ข้ามไปยังเนื้อหาหลัก
SUWANVARA LAWFIRM
บริษัท สุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม จำกัด
SUWANVARA LAWFIRM
SUWANVARA LAWFIRM
บริษัท สุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม จำกัด
กฎหมายธุรกิจ

บริษัทไทยจ้างตัวแทนขายต่างประเทศ ตกลงค่าคอมมิชชัน เขตขาย และสิทธิในลูกค้าอย่างไร

ผู้ส่งออกและธุรกิจบริการที่ใช้ตัวแทนขายในต่างประเทศ ควรเขียนจุดเกิดสิทธิรับคอมมิชชัน เขตขาย สิทธิในลูกค้า การรับเงินแทน ความขัดแย้งทางผลประโยชน์ และค่าตอบแทนหลังเลิกสัญญาไว้ในสัญญาอย่างไร

สำนักงานกฎหมายสุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม— ทีมกฎหมายธุรกิจ21 พฤศจิกายน 256916 นาที
บริษัทไทยจ้างตัวแทนขายต่างประเทศ ตกลงค่าคอมมิชชัน เขตขาย และสิทธิในลูกค้าอย่างไร

คำตอบหลัก

สัญญากับตัวแทนขายต่างประเทศควรตอบสี่คำถามให้ชัดตั้งแต่ก่อนเซ็น ได้แก่ ค่าคอมมิชชันเกิดสิทธิเมื่อเหตุการณ์ใดเกิดขึ้น ตัวแทนขายที่ไหนและให้ใครได้บ้าง ลูกค้าที่ตัวแทนหามาเป็นของใคร และถ้าเลิกกัน คำสั่งซื้อที่ยังค้างอยู่จะนับเป็นของใคร เรื่องเหล่านี้ไม่ควรปล่อยให้ตีความภายหลัง เพราะกฎหมายไทยไม่ได้เขียนคำตอบสำเร็จรูปให้ครบทุกข้อ

ในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ตัวแทนไม่มีสิทธิได้บำเหน็จ เว้นแต่ตกลงกันไว้ หรือพฤติการณ์เป็นปริยาย หรือเป็นธรรมเนียม (มาตรา 803) ส่วนนายหน้าจะได้บำเหน็จต่อเมื่อสัญญาสำเร็จเนื่องแต่ผลของการชี้ช่องหรือจัดการ (มาตรา 845) ถ้าสัญญาไม่ระบุรายละเอียด สองฝ่ายมักเถียงกันเรื่อง "ใครหาลูกค้ารายนี้" และ "คำสั่งซื้อนี้ถือว่าสำเร็จหรือยัง" ซึ่งเป็นข้อพิพาทที่เสียเวลาและความสัมพันธ์ที่สุด

บทความนี้เน้นเฉพาะข้อตกลงรายตัวสำหรับตัวแทนขายในต่างประเทศ ส่วนการเลือกว่าจะใช้นายหน้า ตัวแทน หรือผู้ซื้อมาขายไป ดูที่นายหน้า ตัวแทน หรือผู้ซื้อมาขายไป และการสิ้นสุดสัญญาตัวแทนจำหน่ายดูที่เลิกสัญญาตัวแทนจำหน่าย

บทความนี้เหมาะกับใครในขั้นไหน

ขั้นของคุณอ่านหัวข้อใดก่อน
ยังไม่เซ็นหัวข้อ 1 ถึง 7 และเช็กลิสต์ เพื่อกำหนดข้อสัญญาและเขตขายก่อนเจรจา
เซ็นแล้วกำลังใช้หัวข้อ 2, 3, 6 และ 7 เพื่อตรวจว่าการจ่ายคอมมิชชัน การรับเงิน และการรายงาน ตรงกับสัญญาหรือไม่
มีข้อพิพาทแล้วหัวข้อ 2, 5, 8 และ 9 เพื่อรวบรวมหลักฐานว่าใครหาลูกค้า คำสั่งซื้อสำเร็จเมื่อใด และเลิกสัญญาโดยวิธีใด

1. ตัวแทนต่างประเทศคนนี้เป็นตัวแทนจริงหรือเป็นแค่คนชี้ช่อง

คำตอบเรื่องค่าคอมมิชชันเริ่มจากหน้าที่จริงของคนนั้น ชื่อตำแหน่งในนามบัตรไม่ใช่ตัวตัดสิน

  • ตัวแทน ตามมาตรา 797 คือผู้มีอำนาจทำการแทนตัวการและตกลงจะทำเช่นนั้น อำนาจจะตั้งแสดงออกชัดหรือโดยปริยายก็ได้ ถ้าตัวแทนเสนอราคา ตอบรับคำสั่งซื้อ หรือเซ็นแทนบริษัท ผลอาจผูกพันบริษัทโดยตรง
  • นายหน้า ตามมาตรา 845 ชี้ช่องหรือจัดการให้ลูกค้าได้ทำสัญญากับบริษัท แต่ไม่ได้ทำสัญญาแทน
  • ผู้ซื้อมาขายไป ซื้อสินค้าเป็นของตัวเองแล้วขายต่อ ไม่ได้รับ "คอมมิชชัน" แต่ได้ส่วนต่างราคา

ตัวแทนขายต่างประเทศจำนวนมากทำงานแบบผสม เช่น ชี้ช่องลูกค้า ส่งใบเสนอราคา และตามเก็บเงิน ถ้าสัญญาเรียกว่า "ตัวแทน" แต่หน้าที่จริงเป็นนายหน้า หรือกลับกัน ความคาดหวังของสองฝ่ายจะไม่ตรงกัน จึงควรเขียนในสัญญาให้ชัดว่าตัวแทนทำอะไรได้ และทำอะไรไม่ได้ เช่น ตัวแทนไม่มีอำนาจเซ็นสัญญาแทน ไม่มีอำนาจให้ส่วนลดเกินกรอบ และไม่มีอำนาจรับคืนสินค้า

อีกเรื่องที่ควรตัดสินใจคือ ตัวแทนต่างประเทศเป็นบุคคลหรือบริษัทในประเทศของตน ภาษีและกฎหมายท้องถิ่นของประเทศนั้นอาจเกี่ยวข้องกับค่าคอมมิชชันที่จ่ายออก ให้ปรึกษาที่ปรึกษากฎหมายหรือนักบัญชีในประเทศนั้นด้วย สำนักงานของเราให้ความเห็นเฉพาะกฎหมายไทยและสัญญาที่บริษัทไทยเป็นคู่สัญญา

2. ค่าคอมมิชชันเกิดสิทธิเมื่อใด

นี่คือหัวข้อที่เกิดข้อพิพาทมากที่สุด ควรเลือกเหตุการณ์ "จุดเกิดสิทธิ" เพียงเหตุการณ์เดียวสำหรับสินค้าหรือบริการแต่ละประเภท แล้วเขียนไว้ในสัญญา

จุดเกิดสิทธิที่เลือกได้ตัวแทนได้เปรียบเมื่อบริษัทได้เปรียบเมื่อ
ลูกค้าส่งคำสั่งซื้อได้เร็ว แต่บริษัทอาจต้องจ่ายแม้คำสั่งซื้อถูกยกเลิกต้องมีข้อให้คืนหรือหักเมื่อยกเลิก
บริษัทตอบรับคำสั่งซื้อหรือเซ็นสัญญาปกติสำหรับสัญญาขายแบบมีใบเสนอราคาบริษัทคุมการตอบรับได้
บริษัทส่งสินค้าหรือเริ่มให้บริการผูกกับการส่งมอบจริงไม่ต้องจ่ายถ้ายังไม่ได้ส่ง
บริษัทได้รับเงินจากลูกค้าแล้วไม่ได้เปรียบ ต้องรอปลอดภัยที่สุดเมื่อลูกค้าชำระช้าหรือเบี้ยว

ข้อสังเกตจากตัวบท

  • ถ้าตัวแทนทำงานแบบตัวแทน สิทธิรับบำเหน็จมาจากข้อตกลง พฤติการณ์ หรือธรรมเนียม (มาตรา 803) การจ่ายแบบที่เคยปฏิบัติกันมาจึงอาจกลายเป็นข้อตกลงโดยปริยาย
  • ถ้าตัวแทนทำงานแบบนายหน้า บำเหน็จเกิดต่อเมื่อสัญญาทำกันสำเร็จเนื่องแต่ผลของการชี้ช่องหรือจัดการ ถ้าสัญญานั้นมีเงื่อนไขบังคับก่อน บำเหน็จยังไม่ถึงกำหนดจนกว่าเงื่อนไขสำเร็จ (มาตรา 845) ค่าใช้จ่ายที่นายหน้าเสียไป จะเรียกชดใช้ได้ก็ต่อเมื่อตกลงกันไว้เช่นนั้น แม้สัญญาไม่สำเร็จ

ข้อสัญญาที่ควรมี

  1. นิยามคำสั่งซื้อที่นับเป็นผลงาน เช่น ต้องเป็นลูกค้าที่ตัวแทนแนะนำเป็นลายลักษณ์อักษร หรือมีบันทึกอีเมลก่อนวันที่ซื้อ
  2. ฐานที่ใช้คำนวณ ยอดก่อนหรือหลังหักส่วนลด ค่าขนส่ง ค่าประกัน และภาษี รวมถึงสกุลเงินและอัตราแลกเปลี่ยนที่ใช้ ดูตั้งราคาและเงื่อนไขชำระเป็นดอลลาร์ส่งออก
  3. ผลเมื่อมีการคืนสินค้า ยกเลิก หรือเครดิตโน้ต ตัวแทนต้องคืนคอมมิชชันส่วนนั้นหรือไม่ และคืนอย่างไร
  4. กำหนดจ่าย เช่น ภายในกี่วันหลังรับเงินจากลูกค้า และจ่ายในสกุลใด
  5. สิทธิตรวจสอบ ตัวแทนขอดูรายงานยอดขายของเขตตนได้เพียงใด และบริษัทขอดูบันทึกการติดต่อลูกค้าของตัวแทนได้หรือไม่
  6. คำสั่งซื้อซ้ำและต่ออายุ จ่ายคอมมิชชันหรือไม่ นานกี่เดือนหรือกี่รอบ

ภาษีที่เกี่ยวกับการจ่ายค่าคอมมิชชันไปต่างประเทศ ให้นักบัญชีหรือที่ปรึกษาภาษีตรวจ สำนักงานไม่ให้อัตราภาษีหรือตัวเลขที่ยังไม่ได้ตรวจยืนยัน

3. เขตขายควรเขียนอย่างไร

"เขตขาย" ที่ไม่ชัดคือสาเหตุอันดับต้นของการแย่งลูกค้ากันเอง

  • ผูกกับพื้นที่ ลูกค้า หรือสินค้า อย่างใดอย่างหนึ่ง หรือหลายอย่างรวมกัน เช่น ประเทศ ภูมิภาค หรือรายชื่อลูกค้าที่ระบุ การเขียนแค่ว่า "เอเชียตะวันออกเฉียงใต้" ไม่พอ ควรบอกว่านับทั้งประเทศหรือเฉพาะเมืองที่ระบุ
  • แยกสิทธิแต่เพียงผู้เดียวกับสิทธิไม่เด็ดขาด ถ้าให้สิทธิแต่เพียงผู้เดียว บริษัทจะเสนอขายเองหรือตั้งตัวแทนรายอื่นในเขตเดียวกันไม่ได้ ต้องเขียนด้วยว่าบริษัทขายตรงเองได้หรือไม่ และคอมมิชชันของคำสั่งซื้อที่บริษัทปิดการขายเองเป็นอย่างไร
  • ลูกค้าข้ามเขต ลูกค้ามีสำนักงานใหญ่อยู่เขตหนึ่ง แต่สั่งซื้อเข้าอีกเขตหนึ่ง ใครได้คอมมิชชัน ควรกำหนดหลักเช่น "ตามที่อยู่ที่ส่งสินค้า" หรือ "ตามที่ตั้งของผู้ตัดสินใจซื้อ"
  • ขายออนไลน์ ถ้าบริษัทมีช่องทางออนไลน์ ลูกค้าในเขตของตัวแทนที่สั่งผ่านเว็บเอง ถือเป็นของใคร
  • ลูกค้าที่บริษัทมีอยู่ก่อน ควรทำรายชื่อลูกค้ารายเดิมที่ตัวแทนไม่มีสิทธิรับคอมมิชชัน หรือรับในอัตราที่ต่างออกไป
  • เป้าขายขั้นต่ำและผลเมื่อไม่ถึงเป้า เช่น ปรับเป็นสิทธิไม่เด็ดขาด ลดเขตขาย หรือบอกเลิกได้ เพื่อบริษัทไม่ติดตัวแทนที่ไม่ขยับ

สิ่งที่สัญญาตัวแทนทั่วไปไม่ควรทำคือ ผูกมัดบริษัทกับสิทธิเฉพาะตัวโดยไม่มีเป้าหมายหรือระยะเวลา ถ้าต้องการให้สิทธิ์เฉพาะหลายปี ให้ผูกกับเป้าขายและให้ทบทวนทุกปี

4. ลูกค้าที่ตัวแทนหามาเป็นของใคร

ในหลายธุรกิจ มูลค่าที่แท้จริงอยู่ที่ความสัมพันธ์กับลูกค้า ไม่ใช่คำสั่งซื้อรายครั้ง จึงควรตกลงไว้

  • สัญญาของลูกค้า ปกติทำโดยตรงกับบริษัทไทย ลูกค้าจึงเป็นลูกค้าของบริษัท ตัวแทนมีสิทธิรับคอมมิชชันตามสัญญา แต่ไม่ได้เป็นเจ้าของตัวลูกค้า ควรเขียนไว้ชัดเพื่อกันการเข้าใจผิด
  • รายชื่อและข้อมูลลูกค้า ระบบ CRM หรือรายชื่อที่ตัวแทนเก็บไว้ ใครเป็นเจ้าของ ตัวแทนต้องส่งคืนหรือลบเมื่อเลิกสัญญาหรือไม่ ข้อมูลส่วนบุคคลของลูกค้าเป็นรายบุคคลมีเงื่อนไขของมันเอง ให้ตรวจร่วมกับเรื่องข้อมูลส่วนบุคคล ไม่ควรให้ตัวแทนถือไว้ลำพัง
  • การแนะนำลูกค้าและการบันทึก ตั้งขั้นตอนให้ตัวแทน "ลงทะเบียนลูกค้า" กับบริษัทเป็นลายลักษณ์อักษร และให้บริษัทตอบรับภายในกี่วัน เมื่อมีข้อพิพาท หลักฐานนี้เป็นตัวตัดสินว่าใครหาลูกค้ารายนั้น
  • ข้อห้ามไม่ให้ตัวแทนตัดบริษัทออก เช่น ห้ามชักชวนลูกค้าไปซื้อกับบริษัทอื่นหรือไปติดต่อโดยตรงโดยไม่ผ่านบริษัท และห้ามใช้แบรนด์ในทางที่ไม่ได้รับอนุญาต ข้อห้ามเหล่านี้ควรกำหนดช่วงเวลาและขอบเขตให้สมเหตุสมผล ถ้ากว้างเกินไป อาจบังคับใช้ไม่ได้ทั้งหมด ให้ปรึกษาทนายความ

5. ตัวแทนรับเงินแทนบริษัทได้หรือไม่

โดยทั่วไป ไม่ควรให้ตัวแทนต่างประเทศรับเงินจากลูกค้าแทนบริษัท เว้นแต่จำเป็นจริง เพราะบริษัทต้องอาศัยความซื่อสัตย์และความพร้อมทางการเงินของตัวแทนโดยสิ้นเชิง

หลักตามกฎหมาย มาตรา 810 กำหนดว่าเงินและทรัพย์สินที่ตัวแทนได้รับไว้เกี่ยวด้วยการเป็นตัวแทน ตัวแทนต้องส่งให้แก่ตัวการทั้งสิ้น และสิทธิที่ตัวแทนได้มาในนามตนเองแต่โดยฐานที่ทำการแทนตัวการ ก็ต้องโอนให้ตัวการ แต่หลักนี้ไม่ได้ช่วยถ้าตัวแทนล้มละลายหรือหายตัวไป บริษัทจึงควรป้องกันล่วงหน้า

  • ค่าเริ่มต้น ให้ลูกค้าชำระตรงเข้าบัญชีบริษัทเท่านั้น และตัวแทนไม่มีอำนาจรับเงิน
  • ถ้าให้รับเงินได้ ระบุประเภทการชำระ วงเงินต่อรายการ บัญชีที่ใช้ (แยกจากเงินของตัวแทน) ระยะเวลาส่งมอบ และให้ออกใบเสร็จหรือหลักฐานที่บริษัทอนุมัติ
  • ห้ามหักเอง ตัวแทนจะหักคอมมิชชันจากเงินที่รับไว้ได้หรือไม่ ถ้าอนุญาต ต้องมีรายงานและบริษัทตรวจสอบยอดได้ ถ้าไม่อนุญาต ให้ส่งเต็มจำนวนแล้วบริษัทจ่ายคอมมิชชันแยกต่างหาก
  • แจ้งลูกค้า ลูกค้าควรทราบว่าชำระเงินที่ไหนได้ ประกาศบัญชีของบริษัทเป็นลายลักษณ์อักษร เพื่อกันการหลอกให้โอนเข้าบัญชีอื่น
  • การเปลี่ยนบัญชี กำหนดให้เปลี่ยนบัญชีรับเงินได้เฉพาะเมื่อบริษัทแจ้งเป็นลายลักษณ์อักษรโดยผู้มีอำนาจ และให้ลูกค้ายืนยันกับบริษัทก่อนโอน

ถ้าตัวแทนรับเงินไว้แล้วไม่ส่งมอบ ให้เก็บหลักฐานการรับเงิน รายงานบัญชี และข้อความที่ติดต่อกัน แล้วปรึกษาทนายความทั้งฝั่งไทยและประเทศของตัวแทน การเรียกคืนเงินจากต่างประเทศมีเรื่องศาลและการบังคับคดี ดูการทวงหนี้ข้ามประเทศ

6. ความขัดแย้งทางผลประโยชน์ ต้องระวังจุดใด

ตัวแทนเป็นคนของบริษัทในสายตาลูกค้า แต่มีผลประโยชน์ของตัวเองด้วย จึงควรกำหนดไว้

  • ทำนิติกรรมกับตนเอง มาตรา 805 ห้ามตัวแทนทำนิติกรรมในนามของตัวการกับตนเอง หรือในฐานตัวแทนของบุคคลภายนอก หากตัวการไม่ได้ยินยอม เว้นแต่เป็นเรื่องชำระหนี้เท่านั้น ตัวอย่างเช่น ตัวแทนขายสินค้าของบริษัทให้บริษัทอีกแห่งที่ตัวแทนเองเป็นเจ้าของ
  • ทำตามคำสั่ง มาตรา 807 กำหนดให้ตัวแทนทำตามคำสั่งของตัวการ ถ้าไม่มีคำสั่ง ให้ปฏิบัติตามทางที่เคยทำกันมาในการค้านั้น จึงควรให้บริษัทออกนโยบายการขายเป็นลายลักษณ์อักษร เช่น ราคาขั้นต่ำและเงื่อนไขชำระ
  • สินค้าหรือบริการของคู่แข่ง ตกลงว่าห้าม จำกัดเฉพาะรายการ หรือให้แจ้งก่อน ถ้าตัวแทนขายสินค้าคู่แข่งอยู่แล้ว ควรให้เปิดเผยตั้งแต่ก่อนเซ็น
  • ได้ค่าตอบแทนจากสองฝั่ง ตัวแทนรับคอมมิชชันจากลูกค้าหรือซัพพลายเออร์ด้วยหรือไม่ ควรกำหนดให้เปิดเผย และห้ามรับสิ่งตอบแทนจากบุคคลที่สามที่เกี่ยวกับธุรกรรมของบริษัทโดยไม่แจ้ง
  • ของขวัญและค่ารับรอง ตัวแทนในบางประเทศต้องดำเนินการกับหน่วยงานรัฐหรือรัฐวิสาหกิจ ควรกำหนดข้อห้ามการจ่ายสินบนและให้ตัวแทนรับรองว่าจะปฏิบัติตามกฎหมายของประเทศนั้นและของไทย
  • การเปิดเผยข้อมูลและความลับ ราคา ต้นทุน และแผนผลิตภัณฑ์ที่ตัวแทนรู้ ต้องมีข้อสัญญารักษาความลับ

7. เลิกสัญญาแล้วค่าตอบแทนเป็นอย่างไร

ข้อนี้ต้องเขียนไว้ตั้งแต่ต้น เพราะเมื่อมีความขัดแย้งแล้ว การตกลงยากขึ้นมาก

  • มาตรา 827 ให้ตัวการถอนตัวแทน และตัวแทนบอกเลิกได้ทุกเมื่อ แต่ฝ่ายที่เลิกในเวลาที่ไม่สะดวกต่ออีกฝ่ายต้องรับผิดในความเสียหายที่เกิดจากการนั้น เว้นแต่เป็นความจำเป็นอันมิอาจก้าวล่วงได้ ความเสียหายต้องพิสูจน์ ไม่ใช่เกิดทุกครั้ง
  • สัญญาระงับตามมาตรา 826 เมื่อมีการถอนหรือบอกเลิก หรือเมื่อคู่สัญญาฝ่ายใดตาย ตกเป็นผู้ไร้ความสามารถ หรือล้มละลาย เว้นแต่ขัดกับข้อสัญญาหรือสภาพของกิจการ
  • ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ในหมวดตัวแทนไม่ได้ให้ค่าชดเชยลูกค้าหรือค่าตอบแทนหลังเลิกสัญญาโดยอัตโนมัติ ถ้าสองฝ่ายต้องการ ควรเขียนไว้ในสัญญา บริษัทไม่ควรสันนิษฐานว่ากฎหมายให้ และตัวแทนก็ไม่ควรสันนิษฐานว่ากฎหมายให้เช่นกัน

ข้อสัญญาที่ควรกำหนด

  1. ระยะบอกกล่าว ล่วงหน้ากี่วัน และเหตุเลิกทันที เช่น ผิดสัญญาร้ายแรง ทุจริต หรือรับเงินแล้วไม่ส่ง
  2. คอมมิชชันค้างจ่าย สำหรับคำสั่งซื้อที่เกิดก่อนเลิก รวมถึงคำสั่งซื้อที่ตัวแทนเจรจาไว้ก่อนเลิกแต่ปิดหลังเลิก
  3. คอมมิชชันหลังเลิก (tail) ถ้ามี ระบุระยะเวลา เฉพาะลูกค้ารายที่ตัวแทนลงทะเบียนไว้ และอัตราที่ใช้ ถ้าไม่มี ให้เขียนว่าไม่มี
  4. การส่งคืนและส่งมอบ ตัวอย่างสินค้า เอกสาร ข้อมูลลูกค้า และการหยุดใช้ชื่อหรือแบรนด์ของบริษัท
  5. การแจ้งลูกค้าว่าอำนาจสิ้นสุด เพื่อกันตัวแทนที่ยังแสดงตัวเป็นตัวแทนของบริษัทต่อไป

รายละเอียดเรื่องสต็อก แบรนด์ และลูกค้าเมื่อเลิก ดูเลิกสัญญาตัวแทนจำหน่าย บทความนี้ไม่ได้ซ้ำเนื้อหาดังกล่าว

8. กฎหมายที่ใช้บังคับและที่ระงับข้อพิพาท

สัญญากับตัวแทนต่างประเทศมักต้องเลือกว่าจะใช้กฎหมายประเทศใดและจะระงับข้อพิพาทที่ใด เป็นศาลหรืออนุญาโตตุลาการ สองเรื่องนี้ควรตกลงกันก่อนเซ็น และควรดูควบคู่กับที่ตั้งของหลักฐาน ทรัพย์สิน และเงินที่ต้องเรียกคืน ถ้ายังไม่ตกลงในสัญญา ข้อพิพาทอาจเสียเวลากับคำถามว่า "ฟ้องที่ไหน ใช้กฎหมายใด" ก่อนจะถึงเนื้อหา

รายละเอียดว่าข้อกำหนดเหล่านี้ควบคุมอะไรจริง ๆ และต้องคิดอะไรก่อนยอมรับกฎหมายต่างประเทศ ดูคู่สัญญาต่างประเทศขอใช้กฎหมายต่างประเทศและอนุญาโตตุลาการ บทความนี้ไม่ซ้ำรายละเอียดดังกล่าว

ถ้าบริษัทยังไม่ได้ตัดสินใจเรื่องโครงสร้างการเข้าตลาด ดูส่งออกตรง ตั้งตัวแทนจำหน่าย หรือตั้งบริษัทเอง ซึ่งเป็นมุมของผู้ขายต่างชาติเข้ามาขายในไทย ส่วนบทความนี้เป็นมุมของบริษัทไทยที่ไปขายต่างประเทศ

9. ตัวอย่างสมมติ: ผู้ส่งออกกับตัวแทนในต่างประเทศ

ตัวอย่างนี้ไม่ใช่เรื่องจริง ตัวเลขเป็นเพียงภาพประกอบ

บริษัทไทยผลิตอุปกรณ์เกษตร ตกลงกับตัวแทนรายหนึ่งในประเทศ ก. ว่าให้คอมมิชชันร้อยละ 5 โดยไม่ได้เขียนว่านับจากยอดใด จุดเกิดสิทธิเมื่อใด และเขตขายครอบคลุมเพียงใด ตัวแทนแนะนำลูกค้ารายหนึ่ง ลูกค้าสั่งซื้อ 2,000,000 บาท ต่อมาลูกค้าขอคืนสินค้าครึ่งหนึ่ง และชำระส่วนที่เหลือล่าช้าสามเดือน

ปัญหาที่เกิดขึ้น

  • ตัวแทนอ้างว่าสิทธิเกิดตั้งแต่ลูกค้าสั่งซื้อ จึงเรียกคอมมิชชันจาก 2,000,000 บาท บริษัทเห็นว่าควรคิดจากยอดที่ได้รับเงินจริง
  • ลูกค้ารายเดียวกันสั่งเพิ่มจากสำนักงานในประเทศ ข. ซึ่งอยู่นอกเขตของตัวแทน แต่ตัวแทนอ้างว่าตนเป็นผู้แนะนำ
  • เมื่อบริษัทบอกเลิก ตัวแทนเรียกคอมมิชชันของคำสั่งซื้อที่ลูกค้าสั่งหลังเลิกสัญญาสามเดือน

ถ้าสัญญาเขียนไว้ตั้งแต่ต้นว่า คอมมิชชันนับจากยอดที่บริษัทได้รับเงินจริงหลังหักคืนสินค้า ลูกค้าต้องลงทะเบียนไว้ก่อน เขตขายกำหนดตามที่อยู่ส่งสินค้า และคอมมิชชันหลังเลิกมีหรือไม่มี ข้อโต้แย้งทั้งสามข้อจะเหลือเพียงการตรวจเอกสาร ไม่ต้องพึ่งการตีความ

10. เช็กลิสต์ก่อนเซ็นสัญญากับตัวแทนขายต่างประเทศ

  • ระบุว่าตัวแทนเป็นตัวแทน นายหน้า หรือผู้ซื้อมาขายไป และเขียนอำนาจที่ให้และไม่ให้
  • กำหนดจุดเกิดสิทธิรับคอมมิชชัน ฐานคำนวณ สกุลเงิน และกำหนดจ่าย
  • เขียนผลเมื่อมีคืนสินค้า ยกเลิก หรือชำระล่าช้า
  • กำหนดเขตขาย (พื้นที่ ลูกค้า สินค้า) สิทธิแต่เพียงผู้เดียวหรือไม่ และขายออนไลน์นับอย่างไร
  • ทำรายชื่อลูกค้าเดิมของบริษัทที่แยกออกจากเขตของตัวแทน
  • มีขั้นตอนลงทะเบียนลูกค้าที่ตัวแทนแนะนำ เป็นลายลักษณ์อักษร
  • กำหนดว่าตัวแทนรับเงินแทนได้หรือไม่ ใช้บัญชีใด และส่งมอบภายในกี่วัน
  • มีข้อเปิดเผยและห้ามขายสินค้าคู่แข่งหรือรับผลประโยชน์จากบุคคลที่สามโดยไม่แจ้ง
  • มีข้อรักษาความลับ ข้อห้ามตัดบริษัทออก และข้อห้ามจ่ายสินบน
  • กำหนดระยะบอกกล่าว เหตุเลิกทันที คอมมิชชันค้างจ่าย และคอมมิชชันหลังเลิก
  • ตกลงกฎหมายที่ใช้บังคับและที่ระงับข้อพิพาท
  • ให้นักบัญชีตรวจเรื่องภาษีของการจ่ายค่าคอมมิชชันไปต่างประเทศ

อย่าเข้าใจผิด

  • "เรียกว่า 'ตัวแทน' ในสัญญาแล้ว ก็ได้ค่าคอมมิชชันตามที่เขาบอก" ไม่เสมอไป ตัวแทนมีสิทธิรับบำเหน็จเมื่อตกลงไว้ หรือเป็นปริยาย หรือเป็นธรรมเนียม (มาตรา 803) สัญญาที่ไม่ระบุจุดเกิดสิทธิและฐานคำนวณ เป็นที่มาของข้อพิพาท
  • "คอมมิชชันเกิดทันทีที่ลูกค้าสั่งซื้อ" ไม่ใช่ข้อบังคับ ต้องดูข้อสัญญา ถ้าเป็นนายหน้า บำเหน็จเกิดเมื่อสัญญาสำเร็จเนื่องแต่ผลของการชี้ช่อง และถ้ามีเงื่อนไขบังคับก่อนต้องรอเงื่อนไขสำเร็จ (มาตรา 845)
  • "ให้ตัวแทนเก็บเงินแทนสะดวกกว่า ไม่เป็นปัญหา" กฎหมายให้ตัวแทนส่งเงินที่รับไว้ให้ตัวการ (มาตรา 810) แต่บริษัทยังเสี่ยงถ้าตัวแทนไม่ส่ง ควรกำหนดบัญชีและกำหนดส่งมอบให้ชัด
  • "ตัวแทนขายสินค้าคู่แข่งได้เสมอ เพราะไม่มีกฎหมายห้าม" เรื่องนี้ขึ้นอยู่กับสัญญา และมีข้อจำกัดเรื่องการทำนิติกรรมกับตนเองหรือในฐานตัวแทนของบุคคลภายนอกโดยไม่ได้รับความยินยอม (มาตรา 805) ควรตกลงเป็นลายลักษณ์อักษร
  • "เลิกสัญญาแล้วต้องจ่ายค่าชดเชยลูกค้าให้ตัวแทนเสมอ" หมวดตัวแทนไม่ได้กำหนดไว้อัตโนมัติ มาตรา 827 พูดถึงความเสียหายเมื่อเลิกในเวลาที่ไม่สะดวก ซึ่งต้องพิสูจน์ ค่าตอบแทนหลังเลิกควรเขียนในสัญญา
  • "ระบุเขตขายว่าเอเชียก็เพียงพอ" ถ้าไม่ระบุว่านับทั้งประเทศหรือเมืองใด ลูกค้าข้ามเขตและการขายออนไลน์จะเป็นข้อพิพาท
  • "เลือกกฎหมายและศาลทีหลังได้" การเปิดช่องว่างไว้ทำให้ข้อพิพาทเสียเวลาก่อนถึงเนื้อหา ควรตกลงก่อนเซ็น

อ่านเพิ่มเติม

สัญญาตัวแทนขายต่างประเทศที่ดีตอบให้ชัดว่า ค่าคอมมิชชันเกิดเมื่อใด เขตขายคือที่ไหน ลูกค้าเป็นของใคร เงินเข้าบัญชีใคร และเมื่อเลิกกันแล้วอะไรยังเป็นของใคร

เราช่วยบริษัทร่างและตรวจสัญญาตัวแทนขายและนายหน้า กำหนดจุดเกิดสิทธิรับคอมมิชชัน เขตขาย สิทธิในลูกค้า ข้อรับเงินแทนและข้อห้ามขัดผลประโยชน์ รวมถึงตรวจร่างสัญญาที่ตัวแทนต่างประเทศส่งมา เราให้ความเห็นตามกฎหมายไทยและสัญญาที่บริษัทไทยเป็นคู่สัญญา ไม่ใช่ที่ปรึกษากฎหมายต่างประเทศ ที่ปรึกษาภาษี หรือนักบัญชี และไม่สามารถรับรองผลของการเจรจากับตัวแทน ค่าบริการขึ้นอยู่กับขั้นของเรื่องและงานที่ต้องทำ ส่งเอกสารให้เราดูก่อน เราจะแจ้งขอบเขตงานและค่าบริการเป็นลายลักษณ์อักษรก่อนเริ่มงาน โทร 092-254-2045 หรือ ส่งรายละเอียดให้เรา ดูเพิ่มเติมที่ สัญญาและเอกสาร


คู่มือนี้เผยแพร่โดย สำนักงานกฎหมายสุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม — สำนักงานกฎหมายในจังหวัดขอนแก่น ก่อตั้งเมื่อปี 1986 เป็นข้อมูลทั่วไปเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายสำหรับเรื่องใดเรื่องหนึ่งโดยเฉพาะ

คำถามที่พบบ่อย

ตัวแทนขายต่างประเทศมีสิทธิได้ค่าคอมมิชชันเมื่อใด+

ขึ้นอยู่กับสัญญา ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 803 ว่าตัวแทนไม่มีสิทธิได้บำเหน็จ เว้นแต่ตกลงกันไว้ หรือพฤติการณ์ที่คู่สัญญาปฏิบัติต่อกันเป็นปริยาย หรือเป็นธรรมเนียม ดังนั้นสัญญาควรบอกให้ชัดว่าสิทธิเกิดเมื่อลูกค้าสั่งซื้อ เมื่อเซ็นสัญญา เมื่อส่งสินค้า หรือเมื่อบริษัทได้รับเงินแล้ว และจะคิดจากยอดใด

ถ้าตัวแทนชี้ช่องเฉย ๆ ไม่ได้ทำสัญญาแทนบริษัท ต้องจ่ายคอมมิชชันไหม+

ถ้างานเป็นการชี้ช่องหรือจัดการให้ได้เข้าทำสัญญา มาตรา 845 วางหลักว่าผู้ว่าจ้างต้องจ่ายบำเหน็จต่อเมื่อสัญญานั้นทำกันสำเร็จเนื่องแต่การชี้ช่องหรือจัดการนั้น ถ้าสัญญามีเงื่อนไขบังคับก่อน บำเหน็จยังไม่ถึงกำหนดจนกว่าเงื่อนไขสำเร็จ จึงควรเขียนในสัญญาว่าอะไรนับเป็นผลงานของตัวแทน

ให้ตัวแทนต่างประเทศรับเงินจากลูกค้าแทนบริษัทได้หรือไม่+

ทำได้ถ้าบริษัทให้อำนาจ แต่เป็นจุดเสี่ยงสูง มาตรา 810 กำหนดว่าเงินและทรัพย์สินที่ตัวแทนได้รับไว้เกี่ยวด้วยการเป็นตัวแทน ตัวแทนต้องส่งให้ตัวการทั้งหมด สัญญาจึงควรกำหนดว่ารับเงินได้หรือไม่ ใช้บัญชีใด ส่งมอบภายในกี่วัน และห้ามหักค่าคอมมิชชันจากเงินที่รับไว้เอง เว้นแต่ตกลงไว้ชัด

ตัวแทนขายสินค้าของคู่แข่งด้วยได้หรือไม่+

ไม่มีบทบัญญัติห้ามไว้เป็นการทั่วไป ต้องดูข้อสัญญา มาตรา 805 ห้ามตัวแทนทำนิติกรรมกับตนเองหรือในฐานตัวแทนของบุคคลภายนอก ถ้าไม่ได้รับความยินยอมของตัวการ แต่เรื่องการขายสินค้าแข่งกันเป็นเรื่องที่ควรตกลงเป็นลายลักษณ์อักษร เช่น ให้แจ้งก่อน ห้ามขายสินค้าที่ทดแทนกันโดยตรง หรืออนุญาตเฉพาะรายการที่ระบุ

เลิกสัญญาตัวแทนแล้ว ต้องจ่ายค่าตอบแทนหรือค่าชดเชยหรือไม่+

มาตรา 827 ให้ตัวการถอนตัวแทนและตัวแทนบอกเลิกได้ทุกเมื่อ แต่ฝ่ายที่เลิกในเวลาที่ไม่สะดวกต่ออีกฝ่ายต้องรับผิดในความเสียหายที่เกิดจากการนั้น เว้นแต่เป็นความจำเป็นอันมิอาจก้าวล่วงได้ สิทธิรับคอมมิชชันจากคำสั่งซื้อหลังเลิกสัญญาและค่าตอบแทนอื่นไม่ควรปล่อยให้ตีความเอง ควรเขียนไว้ในสัญญาให้ชัด

สัญญากับตัวแทนต่างประเทศควรใช้กฎหมายประเทศใดและฟ้องที่ไหน+

เป็นข้อที่คู่สัญญาต้องตกลงกัน และต้องดูควบคู่กับที่ตั้งของทรัพย์สิน หลักฐาน และการบังคับตามคำชี้ขาดหรือคำพิพากษา บทความเรื่องกฎหมายต่างประเทศและอนุญาโตตุลาการอธิบายรายละเอียดไว้แล้ว ในบทความนี้ขอย้ำเพียงว่าควรตกลงให้ชัดก่อนเซ็น ไม่ใช่ปล่อยว่างไว้

Lawyer-client handshake symbolizing trust at Suwanvara Law Firm

พร้อมรับฟังเรื่องของคุณ

ปรึกษาเบื้องต้นกับทนายความผู้เชี่ยวชาญของเรา