เจ้าของธุรกิจจำนวนมากเลือกผู้ขายด้วยเลขบรรทัดสุดท้ายของใบเสนอราคา แล้วมาพบทีหลังว่าเครื่องกินไฟมากกว่า อะไหล่รอสามเดือน ช่างมาซ่อมช้า และต้องจ่ายเงินล่วงหน้าทั้งก้อน ราคาที่ถูกที่สุดตอนซื้อจึงกลายเป็นทางเลือกที่แพงที่สุดเมื่อรวมทั้งอายุการใช้งาน
คู่มือนี้พาเทียบซัพพลายเออร์ด้วยต้นทุนรวมตลอดอายุการใช้งาน (TCO) มีตารางแม่แบบ ตัวอย่างสมมติที่ราคาต่ำสุดแพงสุดใน 5 ปี และข้อสัญญาที่ต้องเขียนเพื่อให้ตัวเลขที่ประเมินไว้เกิดขึ้นจริง ตัวเลขทุกตัวในตัวอย่างเป็นตัวอย่างสมมติ
คำตอบหลัก
ให้เทียบทุกใบเสนอราคาด้วยต้นทุนรวมตลอดอายุการใช้งานที่คาดไว้ (เช่น 5 ปี) ไม่ใช่ราคาซื้อ โดยรวม 11 รายการ คือ ราคา ขนส่งและนำเข้า ติดตั้ง อบรม พลังงานและวัสดุสิ้นเปลือง บำรุงรักษา อะไหล่ เครื่องหยุด ของเสียและสินค้าคืน ต้นทุนเงินตามเงื่อนไขชำระ และมูลค่าซาก/ค่ากำจัด ตั้งเกณฑ์และน้ำหนักคะแนนก่อนใบเสนอราคาเข้ามา แล้วเขียนสิ่งที่ผู้ขายสัญญาไว้ตอนเสนอ เช่น รับประกัน อะไหล่ เวลาซ่อม วันส่งมอบ ลงในสัญญา เพราะตัวเลขในตารางจะเป็นจริงได้ก็ต่อเมื่อผู้ขายผูกพันตามนั้น
หลักกฎหมาย ผู้ขายรับผิดต่อความชำรุดบกพร่องตามมาตรา 472 ถึง 474 ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ แต่มีข้อยกเว้นและกำหนดเวลาฟ้องหนึ่งปี ส่วนอะไหล่ เวลาซ่อม และเครดิตชดเชยไม่มีกฎหมายบังคับให้ผู้ขายต้องให้ ต้องเขียนในสัญญา เบี้ยปรับส่งช้าเป็นไปตามมาตรา 379 ถึง 383 และศาลลดได้ถ้าสูงเกินส่วน
มุมมองเชิงปฏิบัติของเรา คำสัญญาตอนขายที่ไม่ได้อยู่ในสัญญามักไม่มีค่าในวันที่เครื่องเสีย ให้ดึงสิ่งที่ใช้ชนะการเทียบราคาไปเขียนเป็นข้อสัญญาทั้งหมด
1. TCO คืออะไร และทำไมราคาซื้อถูกที่สุดจึงหลอกตา
TCO คือผลรวมของเงินสดทุกก้อนที่ออกเพราะการซื้อของชิ้นนั้น ตั้งแต่วันสั่งจนถึงวันเลิกใช้ ลบด้วยเงินที่ได้คืน เช่น ขายซาก
ราคาซื้อหลอกตาเพราะต้นทุนที่เหลือกระจายอยู่หลายแผนก ฝ่ายจัดซื้อเห็นราคา ฝ่ายผลิตเห็นเครื่องหยุด ฝ่ายบัญชีเห็นค่าไฟ ไม่มีใครบวกรวมกัน ยิ่งของที่ใช้นาน ใช้พลังงานมาก หรือหยุดแล้วเสียรายได้ ราคาซื้อยิ่งเป็นสัดส่วนน้อยของเงินที่จ่ายจริง
ใช้ TCO กับของที่มีอายุใช้งานหลายปีหรือซื้อซ้ำเป็นประจำ เช่น เครื่องจักร ระบบซอฟต์แวร์ ยานพาหนะ วัตถุดิบหลักที่ซื้อต่อเนื่อง ของใช้ครั้งเดียวราคาต่ำไม่ต้องทำละเอียด
2. ต้นทุนรวมมีส่วนประกอบอะไรบ้าง
| # | ส่วนประกอบ | รวมอะไร | ถามผู้ขายหรือหาตัวเลขจากที่ไหน |
|---|---|---|---|
| 1 | ราคาซื้อ | ราคาหลังส่วนลด ก่อน/หลัง VAT ให้เทียบแบบเดียวกัน | ใบเสนอราคา |
| 2 | ขนส่งและนำเข้า | ค่าขนส่ง ประกันขนส่ง อากร ภาษี ค่าผ่านพิธีการ ค่าอัตราแลกเปลี่ยน | ผู้ขายและตัวแทนออกของ ดูนำเข้าเครื่องจักร |
| 3 | ติดตั้งและเตรียมพื้นที่ | งานระบบไฟ ฐานราก ยกเครื่อง ทดสอบเดินเครื่อง | ผู้ขายและผู้รับเหมา |
| 4 | อบรม | อบรมพนักงาน เอกสารคู่มือภาษาไทย เวลาผลิตที่เสียระหว่างเรียน | ผู้ขาย |
| 5 | พลังงานและวัสดุสิ้นเปลือง | ไฟ น้ำ ลม วัสดุที่ต้องเปลี่ยนตามรอบ | สเปกต่อชั่วโมงและแผนผลิตของเรา |
| 6 | บำรุงรักษา | บำรุงรักษาตามรอบ สัญญาบำรุงรักษา | แผนบำรุงรักษาของผู้ผลิต |
| 7 | อะไหล่ | อะไหล่สึกหรอ ราคา และเวลารอ | รายการอะไหล่แนะนำ 1 ถึง 3 ปี |
| 8 | เครื่องหยุด | ชั่วโมงหยุด คูณกำไรหรือรายได้ที่เสียต่อชั่วโมง | ข้อมูลความเสียหายของรุ่น และ SLA |
| 9 | ของเสียและสินค้าคืน | ชิ้นงานเสีย ต้องเคลมซ้ำ ลูกค้าคืนสินค้า | ผลทดสอบ ตัวอย่าง ลูกค้าอ้างอิง |
| 10 | ต้นทุนเงินตามเงื่อนไขชำระ | จ่ายล่วงหน้ามากยิ่งเสียต้นทุนเงิน จ่ายหลังตรวจรับยิ่งได้เปรียบ | งวดชำระในใบเสนอราคา และต้นทุนกู้ของเรา |
| 11 | มูลค่าซากและค่ากำจัด | ราคาขายต่อ ค่ารื้อถอน ค่ากำจัดของเสีย | ตลาดมือสองและผู้ผลิต |
3. ตั้งเกณฑ์ก่อนใบเสนอราคาเข้ามา และใครควรอนุมัติ
เกณฑ์ที่ตั้งหลังเห็นราคามักถูกปรับให้เข้าข้างรายที่ชอบอยู่แล้ว ให้ทำตามลำดับนี้
- เขียนความต้องการ กำลังผลิตที่ต้องการ คุณภาพขั้นต่ำ มาตรฐานที่ต้องผ่าน อายุใช้งานที่วางแผน (เช่น 5 ปี)
- แยกเกณฑ์บังคับออกจากเกณฑ์ให้คะแนน เกณฑ์บังคับ เช่น ผ่านมาตรฐานความปลอดภัย มีศูนย์บริการในประเทศ ผู้ที่ไม่ผ่านตัดออก เกณฑ์ให้คะแนนตั้งน้ำหนักเป็นเปอร์เซ็นต์ก่อนส่ง RFQ
- ส่งแบบฟอร์มเดียวกันให้ทุกราย ให้กรอกทั้ง 11 รายการ ใช้สมมติฐานเดียวกัน (ชั่วโมงใช้งาน ปริมาณผลิต)
- ประเมินโดยคณะ อย่างน้อยสองฝ่าย เช่น ผลิตและบัญชี ให้คะแนนแยกกันก่อนเปิดเผยราคา
- บันทึกเหตุผลที่เลือก โดยเฉพาะกรณีไม่เลือกรายที่ถูกที่สุด
ใครอนุมัติ
กฎหมายไม่ได้กำหนดว่าใครต้องอนุมัติ เป็นเรื่องควบคุมภายใน แนะนำให้แยกบทบาท
| วงเงินซื้อ (ตัวอย่างเกณฑ์ที่กิจการกำหนดเอง) | ผู้ขอซื้อ | ผู้ประเมิน | ผู้อนุมัติ |
|---|---|---|---|
| ต่ำ | หัวหน้าหน่วยงาน | จัดซื้อ | ผู้จัดการ |
| กลาง | ผู้จัดการ | จัดซื้อ ผลิต บัญชี | กรรมการผู้จัดการ |
| สูงหรือผูกพันหลายปี | กรรมการผู้จัดการ | คณะประเมิน และที่ปรึกษากฎหมายตรวจสัญญา | ที่ประชุมกรรมการหรือเจ้าของ |
ผู้ประเมินต้องแจ้งความสัมพันธ์กับผู้ขายเป็นลายลักษณ์อักษร เรื่องของขวัญและเงินใต้โต๊ะจากซัพพลายเออร์ ดูกรณีพนักงานรับของขวัญหรือสินบนจากซัพพลายเออร์
4. ตารางเทียบแม่แบบหน้าตาอย่างไร
กรอกเป็นเงินรวมตลอดอายุที่วางแผน (เช่น 5 ปี) ทุกช่อง หน่วยเดียวกัน
| ส่วนประกอบ | ผู้ขาย A | ผู้ขาย B | ผู้ขาย C | หมายเหตุ/สมมติฐาน |
|---|---|---|---|---|
| 1 ราคาซื้อ | ||||
| 2 ขนส่งและนำเข้า | ||||
| 3 ติดตั้งและเตรียมพื้นที่ | ||||
| 4 อบรม | ||||
| 5 พลังงานและวัสดุสิ้นเปลือง | ||||
| 6 บำรุงรักษา | ||||
| 7 อะไหล่ | ||||
| 8 เครื่องหยุด | ||||
| 9 ของเสียและสินค้าคืน | ||||
| 10 ต้นทุนเงินตามเงื่อนไขชำระ | ||||
| 11 หัก มูลค่าซาก | ||||
| TCO รวม | ||||
| TCO ต่อปี หรือต่อหน่วยผลิต | ||||
| คะแนนด้านที่ไม่ใช่ตัวเงิน (ความเสี่ยง ความน่าเชื่อถือ บริการ) |
5. ตัวอย่างสมมติ: ใบเสนอราคาต่ำสุดกลายเป็นแพงที่สุดใน 5 ปีได้อย่างไร
โรงงานเล็กจะซื้อเครื่องบรรจุ 1 เครื่อง ใช้ 5 ปี รับใบเสนอราคาสามราย หน่วยเป็น พันบาท ตลอด 5 ปี ตัวอย่างสมมติทั้งหมด (ไม่ได้คิดมูลค่าปัจจุบัน เพื่อให้อ่านง่าย)
สมมติฐานร่วม เครื่องหยุดหนึ่งชั่วโมงทำให้เสียกำไรประมาณ 5 พันบาท ต้นทุนเงินประมาณ 8 เปอร์เซ็นต์ต่อปี
| ส่วนประกอบ | A (ถูกสุด) | B | C (แพงสุด) |
|---|---|---|---|
| ราคาซื้อ | 1,000 | 1,250 | 1,450 |
| ขนส่งและนำเข้า | 60 | 40 | 30 |
| ติดตั้ง | 40 | 30 | 20 |
| อบรม | 20 | 15 | 10 |
| พลังงานและวัสดุสิ้นเปลือง | 750 | 600 | 500 |
| บำรุงรักษา | 300 | 200 | 150 |
| อะไหล่ | 250 | 150 | 100 |
| เครื่องหยุด | 600 (120 ชม.) | 150 (30 ชม.) | 50 (10 ชม.) |
| ของเสียและสินค้าคืน | 150 | 60 | 20 |
| ต้นทุนเงินตามเงื่อนไขชำระ | 20 (จ่ายเต็มจำนวนล่วงหน้า) | 5 (แบ่งสามงวด) | -10 (จ่ายหลังตรวจรับ 30 วัน) |
| หัก มูลค่าซาก | -50 | -150 | -250 |
| TCO รวม 5 ปี | 3,140 | 2,350 | 2,070 |
อ่านผลได้ว่า A ถูกกว่า C ที่หน้าใบเสนอราคาถึง 450 แต่แพงกว่า C เมื่อรวม 5 ปีถึง 1,070 สาเหตุหลักไม่ใช่ราคา แต่คือพลังงาน เครื่องหยุด และอะไหล่ ที่ผู้ขายราคาถูกไม่ได้เขียนในใบเสนอราคา
ข้อควรระวังในการใช้ตัวอย่าง
- ตัวเลขชั่วโมงหยุดและพลังงานเป็นประมาณการ ควรขอข้อมูลจากลูกค้าอ้างอิงและทดลองใช้จริง
- ทำตารางความไว (sensitivity) ลองเปลี่ยนชั่วโมงหยุดและค่าไฟ ถ้าผลสลับอันดับง่าย ๆ แสดงว่าตัวเลขไม่แน่น
- ของที่ผู้ขายไม่ผูกพันในสัญญา ให้คิดเป็นกรณีแย่ไว้ก่อน
6. รับประกันและความรับผิดต่อความชำรุดต้องมีอะไร
สิ่งที่กฎหมายให้อยู่แล้ว ตามมาตรา 472 ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ผู้ขายต้องรับผิดต่อความชำรุดบกพร่องที่ทำให้ทรัพย์สินเสื่อมราคา หรือเสื่อมความเหมาะสมต่อประโยชน์ที่ใช้ตามปกติหรือตามที่ตกลง ไม่ว่าผู้ขายจะรู้ถึงความชำรุดหรือไม่ ข้อจำกัดคือ
- มาตรา 473 ผู้ขายไม่ต้องรับผิดในบางกรณี เช่น ผู้ซื้อรู้อยู่แล้วหรือควรรู้ได้ หรือความชำรุดเห็นได้ชัดแต่ผู้ซื้อรับมอบโดยไม่อิดเอื้อน และกรณีขายทอดตลาด
- มาตรา 474 ห้ามฟ้องคดีเมื่อพ้นหนึ่งปีนับแต่พบเห็นความชำรุดบกพร่อง
กฎเหล่านี้ใช้กับสัญญาซื้อขาย หากเป็นจ้างทำของหรือสัญญาที่รวมงานติดตั้งหลายส่วน กำหนดเวลาและเงื่อนไขอาจต่างไป ดูเครื่องจักรไม่ได้ตามสเปก ซ่อม คืนเงิน หรือหยุดจ่ายเงินได้ไหม
สิ่งที่ควรเขียนเพิ่มในสัญญา เพราะกฎหมายทั่วไปไม่ได้ตอบ
| ข้อ | ควรเขียนอะไร |
|---|---|
| ระยะรับประกัน | เริ่มนับจากวันตรวจรับ ไม่ใช่วันส่งของ และบอกว่าครอบคลุมชิ้นส่วนและแรงงานหรือไม่ |
| ขอบเขต | อะไรที่ไม่ครอบคลุม (วัสดุสิ้นเปลือง การใช้ผิดวิธี) ต้องระบุชัด |
| วิธีแก้ | ซ่อม เปลี่ยน คืนเงิน ภายในกี่วัน |
| ต้นทุนระหว่างหยุด | ผู้ขายรับผิดหรือไม่ และเพดานความรับผิด |
| ต่ออายุรับประกัน | เมื่อซ่อมใหญ่หรือเปลี่ยนชิ้นส่วนสำคัญ |
ตรวจให้ตรงกับเงื่อนไขในใบเสนอราคาและใบสั่งซื้อ ถ้าเอกสารขัดกันดูใบเสนอราคากับใบสั่งซื้อเงื่อนไขขัดกัน
7. อะไหล่ SLA และเครดิตชดเชยควรเขียนอย่างไร
กฎหมายทั่วไปไม่บังคับให้ผู้ขายต้องเก็บอะไหล่ไว้ หรือมาซ่อมภายในเวลาใด สิ่งเหล่านี้มีผลก็ต่อเมื่อเขียนในสัญญา
ข้อผูกพันเรื่องอะไหล่
- ระยะเวลาที่ผู้ขายรับรองว่ามีอะไหล่ (เช่น กี่ปีหลังเลิกขายรุ่นนั้น)
- เวลาจัดส่งอะไหล่สำคัญ และรายการอะไหล่แนะนำพร้อมราคา
- ถ้าเลิกผลิตอะไหล่ ต้องแจ้งล่วงหน้าและเปิดให้ซื้อล็อตสุดท้ายหรือส่งแบบให้ผลิตเอง
SLA (ข้อตกลงระดับบริการ)
| ตัวชี้วัด | ตัวอย่างข้อที่ควรกำหนด |
|---|---|
| เวลาตอบรับ | ตอบกลับภายในกี่ชั่วโมงทำการ |
| เวลาถึงหน้างาน | ช่างถึงภายในกี่ชั่วโมง ตามระดับความรุนแรง |
| เวลาซ่อมให้ใช้งานได้ | ซ่อมเสร็จภายในกี่ชั่วโมง/วัน |
| เครื่องทดแทน | มีเครื่องหรือชิ้นส่วนยืมระหว่างซ่อมหรือไม่ |
| เครดิตชดเชย (service credit) | ถ้าผิดเวลา ลดราคาหรือคืนเงินตามสูตรที่ตกลงไว้ |
| วิธีวัด | ใครบันทึกเวลา เริ่มนับเมื่อไร และแจ้งทางช่องทางไหน |
เครดิตชดเชยควรผูกกับสูตรที่คำนวณได้ และถ้าตั้งเป็นเบี้ยปรับต้องดูหัวข้อ 8 ด้วย
8. ส่งของช้าและเบี้ยปรับเขียนอย่างไรให้ใช้ได้จริง
การส่งช้าทำให้เสียโอกาสผลิตและส่งมอบให้ลูกค้า ควรกำหนดวันส่งมอบที่ชัดและเบี้ยปรับต่อวันที่ล่าช้า
- มาตรา 379 ถ้าลูกหนี้สัญญาว่าจะชำระเงินจำนวนหนึ่งเป็นเบี้ยปรับเมื่อไม่ชำระหนี้ เบี้ยปรับย่อมตกได้เมื่อลูกหนี้ผิดนัด
- มาตรา 380 เจ้าหนี้เลือกเรียกเบี้ยปรับแทนการชำระหนี้ได้ และถ้ามีสิทธิเรียกค่าเสียหายจากการไม่ชำระหนี้ ก็ถือเบี้ยปรับเป็นค่าเสียหายขั้นต่ำ และพิสูจน์ความเสียหายที่สูงกว่าได้
- มาตรา 383 ถ้าเบี้ยปรับสูงเกินส่วน ศาลลดเป็นจำนวนพอสมควรได้ โดยดูประโยชน์อันชอบด้วยกฎหมายทั้งหมดของเจ้าหนี้ และเมื่อชำระเบี้ยปรับแล้ว สิทธิขอลดสิ้นไปตามที่มาตรานี้กำหนด
ข้อปฏิบัติ
- ตั้งเบี้ยปรับให้สัมพันธ์กับความเสียหายจริงที่ประเมินได้ ไม่สูงเกินส่วน
- กำหนดเพดานรวม และสิทธิเลิกสัญญาเมื่อล่าช้าเกินกำหนดที่ตกลง
- ระบุว่าเหตุสุดวิสัยคืออะไร และผู้ขายต้องแจ้งภายในกี่วัน
- ตรวจว่าเบี้ยปรับกับเครดิตชดเชยใน SLA ไม่ซ้อนกันโดยไม่ตั้งใจ
เมื่อรับมอบล่าช้า ควรแจ้งสงวนสิทธิเรียกเบี้ยปรับเป็นหนังสือก่อนหรือขณะรับของ ไม่ปล่อยให้เงียบ
9. ตรวจรับอย่างไรจึงจะไม่เสียสิทธิ
ตามมาตรา 473 การรับมอบความชำรุดที่เห็นได้โดยไม่อิดเอื้อนอาจทำให้ผู้ขายพ้นความรับผิด การตรวจรับจึงสำคัญไม่แพ้การเจรจาราคา
- ระบุในสัญญาว่า เกณฑ์ตรวจรับ คือตัวเลขอะไร ทดสอบที่ไหน ด้วยวัสดุอะไร
- แยกการตรวจรับเป็นขั้น คือทดสอบที่โรงงานผู้ผลิต ทดสอบหลังติดตั้ง และช่วงเดินเครื่องทดลอง
- ผูก การจ่ายงวดสุดท้าย กับการผ่านการตรวจรับ ไม่ใช่การส่งของ
- ลงนามรับแบบ มีเงื่อนไข พร้อมรายการค้างแก้ ถ้ายังมีข้อบกพร่อง ไม่ลงนามรับแบบปกติ
- เก็บรายงานทดสอบ ภาพถ่าย และข้อมูลการเดินเครื่องเป็นหลักฐาน
10. ต่างจากคู่มือพึ่งพาซัพพลายเออร์รายเดียวอย่างไร
คู่มือนี้ตอบว่า จะเลือกใครด้วยตัวเลขอะไร ก่อนซื้อ ส่วนแผนสำรองเมื่อพึ่งโรงงานรายเดียว ตอบว่า ถ้าต้องพึ่งรายเดียวแล้ว จะลดความเสี่ยงและเตรียมรายสำรองอย่างไร ทั้งสองใช้ต่อกันได้ TCO ที่ต่ำที่สุดอาจชี้ไปที่รายเดียว ซึ่งทำให้ต้องวางแผนสำรองตามมา
11. ก่อนเลือกซัพพลายเออร์ควรเช็กอะไรบ้าง
- เขียนความต้องการและอายุใช้งานที่วางแผนก่อนขอใบเสนอราคา
- แยกเกณฑ์บังคับกับเกณฑ์ให้คะแนน และตั้งน้ำหนักก่อนเห็นราคา
- ส่งแบบฟอร์ม 11 รายการเดียวกันให้ทุกราย
- เทียบ TCO ต่อปีหรือต่อหน่วยผลิต พร้อมตารางความไว
- ผู้ประเมินอย่างน้อยสองฝ่าย และแจ้งผลประโยชน์ทับซ้อน
- ผู้ขอซื้อ ผู้ประเมิน ผู้อนุมัติ เป็นคนละคนตามวงเงิน
- ข้อเสนอที่ใช้ชนะ (รับประกัน อะไหล่ SLA วันส่ง) ถูกเขียนลงสัญญา
- เบี้ยปรับส่งช้ามีเพดานและสิทธิเลิกสัญญา
- เกณฑ์ตรวจรับเป็นตัวเลข และงวดสุดท้ายผูกกับการตรวจรับ
- ให้ทนายตรวจสัญญาก่อนลงนามเมื่อวงเงินสูงหรือผูกพันหลายปี
อ่านเพิ่มเติม
- แผนสำรองเมื่อพึ่งโรงงานรายเดียว — ลดความเสี่ยงเมื่อมีซัพพลายเออร์รายเดียว
- เครื่องจักรไม่ได้ตามสเปก ซ่อม คืนเงิน หรือหยุดจ่ายเงิน — สิทธิเมื่อของไม่ตรงสเปก
- ใบเสนอราคากับใบสั่งซื้อเงื่อนไขขัดกัน — เอกสารขัดกันใช้ฉบับไหน
- นำเข้าเครื่องจักรสำหรับโรงงานใหม่ — ต้นทุนและขั้นตอนนำเข้า
- พนักงานรับของขวัญหรือสินบนจากซัพพลายเออร์ — ป้องกันการจัดซื้อไม่โปร่งใส
ราคาซื้อต่ำสุดไม่ใช่ต้นทุนต่ำสุด เทียบด้วย TCO 11 รายการ ตั้งเกณฑ์ก่อนเห็นราคา แล้วเขียนคำสัญญาที่ชนะการเทียบลงในสัญญา ทั้งรับประกัน อะไหล่ SLA วันส่งมอบ และเกณฑ์ตรวจรับ
เราช่วยตรวจและร่างสัญญาซื้อขาย สัญญาบำรุงรักษา SLA เบี้ยปรับ และเอกสารตรวจรับให้ธุรกิจไทย ปรึกษาเบื้องต้น โทร 092-254-2045 หรือ ส่งรายละเอียดให้เรา ดูเพิ่มเติมที่ สัญญาและเอกสาร และ แผนธุรกิจ
คู่มือนี้เผยแพร่โดย สำนักงานกฎหมายสุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม — สำนักงานกฎหมายในจังหวัดขอนแก่น ก่อตั้งเมื่อปี 1986 เป็นข้อมูลทั่วไปเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายสำหรับเรื่องใดเรื่องหนึ่งโดยเฉพาะ

