ข้ามไปยังเนื้อหาหลัก
SUWANVARA LAWFIRM
บริษัท สุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม จำกัด
SUWANVARA LAWFIRM
SUWANVARA LAWFIRM
บริษัท สุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม จำกัด
กฎหมายธุรกิจ

ให้สิทธิขายแต่ผู้เดียว แต่ตัวแทนขายไม่ถึงเป้า บริษัทควรตกลงทางออกอย่างไร

ตัวแทนจำหน่ายที่ได้สิทธิขายแต่ผู้เดียวแต่ขายไม่ถึงเป้า ควรปรับเขตขาย ช่องทางออนไลน์ ยอดขั้นต่ำ วิธีวัดผลงาน ระยะเวลาแก้ไข และเงื่อนไขเปลี่ยนเป็นไม่ผูกขาดอย่างไร ก่อนถึงขั้นเลิกสัญญา

สำนักงานกฎหมายสุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม— ทีมกฎหมายธุรกิจ21 พฤศจิกายน 256915 นาที
ให้สิทธิขายแต่ผู้เดียว แต่ตัวแทนขายไม่ถึงเป้า บริษัทควรตกลงทางออกอย่างไร

คำตอบหลัก

ตัวแทนจำหน่ายที่ได้สิทธิขายแต่ผู้เดียวแล้วขายไม่ถึงเป้า ไม่ได้มีทางออกแค่ "ปล่อยไว้" หรือ "เลิกสัญญา" ระหว่างสองทางนี้มีทางที่ทำได้จริงอีกหลายขั้น ได้แก่ ปรับเขตขาย แยกช่องทางออนไลน์ ตั้งยอดขั้นต่ำใหม่ เปลี่ยนวิธีวัดผลงาน ให้เวลาแก้ไขตามแผนที่เขียนไว้ และเปลี่ยนจากสิทธิผูกขาดเป็นไม่ผูกขาดเมื่อเข้าเงื่อนไขที่ตกลงกัน ทั้งหมดนี้ควรทำก่อนถึงขั้นส่งหนังสือบอกเลิก เพราะการเลิกสัญญากับตัวแทนที่ยังถือสต็อกและลูกค้าอยู่มักเสียหายกับทั้งสองฝ่าย

หลักกฎหมาย ณ วันที่ 21 พฤศจิกายน 2569 ประเทศไทยไม่มีกฎหมายเฉพาะคุ้มครองตัวแทนจำหน่ายโดยตรง ข้อตกลงเรื่องสิทธิขายแต่ผู้เดียว เขตขาย และยอดขั้นต่ำจึงขึ้นอยู่กับสิ่งที่เขียนไว้ในสัญญาเป็นหลัก และหลักทั่วไปของประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ เช่น การเลิกสัญญาทำด้วยการแสดงเจตนาแก่อีกฝ่าย (มาตรา 386) และการกำหนดเวลาพอสมควรแล้วบอกกล่าวให้ชำระหนี้ก่อนเลิกสัญญา (มาตรา 387)

ความเห็นเชิงปฏิบัติของเรา อย่าเริ่มจากคำถามว่า "เลิกได้หรือไม่" ให้เริ่มจากคำถามว่า "ยอดต่ำเพราะอะไร" ถ้าเป็นเพราะเขตขายกว้างเกินกำลังตัวแทน การลดเขตอาจได้ผลมากกว่าการขู่เลิก ถ้าเป็นเพราะตลาดหรือการส่งสินค้าของบริษัทเอง การกดตัวแทนด้วยเป้าเดิมจะกลายเป็นข้อพิพาท

คู่มือนี้เน้นการตกลงปรับความสัมพันธ์ก่อนเลิกสัญญา ถ้าตัดสินใจเลิกแล้วและต้องจัดการสต็อก แบรนด์ และลูกค้า ดู เลิกสัญญาตัวแทนจำหน่าย จัดการสต็อก แบรนด์ และลูกค้าเดิม ส่วนการเลือกโมเดลขายตั้งแต่ต้น ดู นายหน้า ตัวแทน หรือผู้ซื้อมาขายไป

ใครควรอ่านส่วนไหน

สถานะของคุณส่วนที่ควรอ่าน
ยังไม่เซ็น หรือกำลังร่างสัญญาข้อ 2 ถึง 6 และข้อ 8 เขียนเขตขาย ยอดขั้นต่ำ วิธีวัด ระยะแก้ไข และข้อเปลี่ยนเป็นไม่ผูกขาดไว้ตั้งแต่ต้น
เซ็นแล้วกำลังใช้ และยอดเริ่มต่ำกว่าเป้าข้อ 1 อ่านสัญญาก่อน ข้อ 7 เลือกทางออกเป็นขั้น ข้อ 10 และตัวอย่างสมมติ
มีข้อพิพาทหรือกำลังจะบอกเลิกข้อ 9 ตรวจสิทธิเลิกตามสัญญาและกฎหมาย แล้วส่งสัญญากับหลักฐานให้ทนายก่อนส่งหนังสือ

1. ก่อนแก้อะไร ต้องอ่านอะไรในสัญญา

สัญญาตัวแทนจำหน่ายแต่ละฉบับใช้คำว่า "ผูกขาด" ต่างกันมาก ก่อนเจรจาให้ตอบสามข้อนี้จากตัวสัญญา

คำถามทำไมสำคัญ
ผูกขาดแค่ไหนบริษัทห้ามตั้งรายอื่นในเขตเท่านั้น หรือห้ามขายเองและห้ามขายออนไลน์ด้วย
ยอดขั้นต่ำเป็น "หน้าที่" หรือ "เงื่อนไขรักษาสิทธิ"ถ้าเป็นหน้าที่ การทำไม่ได้อาจเป็นการผิดสัญญา ถ้าเป็นเงื่อนไขรักษาสิทธิ ผลมักอยู่ที่สิทธิผูกขาดจะหายหรือลดตามที่เขียนไว้
ถ้าไม่ถึงยอด สัญญาบอกผลไว้ว่าอย่างไรปรับ ลดเขต เปลี่ยนเป็นไม่ผูกขาด หรือบอกเลิก และต้องแจ้งอย่างไร ภายในกี่วัน

ถ้าสัญญาเงียบเรื่องผลของการไม่ถึงยอด อย่าสรุปเองว่าเลิกได้หรือสิทธิผูกขาดหมดแล้ว ต้องดูถ้อยคำทั้งฉบับและพฤติกรรมของทั้งสองฝ่ายที่ผ่านมา ถ้าบริษัทเคยรับยอดต่ำกว่าเป้ามาหลายรอบโดยไม่ท้วง ตัวแทนอาจอ้างว่าบริษัทยอมรับแนวปฏิบัตินั้นแล้ว

2. เขตขายควรเขียนอย่างไร

เขตขายที่กว้างเกินกำลังเป็นสาเหตุที่พบบ่อยของยอดต่ำ และเป็นเรื่องที่ปรับได้ง่ายกว่าเรื่องอื่น

  • ขอบเขต ระบุเป็นจังหวัด ภูมิภาค ประเภทลูกค้า หรือรายชื่อลูกค้าเฉพาะ ไม่ใช้คำกว้างอย่าง "ภาคอีสานทั้งหมด" โดยไม่บอกว่ารวมลูกค้าองค์กรหรือไม่
  • ลูกค้าที่บริษัทมีอยู่เดิม ถ้าบริษัทมีลูกค้ารายใหญ่ในเขตอยู่แล้ว ให้เขียนว่าเป็นข้อยกเว้นหรือรวมอยู่ในยอดของตัวแทน
  • ลูกค้าข้ามเขต กำหนดว่าตัวแทนขายนอกเขตได้หรือไม่ และยอดนั้นนับหรือไม่
  • การลดเขต เขียนไว้ล่วงหน้าว่าถ้ายอดต่ำกว่าเกณฑ์ บริษัทลดเขตเหลือบางส่วนได้ โดยแจ้งเป็นหนังสือและมีผลเมื่อใด

ถ้าตัวแทนในต่างประเทศมีเรื่องเขตและสิทธิในลูกค้าด้วย ดูรายละเอียดที่ ตัวแทนขายต่างประเทศ คอมมิชชัน เขตขาย และสิทธิในลูกค้า

3. ช่องทางออนไลน์ ผูกขาดด้วยหรือไม่

ข้อพิพาทสมัยนี้ไม่น้อยเกิดเพราะสัญญาเก่าไม่ได้พูดถึงออนไลน์ ตัวแทนอ้างว่าสิทธิผูกขาดครอบคลุมทุกช่องทาง ส่วนบริษัทขายเองผ่านเว็บไซต์หรือมาร์เก็ตเพลสโดยเห็นว่าไม่เกี่ยวกับเขตขาย

ช่องทางประเด็นที่ควรเขียน
ร้านค้าและตัวแทนช่วงในเขตตัวแทนตั้งตัวแทนช่วงได้หรือไม่ ต้องขออนุมัติหรือไม่
เว็บไซต์ของบริษัทบริษัทขายตรงให้ลูกค้าในเขตได้หรือไม่ ถ้าได้ ตัวแทนได้ส่วนแบ่งหรือไม่
มาร์เก็ตเพลสและโซเชียลคอมเมิร์ซใครเปิดร้านทางการ ใครคุมราคา ใครรับผิดชอบรีวิวและสินค้าคืน
ลูกค้าที่สั่งจากนอกเขตเข้ามานับเป็นยอดของใคร

ข้อสัญญาที่ชัดที่สุดคือแยกช่องทางไว้ในตาราง ว่าช่องทางใดตัวแทนผูกขาด ช่องทางใดบริษัทถือไว้เอง ช่องทางใดแบ่งกัน และยอดจากช่องทางที่แบ่งกันนับเข้าเป้าของตัวแทนอย่างไร

4. ยอดขั้นต่ำตั้งอย่างไรไม่ให้ไร้เหตุผล

ยอดขั้นต่ำที่ตั้งสูงเกินตลาดมักเป็นเป้าที่ไม่มีใครเชื่อ เมื่อตัวแทนไม่ถึงเป้า บริษัทก็บังคับใช้ไม่ได้อย่างมั่นใจ

  • อิงข้อมูลจริง ใช้ยอดขายย้อนหลัง ขนาดตลาดของเขต และทรัพยากรของตัวแทน ไม่ใช่ตัวเลขที่ฝ่ายขายของบริษัทอยากได้
  • แบ่งเป็นขั้น ปีแรกเป็นช่วงสร้างตลาด ปีถัดไปเพิ่มตามที่ตกลง และเขียนเป็นตารางต่อไตรมาสหรือปี
  • ปรับตามฤดูกาล สินค้าที่ขายตามฤดูไม่ควรใช้ยอดเฉลี่ยรายเดือนเท่ากัน
  • ยอดขั้นต่ำต้องควบคู่กับหน้าที่ของบริษัท บริษัทต้องส่งสินค้าได้ตามคำสั่ง สื่อสารราคาล่วงหน้า และไม่เปลี่ยนเงื่อนไขกลางปี ถ้าบริษัทผิดหน้าที่เหล่านี้ ยอดขั้นต่ำควรถูกพักหรือปรับ
  • เหตุที่ให้ปรับยอด เช่น สินค้าขาดส่ง กฎระเบียบเปลี่ยนจนขายไม่ได้ เหตุสุดวิสัย หรือบริษัทเปิดช่องทางแข่งกันเอง

5. จะวัดผลงานด้วยตัวเลขอะไร

เป้าเดียวกันวัดต่างกันได้ผลต่างกัน ควรระบุชัดในสัญญาและแนบวิธีคำนวณ

ตัวชี้วัดข้อดีข้อควรระวัง
ยอดที่ตัวแทนซื้อจากบริษัทตรวจง่ายจากใบกำกับและใบสั่งซื้อตัวแทนซื้อสต็อกตุนให้ถึงเป้า แต่ขายออกไม่ได้
ยอดขายถึงลูกค้าปลายทางสะท้อนตลาดจริงต้องมีสิทธิขอรายงานและตรวจข้อมูล
จำนวนลูกค้าใหม่หรือจุดขายวัดการขยายตลาดลูกค้าจำนวนมากแต่ยอดซื้อน้อย
ส่วนแบ่งตลาดเหมาะกับสินค้าที่มีข้อมูลอุตสาหกรรมข้อมูลหาไม่ได้เสมอ และตีความได้หลายแบบ
ตัวชี้วัดอื่น เช่น การฝึกอบรมหรือมาตรฐานการบริการรักษาแบรนด์วัดยากและเถียงได้

สิ่งที่ควรเขียนให้ชัดไม่ว่าเลือกตัวชี้วัดใด ได้แก่ หน่วยที่นับ (จำนวนชิ้นหรือมูลค่า) การหักสินค้าคืนและส่วนลด สกุลเงินและอัตราแลกเปลี่ยนถ้าเกี่ยวข้อง วันตัดยอด และใครเป็นผู้ออกรายงานตัวเลข

6. ให้เวลาแก้ไขเท่าไร และต้องทำอะไรในช่วงนั้น

ระยะเวลาแก้ไขที่เขียนไว้มีประโยชน์ทั้งสองฝ่าย ฝ่ายตัวแทนรู้ว่ามีโอกาสแก้ ฝ่ายบริษัทรู้ว่าจะเริ่มขั้นถัดไปได้เมื่อใด

  • ระยะเวลา ขึ้นอยู่กับสินค้าและรอบการขาย สินค้าที่ขายรายเดือนอาจให้สั้น สินค้าที่ปิดการขายนานอาจต้องยาวกว่า ไม่มีตัวเลขสากลที่ใช้ได้กับทุกสัญญา
  • แผนแก้ไข ให้ตัวแทนส่งแผนเป็นหนังสือ ระบุมาตรการ ทรัพยากรที่เพิ่ม และตัวเลขเป้าระหว่างทาง
  • การประชุมทบทวน นัดประชุมตามรอบ เช่น ทุกเดือน และทำบันทึกผลทุกครั้ง
  • สิ่งที่บริษัทช่วย เช่น สื่อการตลาด การฝึกอบรม หรือสินค้าตัวอย่าง เขียนไว้ด้วยเพื่อไม่ให้ตัวแทนอ้างภายหลังว่าบริษัทไม่ช่วย
  • ผลเมื่อแก้ไม่สำเร็จ ระบุขั้นถัดไปไว้ล่วงหน้า เช่น ลดเขต เปลี่ยนเป็นไม่ผูกขาด หรือบอกเลิก

ถ้าสัญญาใช้ข้อกำหนดทำนองต่ออายุอัตโนมัติ ให้ตรวจวันบอกกล่าวด้วย ดู ต่ออายุอัตโนมัติและวันบอกกล่าว

7. ทางออกที่ทำได้ เรียงจากเบาไปหนัก

ขั้นทางออกเหมาะเมื่อสิ่งที่ต้องทำให้เป็นเอกสาร
1ตกลงลดเป้าชั่วคราวหรือเลื่อนกำหนดยอดต่ำเพราะตลาดหรือเหตุภายนอกบันทึกข้อตกลงที่ลงนามทั้งสองฝ่าย ระบุว่าไม่ถือเป็นการสละสิทธิในอนาคต
2ตกลงแผนแก้ไขพร้อมเป้าระหว่างทางตัวแทนยังมีศักยภาพ แต่ต้องปรับวิธีทำงานแผน ตัวเลขเป้า วันทบทวน
3ลดเขตขายตัวแทนไม่มีกำลังพอครอบคลุมทั้งเขตขอบเขตใหม่ วันเริ่มมีผล การจัดการลูกค้าส่วนที่ถูกตัดออก
4แยกช่องทางหรือแบ่งผลประโยชน์ออนไลน์ยอดออนไลน์ไม่มีใครดูแลหรือเกิดการแย่งกันตารางช่องทาง กติกายอดและราคา
5เปลี่ยนเป็นไม่ผูกขาดบริษัทต้องการตั้งรายอื่นหรือขายเองในเขตหนังสือแจ้งตามข้อสัญญา หรือสัญญาแก้ไขเพิ่มเติม และผลต่อยอดขั้นต่ำและส่วนลด
6ตั้งตัวแทนรายที่สองร่วมกับรายเดิมต้องการเร่งตลาดโดยยังรักษาความสัมพันธ์ขอบเขตของแต่ละราย กติกาลูกค้าซ้ำซ้อน
7เลิกสัญญาการปรับไม่ได้ผล หรือความไว้ใจเสียไปแล้วดูข้อ 9 และคู่มือเลิกสัญญาตัวแทนจำหน่าย

ข้อสำคัญคือทุกขั้นที่ตกลงกันต้องเป็นเอกสารลงนาม อีเมลหรือข้อความแชตที่ตกลงปากเปล่าเรื่องยอดและเขตมักกลายเป็นข้อพิพาทว่าสัญญาเดิมยังใช้อยู่หรือถูกแก้แล้ว

8. เงื่อนไขเปลี่ยนจากผูกขาดเป็นไม่ผูกขาด เขียนอย่างไร

ข้อนี้ควรเป็นข้อสัญญาที่ตกลงกันไว้ตั้งแต่ต้น ถ้าไม่มี ต้องขอให้ตัวแทนลงนามแก้ไขสัญญา

  • เหตุเปลี่ยน ระบุให้ชัด เช่น ยอดต่ำกว่าเกณฑ์ติดต่อกันกี่ช่วง หรือไม่ส่งรายงานตามกำหนด
  • ขั้นตอน บริษัทส่งหนังสือแจ้งว่ายอดต่ำกว่าเกณฑ์ ตัวแทนมีระยะเวลาแก้ไขตามข้อ 6 ถ้าไม่ถึงเกณฑ์หลังพ้นระยะ บริษัทส่งหนังสือแจ้งเปลี่ยนเป็นไม่ผูกขาด
  • วันที่มีผล ระบุวันมีผลและผลต่อคำสั่งซื้อที่ค้างอยู่
  • ผลต่อสิทธิอื่น เช่น ส่วนลด ราคาตัวแทน การใช้เครื่องหมายการค้า ข้อห้ามขายสินค้าแข่ง ว่ายังอยู่หรือไม่
  • สิทธิของตัวแทน ตัวแทนยังขายต่อได้ภายใต้สัญญาเดิมหรือไม่ และสต็อกที่มีอยู่ทำอย่างไร
  • ไม่ผูกขาดแล้วเลิกง่ายขึ้นหรือไม่ ควรเขียนให้ชัดว่าการเปลี่ยนเป็นไม่ผูกขาดไม่ใช่การเลิกสัญญา และสัญญาส่วนที่เหลือยังมีผล

ถ้าสัญญาห้ามตัวแทนขายสินค้าแข่ง ให้พิจารณาว่าข้อห้ามนี้ควรอ่อนลงเมื่อเปลี่ยนเป็นไม่ผูกขาดหรือไม่ เพราะข้อห้ามที่กว้างเกินไปอาจถูกตั้งคำถามทั้งด้านความสมเหตุสมผลและกฎหมายการแข่งขันทางการค้า ควรให้ทนายดูเป็นรายกรณี

9. ถ้าจะเลิกสัญญา กฎหมายทั่วไปว่าอย่างไร

ส่วนนี้เป็นภาพรวม ไม่ใช่คำตอบสำหรับสัญญาของคุณ

  • ตามที่สัญญากำหนด ถ้าสัญญาให้สิทธิเลิกเมื่อยอดไม่ถึงเกณฑ์ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 386 ว่าการเลิกสัญญาโดยข้อสัญญาหรือโดยบทบัญญัติของกฎหมาย ทำด้วยการแสดงเจตนาแก่อีกฝ่าย และเมื่อแสดงเจตนาแล้วถอนไม่ได้ จึงควรตรวจรูปแบบ ผู้รับ และวิธีส่งหนังสือให้ตรงตามสัญญา
  • เมื่ออีกฝ่ายไม่ชำระหนี้ มาตรา 387 ให้ฝ่ายหนึ่งกำหนดระยะเวลาพอสมควรแล้วบอกกล่าวให้อีกฝ่ายชำระหนี้ภายในเวลานั้น ถ้าไม่ชำระ จึงเลิกสัญญาได้ ข้อควรระวังคือการ "ขายไม่ถึงเป้า" จะเป็นการไม่ชำระหนี้หรือไม่ ขึ้นอยู่กับว่าสัญญาเขียนยอดขั้นต่ำเป็นหน้าที่หรือเป็นเงื่อนไขรักษาสิทธิ จึงอย่าส่งหนังสือโดยไม่ได้อ่านสัญญา
  • หลังเลิก มาตรา 391 ให้แต่ละฝ่ายต้องทำให้อีกฝ่ายกลับคืนสู่ฐานะเดิม โดยไม่เสียหายแก่สิทธิของบุคคลภายนอก เงินที่ต้องคืนให้บวกดอกเบี้ยตั้งแต่เวลาที่ได้รับไว้ และการเลิกสัญญาไม่กระทบสิทธิเรียกค่าเสียหาย ในสัญญาตัวแทนจำหน่ายที่ดำเนินมานาน สิ่งที่ต้องจัดการจริงมักเป็นสต็อก เงินค้าง แบรนด์ และลูกค้า ดูที่ เลิกสัญญาตัวแทนจำหน่าย

การเลิกสัญญาโดยอ้างเหตุที่ไม่ชัดอาจทำให้บริษัทกลายเป็นฝ่ายผิดสัญญาเอง และตัวแทนอาจเรียกค่าเสียหายได้ จึงควรให้ทนายตรวจสัญญา ระยะเวลาแก้ไข และหลักฐานก่อนส่งหนังสือ

กฎหมายเฉพาะ ณ วันที่ 21 พฤศจิกายน 2569 ไม่มีกฎหมายเฉพาะคุ้มครองตัวแทนจำหน่ายโดยตรง สิทธิเรียกค่าตอบแทนหลังเลิกสัญญาหรือสิทธิให้ซื้อสต็อกคืนจึงมีได้เมื่อสัญญากำหนดไว้ หรือเมื่อมีฐานตามกฎหมายทั่วไปรองรับในกรณีนั้น ๆ ไม่ควรเข้าใจว่าตัวแทนได้สิทธิเหล่านี้โดยอัตโนมัติ

10. เอกสารและเช็กลิสต์ก่อนคุยกับตัวแทน

  • สัญญาตัวแทนจำหน่ายทุกฉบับ ภาคผนวก และหนังสือแก้ไขเพิ่มเติม
  • ข้อสัญญาเรื่องสิทธิผูกขาด เขตขาย ช่องทาง ยอดขั้นต่ำ วิธีวัด และผลเมื่อไม่ถึงเป้า
  • ตัวเลขยอดซื้อและยอดขายย้อนหลังอย่างน้อยหลายรอบ แยกตามเขตและช่องทาง
  • บันทึกการส่งสินค้าของบริษัท วันส่งจริง กับวันที่สั่ง รวมถึงสินค้าขาดส่ง
  • อีเมล ข้อความ และบันทึกประชุมที่เคยพูดเรื่องเป้าหมายหรือยอมผ่อนผัน
  • รายชื่อลูกค้าสำคัญในเขต และใครเป็นผู้หามา
  • ข้อมูลการขายออนไลน์ของบริษัทและของตัวแทนในเขต
  • สต็อกคงเหลือที่ตัวแทนถืออยู่ และเงินค้างชำระ
  • ทางออกที่บริษัทยอมรับได้ เรียงตามข้อ 7 พร้อมเส้นต่ำสุดที่จะไม่ยอม
  • วันบอกกล่าวหรือวันต่ออายุในสัญญา

11. ตัวอย่างสมมติ: ตัวแทนเครื่องใช้ไฟฟ้าขายได้ 7,500 จาก 12,000 ชิ้น

ตัวอย่างนี้ไม่ใช่เรื่องจริง ตัวเลขเป็นเพียงภาพประกอบ

ผู้ผลิตเครื่องใช้ไฟฟ้าให้ตัวแทนจำหน่ายรายหนึ่งสิทธิขายแต่ผู้เดียวในสามจังหวัดภาคอีสานเป็นเวลาสามปี สัญญากำหนดยอดขั้นต่ำปีละ 12,000 ชิ้น ปีที่หนึ่งตัวแทนซื้อไป 7,500 ชิ้น ผู้ผลิตจึงเริ่มไม่พอใจ

เมื่อดูข้อมูล พบว่ายอดต่ำเพราะสามเหตุ

  • จังหวัดที่สามอยู่ไกล ตัวแทนไม่มีทีมขายและโกดังที่นั่น
  • สินค้ารุ่นขายดีขาดส่งสองเดือนในปีนั้น
  • บริษัทเปิดร้านบนมาร์เก็ตเพลสโดยมีลูกค้าในเขตสั่งได้ ตัวแทนอ้างว่าเสียยอดไป

ผู้ผลิตกับตัวแทนตกลงทำบันทึกปรับสัญญาที่ลงนามทั้งสองฝ่าย ได้แก่ ลดเขตเหลือสองจังหวัด และเปิดให้บริษัทตั้งตัวแทนอีกรายในจังหวัดที่สาม กำหนดช่องทางออนไลน์ให้บริษัทขายได้ แต่ยอดที่ส่งจากที่อยู่ในเขตของตัวแทนนับเป็นยอดของตัวแทน 50 เปอร์เซ็นต์ (ตัวเลขสมมติ) ปรับเป้าปีถัดไปเป็น 9,000 ชิ้นสำหรับสองจังหวัด พักเป้าในเดือนที่สินค้าขาดส่ง และเขียนว่าถ้ายอดต่ำกว่า 70 เปอร์เซ็นต์ของเป้าสองไตรมาสติดต่อกัน และพ้นระยะแก้ไข 60 วัน บริษัทมีสิทธิส่งหนังสือแจ้งเปลี่ยนเป็นไม่ผูกขาด

ผลคือทั้งสองฝ่ายยังทำงานร่วมกันต่อโดยไม่ต้องเลิกสัญญา และมีเกณฑ์ชัดเจนสำหรับปีต่อไป ในเรื่องจริง ตัวเลขและเงื่อนไขขึ้นอยู่กับสินค้า ตลาด และสัญญาของแต่ละราย และผลของการเจรจาไม่มีใครรับรองได้

อย่าเข้าใจผิด

ความเข้าใจผิดที่ถูกต้อง
ตัวแทนผูกขาดขายไม่ถึงเป้า บริษัทเลิกสัญญาได้ทันทีขึ้นอยู่กับสัญญาว่ายอดขั้นต่ำเป็นหน้าที่หรือเงื่อนไขรักษาสิทธิ และกำหนดวิธีเลิกอย่างไร การเลิกที่ไม่ตรงสัญญาอาจกลายเป็นการผิดสัญญา
ไทยมีกฎหมายคุ้มครองตัวแทนจำหน่ายโดยตรง ตัวแทนได้ค่าชดเชยอัตโนมัติณ วันที่ 21 พฤศจิกายน 2569 ไม่มีกฎหมายเฉพาะคุ้มครองตัวแทนจำหน่ายโดยตรง สิทธิส่วนใหญ่ขึ้นอยู่กับสัญญา
บริษัทจะขายเองออนไลน์ได้เสมอเพราะไม่ใช่ร้านค้าในเขตถ้าสัญญาให้สิทธิผูกขาดโดยไม่ยกเว้นช่องทางออนไลน์ ตัวแทนอาจอ้างว่าการขายออนไลน์เข้าข่ายถูกห้าม ต้องอ่านถ้อยคำของสัญญา
บอกปากเปล่าหรือทางแชตว่าลดเป้าแล้ว ก็พอข้อตกลงที่ไม่เป็นเอกสารลงนามเสี่ยงถูกโต้แย้งว่ายังไม่ได้แก้สัญญา และเสี่ยงถูกอ้างว่าบริษัทสละสิทธิ
ตัวแทนไม่ถึงเป้า แปลว่าตัวแทนผิดถ้ายอดต่ำเพราะบริษัทส่งสินค้าไม่ทัน เปลี่ยนราคา หรือเปิดช่องทางแข่งเอง ตัวแทนอาจโต้แย้งได้ว่าเป็นความผิดของฝ่ายบริษัท
ยอดซื้อสูงแปลว่าตัวแทนทำงานดียอดซื้อสูงอาจเป็นการซื้อสต็อกตุน ควรดูยอดขายถึงลูกค้าปลายทางหรือตัวชี้วัดอื่นประกอบ
ข้อห้ามขายสินค้าแข่งใช้ต่อได้เหมือนเดิมเมื่อเปลี่ยนเป็นไม่ผูกขาดข้อห้ามที่กว้างเกินไปอาจถูกตั้งคำถาม ควรทบทวนทุกครั้งที่ปรับความสัมพันธ์

ขอบเขตของคู่มือนี้ เป็นข้อมูลทั่วไปเกี่ยวกับการตกลงปรับสัญญาตัวแทนจำหน่ายก่อนเลิกสัญญา ไม่ครอบคลุมสัญญาแฟรนไชส์ ตัวแทนค้าต่าง การขายสินค้าที่ต้องมีใบอนุญาตเฉพาะ หรือสัญญาที่ใช้กฎหมายต่างประเทศ คำตอบเปลี่ยนได้ตามถ้อยคำของสัญญา ข้อเท็จจริง และกฎหมายที่แก้ไขภายหลัง ข้อมูล ณ วันที่ 21 พฤศจิกายน 2569

อ่านเพิ่มเติม

ก่อนเลิกสัญญากับตัวแทนที่ขายไม่ถึงเป้า ให้อ่านสัญญาว่ายอดขั้นต่ำเป็นหน้าที่หรือเงื่อนไข แล้วลองปรับเขต ช่องทาง เป้า วิธีวัด และระยะแก้ไข พร้อมเขียนเงื่อนไขเปลี่ยนเป็นไม่ผูกขาดไว้เป็นลายลักษณ์อักษร

เราช่วยร่างสัญญาตัวแทนจำหน่ายและเขียนเขตขาย ช่องทางออนไลน์ ยอดขั้นต่ำ วิธีวัดผล ระยะแก้ไข และข้อเปลี่ยนเป็นไม่ผูกขาด รวมถึงช่วยเจรจาปรับความสัมพันธ์ก่อนถึงขั้นเลิกสัญญา เราไม่ใช่ที่ปรึกษาภาษีหรือนักบัญชี และไม่สามารถรับรองผลของการเจรจากับอีกฝ่าย ค่าบริการขึ้นอยู่กับขั้นของเรื่องและงานที่ต้องทำ ส่งเอกสารให้เราดูก่อน เราจะแจ้งขอบเขตงานและค่าบริการเป็นลายลักษณ์อักษรก่อนเริ่มงาน โทร 092-254-2045 หรือ ส่งรายละเอียดให้เรา ดูเพิ่มเติมที่ สัญญาและเอกสาร และ บริการด้านกฎหมายธุรกิจ


คู่มือนี้เผยแพร่โดย สำนักงานกฎหมายสุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม — สำนักงานกฎหมายในจังหวัดขอนแก่น ก่อตั้งเมื่อปี 1986 เป็นข้อมูลทั่วไปเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายสำหรับเรื่องใดเรื่องหนึ่งโดยเฉพาะ

คำถามที่พบบ่อย

ตัวแทนจำหน่ายผูกขาดขายไม่ถึงเป้า บริษัทเลิกสัญญาได้ทันทีหรือไม่+

ไม่แน่เสมอไป ต้องดูก่อนว่าสัญญาเขียนยอดขั้นต่ำเป็นหน้าที่ที่ตัวแทนต้องทำ หรือเป็นเพียงเงื่อนไขรักษาสิทธิผูกขาด และสัญญากำหนดวิธีบอกเลิก ระยะเวลาแก้ไข และรูปแบบหนังสือไว้อย่างไร ถ้าสัญญาไม่ได้ให้สิทธิเลิกไว้ เรื่องการเลิกสัญญาตามบทบัญญัติของกฎหมาย (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 386 และ 387) ต้องใช้อย่างระมัดระวัง ควรให้ทนายดูสัญญาก่อนส่งหนังสือใด ๆ

เปลี่ยนสัญญาจากผูกขาดเป็นไม่ผูกขาดต้องทำอย่างไร+

ทางที่สะอาดที่สุดคือเขียนไว้ในสัญญาตั้งแต่แรกว่าถ้ายอดต่ำกว่าเกณฑ์ติดต่อกันตามที่กำหนดและพ้นระยะแก้ไขแล้ว บริษัทมีสิทธิส่งหนังสือแจ้งเปลี่ยนเป็นไม่ผูกขาด หากสัญญาไม่มีข้อนี้ ต้องตกลงแก้ไขสัญญาร่วมกันเป็นลายลักษณ์อักษร เพราะบริษัทแก้ฝ่ายเดียวโดยไม่มีข้อสัญญารองรับอาจกลายเป็นการผิดสัญญา

ยอดขั้นต่ำควรวัดจากยอดซื้อของตัวแทนหรือยอดขายถึงลูกค้าปลายทาง+

ขึ้นอยู่กับโมเดลของสัญญา ยอดซื้อจากบริษัทวัดง่ายแต่บิดได้ด้วยการซื้อสต็อกตุน ยอดขายถึงลูกค้าปลายทางสะท้อนผลงานจริงกว่าแต่ต้องมีสิทธิตรวจข้อมูล ควรเขียนไว้ชัดว่าวัดจากตัวเลขใด นับสินค้าคืนอย่างไร และใช้ช่วงเวลาใด

ถ้าบริษัทเองส่งสินค้าไม่ทันหรือขาดตลาด ยังเรียกว่าตัวแทนขายไม่ถึงเป้าได้หรือไม่+

ควรไม่ได้ในทางปฏิบัติ สัญญาที่ดีจะให้ปรับหรือพักยอดขั้นต่ำเมื่อสินค้าขาดส่ง ส่งช้า หรือบริษัทเปลี่ยนราคาและเงื่อนไขกลางทาง ถ้าสัญญาไม่เขียนไว้ ตัวแทนอาจยกเรื่องนี้ขึ้นแย้งว่าไม่ถึงเป้าเพราะฝ่ายบริษัท

ประเทศไทยมีกฎหมายคุ้มครองตัวแทนจำหน่ายโดยเฉพาะหรือไม่+

ณ วันที่ 21 พฤศจิกายน 2569 ไม่มีกฎหมายเฉพาะคุ้มครองตัวแทนจำหน่ายโดยตรง สิทธิของแต่ละฝ่ายส่วนใหญ่ขึ้นอยู่กับสัญญา และหลักทั่วไปของประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ จึงควรตรวจกฎหมายล่าสุดและตัวสัญญาจริงก่อนตัดสินใจ

ควรแก้สัญญาก่อนหรือส่งหนังสือเตือนก่อน+

ถ้ายังต้องการรักษาความสัมพันธ์ ควรเริ่มจากการคุยตัวเลขและทำบันทึกข้อตกลงปรับสัญญาที่ลงนามทั้งสองฝ่าย หากเจรจาไม่ได้ผลจึงค่อยส่งหนังสือแจ้งตามขั้นตอนในสัญญา โดยเก็บหลักฐานยอดขายและการสื่อสารไว้ตั้งแต่เนิ่น ๆ

Lawyer-client handshake symbolizing trust at Suwanvara Law Firm

พร้อมรับฟังเรื่องของคุณ

ปรึกษาเบื้องต้นกับทนายความผู้เชี่ยวชาญของเรา