรืออยู่ในแผนฟื้นฟู ผู้ที่ได้รับมอบหมายให้จัดการทรัพย์สินอาจมีอำนาจกำหนดว่าทรัพย์สินและสัญญาของผู้พัฒนาจะถูกจัดการอย่างไร จึงไม่ควรเชื่อว่าข้อสัญญานี้จะบังคับได้ทันทีทุกกรณี ควรปรึกษาก่อนยื่นหนังสือเปิดเหตุ ความเสี่ยงฝั่งเจ้าหนี้ของผู้พัฒนาดูเพิ่มที่ คู่มือเจ้าหนี้กับล้มละลายและฟื้นฟูกิจการ

ใครตัดสินว่าเหตุเกิดแล้ว ควรเลือกวิธีให้ชัด

  1. ลูกค้าแจ้งเป็นหนังสือ ระบุเหตุที่อ้างและแนบหลักฐาน ตามหลักการเลิกสัญญาที่ต้องแสดงเจตนาแก่อีกฝ่าย (มาตรา 386) หนังสือที่ส่งแล้วถอนไม่ได้ จึงควรตรวจเหตุก่อนส่ง
  2. ตัวแทนผู้รับฝากแจ้งผู้พัฒนาทันที และให้เวลาโต้แย้งเป็นหนังสือภายในกำหนดสั้น ๆ ที่ตกลงไว้ (counter-notice)
  3. ถ้าผู้พัฒนาไม่โต้แย้ง ตัวแทนส่งมอบสิ่งที่ฝากให้ลูกค้า
  4. ถ้าผู้พัฒนาโต้แย้ง ไม่ส่งมอบจนกว่าข้อพิพาทจะยุติ โดยผ่านผู้เชี่ยวชาญอิสระหรืออนุญาโตตุลาการตามที่ตกลง หรือศาล ควรกำหนดให้ขั้นตอนนี้เร็ว เพราะระหว่างรอ ระบบของลูกค้าอาจหยุดอยู่

เหตุที่เป็นข้อเท็จจริงชัด เช่น ผู้พัฒนาจดทะเบียนเลิกบริษัท อาจให้ส่งมอบได้ทันทีโดยไม่ต้องรอ ส่วนเหตุที่ต้องตีความ เช่น ข้อบกพร่องร้ายแรงหรือการเลิกสนับสนุน มักต้องมีขั้นตอนโต้แย้ง การตีความข้อสัญญาเป็นไปตามเจตนาโดยสุจริตและปกติประเพณี (มาตรา 368) แต่อย่าพึ่งการตีความ ให้เขียนนิยามเอง

6. ตัวแทนผู้รับฝากทำหน้าที่อะไร และไม่ทำอะไร

ทำ

  • รับ เก็บรักษาและรักษาความปลอดภัยของสิ่งที่ฝาก และไม่เปิดดูเนื้อหาเกินที่ข้อตกลงให้
  • ตรวจตามระดับที่ตกลง หรือจัดผู้ตรวจ
  • ตรวจรับการอัปเดตและแจ้งลูกค้าตามรอบ
  • รับหนังสือแจ้งเปิดเหตุ ส่งต่อให้ผู้พัฒนา นับเวลาโต้แย้ง และส่งมอบเมื่อครบเงื่อนไข
  • เก็บบันทึกว่าใครฝาก ใครขอรับ ส่งมอบเมื่อใด

ไม่ทำ

  • ไม่ตัดสินแทนคู่สัญญาว่าเหตุเกิดขึ้นจริงหรือไม่ นอกจากข้อตกลงให้ทำหน้าที่นั้นไว้ชัด โดยทั่วไปทำตามเงื่อนไขและขั้นตอนที่เขียนไว้
  • ไม่รับรองว่าโค้ดไม่มีข้อบกพร่อง ไม่มีส่วนละเมิดสิทธิของผู้อื่น หรือถูกต้องตามกฎหมาย
  • ไม่ดูแลระบบหรือให้บริการทางเทคนิคแทนผู้พัฒนา
  • ไม่ให้สิทธิใช้โค้ดแก่ลูกค้า สิทธิมาจากข้อตกลงและสัญญาอนุญาต ไม่ได้มาจากตัวแทน

เลือกตัวแทนอย่างไร ดูว่าเป็นกลางและไม่มีความเกี่ยวพันกับผู้พัฒนา มีวิธีเก็บรักษาและสำรองสิ่งที่ฝาก มีทางเลือกการตรวจตามระดับที่ต้องการ มีกฎของตัวเองเมื่อเกิดข้อโต้แย้ง และมีความสามารถดำเนินการได้ต่อเนื่องแม้ผู้ฝากหายไป อย่าให้ผู้พัฒนาเลือกตัวแทนคนเดียว ควรให้ลูกค้ายอมรับด้วย

7. ได้รับโค้ดแล้ว ลูกค้าใช้ทำอะไรได้

นี่คือจุดที่ข้อตกลงฝากมักขาดที่สุด ลูกค้ารับโค้ดได้แล้ว แต่ไม่มีข้อความให้สิทธิทำอะไรกับโค้ด

เหตุผลคือ ซอฟต์แวร์เป็นงานอันมีลิขสิทธิ์ การทำซ้ำและดัดแปลงงานเป็นสิทธิของเจ้าของ และเจ้าของอนุญาตให้ผู้อื่นใช้ได้ภายในขอบเขตที่ระบุ ถ้าใช้เกินที่อนุญาต อาจเป็นการละเมิดลิขสิทธิ์ ดังนั้นข้อตกลงฝากหรือสัญญาซอฟต์แวร์หลักต้องมี สัญญาอนุญาตที่มีผลเมื่อเปิดเหตุ (release licence) ซึ่งตกลงกันไว้ตั้งแต่วันเซ็น ควรตอบเรื่องเหล่านี้

ประเด็นควรเขียนอย่างไร
วัตถุประสงค์ใช้เพื่อดูแล แก้ไขและพัฒนาต่อเพื่อรองรับการใช้งานของลูกค้าเอง ไม่ใช่เพื่อขายแข่งกับผู้พัฒนา
การทำซ้ำและดัดแปลงทำสำเนาและแก้ไขโค้ดได้เท่าที่จำเป็นต่อการดูแลระบบเดิมและเพิ่มความสามารถ
ผู้ใช้เฉพาะลูกค้าและบริษัทในเครือที่ระบุ หรือรวมผู้รับจ้างที่ลูกค้าจ้างมาดูแลแทน โดยผู้รับจ้างต้องผูกพันเรื่องความลับ
การเผยแพร่และขายต่อห้ามเผยแพร่ ขายต่อ หรืออนุญาตให้ผู้อื่นใช้เป็นผลิตภัณฑ์
ความลับโค้ดเป็นข้อมูลลับ ลูกค้าต้องเก็บรักษาและจำกัดผู้เข้าถึง
ระยะเวลาและการสิ้นสุดตลอดเวลาที่ลูกค้ายังใช้ซอฟต์แวร์ตามสัญญาเดิมและจ่ายค่าสิทธิตามที่ตกลง หรือระยะที่ตกลง
ส่วนที่ผู้พัฒนาแก้ไขเองผลงานที่ลูกค้าหรือผู้รับจ้างสร้างเพิ่มจากโค้ดนั้น เป็นของใคร และใครใช้ต่อได้
ส่วนประกอบของบุคคลที่สามลูกค้าอาจต้องไปขออนุญาตจากเจ้าของส่วนนั้นเอง ถ้าผู้พัฒนาไม่มีสิทธิอนุญาตต่อ

การถ่ายโอนลิขสิทธิ์ไม่ใช่เรื่องเดียวกัน ข้อตกลงฝากให้ลูกค้าเพียงสิทธิใช้เมื่อเปิดเหตุ ไม่โอนความเป็นเจ้าของ ถ้าลูกค้าต้องการเป็นเจ้าของโค้ด ให้ใช้สัญญาจ้างพัฒนาและหนังสือโอนลิขสิทธิ์ ตามที่ คู่มือสัญญาจ้างพัฒนาซอฟต์แวร์ อธิบายไว้

ได้โค้ดแล้ว ยังไม่ได้ระบบที่ดูแลต่อได้ทันที ต้องวางแผนว่าใครจะเข้าใจโค้ดนี้ ใช้เวลาเตรียมสภาพแวดล้อมและทดสอบเท่าใด บริการของบุคคลที่สามที่ระบบเรียกใช้ยังใช้ได้หรือไม่ และระหว่างนั้นธุรกิจทำงานอย่างไร ควรมีแผนสำรองเป็นลายลักษณ์อักษร เช่น วิธีทำงานด้วยมือชั่วคราว และรายการข้อมูลที่ต้องส่งออกเก็บไว้ก่อน

8. ค่าใช้จ่ายและใครรับภาระ

ไม่มีกฎตายตัวเรื่องผู้จ่าย ต่อรองได้ตามอำนาจต่อรองและความสำคัญของระบบ ค่าใช้จ่ายมักแบ่งได้เป็นส่วนต่อไปนี้ (ไม่ระบุตัวเลขในคู่มือนี้ เพราะขึ้นกับผู้ให้บริการและระดับการตรวจ)

  • ค่าเปิดบัญชีและจัดทำข้อตกลง ค่าตั้งต้นของตัวแทนผู้รับฝาก
  • ค่าบริการรายปี ค่าเก็บรักษาและติดตามการอัปเดต
  • ค่าตรวจสอบ ตามระดับการตรวจ และอาจคิดต่างหากเมื่อมีการอัปเดตใหญ่
  • ค่าเมื่อเปิดเหตุ ค่าดำเนินการส่งมอบและขั้นตอนโต้แย้ง
  • ค่าที่ปรึกษาและทีมพัฒนาของลูกค้าเอง เมื่อได้โค้ดมาแล้วและต้องสร้างระบบต่อ ซึ่งอาจเป็นส่วนใหญ่ของต้นทุนจริง

รูปแบบที่พบ ลูกค้าเป็นผู้จ่ายเมื่อเป็นฝ่ายขอ หรือผู้พัฒนาจ่ายค่าฝากเพราะถือเป็นส่วนของเงื่อนไขการขายซอฟต์แวร์ หรือแบ่งกันครึ่งหนึ่ง ถ้ามีลูกค้าหลายรายร่วมเข้าชุดฝากเดียว ค่าตรวจและค่ารายปีหารกันได้ ควรระบุด้วยว่าผู้จ่ายฝ่ายใดหากไม่จ่ายแล้วจะเกิดผลอะไร เช่น ตัวแทนอาจระงับบริการ ซึ่งอาจกระทบสิทธิของอีกฝ่าย และใครมีสิทธิจ่ายแทนเพื่อรักษาข้อตกลง

ให้ถือว่าค่าฝากเป็นต้นทุนของการวางแผนความต่อเนื่อง เทียบกับความเสียหายถ้าระบบหยุด และเทียบกับทางเลือกอื่น เช่น เปลี่ยนผู้ให้บริการ ทำระบบสำรอง หรือขอสิทธิเข้าถึงที่เก็บโค้ดโดยตรง

9. เช็กลิสต์ข้อสัญญาที่ควรมี

  • ระบุตัวตนของผู้พัฒนา ลูกค้า และตัวแทนผู้รับฝาก พร้อมผู้มีอำนาจลงนาม (ตรวจหนังสือรับรองบริษัทของผู้พัฒนา)
  • ระบุผลิตภัณฑ์และเวอร์ชันที่ครอบคลุม รวมถึงเวอร์ชันที่ออกต่อไปในอนาคต
  • ภาคผนวกรายการสิ่งที่ฝาก ครอบคลุมโค้ด สคริปต์สร้างระบบ ไลบรารี ฐานข้อมูล เอกสาร และรายการส่วนประกอบของบุคคลที่สาม
  • วิธีจัดการรหัสผ่านและกุญแจ ไม่ฝากของจริงที่ใช้งานอยู่ ระบุวิธีออกชุดใหม่เมื่อเปิดเหตุ
  • รอบการอัปเดต การยืนยันเวอร์ชัน และผลถ้าไม่ฝาก
  • ระดับและความถี่ในการตรวจ ผู้ตรวจ รายงาน และขั้นตอนเมื่อตรวจไม่ผ่าน
  • นิยามเหตุเปิดโค้ดแต่ละข้อ ผู้ตัดสิน ขั้นตอนแจ้ง โต้แย้ง และเวลาที่กำหนด
  • วิธีระงับข้อพิพาทที่เร็ว และการส่งมอบระหว่างรอ (ถ้าตกลง)
  • หน้าที่และข้อจำกัดความรับผิดของตัวแทนผู้รับฝาก
  • สัญญาอนุญาตที่มีผลเมื่อเปิดเหตุ ขอบเขต ผู้ใช้ ระยะเวลา ความลับ และส่วนที่เป็นของบุคคลที่สาม
  • ค่าใช้จ่ายแต่ละส่วนและผู้จ่าย และผลเมื่อไม่จ่าย
  • ข้อตกลงต้องผูกผู้รับโอนกิจการ ผู้พัฒนาต้องไม่ยกเลิกหรือแก้ข้อตกลงฝากโดยลูกค้าไม่ยินยอม
  • ข้อตกลงฝากสิ้นสุดเมื่อใด และเมื่อสิ้นสุด สิ่งที่ฝากคืนหรือทำลายอย่างไร
  • ความลับของโค้ดและกฎหมายที่ใช้บังคับ รวมถึงการระงับข้อพิพาท

ตัวอย่างสมมติ: บริษัทขนส่งใช้ระบบบริหารคลังสินค้าของผู้พัฒนารายเล็ก

ตัวอย่างนี้เป็นกรณีสมมติเพื่ออธิบาย ไม่ใช่เรื่องจริงของลูกค้ารายใด

บริษัท ก. ทำธุรกิจขนส่ง ใช้ระบบบริหารคลังสินค้าที่ บริษัท ข. เป็นผู้พัฒนาและให้ใช้สิทธิรายปี ระบบผูกกับงานรับส่งสินค้าทุกวัน และ บริษัท ข. มีโปรแกรมเมอร์หลักสองคน

ก่อนเซ็น บริษัท ก. ขอให้ใส่ข้อตกลงฝากซอร์สโค้ดกับตัวแทนผู้รับฝากรายหนึ่ง บริษัท ข. ต่อรองเรื่องค่าใช้จ่ายและกลัวโค้ดรั่ว ทั้งสองตกลงดังนี้

  • ฝากโค้ด สคริปต์สร้างระบบ รายการไลบรารี โครงสร้างฐานข้อมูลและคู่มือติดตั้ง ไม่ฝากรหัสผ่านจริง
  • อัปเดตทุกครั้งที่ออกเวอร์ชันใหญ่ และอย่างน้อยทุกหกเดือน (ตัวเลขนี้เป็นตัวอย่างสมมติ)
  • ตรวจว่าสร้างระบบได้หนึ่งครั้งหลังฝากครั้งแรก และทุกครั้งที่ออกเวอร์ชันใหญ่
  • เหตุเปิด คือ บริษัท ข. จดทะเบียนเลิกกิจการ หยุดตอบติดต่อและไม่แก้ข้อบกพร่องร้ายแรงเกินเวลาที่กำหนดหลังได้รับหนังสือเตือน หรือประกาศเลิกสนับสนุนเป็นหนังสือ
  • ถ้า บริษัท ข. โต้แย้ง ให้ผู้เชี่ยวชาญอิสระชี้ขาดภายในเวลาที่ตกลง
  • เมื่อเปิดเหตุ บริษัท ก. ได้สิทธิทำซ้ำและแก้ไขโค้ดเพื่อใช้ภายในและให้ผู้รับจ้างที่ผูกพันเรื่องความลับดูแลแทน ห้ามขายต่อ
  • ค่าตั้งต้นแบ่งกัน ค่ารายปีและค่าตรวจ บริษัท ก. จ่าย

ระหว่างใช้งาน การตรวจครั้งแรกพบว่าสร้างระบบไม่ผ่าน เพราะสคริปต์อ้างถึงเซิร์ฟเวอร์ภายในที่ไม่ได้ฝาก บริษัท ข. แก้และฝากใหม่ในเวลาที่กำหนด

เมื่อเกิดเหตุ สองปีต่อมา บริษัท ข. หยุดตอบติดต่อ บริษัท ก. ส่งหนังสือเตือนและครบกำหนดแก้ไขแล้วยังเงียบ จึงส่งหนังสือแจ้งเปิดเหตุผ่านตัวแทน ตัวแทนแจ้ง บริษัท ข. และไม่มีการโต้แย้งในเวลาที่กำหนด จึงส่งมอบโค้ดให้ บริษัท ก.

สิ่งที่เกิดหลังได้โค้ด บริษัท ก. ใช้เวลาหาทีมพัฒนาที่รู้เทคโนโลยีนั้น เตรียมสภาพแวดล้อมและต้องเปลี่ยนบริการส่งข้อความที่ระบบเรียกใช้ซึ่งไม่มีสิทธิต่อ การดูแลระบบต่อได้ใช้เวลาหลายสัปดาห์ ระหว่างนั้นบริษัท ก. ใช้แผนสำรองที่เตรียมไว้ เช่น พิมพ์ใบงานจากข้อมูลที่ส่งออกไว้ก่อน ตัวอย่างนี้แสดงว่าการฝากโค้ดทำให้ธุรกิจมีทางไปต่อ แต่ไม่ได้ทำให้ระบบกลับมาใช้ได้ทันที

อย่าเข้าใจผิด

"ฝากโค้ดไว้แล้ว ถ้าผู้พัฒนาหายไป เราดูแลระบบต่อได้ทันที" ไม่แน่เสมอไป โค้ดต้องมีผู้เข้าใจ ต้องสร้างระบบและทดสอบ และบริการของบุคคลที่สามที่ระบบพึ่งพาต้องยังใช้ได้ ควรมีแผนความต่อเนื่องของธุรกิจแยกต่างหาก

"ได้ไฟล์โค้ดมาแล้ว ทำอะไรกับโค้ดก็ได้" ไม่ใช่ ผู้พัฒนาอาจยังเป็นเจ้าของลิขสิทธิ์ สิทธิทำซ้ำและดัดแปลงต้องมาจากสัญญาอนุญาตที่เขียนไว้ล่วงหน้า ใช้เกินขอบเขตอาจเป็นการละเมิดลิขสิทธิ์

"ฝากแล้วถือว่าปลอดภัย ไม่ต้องตรวจ" การฝากโดยไม่ตรวจเสี่ยงที่จะได้ไฟล์ไม่ครบหรือสร้างระบบไม่ได้ ควรมีการทดสอบสร้างระบบอย่างน้อยหนึ่งครั้ง และอัปเดตตามรอบ

"ผู้พัฒนาล้มละลายเมื่อใด เปิดโค้ดได้เมื่อนั้น" ข้อสัญญาที่ให้เปิดโค้ดเมื่อล้มละลายควรมี แต่ผลบังคับจริงขึ้นกับกฎหมายล้มละลายและคำสั่งศาล ผู้จัดการทรัพย์สินของผู้พัฒนามีบทบาท ควรปรึกษาก่อนส่งหนังสือ

"ตัวแทนผู้รับฝากตรวจว่าซอฟต์แวร์ดีหรือถูกกฎหมาย" ไม่ใช่ ตัวแทนเก็บและส่งมอบตามเงื่อนไข ไม่รับรองคุณภาพโค้ดหรือการไม่ละเมิดสิทธิของผู้อื่น

"ข้อตกลงฝากทำให้เราเป็นเจ้าของโค้ด" ไม่ใช่ ข้อตกลงฝากให้สิทธิใช้เมื่อเปิดเหตุ ไม่โอนลิขสิทธิ์ ถ้าต้องการเป็นเจ้าของ ต้องมีหนังสือโอนลิขสิทธิ์ในสัญญาจ้างพัฒนา

ขอบเขตของคู่มือนี้ คู่มือนี้พูดเรื่องข้อตกลงฝากสำหรับซอฟต์แวร์ที่ผู้พัฒนาเก็บลิขสิทธิ์ ไม่ครอบคลุมการจ้างพัฒนาและการโอนลิขสิทธิ์ การคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล ภาษี หรือผลของกฎหมายล้มละลายในแต่ละคดี ข้อมูล ณ วันที่ 21 พฤศจิกายน 2569 ผลของข้อตกลงขึ้นกับถ้อยคำที่เขียนไว้และข้อเท็จจริงของแต่ละราย

อ่านเพิ่มเติม

ข้อตกลงฝากซอร์สโค้ดที่ใช้ได้จริงต้องระบุสิ่งที่ฝาก รอบอัปเดต การทดสอบสร้างระบบ เหตุเปิดและผู้ตัดสิน สิทธิใช้หลังได้โค้ด และผู้จ่ายค่าใช้จ่าย แต่การได้โค้ดไม่ทำให้ระบบดูแลต่อได้ทันที

เราช่วยตรวจสัญญาซอฟต์แวร์และสัญญา SaaS ร่างและต่อรองข้อตกลงฝากซอร์สโค้ด และสัญญาอนุญาตที่มีผลเมื่อเปิดเหตุ รวมถึงวางข้อสัญญาด้านทรัพย์สินทางปัญญาและแผนความต่อเนื่องของธุรกิจในมุมกฎหมาย เราไม่ใช่วิศวกรซอฟต์แวร์ ไม่ตรวจคุณภาพหรือความปลอดภัยของโค้ด ไม่เป็นตัวแทนผู้รับฝาก และไม่สามารถรับรองผลของการเจรจากับผู้พัฒนาหรือผลของกระบวนการล้มละลาย ค่าบริการขึ้นอยู่กับขั้นของเรื่องและงานที่ต้องทำ ส่งเอกสารให้เราดูก่อน เราจะแจ้งขอบเขตงานและค่าบริการเป็นลายลักษณ์อักษรก่อนเริ่มงาน โทร 092-254-2045 หรือ ส่งรายละเอียดให้เรา ดูเพิ่มเติมที่ สัญญาและเอกสาร และ ทรัพย์สินทางปัญญา


คู่มือนี้เผยแพร่โดย สำนักงานกฎหมายสุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม — สำนักงานกฎหมายในจังหวัดขอนแก่น ก่อตั้งเมื่อปี 1986 เป็นข้อมูลทั่วไปเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายสำหรับเรื่องใดเรื่องหนึ่งโดยเฉพาะ

คำถามที่พบบ่อย

ข้อตกลงฝากซอร์สโค้ดคืออะไร และต่างจากการจ้างพัฒนาซอฟต์แวร์อย่างไร+

เป็นข้อตกลงสามฝ่ายระหว่างผู้พัฒนาซอฟต์แวร์ ลูกค้าที่ใช้ซอฟต์แวร์ และตัวแทนผู้รับฝากที่เป็นกลาง ผู้พัฒนาส่งซอร์สโค้ดและเอกสารที่จำเป็นไปฝาก ลูกค้าจะได้รับสำเนาก็ต่อเมื่อเกิดเหตุที่ตกลงไว้ เช่น ผู้พัฒนาเลิกกิจการหรือเลิกดูแลระบบ ส่วนสัญญาจ้างพัฒนาซอฟต์แวร์ตอบเรื่องว่าใครเป็นเจ้าของและใครได้รับโค้ดตั้งแต่ต้น ซึ่งอธิบายไว้ในคู่มือสัญญาจ้างพัฒนาซอฟต์แวร์ ข้อตกลงฝากใช้กับกรณีที่ผู้พัฒนาเก็บลิขสิทธิ์และโค้ดไว้เอง ลูกค้าได้เพียงสิทธิใช้งาน

ควรฝากอะไรบ้าง ซอร์สโค้ดอย่างเดียวพอหรือไม่+

ไม่พอ โค้ดที่ไม่มีสคริปต์สร้างระบบ รายการไลบรารีและเวอร์ชัน โครงสร้างฐานข้อมูล เอกสารติดตั้ง และขั้นตอนตั้งค่าสภาพแวดล้อม มักนำไปสร้างเป็นระบบที่ใช้งานได้ยากมาก ควรระบุรายการสิ่งที่ฝากเป็นภาคผนวกของข้อตกลง และให้มีการทดสอบสร้างระบบจากสิ่งที่ฝากจริงอย่างน้อยหนึ่งครั้ง

เหตุใดบ้างที่ควรเปิดให้ลูกค้าขอรับซอร์สโค้ดจากตัวแทนผู้รับฝาก+

เหตุที่พบบ่อยคือ ผู้พัฒนาเลิกกิจการหรือไม่อาจชำระหนี้ได้ ผู้พัฒนาประกาศเลิกสนับสนุนหรือเลิกพัฒนาผลิตภัณฑ์ ผู้พัฒนาไม่แก้ข้อบกพร่องร้ายแรงภายในเวลาที่ตกลง และผู้พัฒนาผิดสัญญาสนับสนุนอย่างร้ายแรง ควรเขียนนิยามของแต่ละเหตุให้ชัดและกำหนดว่าใครเป็นผู้ชี้ขาดเมื่อสองฝ่ายเห็นไม่ตรงกัน ส่วนเหตุล้มละลายต้องตรวจเพิ่มว่าข้อสัญญาจะใช้ได้จริงแค่ไหนตามกฎหมายล้มละลายและคำสั่งศาล

ได้รับซอร์สโค้ดแล้ว จะดูแลและแก้ไขระบบต่อได้ทันทีหรือไม่+

ไม่แน่เสมอไป การได้โค้ดไม่เท่ากับมีทีมที่เข้าใจโค้ดนั้น ต้องใช้เวลาเตรียมสภาพแวดล้อม จ้างหรือหาทีมพัฒนาที่มีทักษะตรงกับเทคโนโลยีที่ใช้ และอาจต้องทดแทนบริการของบุคคลที่สามที่ระบบพึ่งพา ลูกค้าจึงควรวางแผนความต่อเนื่องของธุรกิจควบคู่ไปด้วย ไม่ใช่เชื่อว่าการฝากโค้ดแก้ปัญหาทั้งหมด

ลูกค้าที่ได้รับซอร์สโค้ดจากการเปิดเหตุฝาก ใช้ทำอะไรได้บ้าง+

ขึ้นกับสัญญาอนุญาตที่ตกลงไว้ล่วงหน้า ผู้พัฒนาอาจยังเป็นเจ้าของลิขสิทธิ์ การทำซ้ำหรือดัดแปลงโค้ดจึงต้องมีสิทธิตามสัญญา ควรเขียนให้ชัดว่าใช้ภายในองค์กรเพื่อดูแลระบบเดิมได้หรือไม่ ให้ผู้รับจ้างภายนอกดูแลแทนได้หรือไม่ ดัดแปลงได้เพียงใด ห้ามนำไปขายต่อหรือไม่ และสิทธินั้นมีระยะเวลาและสิ้นสุดเมื่อใด

ค่าใช้จ่ายของการฝากซอร์สโค้ดใครเป็นผู้จ่าย+

ไม่มีกฎตายตัว ตกลงกันได้ว่าลูกค้าเป็นผู้จ่าย ผู้พัฒนาจ่าย หรือแบ่งกัน ค่าใช้จ่ายมักมีหลายส่วน เช่น ค่าเปิดบัญชีฝาก ค่าบริการรายปี ค่าตรวจสอบการสร้างระบบ และค่าดำเนินการเมื่อมีการขอรับโค้ด ควรระบุในข้อตกลงว่าส่วนใดใครจ่าย และใครจ่ายต่อเมื่อเกิดข้อโต้แย้งเรื่องการเปิดเหตุ

Lawyer-client handshake symbolizing trust at Suwanvara Law Firm

พร้อมรับฟังเรื่องของคุณ

ปรึกษาเบื้องต้นกับทนายความผู้เชี่ยวชาญของเรา