คู่รักจำนวนมากค้นหา "ตัวอย่างสัญญาก่อนสมรส" แล้วนำข้อความสำเร็จรูปมาแก้ชื่อ ปัญหาคือกฎหมายกำหนดแบบไว้เข้ม ถ้าทำผิดแบบสัญญาเป็นโมฆะทั้งฉบับ และข้อความบางข้อที่เห็นกันทั่วไป เช่น "ไม่ต้องเลี้ยงดูบุตร" หรือ "ไม่ยุ่งเรื่องมรดก" เขียนแล้วก็ไม่มีผล บทความนี้บอกว่าตกลงอะไรได้ ตกลงอะไรไม่ได้ และข้อความไหนควรเขียนเองให้ตรงกับทรัพย์สินของท่าน ส่วนเรื่องแบ่งทรัพย์เมื่อหย่าดูคู่มือฟ้องหย่าและแบ่งสินสมรส
คำตอบหลัก
หลักกฎหมาย (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์) มาตรา 1465 ให้ทรัพย์สินระหว่างสามีภริยาเป็นไปตามสัญญาก่อนสมรสที่ทำไว้ ถ้าไม่ได้ทำจึงใช้บทบัญญัติของกฎหมาย โดยสัญญาห้ามกำหนดให้ใช้กฎหมายต่างประเทศ มาตรา 1466 กำหนดแบบ คือจดแจ้งในทะเบียนสมรสพร้อมการจดทะเบียนสมรส หรือทำเป็นหนังสือลงลายมือชื่อคู่สมรสและพยานอย่างน้อยสองคน แนบท้ายทะเบียนสมรสและจดไว้ว่ามีสัญญาแนบ ไม่เช่นนั้นเป็นโมฆะ มาตรา 1467 เมื่อสมรสแล้วเปลี่ยนแปลงหรือเพิกถอนไม่ได้เว้นแต่ศาลอนุญาต มาตรา 1468 ข้อความในสัญญาไม่กระทบสิทธิของบุคคลภายนอกผู้สุจริต และมาตรา 1469 ข้อตกลงเรื่องทรัพย์สินที่คู่สมรสทำต่อกันระหว่างสมรส ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งบอกล้างได้ ข้อตกลงที่ขัดต่อความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดีเป็นโมฆะตามหลักทั่วไป (มาตรา 150)
มุมมองเชิงปฏิบัติของเรา สัญญาก่อนสมรสที่ดีไม่ใช่ฉบับที่ยาวที่สุด แต่เป็นฉบับที่ระบุทรัพย์สินสำคัญได้ชัด จดถูกแบบ และไม่มีข้อที่ศาลต้องตัดทิ้ง ควรเริ่มทำก่อนวันจดทะเบียนสมรสหลายสัปดาห์ เพราะต้องรวบรวมรายการทรัพย์สินและนัดพยาน
ตัวอย่างสมมติ: คุณภูมิ อายุ 42 ปี เจ้าของโรงสีข้าวรูปแบบบริษัทในขอนแก่น มีบุตรสาวอายุ 12 ปีจากการสมรสครั้งก่อน กำลังจะสมรสกับคุณลักษณา เธอมีบ้านที่ซื้อก่อนรู้จักกัน ทั้งสองไม่อยากให้หุ้นโรงสีกลายเป็นข้อพิพาทหากวันหนึ่งเลิกกัน แต่ก็ไม่อยากให้ฝ่ายใดเสียเปรียบเรื่องรายได้ที่หาร่วมกัน ตัวอย่างนี้ใช้ต่อไปตลอดบทความ
1. สัญญาก่อนสมรสต้องทำอย่างไรจึงสมบูรณ์
มาตรา 1466 เปิดสองทาง ทางแรกคือจดแจ้งข้อตกลงลงในทะเบียนสมรสเลยในวันจดทะเบียน ทางที่สองคือทำเป็นหนังสือ ลงลายมือชื่อทั้งคู่และพยานอย่างน้อยสองคน แล้วแนบท้ายทะเบียนสมรส พร้อมให้นายทะเบียนจดไว้ในทะเบียนสมรสว่ามีสัญญาแนบ ทางที่สองเหมาะกับสัญญาที่มีรายละเอียดมาก
- ทำเป็นหนังสือก่อนวันจดทะเบียน พยานที่ลงชื่อควรเป็นคนที่ติดต่อได้ภายหลัง
- นำไปยื่นต่อนายทะเบียนที่ที่ว่าการอำเภอหรือสำนักงานเขตในวันจดทะเบียนสมรส และตรวจว่าทะเบียนสมรสมีข้อความว่าแนบสัญญาไว้
- เก็บต้นฉบับและสำเนาทะเบียนสมรสที่มีสัญญาแนบไว้อย่างปลอดภัย
- สัญญาที่ลงชื่อกันเองภายหลังจดทะเบียนไม่ใช่สัญญาก่อนสมรส
2. จดทะเบียนสมรสไปแล้ว ยังแก้ไขหรือทำเพิ่มได้ไหม
เมื่อสมรสแล้ว จะเปลี่ยนแปลงหรือเพิกถอนสัญญาก่อนสมรสไม่ได้ เว้นแต่ได้รับอนุญาตจากศาล (มาตรา 1467) ศาลจะสั่งหรือไม่ขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริง ไม่ควรวางแผนว่าจะ "ค่อยแก้ทีหลัง"
ถ้าไม่ได้ทำสัญญาก่อนสมรส คู่สมรสยังตกลงเรื่องทรัพย์สินกันได้ เช่น ยกทรัพย์ให้กัน แต่มาตรา 1469 ให้ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งบอกล้างได้ขณะที่ยังเป็นคู่สมรสกัน หรือภายในหนึ่งปีนับแต่สิ้นสุดการเป็นคู่สมรส โดยไม่กระทบสิทธิของบุคคลภายนอกผู้สุจริต ข้อตกลงระหว่างสมรสจึงมั่นคงน้อยกว่าสัญญาก่อนสมรสมาก
3. ตกลงอะไรได้บ้าง
กฎหมายให้คู่สมรสกำหนดทรัพย์สินเองได้ หัวข้อที่ใช้บ่อยคือ
- การจัดประเภททรัพย์สิน ทรัพย์ใดเป็นสินส่วนตัว (เช่น ทรัพย์ที่มีมาก่อนสมรส ตามมาตรา 1471) และทรัพย์ใดเป็นสินสมรส โดยปกติทรัพย์ที่ไม่ได้แยกเป็นสินส่วนตัวเป็นสินสมรส (มาตรา 1470)
- รายได้ เงินเดือน ค่าจ้าง และรายได้จากธุรกิจระหว่างสมรส ว่าจะรวมเป็นสินสมรสหรือไม่
- ผลของสินส่วนตัว หลักทั่วไปดอกผลของสินส่วนตัวเป็นสินสมรส (มาตรา 1474) จะตกลงให้เป็นสินส่วนตัวต่อไปก็ได้
- หุ้นธุรกิจและเงินปันผล หุ้นที่ถือก่อนสมรสเป็นสินส่วนตัวของผู้ถือ แต่เงินปันผลเป็นดอกผลซึ่งอาจเป็นสินสมรส ควรเขียนให้ชัด
- หนี้สิน หนี้ก่อนสมรสและหนี้ธุรกิจเป็นของฝ่ายใด
- การจัดการทรัพย์สิน ใครมีอำนาจจัดการทรัพย์ใด และเรื่องใดต้องให้อีกฝ่ายยินยอม
ข้อจำกัดคือ สัญญาห้ามกำหนดให้ใช้กฎหมายต่างประเทศ (มาตรา 1465) และข้อความที่ขัดต่อความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดีใช้ไม่ได้ ส่วนสัญญากับบุคคลภายนอก เช่น ธนาคารหรือเจ้าหนี้ ไม่ถูกผูกด้วยสัญญาของท่านหากเขาสุจริต (มาตรา 1468)
4. ตกลงอะไรไม่ได้ หรือไม่ควรเขียน
| เรื่อง | เหตุผล |
|---|---|
| ใครได้มรดกของใคร | มาตรา 1619 ห้ามสละหรือโอนสิทธิสืบมรดกของผู้ที่ยังมีชีวิตอยู่ ใช้พินัยกรรมแทน |
| สิทธิเลี้ยงดูบุตรหรืออำนาจปกครองล่วงหน้า | ศาลตัดสินตามประโยชน์ของบุตร ณ เวลาหย่า (มาตรา 1520) |
| ไม่ต้องจ่ายค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตร | หน้าที่เลี้ยงดูบุตรเป็นของบิดามารดา ข้อตกลงที่ตัดสิทธิของบุตรไม่ผูกศาล |
| ให้ใช้กฎหมายต่างประเทศกับทรัพย์สินสามีภริยา | มาตรา 1465 ห้าม |
| ห้ามหย่า ปรับเงินเมื่อนอกใจ | อาจขัดต่อความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดี (มาตรา 150) |
| ข้อที่ทำให้บุคคลภายนอกเสียสิทธิ | ไม่กระทบเจ้าหนี้สุจริต (มาตรา 1468) |
ข้อตกลงที่ใช้ไม่ได้อาจทำให้ทั้งฉบับถูกตั้งคำถาม จึงควรเขียนแยกเป็นข้อ ๆ ให้ข้อที่ใช้ได้ยังอยู่ได้ และไม่ควรเขียนเรื่องที่ใช้ไม่ได้ลงไป
5. ทำไมข้อความสำเร็จรูปจึงพลาด
| ข้อความสำเร็จรูปที่พบบ่อย | ปัญหา | ควรเขียนอย่างไรแทน |
|---|---|---|
| "ทรัพย์สินที่แต่ละฝ่ายมีก่อนสมรสเป็นสินส่วนตัว" | ไม่ระบุรายการ พิสูจน์ยากว่าอะไรคือทรัพย์ก่อนสมรส และไม่พูดถึงดอกผล | แนบบัญชีทรัพย์สินท้ายสัญญา ระบุเลขโฉนด เลขบัญชี จำนวนหุ้น และตกลงเรื่องดอกผลโดยตรง |
| "ต่างฝ่ายต่างไม่มีสิทธิในทรัพย์สินของอีกฝ่าย" | กว้างเกินไป อาจรวมถึงเรื่องมรดกและค่าเลี้ยงดูที่ตกลงไม่ได้ | จำกัดเฉพาะการจัดประเภทและการแบ่งทรัพย์ที่ระบุ |
| "หากหย่า ไม่ต้องเลี้ยงดูบุตร" | ไม่ผูกศาล และอาจเป็นข้อที่ทำให้สัญญาถูกตั้งคำถาม | ตัดออก เรื่องบุตรให้ตกลงเมื่อเกิดเหตุจริงหรือให้ศาลกำหนด |
| "ภริยาไม่มีสิทธิรับมรดกของสามี" | ขัดมาตรา 1619 | ทำพินัยกรรมแยกต่างหาก |
| "ห้ามขายหรือจำนองทรัพย์สินโดยไม่ได้รับความยินยอม" | ไม่ผูกบุคคลภายนอกสุจริต | ระบุผลระหว่างคู่สมรส เช่น ชดเชยกัน และรักษาหลักฐาน |
| "ธุรกิจของฝ่ายใดเป็นของฝ่ายนั้นทั้งหมด" | ไม่ตอบเรื่องหุ้นที่เพิ่มมูลค่า เงินปันผล เงินเดือนที่ได้จากบริษัท | แยกหุ้น เงินปันผล เงินเดือน และมูลค่าที่เพิ่มขึ้น |
| ใช้สัญญาต่างประเทศแปลมาโดยตรง | อ้างกฎหมายต่างประเทศไม่ได้ (มาตรา 1465) | ร่างตามกฎหมายไทย แล้วแปลประกอบ |
6. กรณีเฉพาะ: เจ้าของธุรกิจ ครอบครัวที่มีบุตรจากความสัมพันธ์เดิม และคู่สมรสชาวต่างชาติ
เจ้าของธุรกิจ ควรแยกหุ้นที่ถือก่อนสมรส เงินปันผล เงินเดือน และมูลค่าที่เพิ่มระหว่างสมรส ตกลงว่าหนี้ของบริษัทและเงินที่ค้ำประกันเป็นของใคร และไม่ควรให้คู่สมรสลงชื่อค้ำประกันโดยไม่เข้าใจผล อ่านวิธีแบ่งบทบาทและเงินในธุรกิจครอบครัวในคู่มือกติกาธุรกิจครอบครัว และกรณีเลิกกันในคู่มือหุ้นและทรัพย์ธุรกิจเมื่อหย่า
บุตรจากความสัมพันธ์เดิม สัญญาก่อนสมรสกำหนดเรื่องมรดกไม่ได้ (มาตรา 1619) จึงต้องใช้ควบกับพินัยกรรม เช่น ให้ทรัพย์ส่วนหนึ่งแก่บุตร และเลือกผู้จัดการมรดกที่เป็นกลาง ดูการเลือกผู้จัดการมรดกตามพินัยกรรม ในกรณีของคุณภูมิ สัญญาแยกหุ้นโรงสีเป็นสินส่วนตัว ส่วนพินัยกรรมกำหนดว่าหุ้นนั้นส่วนใดตกแก่บุตรสาว
คู่สมรสชาวต่างชาติ
- ชาวต่างชาติถือกรรมสิทธิ์ที่ดินในไทยตามหลักทั่วไปไม่ได้ สัญญาก่อนสมรสไม่เปลี่ยนเรื่องนี้ ให้เขียนให้ชัดว่าที่ดินที่คู่สมรสไทยถือเป็นสินส่วนตัวหรือไม่ และดูเรื่องสิทธิเก็บกินในคู่มือสิทธิเก็บกิน
- ร่างเป็นภาษาไทยตามกฎหมายไทย แนบคำแปลให้คู่สมรสต่างชาติอ่านเข้าใจ ก่อนลงนามควรให้เขาเข้าใจเนื้อหาจริง และบันทึกไว้ว่าได้อ่านคำแปลแล้ว
- ถ้าอาจหย่าในต่างประเทศ ศาลต่างประเทศอาจไม่ถือตามสัญญาไทยโดยอัตโนมัติ ดูคู่มือหย่ากับชาวต่างชาติ
7. ตัวอย่างข้อความ
ตัวอย่างนี้ใช้ได้เฉพาะเป็นแนวทาง ต้องปรับให้ตรงกับทรัพย์สินและเจตนาของท่าน
ข้อ 1 สินส่วนตัว ทรัพย์สินตามบัญชีแนบท้ายสัญญานี้ (หมายเลข 1 และ 2) เป็นสินส่วนตัวของฝ่ายที่ระบุชื่อ
ข้อ 2 หุ้นและเงินปันผล หุ้นของบริษัท ____ จำนวน ____ หุ้น ที่นาย ____ ถือก่อนสมรส เป็นสินส่วนตัวของนาย ____
เงินปันผลที่ได้รับระหว่างสมรส [เป็นสินส่วนตัว / เป็นสินสมรส] (เลือกอย่างใดอย่างหนึ่ง)
ข้อ 3 รายได้ เงินเดือนและค่าจ้างที่คู่สมรสแต่ละฝ่ายได้รับระหว่างสมรสเป็นสินสมรส
ข้อ 4 หนี้สิน หนี้ที่เกิดจากธุรกิจของฝ่ายใด เป็นหนี้ส่วนตัวของฝ่ายนั้น เว้นแต่คู่สมรสอีกฝ่ายลงนามรับรู้เป็นหนังสือ
ข้อ 5 ขอบเขต สัญญานี้ไม่เกี่ยวกับมรดก สิทธิในตัวบุตร หรือค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตร
ข้อ 6 ความแยกกันได้ หากข้อใดใช้บังคับไม่ได้ ข้ออื่นยังคงมีผล
8. รายการตรวจสอบ
ก่อนร่าง
- ทำบัญชีทรัพย์สินและหนี้ของแต่ละฝ่าย พร้อมเอกสารยืนยัน
- ตัดสินใจเรื่องรายได้ ดอกผล และเงินปันผลว่าจะเป็นของใคร
- ระบุทรัพย์ธุรกิจและหนี้ธุรกิจแยกจากทรัพย์ส่วนตัว
ก่อนลงนาม
- ตรวจว่าไม่มีข้อเรื่องมรดก สิทธิเลี้ยงดูบุตร หรือกฎหมายต่างประเทศ
- ให้แต่ละฝ่ายมีเวลาอ่านและปรึกษาทนายของตนเอง
- ถ้ามีคู่สมรสชาวต่างชาติ จัดทำคำแปลที่เข้าใจได้
วันจดทะเบียน
- พยานอย่างน้อยสองคนลงชื่อ
- นายทะเบียนจดในทะเบียนสมรสว่ามีสัญญาแนบ
- เก็บสำเนาทะเบียนสมรสที่แนบสัญญา
หลังสมรส
- ทำพินัยกรรมถ้ามีบุตรจากความสัมพันธ์เดิมหรือทรัพย์ที่ต้องการกำหนดเอง
- ทบทวนสัญญาเมื่อมีทรัพย์ใหญ่ขึ้น และจำไว้ว่าแก้ไขต้องได้รับอนุญาตจากศาล
อ่านเพิ่มเติม
- ฟ้องหย่า แบ่งสินสมรส และสิทธิเลี้ยงดูบุตร — ผลของสัญญาก่อนสมรสเมื่อต้องแบ่งทรัพย์
- ธุรกิจครอบครัว: บทบาท ค่าตอบแทน และกติกาตัดสินใจ — แยกเงินและบทบาทในธุรกิจที่ครอบครัวถือ
- หุ้นและทรัพย์ธุรกิจของคู่สมรสเมื่อหย่า — จัดการหุ้นเมื่อเลิกกัน
- การเลือกผู้จัดการมรดกตามพินัยกรรม — ใช้พินัยกรรมควบกับสัญญาก่อนสมรส
- จดสิทธิเก็บกินให้คู่สมรสชาวต่างชาติ — ทางเลือกเรื่องที่ดินสำหรับคู่สมรสต่างชาติ
- หย่ากับชาวต่างชาติในไทย — การรับรองในต่างประเทศ
สัญญาก่อนสมรสใช้ได้จริงเมื่อจดถูกแบบ ระบุทรัพย์ชัด และไม่เขียนเรื่องที่กฎหมายไม่ให้ตกลง
เราช่วยร่างสัญญาก่อนสมรสและพินัยกรรมให้เข้ากับทรัพย์สินและครอบครัวของท่าน ปรึกษาเบื้องต้น โทร 092-254-2045 หรือ ส่งรายละเอียดให้เรา ดูเพิ่มเติมที่งานครอบครัว
คู่มือนี้เผยแพร่โดย สำนักงานกฎหมายสุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม — สำนักงานกฎหมายในจังหวัดขอนแก่น ก่อตั้งเมื่อปี 1986 เป็นข้อมูลทั่วไปเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายสำหรับเรื่องใดเรื่องหนึ่งโดยเฉพาะ
