ข้ามไปยังเนื้อหาหลัก
SUWANVARA LAWFIRM
บริษัท สุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม จำกัด
SUWANVARA LAWFIRM
SUWANVARA LAWFIRM
บริษัท สุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม จำกัด
กฎหมายธุรกิจ

พนักงานรับของขวัญหรือเงินทอนจากซัพพลายเออร์ บริษัทควรตรวจสอบและวางกติกาอย่างไร

แยกของขวัญ การเลี้ยงรับรอง ส่วนลดส่วนตัว และเงินทอนลับ วางกติกาแจ้งผลประโยชน์ทับซ้อน ตรวจสอบจากหลักฐานจัดซื้ออย่างถูกกฎหมาย และจัดการพนักงานกับซัพพลายเออร์แยกกัน

สำนักงานกฎหมายสุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม— ทีมกฎหมายธุรกิจ12 พฤศจิกายน 256914 นาที
พนักงานรับของขวัญหรือเงินทอนจากซัพพลายเออร์ บริษัทควรตรวจสอบและวางกติกาอย่างไร

คำตอบหลัก

ของขวัญที่พนักงานได้จากซัพพลายเออร์ไม่ใช่การกระทำผิดทุกกรณี และไม่ใช่ความผิดอาญาทุกกรณี ธรรมเนียมการค้าไทยมีทั้งของปีใหม่ มื้ออาหาร และงานเลี้ยงลูกค้า สิ่งที่บริษัทต้องแยกให้ได้คือ ผลประโยชน์นั้นเปิดเผยหรือไม่ มีมูลค่าอยู่ในเพดานที่บริษัทกำหนดหรือไม่ และทำให้การซื้อเบี่ยงเบนไปจากประโยชน์ของบริษัทหรือไม่ เงินทอนลับที่แลกกับการเลือกผู้ขายหรือราคาที่แพงขึ้นคือเรื่องที่ต้องสอบสวนจริงจัง

แนวทางที่ใช้ได้จริงมีสี่ขั้น คือ วางนโยบายของขวัญที่มีเพดานและช่องทางแจ้ง (หัวข้อ 1-3) สอบสวนจากหลักฐานจัดซื้อก่อนแตะข้อความส่วนตัว (หัวข้อ 4-5) จัดการพนักงานกับซัพพลายเออร์แยกกัน (หัวข้อ 6-7) และ ตัดสินใจเรื่องคดีอาญาภายในเวลาสามเดือน (หัวข้อ 8)

คู่มือนี้พูดถึงของขวัญและเงินทอนระหว่างเอกชนกับเอกชน ซึ่งต่างจากการให้สินบนเจ้าหน้าที่รัฐที่กฎหมาย ป.ป.ช. ให้บริษัทต้องรับผิด ดู สินบนเจ้าหน้าที่และมาตรการควบคุมภายใน (หัวข้อ 2) ตัวเลขที่เป็น "ตัวอย่างสมมติ" ใช้อธิบายวิธีคิดเท่านั้น

1. ของขวัญ การเลี้ยงรับรอง ส่วนลดส่วนตัว และเงินทอน ต่างกันอย่างไร

ประเภทลักษณะความเสี่ยงโดยทั่วไปแนวปฏิบัติที่ควรเขียนไว้
ของขวัญของที่ให้ตามโอกาส เช่น ปฏิทิน กระเช้าปีใหม่ ของที่ระลึกมีโลโก้ต่ำถ้าเล็กน้อยและเปิดเผยรับได้ในเพดานมูลค่า แจ้งหรือลงทะเบียนเมื่อเกินเพดาน
การเลี้ยงรับรองมื้ออาหาร งานเลี้ยง ตั๋วกิจกรรม ทริปดูโรงงานปานกลาง ขึ้นกับความถี่ ความหรูหรา และช่วงเวลารับได้ถ้าเกี่ยวกับธุรกิจจริง ไม่ถี่ ไม่ใกล้ช่วงประกวดราคา และผู้บังคับบัญชารับทราบ
ส่วนลดส่วนตัวซัพพลายเออร์ลดราคาให้พนักงานซื้อของส่วนตัวปานกลางถึงสูง เพราะอาจเป็นรางวัลล่วงหน้าอนุญาตเฉพาะส่วนลดที่เสนอให้พนักงานทุกคนเท่ากัน มิฉะนั้นต้องแจ้งและขออนุมัติ
ผลประโยชน์แอบแฝงพนักงานหรือญาติถือหุ้นในซัพพลายเออร์ ได้งานให้คนใกล้ชิด ได้เงินกู้สูงต้องแจ้งผลประโยชน์ทับซ้อนก่อนเข้าร่วมตัดสินใจ
เงินทอน (kickback)เงินหรือสิ่งของมูลค่าสูงที่จ่ายลับเพื่อแลกกับการซื้อ ราคา หรือการตรวจรับสูงมากห้ามเด็ดขาด และเป็นเหตุสอบสวน

สัญญาณที่ทำให้ของขวัญข้ามเส้นไปเป็นเงินทอน มีสามข้อ คือ ซ่อน (ไม่แจ้ง หรือส่งไปที่บ้านหรือบัญชีส่วนตัว) ผูกกับการตัดสินใจ (ให้ก่อนหรือหลังได้งาน ใกล้ช่วงเปรียบเทียบราคา) และ มูลค่าสูงผิดสัดส่วน (เงินสด ของแบรนด์เนม ท่องเที่ยวต่างประเทศ) หากต้องตัดสินว่ากรณีหนึ่งเป็นความผิดหรือไม่ ให้ดูที่ข้อเท็จจริงทั้งชุด ไม่ใช่ดูที่มูลค่าอย่างเดียว

ปัญหานี้ต่างจากงานเสริมที่แข่งกับบริษัท ซึ่งอ่านใน งานเสริมแข่งกับบริษัทและผลประโยชน์ทับซ้อน

2. ผลประโยชน์ทับซ้อนต่างจากสินบนเจ้าหน้าที่รัฐอย่างไร

ประเด็นของขวัญและเงินทอนในภาคเอกชน (คู่มือนี้)สินบนเจ้าหน้าที่รัฐ
ผู้รับพนักงานของบริษัทคู่ค้าหรือของเราเองเจ้าหน้าที่ของรัฐ หรือเจ้าหน้าที่องค์กรระหว่างประเทศ
ผู้เสียหายหลักบริษัทของพนักงานที่ถูกเบี่ยงประโยชน์รัฐและความยุติธรรมของการใช้อำนาจรัฐ
กฎหมายหลักที่เกี่ยวข้องสัญญาจ้าง ข้อบังคับ กฎหมายแรงงาน ละเมิด และความผิดอาญาทั่วไปบางฐานถ้าองค์ประกอบครบกฎหมาย ป.ป.ช. ซึ่งอาจให้บริษัทรับผิดเมื่อไม่มีมาตรการควบคุมภายใน
สิ่งที่บริษัทต้องทำตั้งนโยบาย ตรวจสอบ ลงโทษ แก้สัญญาซัพพลายเออร์ระบบควบคุมภายในต่อต้านสินบนที่เหมาะสมกับความเสี่ยง

ถ้าซัพพลายเออร์เป็นหน่วยงานรัฐ หรือพนักงานให้ของแก่เจ้าหน้าที่ของรัฐในนามบริษัท ให้ใช้คู่มือเรื่อง สินบนเจ้าหน้าที่ แทน และปรึกษาทนายทันที

3. ใครต้องแจ้งผลประโยชน์ทับซ้อน แจ้งเมื่อไร และเก็บทะเบียนอย่างไร

กฎหมายไม่ได้บังคับให้เอกชนทุกแห่งมีแบบฟอร์มนี้ แต่เป็นเครื่องมือที่ทำให้ลงโทษและพิสูจน์ได้ในภายหลัง เพราะพนักงานที่ไม่แจ้งทั้งที่ข้อบังคับกำหนดไว้ชัดจะอ้างว่าไม่รู้ไม่ได้ (ข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงานต้องจัดทำเมื่อมีลูกจ้างตั้งแต่สิบคนขึ้นไป ตามกฎหมายคุ้มครองแรงงาน)

กลุ่มต้องแจ้งอะไรเมื่อไร
จัดซื้อ ตรวจรับ จ่ายเงิน อนุมัติราคาความสัมพันธ์กับซัพพลายเออร์ (ญาติ หุ้น ตำแหน่ง เงินกู้) ของขวัญและเลี้ยงรับรองเกินเพดานก่อนเข้าร่วมตัดสินใจ และภายใน 7 วันหลังรับ (ตัวอย่างสมมติ)
ผู้บริหารและกรรมการผลประโยชน์ในคู่ค้าทุกรายตอนเข้าทำงาน ทุกปี และเมื่อมีการเปลี่ยนแปลง
พนักงานทั่วไปของขวัญเกินเพดาน ความสัมพันธ์ที่อาจกระทบการตัดสินใจภายใน 7 วันหลังรับ (ตัวอย่างสมมติ)

ทะเบียนที่ควรมี วันที่รับ ผู้ให้ มูลค่าโดยประมาณ ลักษณะของขวัญ เหตุผลที่รับหรือส่งคืน ผู้อนุมัติ และการตัดสินใจ (รับไว้ ส่งคืน หรือนำเป็นของกลางให้ทุกคนจับสลาก) ผู้ดูแลทะเบียนควรเป็นฝ่ายบัญชีหรือฝ่ายบุคคลที่ไม่ใช่ฝ่ายจัดซื้อ และผู้บริหารต้องแจ้งด้วยเช่นกัน ทะเบียนมีข้อมูลส่วนบุคคล ควรเก็บเท่าที่จำเป็น จำกัดผู้เข้าถึง และแจ้งวัตถุประสงค์แก่พนักงานตามกฎหมายคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล

4. บริษัทควรตั้งเพดานของขวัญและช่องทางอนุมัติอย่างไร

เพดานเป็นเรื่องที่บริษัทกำหนดเอง กฎหมายไม่ได้ระบุจำนวนเงินที่รับได้สำหรับเอกชน จึงควรเลือกตัวเลขที่ตรวจสอบได้ เช่น ตามระดับตำแหน่ง ตัวอย่างสมมติของ SME

ระดับของขวัญที่รับได้เกินเพดานผู้อนุมัติ
ขั้น 1 มูลค่าเล็กน้อย (ตัวอย่างสมมติไม่เกิน 500 บาทต่อครั้ง)รับได้ ไม่ต้องลงทะเบียนถ้าไม่ซ้ำ--
ขั้น 2 (เกินขั้น 1 แต่ไม่เกิน 3,000 บาท)ลงทะเบียนภายใน 7 วันส่งคืนหรือใช้ร่วมกันทั้งทีมหัวหน้าสายงาน
ขั้น 3 (เกิน 3,000 บาท หรือเป็นเงินสด/บัตรของขวัญ)ห้ามรับส่งคืนพร้อมจดหมายอธิบายนโยบายผู้จัดการบัญชีหรือกรรมการ
การเลี้ยงรับรองและทริปต้องเกี่ยวกับธุรกิจ บริษัทออกค่าเดินทางเองขออนุมัติล่วงหน้าเป็นหนังสือกรรมการ

กฎที่ไม่ควรมีข้อยกเว้น คือ ห้ามรับเงินสด บัตรของขวัญ หรือสิ่งที่แปลงเป็นเงินได้ ห้ามรับของในช่วงที่กำลังเปรียบเทียบราคา และห้ามรับที่บ้านหรือบัญชีส่วนตัว นโยบายควรเขียนไว้ในข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงานหรือระเบียบที่ลูกจ้างลงชื่อรับทราบ เพราะการฝ่าฝืนระเบียบที่ชอบด้วยกฎหมายและเป็นธรรมเป็นฐานลงโทษได้ (มาตรา 119(4))

ช่องทางรายงาน ควรมีอย่างน้อยสองทาง ได้แก่ หัวหน้างาน และช่องทางที่ไม่ผ่านฝ่ายจัดซื้อ เช่น อีเมลถึงกรรมการหรือฝ่ายบัญชี หรือแบบฟอร์มไม่ระบุชื่อ ต้องประกาศว่าบริษัทไม่ลงโทษผู้แจ้งโดยสุจริต และจำกัดคนที่รู้ชื่อผู้แจ้ง

5. สงสัยว่ามีเงินทอน ควรตรวจหลักฐานอะไรและอย่างไรให้ถูกต้อง

เริ่มจากหลักฐานที่เป็นของบริษัท แล้วค่อยขยายไปสู่ข้อมูลที่อ่อนไหวกว่า ลำดับและวิธีสอบสวนทั่วไปอยู่ใน ทุจริตยักยอกและสอบสวนภายใน ที่นี่เน้นเฉพาะกรณีซัพพลายเออร์

หลักฐานตรวจอะไรสิ่งที่อาจเป็นสัญญาณ
ใบขอซื้อ ใบสั่งซื้อ ใบเสนอราคาใครเสนอ ใครอนุมัติ มีกี่ราคาที่เปรียบเทียบได้ราคาเดียว ผู้เสนอชนะซ้ำ ขอบเขตงานเขียนให้เหมาะกับรายเดียว
ราคาเทียบตลาดเทียบกับใบเสนอราคาของรายอื่น ย้อนหลัง 12 ถึง 24 เดือนราคาสูงกว่าตลาดอย่างไม่มีเหตุผล หรือขึ้นราคาเป็นช่วงๆ
ใบรับของและใบตรวจรับปริมาณและคุณภาพที่รับจริง เทียบใบแจ้งหนี้จ่ายครบแต่รับของขาด ผ่านการตรวจรับทั้งที่คุณภาพไม่ตรง
ข้อมูลจ่ายเงินวันที่ ผู้รับเงิน บัญชีปลายทาง ยอดแตกเป็นก้อนเล็กเพื่อเลี่ยงอนุมัติแยกใบสั่งซื้อให้ต่ำกว่าวงเงินอนุมัติ
ข้อมูลซัพพลายเออร์หนังสือรับรองนิติบุคคล กรรมการ ผู้ถือหุ้น ที่อยู่ เทียบข้อมูลพนักงานที่อยู่ เบอร์โทร หรือกรรมการตรงกับพนักงานหรือญาติ
อีเมลและแชตในระบบบริษัทข้อความเกี่ยวกับราคา ข้อเสนอพิเศษ นัดนอกสถานที่ย้ายคุยไปช่องทางส่วนตัวทันทีที่พูดเรื่องราคา
สัมภาษณ์พนักงานที่เกี่ยวข้อง ฝ่ายบัญชี ผู้ใช้งานปลายทางคำอธิบายที่ไม่ตรงกับเอกสาร

ข้อควรระวังด้านข้อมูลส่วนบุคคลและการเข้าถึง

  • ตรวจอีเมลและแชตเฉพาะ ระบบและอุปกรณ์ของบริษัท ที่ประกาศนโยบายตรวจสอบไว้ล่วงหน้า และเท่าที่จำเป็นต่อเรื่องนี้ ไม่เปิดบัญชีไลน์ อีเมลส่วนตัว หรือโทรศัพท์ส่วนตัวโดยไม่มีฐานที่ชอบ
  • บริษัทเป็นผู้ควบคุมข้อมูลตามกฎหมายคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล ควรบันทึกว่าตรวจเพราะอะไร ใครเข้าถึง และเก็บสำเนาหลักฐานแบบที่ไม่แก้ไขต้นฉบับ
  • อย่าติดตั้งโปรแกรมแอบดูหรือเจาะรหัสผ่านพนักงาน อาจเป็นการละเมิดสิทธิและเสียหลักฐานทั้งหมด
  • ปรึกษาทนายก่อนทำสำเนาข้อมูลที่อ่อนไหว เช่น เรื่องสุขภาพหรือครอบครัว

สัมภาษณ์ ทำหลังเก็บเอกสารแล้ว เตรียมคำถามปลายเปิด จดบันทึก ให้พนักงานอ่านและลงชื่อ ไม่ขู่ ไม่สัญญาผลลัพธ์ และอย่าให้พนักงานคนที่ถูกสงสัยรู้ก่อนว่าบริษัทเก็บหลักฐานอะไร ตัวอย่างสมมติ: บริษัทผลิตเฟอร์นิเจอร์พบว่าพนักงานจัดซื้อสั่งแผ่นไม้จากรายเดียวสิบสองครั้งต่อปี ราคาสูงกว่าใบเสนอราคารายอื่นประมาณหนึ่งในห้า และที่อยู่ของซัพพลายเออร์ตรงกับญาติพนักงาน นี่เป็นสัญญาณให้สอบสวนต่อ ไม่ใช่ข้อสรุปว่ารับเงินทอน

6. จัดการกับพนักงานอย่างไร: ตักเตือน พักงาน หรือเลิกจ้าง

เริ่มจากถามว่าเรื่องที่พบ หนักเพียงใดและพิสูจน์ได้เพียงใด

ผลการสอบสวนทางเลือกข้อควรระวัง
รับของขวัญเกินเพดานแต่ไม่กระทบการซื้อ และไม่เคยมีนโยบายชัดตักเตือนเป็นหนังสือ ส่งคืนของ ปรับนโยบายต้องมีหนังสือเตือนและมีผลบังคับได้ไม่เกินหนึ่งปีนับแต่ทำผิด (มาตรา 119(4))
ฝ่าฝืนนโยบายที่ประกาศชัดเจน เช่น ไม่แจ้งผลประโยชน์ทับซ้อนตักเตือนหรือลงโทษตามข้อบังคับพิจารณาความร้ายแรงและความเคยปฏิบัติของบริษัท
ได้เงินหรือผลประโยชน์ตอบแทนให้ซัพพลายเออร์ได้งานหรือราคาสูงขึ้นเลิกจ้างโดยไม่จ่ายค่าชดเชย ถ้าพิสูจน์ได้ว่าเข้าทุจริตต่อหน้าที่ (มาตรา 119(1)) หรือจงใจทำให้นายจ้างเสียหาย (119(2))ต้องมีหลักฐานพอ ระบุข้อเท็จจริงในหนังสือเลิกจ้าง มิฉะนั้นยกเหตุภายหลังไม่ได้ (มาตรา 119 วรรคสอง)

สั่งพักงานระหว่างสอบสวน ทำได้เฉพาะเมื่อข้อบังคับหรือข้อตกลงให้อำนาจไว้ ต้องเป็นหนังสือ พักได้ไม่เกินเจ็ดวัน และต้องจ่ายเงินระหว่างพักตามที่กำหนด (มาตรา 116) การเลิกจ้างที่ไม่เข้ามาตรา 119 บริษัทต้องจ่ายค่าชดเชยตามกฎหมายแรงงาน จึงอย่าส่งหนังสือเลิกจ้างก่อนแฟ้มหลักฐานครบ ให้พนักงานชี้แจงก่อนเสมอเพื่อความเป็นธรรม และอย่าประจานต่อพนักงานอื่น เพราะอาจเกิดความรับผิดอีกทาง

ทวงเงินคืน บริษัทอาจเรียกค่าเสียหายจากพนักงานได้ตามหลักละเมิดมาตรา 420 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ หรือตามสัญญาจ้าง ถ้าพิสูจน์ความเสียหายได้ เช่น ส่วนต่างราคาที่จ่ายเกินเทียบกับราคาตลาด การหักเงินเดือนหรือเงินอื่นต้องดูกฎหมายแรงงานก่อน และไม่ควรทำโดยไม่ปรึกษาทนาย

7. จัดการกับซัพพลายเออร์อย่างไร: สัญญา สิทธิตรวจสอบ และข้อห้ามเงินทอน

ซัพพลายเออร์เป็นอีกฝ่ายหนึ่งตามสัญญา ต้องแยกขั้นตอนจากเรื่องพนักงาน และอย่าสรุปว่าซัพพลายเออร์ผิดเพียงเพราะพนักงานผิด

  1. ตรวจสัญญาและเงื่อนไขการซื้อ ว่ามีข้อห้ามให้ผลประโยชน์แก่พนักงาน สิทธิตรวจบัญชี และสิทธิบอกเลิกหรือไม่
  2. ขอคำชี้แจงเป็นหนังสือ ถามเรื่องผู้ติดต่อ ค่านายหน้าหรือส่วนลดที่จ่ายให้บุคคลภายนอก และความสัมพันธ์กับพนักงานของเรา
  3. ใช้สิทธิตรวจสอบ ถ้าสัญญาให้สิทธิตรวจบัญชีหรือเอกสารที่เกี่ยวกับราคา ใช้ตามเงื่อนไข ถ้าไม่มี ให้ขอความร่วมมือและไม่เร่งสรุป
  4. เรียกคืนส่วนต่างราคา ถ้าสัญญาระบุไว้ หรือเรียกค่าเสียหายตามหลักผิดสัญญาหรือละเมิดเมื่อพิสูจน์ได้
  5. ตัดสินใจเรื่องความสัมพันธ์ เช่น พักการสั่งซื้อ ลดวงเงิน เปลี่ยนผู้ติดต่อ หรือเลิกสัญญาตามเงื่อนไข ก่อนเลิก ตรวจว่าเราพึ่งพารายนี้มากเพียงใด ดู โรงงานรายเดียวและแผนสำรอง

ข้อสัญญาป้องกันเงินทอน (anti-kickback) ที่ควรใส่ในใบสั่งซื้อหรือสัญญาซื้อขาย

  • ห้ามให้ของขวัญ เงิน หรือผลประโยชน์แก่พนักงานของผู้ซื้อ นอกเหนือจากที่นโยบายผู้ซื้อกำหนดและเปิดเผยแล้ว
  • ต้องแจ้งความสัมพันธ์กับพนักงานหรือผู้บริหารของผู้ซื้อ (ญาติ ผู้ถือหุ้น)
  • ผู้ซื้อมีสิทธิตรวจบัญชีและเอกสารราคาที่เกี่ยวข้อง
  • ผู้ขายต้องร่วมมือในการตรวจสอบ
  • ผลของการฝ่าฝืน เช่น พักหรือเลิกสัญญา คืนส่วนต่างราคา และต้องเสียค่าเสียหาย
  • ช่องทางที่ผู้ขายแจ้งเมื่อพนักงานผู้ซื้อเรียกร้องผลประโยชน์

เบี้ยปรับหรือค่าเสียหายที่ตั้งไว้ต้องไม่สูงเกินส่วน เพราะศาลอาจลดได้ ให้ทนายตรวจร่างสัญญาที่ใช้จริง ส่วนการเปรียบเทียบซัพพลายเออร์ด้วยต้นทุนรวมแทนราคาต่ำสุด ดู เปรียบเทียบซัพพลายเออร์ด้วยต้นทุนรวม

8. ควรร้องทุกข์คดีอาญาหรือไม่ และมีกำหนดเวลาอย่างไร

ไม่มีความผิดอาญาเฉพาะเรื่องเงินทอนเอกชนที่ใช้ได้กับทุกกรณี ต้องดูว่าข้อเท็จจริงเข้าองค์ประกอบของฐานใดหรือไม่ ซึ่งอาจเป็นได้ว่าไม่เข้าฐานใดเลย แม้พฤติกรรมนั้นผิดข้อบังคับและเลิกจ้างได้ ตัวอย่างฐานที่ทนายมักพิจารณา

  • ยักยอก (มาตรา 352) ผู้ครอบครองทรัพย์ของผู้อื่นแล้วเบียดบังเป็นของตนหรือของบุคคลที่สามโดยทุจริต เช่น พนักงานรับเงินของบริษัทไว้ในความครอบครองแล้วเอาไป
  • ผิดหน้าที่ในการจัดการทรัพย์สินของผู้อื่น (มาตรา 353) ผู้ได้รับมอบหมายให้จัดการทรัพย์สินของผู้อื่นกระทำผิดหน้าที่โดยทุจริตจนเสียหายแก่ประโยชน์ในทางทรัพย์สินของผู้นั้น อาจเกี่ยวข้องกับการอนุมัติซื้อในราคาที่สูงเกินจริงโดยทุจริต แต่ต้องมีองค์ประกอบครบ

ฐานเหล่านี้ไม่ได้ใช้กับเงินทอนที่ซัพพลายเออร์จ่ายจากเงินของตนเองโดยอัตโนมัติ การที่ผลประโยชน์ที่พนักงานได้รับถือเป็น "ทรัพย์ของบริษัท" หรือไม่ ขึ้นกับข้อเท็จจริงและการตีความ จึงไม่ควรสรุปเองและไม่ควรขู่พนักงานว่าจะถูกจำคุก ความผิดหมวดนี้เป็นความผิดอันยอมความได้ (มาตรา 356) และผู้เสียหายต้องร้องทุกข์ภายในสามเดือนนับแต่วันที่รู้เรื่องความผิดและรู้ตัวผู้กระทำ (มาตรา 96) การสอบสวนภายในจึงต้องจดวันที่บริษัทรู้ข้อเท็จจริง และตัดสินใจแต่เนิ่นๆ

ทางแพ่งและทางแรงงานเดินคู่กันได้ โดยไม่ต้องรอคดีอาญา แต่ต้องระวังไม่ให้การเลิกจ้างหรือทวงเงินทำให้หลักฐานสำหรับร้องทุกข์เสียหาย

9. เช็กลิสต์กติกาและขั้นตอนเมื่อพบเรื่อง

วางกติกา

  • เขียนนโยบายของขวัญและการเลี้ยงรับรอง มีเพดาน ห้ามเงินสด และผู้อนุมัติ
  • ให้พนักงานจัดซื้อ ตรวจรับ และจ่ายเงินลงชื่อรับทราบ และแจ้งผลประโยชน์ทับซ้อนทุกปี
  • เก็บทะเบียนของขวัญไว้กับฝ่ายที่ไม่ใช่จัดซื้อ
  • แยกหน้าที่ขอซื้อ อนุมัติ ตรวจรับ และจ่ายเงินให้เป็นคนละคน
  • เปรียบเทียบอย่างน้อยสองถึงสามราคาเมื่อซื้อเกินวงเงินที่บริษัทกำหนด
  • ใส่ข้อห้ามเงินทอนและสิทธิตรวจสอบในสัญญาซัพพลายเออร์
  • เปิดช่องทางแจ้งเบาะแสที่ไม่ผ่านฝ่ายจัดซื้อและห้ามตอบโต้ผู้แจ้งโดยสุจริต

เมื่อพบเรื่อง

  • จดวันที่บริษัทรู้ข้อเท็จจริง (นับสามเดือนตามมาตรา 96 หากจะร้องทุกข์)
  • เก็บสำเนาเอกสารจัดซื้อและข้อมูลระบบบริษัท โดยไม่แจ้งผู้ถูกสงสัย
  • เทียบราคาตลาดและตรวจข้อมูลซัพพลายเออร์
  • สัมภาษณ์แล้วให้พนักงานชี้แจง จดบันทึกและลงชื่อ
  • ตัดสินใจเรื่องลงโทษ เลิกจ้าง หรือร้องทุกข์ หลังปรึกษาทนาย
  • แจ้งซัพพลายเออร์เป็นหนังสือ แยกจากเรื่องพนักงาน
  • ปรับนโยบายและระบบอนุมัติหลังปิดเรื่อง

อ่านเพิ่มเติม

ของขวัญไม่ใช่ความผิดทุกกรณี แต่ผลประโยชน์ที่ซ่อนและผูกกับการซื้อต้องตรวจ วางเพดานและช่องทางแจ้ง สอบสวนจากหลักฐานจัดซื้อ และแยกจัดการพนักงานกับซัพพลายเออร์ภายในเวลาสามเดือนที่ต้องตัดสินใจเรื่องร้องทุกข์

เราช่วยร่างนโยบายของขวัญและแบบแจ้งผลประโยชน์ทับซ้อน สอบสวนภายใน เตรียมหนังสือเลิกจ้าง และเพิ่มข้อห้ามเงินทอนในสัญญาซัพพลายเออร์ ปรึกษาเบื้องต้น โทร 092-254-2045 หรือ ส่งรายละเอียดให้เรา ดูเพิ่มเติมที่ สอบสวนพนักงาน เอกสารด้านบุคคล และ สัญญาและเอกสาร


คู่มือนี้เผยแพร่โดย สำนักงานกฎหมายสุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม — สำนักงานกฎหมายในจังหวัดขอนแก่น ก่อตั้งเมื่อปี 1986 เป็นข้อมูลทั่วไปเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายสำหรับเรื่องใดเรื่องหนึ่งโดยเฉพาะ

คำถามที่พบบ่อย

พนักงานจัดซื้อรับของขวัญจากซัพพลายเออร์ผิดกฎหมายเสมอไปหรือไม่+

ไม่เสมอไป ของขวัญเล็กน้อยตามธรรมเนียม เช่น ปฏิทินหรือของที่ระลึกวันปีใหม่ที่เปิดเผยและอยู่ในเพดานที่บริษัทกำหนด ไม่ใช่ความผิดเพียงเพราะรับ ปัญหาเกิดเมื่อรับแล้วไม่แจ้ง หรือผลประโยชน์ทำให้ตัดสินใจซื้อผิดไปจากประโยชน์ของบริษัท เช่น จ่ายแพงขึ้นหรือเลือกรายที่คุณภาพต่ำกว่า ซึ่งอาจเป็นการฝ่าฝืนข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงานหรือเป็นความผิดตามมาตรา 119 แห่ง พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน การที่ข้อเท็จจริงเป็นความผิดอาญาฐานใดหรือไม่ต้องดูรายละเอียดเป็นรายกรณี

รับเงินทอนจากซัพพลายเออร์เป็นความผิดอาญาฐานใด+

ประมวลกฎหมายอาญาไม่มีมาตราเฉพาะเรื่องเงินทอนระหว่างเอกชนที่ใช้ได้กับทุกกรณี ข้อเท็จจริงบางแบบอาจเข้าฐานยักยอกตามมาตรา 352 (ครอบครองทรัพย์ของผู้อื่นแล้วเบียดบังโดยทุจริต) หรือมาตรา 353 (ได้รับมอบหมายให้จัดการทรัพย์สินของผู้อื่นแล้วกระทำผิดหน้าที่โดยทุจริตจนเสียหายแก่ประโยชน์ในทางทรัพย์สิน) แต่ต้องมีองค์ประกอบครบ ไม่ใช่ทุกกรณีเข้า ควรให้ทนายประเมินข้อเท็จจริงก่อนร้องทุกข์ ความผิดหมวดนี้ยอมความได้ตามมาตรา 356 และผู้เสียหายต้องร้องทุกข์ภายในสามเดือนนับแต่รู้เรื่องความผิดและรู้ตัวผู้กระทำ (มาตรา 96)

เลิกจ้างพนักงานที่รับเงินทอนโดยไม่จ่ายค่าชดเชยได้หรือไม่+

ได้ถ้าพิสูจน์ได้ว่าเข้ากรณีใดกรณีหนึ่งตามมาตรา 119 เช่น ทุจริตต่อหน้าที่ (มาตรา 119(1)) จงใจทำให้นายจ้างเสียหาย (119(2)) หรือฝ่าฝืนข้อบังคับที่ชอบด้วยกฎหมายและเป็นธรรมหลังตักเตือนเป็นหนังสือ เว้นแต่กรณีร้ายแรง (119(4)) และต้องระบุข้อเท็จจริงเป็นเหตุเลิกจ้างในหนังสือเลิกจ้างหรือแจ้งขณะเลิกจ้าง ไม่เช่นนั้นยกเหตุนั้นขึ้นอ้างภายหลังไม่ได้ (มาตรา 119 วรรคสอง) ภาระพิสูจน์อยู่ที่นายจ้าง จึงต้องมีแฟ้มหลักฐานก่อนเลิกจ้าง

สั่งพักงานพนักงานระหว่างสอบสวนได้หรือไม่+

ได้เฉพาะเมื่อข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงานหรือข้อตกลงเกี่ยวกับสภาพการจ้างให้อำนาจไว้ ต้องมีคำสั่งเป็นหนังสือระบุความผิดและระยะเวลา พักได้ไม่เกินเจ็ดวัน และต้องแจ้งก่อนพักงาน พร้อมจ่ายเงินระหว่างพักตามอัตราที่ข้อบังคับหรือข้อตกลงกำหนด (มาตรา 116)

เก็บอีเมลและแชตของพนักงานมาเป็นหลักฐานได้หรือไม่+

ได้เฉพาะระบบและบัญชีของบริษัทที่แจ้งนโยบายตรวจสอบไว้ล่วงหน้า และเก็บเท่าที่จำเป็นต่อเรื่องที่สอบสวน ไม่ควรเข้าบัญชีส่วนตัวหรือเครื่องมือส่วนตัวของพนักงานโดยไม่มีฐานที่ชอบ การเข้าถึงโดยมิชอบอาจทำให้บริษัทมีความเสี่ยงทั้งด้านคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลและกฎหมายอื่น ควรปรึกษาทนายก่อนเปิดข้อมูลที่อ่อนไหว

Lawyer-client handshake symbolizing trust at Suwanvara Law Firm

พร้อมรับฟังเรื่องของคุณ

ปรึกษาเบื้องต้นกับทนายความผู้เชี่ยวชาญของเรา