คำตอบหลัก
ก่อนสมรสใหม่ในต่างประเทศ ต้องพิสูจน์ได้สองเรื่อง คือ การสมรสครั้งก่อนสิ้นสุดแล้วจริงตามกฎหมาย และ เอกสารที่ท่านถือครบตามรายการของประเทศที่จะไปสมรส เรื่องแรกเป็นเรื่องของกฎหมายไทยในกรณีที่หย่าในไทย เรื่องหลังเป็นเรื่องของประเทศปลายทางล้วน ๆ และแต่ละประเทศกำหนดเอง
ในกฎหมายไทย การหย่าโดยความยินยอมของคู่สมรสที่จดทะเบียนสมรสแล้วจะสมบูรณ์เมื่อจดทะเบียนการหย่า (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1515) การหย่าโดยคำพิพากษาของศาลมีผลตามคำพิพากษา และเมื่อจะนำไปใช้ที่อื่นมักต้องมีหนังสือรับรองว่าคดีถึงที่สุดแล้ว คนที่ยังมีคู่สมรสอยู่จะสมรสอีกไม่ได้ (มาตรา 1452) และผู้หญิงมีเงื่อนไขเรื่องระยะเวลารอตามมาตรา 1453 ซึ่งมีข้อยกเว้นอยู่ในตัวบท
อย่าซื้อตั๋วหรือนัดวันสมรสก่อนตรวจรายการเอกสาร เพราะรายการที่ขาดมักใช้เวลาออกและรับรองนานกว่าที่คิด
คู่มือนี้เหมาะกับท่านในขั้นไหน
| สถานการณ์ | อ่านส่วนไหนก่อน |
|---|---|
| ยังไม่มีข้อพิพาท หย่าเรียบร้อยแล้ว กำลังวางแผนสมรสใหม่ | ข้อ 1 ถึง 5 และรายการเอกสารข้อ 8 |
| เริ่มเห็นไม่ตรงกัน เช่น ยังไม่แน่ใจว่าหย่าจดทะเบียนครบหรือไม่ อีกฝ่ายยังไม่เซ็น หรือเอกสารหาย | ข้อ 1, 2, 6 และ 7 |
| มีคำสั่งศาลหรือคดีแล้ว เช่น หย่าโดยคำพิพากษา หรือยังอยู่ระหว่างอุทธรณ์ | ข้อ 1, 3, 4 และ 8 |
1. หย่ามีผลเมื่อใด จดทะเบียนที่อำเภอกับคำพิพากษาต่างกันอย่างไร
การหย่าในไทยมีสองทางใหญ่ และเอกสารที่ได้มาต่างกัน
| ทางที่หย่า | สถานะตามกฎหมายไทย | เอกสารที่มักได้ |
|---|---|---|
| หย่าโดยความยินยอม จดทะเบียนที่อำเภอหรือสำนักงานเขต | สมบูรณ์เมื่อคู่สมรสจดทะเบียนการหย่า (มาตรา 1515 สำหรับการสมรสที่จดทะเบียนตามประมวลกฎหมายนี้) | ใบสำคัญการหย่า และบันทึกท้ายทะเบียนหย่าถ้ามีข้อตกลงเรื่องบุตรหรือทรัพย์สิน |
| หย่าโดยคำพิพากษาของศาล | ตามคำพิพากษา การนำไปใช้ต้องดูว่าคำพิพากษาถึงที่สุดแล้วหรือไม่ | สำเนาคำพิพากษา และหนังสือรับรองคดีถึงที่สุดจากศาล |
ข้อสังเกต:
- การตกลงกันเองหรือเซ็นสัญญาหย่าโดยไม่ไปจดทะเบียน ไม่ทำให้หย่าสมบูรณ์ตามมาตรา 1515 ในกรณีที่เป็นการหย่าโดยความยินยอม
- ถ้าหย่าโดยคำพิพากษา เจ้าหน้าที่ปลายทางมักอยากเห็นว่าคำพิพากษานั้น ถึงที่สุดแล้ว ไม่ใช่ยังอยู่ระหว่างอุทธรณ์ ศาลที่ออกคำพิพากษาเป็นผู้ออกหนังสือรับรอง
- ถ้าคู่สมรสไม่เคยจดทะเบียนสมรส ท่านไม่มีสถานะ "หย่า" ตามกฎหมาย และประเทศปลายทางอาจต้องการเอกสารอื่นที่แสดงสถานะโสด ซึ่งเป็นคนละเรื่องกับคู่มือนี้
2. การสมรสเดิมสิ้นสุดครบทั้งในทะเบียนไทยและทะเบียนของประเทศปลายทางหรือยัง
คำถามนี้แยกเป็นสองชั้น
ชั้นแรก ทะเบียนไทย ถ้าท่านหย่าในไทยตามขั้นตอน ทะเบียนที่อำเภอย่อมแสดงการหย่า ถ้าท่านหย่าในต่างประเทศ (หรือคู่สมรสต่างชาติหย่าในประเทศของเขา) ทะเบียนไทยอาจยังแสดงว่าท่านสมรสอยู่ การจะให้ทะเบียนและเอกสารไทยตรงกับความจริง ท่านอาจต้องไปสอบถามที่ว่าการอำเภอหรือสำนักงานเขตว่าบันทึกการหย่าที่ทำในต่างประเทศได้อย่างไร และต้องนำเอกสารอะไรไป วิธีและเงื่อนไขขึ้นอยู่กับประเภทของเอกสารและประเทศที่ออก จึงไม่ควรเดาเอง
ชั้นที่สอง ทะเบียนหรือระบบของประเทศปลายทาง ถ้าการสมรสครั้งก่อนจดทะเบียนไว้ในประเทศหนึ่งและหย่าในอีกประเทศหนึ่ง ประเทศที่จะให้สมรสใหม่อาจถามว่าประเทศของตนยอมรับการหย่านั้นหรือไม่ และอาจขอให้ท่านทำขั้นตอนรับรองหรือจดทะเบียนในประเทศของเขา ซึ่งเป็นเรื่องที่ขึ้นอยู่กับกฎของแต่ละประเทศ ว่าจะยอมรับคำพิพากษาหรือการหย่าของต่างประเทศอย่างไร เมื่อกฎของสองประเทศไม่ตรงกัน คำถามเช่นนี้ต้องให้ผู้เชี่ยวชาญของประเทศนั้นตอบ
ถ้าทะเบียนสองประเทศแสดงไม่ตรงกัน ท่านอาจถูกปฏิเสธการสมรสใหม่ หรือที่แย่กว่า คือสมรสไปแล้วแต่การสมรสนั้นมีปัญหาภายหลัง
3. ห้ามสมรสซ้อน: มาตรา 1452 พูดว่าอะไร
มาตรา 1452 สั้นมาก บุคคลจะทำการสมรสในขณะที่ตนมีคู่สมรสอยู่ไม่ได้ ประเด็นของเราจึงอยู่ที่ว่า ณ วันที่สมรสใหม่ ท่านยังมีคู่สมรสอยู่หรือไม่ตามกฎหมายที่เกี่ยวข้อง
ในทางปฏิบัติ ปัญหามักมาจากสามกรณี
- หย่าโดยความยินยอมแต่ยังไม่ได้จดทะเบียนการหย่า (ดูข้อ 1)
- หย่าโดยคำพิพากษาที่ยังไม่ถึงที่สุด
- หย่าในต่างประเทศ แต่ประเทศที่จะสมรสใหม่ไม่ยอมรับการหย่านั้นด้วยเหตุขั้นตอนหรือเขตอำนาจ
กฎของประเทศอื่นว่าอย่างไรไม่อาจสรุปจากมาตรา 1452 ได้ มาตรานี้เป็นกฎของกฎหมายไทย ต้องตรวจกฎของประเทศปลายทางแยกต่างหาก
4. ผู้หญิงต้องรอก่อนสมรสใหม่หรือไม่: มาตรา 1453
ตัวบทปัจจุบันของมาตรา 1453 กำหนดว่า หญิงที่ชายผู้เป็นคู่สมรสตายหรือที่การสมรสสิ้นสุดลงด้วยประการอื่น จะทำการสมรสใหม่กับชายได้ต่อเมื่อการสิ้นสุดแห่งการสมรสได้ผ่านพ้นไปแล้ว ไม่น้อยกว่า 310 วัน เว้นแต่
- คลอดบุตรแล้วในระหว่างนั้น
- สมรสกับคู่สมรสเดิม
- มีใบรับรองแพทย์ประกาศนียบัตรหรือปริญญาซึ่งเป็นผู้ประกอบการรักษาโรคในสาขาเวชกรรมได้ตามกฎหมายว่ามิได้มีครรภ์
- มีคำสั่งของศาลให้สมรสได้
ข้อควรรู้:
- นี่คือกฎของกฎหมายไทย ใช้กับการสมรสตามกฎหมายไทย ประเทศปลายทางอาจไม่มีกฎนี้ หรือมีกฎของตนที่ต่างออกไป และอาจเรียกดูเอกสารที่เกี่ยวข้อง (เช่น ใบรับรองแพทย์) หรือไม่เรียกก็ได้
- การนับ 310 วันนับจากเมื่อการสมรสสิ้นสุดลง ซึ่งขึ้นอยู่กับว่าการหย่ามีผลเมื่อใด (ดูข้อ 1) จึงต้องรู้วันที่ที่ถูกต้องก่อน
- ถ้าท่านสมรสใหม่ในต่างประเทศแล้วต้องการให้ไทยรับรู้การสมรสนั้น ควรสอบถามหน่วยงานไทยที่เกี่ยวข้องว่ามีเงื่อนไขอะไรเรื่องระยะเวลา ก่อนเดินเรื่อง
5. เอกสารที่ประเทศปลายทางมักขอ
ทุกประเทศกำหนดรายการของตนเอง ท่านต้องตรวจกับหน่วยงานทะเบียนสมรสหรือสถานทูตของประเทศนั้นโดยตรง รายการด้านล่างเป็นเพียงสิ่งที่พบได้บ่อย ไม่ใช่รายการครบ
| เอกสาร | หมายเหตุ |
|---|---|
| ใบสำคัญการหย่า หรือสำเนารับรองจากทะเบียนที่อำเภอ | บางแห่งขอฉบับที่ออกใหม่ภายในช่วงเวลาหนึ่ง |
| คำพิพากษาหย่าพร้อมหนังสือรับรองคดีถึงที่สุด | ถ้าหย่าโดยศาล |
| ทะเบียนสมรสเดิม และทะเบียนบ้านหรือบัตรประชาชน | แสดงตัวตนและประวัติสมรส |
| เอกสารเปลี่ยนชื่อหรือนามสกุล | ถ้าท่านใช้ชื่อสกุลต่างจากในใบหย่า |
| คำแปลรับรอง | ผู้แปลหรือรูปแบบการรับรองที่แต่ละประเทศยอมรับต่างกัน |
| การรับรองเอกสารและการรับรองจากสถานทูตหรือกงสุล | จำนวนชั้นการรับรองขึ้นอยู่กับประเทศ |
| หนังสือรับรองสถานะสมรส หรือหนังสือรับรองว่าไม่มีเหตุขัดข้องในการสมรส | บางประเทศขอ บางประเทศไม่ขอ |
เรื่องวิธีรับรองเอกสาร ผู้แปลที่ใช้ได้ และเอกสารแบบไหนต้องให้ทนายรับรอง ดูได้ใน เอกสารแบบไหนต้องให้ทนายรับรอง และรับรองแล้วปลายทางถึงจะรับ
6. ชื่อสะกดไม่ตรงกัน ปัญหาเล็กที่ทำให้ตีกลับบ่อย
เจ้าหน้าที่ปลายทางจะวางเอกสารหลายฉบับเทียบกัน ได้แก่ หนังสือเดินทาง บัตรประชาชนไทย ใบสำคัญการหย่า และคำแปล ถ้าชื่อสะกดต่างกันแม้เพียงตัวอักษรเดียว หรือเรียงชื่อกลางไม่เหมือนกัน อาจถูกขอหลักฐานเพิ่มหรือยื่นไม่ผ่าน
- ใช้การสะกดตามหนังสือเดินทางเป็นหลักในคำแปลทุกฉบับ ถ้าประเทศปลายทางไม่กำหนดเป็นอย่างอื่น
- ถ้าเคยเปลี่ยนชื่อหรือนามสกุล (เช่น ตามการสมรสหรือการหย่า) ให้เตรียมเอกสารที่แสดงการเปลี่ยนชื่อ
- ถ้ามีความต่างอยู่แล้วในเอกสารต้นฉบับ ให้ปรึกษาก่อนว่าจะแก้ที่ต้นทางหรือทำเอกสารยืนยันชื่อเป็นบุคคลเดียวกัน
7. แล้วกฎหมายของประเทศไหนใช้: ตอบแบบภาษาง่าย
เมื่อมีสองประเทศเกี่ยวข้อง คำถามว่า "การหย่านี้ใช้ได้ในประเทศไหนหรือไม่" ไม่ได้มีคำตอบเดียว โดยทั่วไป แต่ละประเทศมีกฎของตนว่าจะรับรู้การหย่าที่ทำในประเทศอื่นหรือไม่ และในเงื่อนไขอะไร ผลคือ
- การหย่าที่ไทยรับรู้ ไม่ได้แปลว่าอีกประเทศจะรับรู้เสมอ
- ประเทศปลายทางอาจใช้กฎของตนเองเรื่องอายุ ความสามารถในการสมรส และสถานะเดิมของผู้สมรส
- การตัดสินว่ากรณีของท่านเข้าข่ายอย่างไร ต้องดูสัญชาติ ถิ่นที่อยู่ ที่ที่จดทะเบียนสมรสครั้งก่อน และที่ที่หย่า
ดังนั้นประเด็นนี้ควรถามผู้เชี่ยวชาญของประเทศปลายทางควบคู่กับการตรวจเอกสารฝั่งไทย
เรื่องหย่ากับชาวต่างชาติโดยรวม เช่น เขตอำนาจศาลและทรัพย์สิน ดู หย่ากับชาวต่างชาติในไทย ถ้าอยากเข้าใจว่าการหย่าและการแบ่งทรัพย์ในไทยเริ่มอย่างไร ดู ฟ้องหย่าและแบ่งสินสมรส และถ้าคู่สมรสต่างชาติมีสิทธิเก็บกินในบ้านหรือที่ดิน ดู สิทธิเก็บกินสำหรับคู่สมรสต่างชาติ คู่มือนี้ไม่ซ้ำเนื้อหาเหล่านั้น
8. รายการตรวจก่อนยื่นขอสมรสใหม่
- ตรวจว่าการหย่าสมบูรณ์แล้ว: จดทะเบียนการหย่าแล้ว หรือคำพิพากษาถึงที่สุดแล้ว
- ขอใบสำคัญการหย่า หรือสำเนารับรองจากอำเภอ ฉบับล่าสุด
- ถ้าหย่าโดยศาล ขอคำพิพากษาพร้อมหนังสือรับรองคดีถึงที่สุดจากศาล
- ถ้าท่านเป็นผู้หญิง คำนวณระยะเวลาตามมาตรา 1453 และเตรียมหลักฐานว่าเข้าข้อยกเว้นข้อใด (ถ้ามี)
- ถามหน่วยงานทะเบียนสมรสหรือสถานทูตของประเทศปลายทางเป็นลายลักษณ์อักษร ว่ารายการเอกสารของเขามีอะไรบ้าง และรับรองรูปแบบใด
- ตรวจชื่อ นามสกุล วันเกิด ในหนังสือเดินทาง บัตรประชาชน ใบหย่า และคำแปลให้ตรงกัน
- เตรียมเอกสารเปลี่ยนชื่อ ถ้ามี
- แปลโดยผู้แปลและรูปแบบการรับรองที่ปลายทางยอมรับ
- ทำการรับรองเอกสารและรับรองจากสถานทูตหรือกงสุลตามที่ปลายทางกำหนด
- ถ้าหย่าในต่างประเทศ สอบถามที่อำเภอหรือสำนักงานเขตเรื่องการบันทึกการหย่าในทะเบียนไทย
- ดูอายุของเอกสาร บางประเทศนับอายุจากวันออกเอกสาร จึงควรเว้นเวลาให้พอ
- ทำสำเนาทุกฉบับและเก็บต้นฉบับไว้ในที่เดียว
9. ตัวอย่างสมมติ: คุณเอ
ตัวอย่างสมมตินี้ไม่ใช่คดีจริง ตัวเลขและวันที่เป็นการสมมติเพื่ออธิบายเท่านั้น
คุณเอ ผู้หญิงชาวไทย หย่าโดยความยินยอมที่อำเภอเมื่อต้นปี และได้ใบสำคัญการหย่า ต่อมาเธอวางแผนสมรสใหม่กับคู่หมั้นชาวยุโรปในประเทศของเขา โดยคาดว่าจะไปในอีกสี่เดือน
- เธอตรวจวันที่จดทะเบียนการหย่าตามใบสำคัญ และนับ 310 วันตามมาตรา 1453 ได้ว่ายังไม่ครบในวันที่วางแผนสมรส เธอจึงเลือกว่าจะรอ หรือจะหาข้อยกเว้นข้อใดข้อหนึ่งที่ตรงกับสถานการณ์ของเธอ
- เธอถามหน่วยงานทะเบียนของประเทศปลายทางว่ามีกฎเรื่องระยะเวลารอหรือไม่ และรายการเอกสารมีอะไร ได้รับแจ้งให้เตรียมใบหย่าฉบับออกใหม่ คำแปลรับรอง และการรับรองจากสถานทูต
- เธอพบว่าหนังสือเดินทางสะกดนามสกุลต่างจากใบหย่าหนึ่งตัวอักษร จึงทำเอกสารยืนยันชื่อและให้ผู้แปลใช้การสะกดตามหนังสือเดินทาง
- เธอเว้นเวลาสำหรับขั้นตอนรับรองก่อนวันนัด
ตัวอย่างนี้แสดงให้เห็นว่าปัญหามักอยู่ที่ลำดับและเวลา ไม่ใช่ตัวเอกสารใดเอกสารหนึ่ง ผลจริงของแต่ละกรณีขึ้นอยู่กับกฎของประเทศปลายทางและข้อเท็จจริงของผู้สมรส
อย่าเข้าใจผิด
| ความเข้าใจที่พบบ่อย | ข้อเท็จจริง |
|---|---|
| "เซ็นสัญญาหย่าแล้วก็หย่าแล้ว" | การหย่าโดยความยินยอมสมบูรณ์เมื่อจดทะเบียนการหย่า (มาตรา 1515) ถ้ายังไม่จดทะเบียน ยังไม่ใช่การหย่าที่สมบูรณ์ |
| "ใบหย่าไทยใช้ได้ทุกประเทศ" | แต่ละประเทศกำหนดรายการและรูปแบบเอกสารเอง สำนักงานไม่อาจรับรองว่าเอกสารที่ใช้ได้ในประเทศหนึ่งจะใช้ได้ในอีกประเทศหนึ่ง |
| "หย่าในต่างประเทศแล้ว ทะเบียนไทยเปลี่ยนเองโดยอัตโนมัติ" | ทะเบียนไทยอาจยังแสดงว่าสมรสอยู่จนกว่าจะบันทึกการหย่า ควรสอบถามที่อำเภอ |
| "กฎรอ 310 วันใช้กับทุกประเทศ" | เป็นกฎของกฎหมายไทย (มาตรา 1453) ประเทศปลายทางอาจมีกฎต่างออกไปหรือไม่มีเลย |
| "คำแปลอะไรก็ได้ ขอให้ครบ" | ผู้แปลและรูปแบบการรับรองที่ยอมรับต่างกันตามประเทศ การแปลที่ไม่เข้าเกณฑ์อาจถูกตีกลับ |
| "สะกดชื่อต่างกันนิดเดียว ไม่เป็นไร" | ความต่างเล็กน้อยทำให้เอกสารถูกตีกลับหรือถูกขอหลักฐานเพิ่มได้บ่อย |
ขอบเขตของคู่มือนี้: อธิบายกฎหมายไทยตามมาตรา 1452, 1453 และ 1515 และภาพรวมของเอกสาร ไม่ใช่คำแนะนำเรื่องกฎหมายของประเทศอื่น ไม่ครอบคลุมกฎวีซ่าหรือสัญชาติ การจะรู้ว่าประเทศใดรับเอกสารแบบใด ต้องถามหน่วยงานของประเทศนั้น ข้อมูล ณ วันที่ 21 พฤศจิกายน 2569
อ่านเพิ่มเติม
- หย่ากับชาวต่างชาติในไทย
- ฟ้องหย่าและแบ่งสินสมรส
- สิทธิเก็บกินสำหรับคู่สมรสต่างชาติ
- เอกสารแบบไหนต้องให้ทนายรับรอง และรับรองแล้วปลายทางถึงจะรับ
- ค่าเลี้ยงชีพหลังหย่า ต่างจากค่าเลี้ยงดูบุตรอย่างไร
ก่อนสมรสใหม่ที่ไหนก็ตาม ให้ยืนยันก่อนว่าการหย่าสมบูรณ์แล้ว และขอรายการเอกสารจากประเทศปลายทางเป็นลายลักษณ์อักษร แล้วจึงเตรียมเอกสารตามรายการนั้น
ทีมคดีครอบครัวของเราตรวจเอกสารการหย่า ชี้ว่าขาดอะไร และประสานกับผู้เชี่ยวชาญท้องถิ่นในประเทศปลายทางได้ พร้อมจัดเรื่องแปลและรับรองเอกสาร แต่ไม่รับรองว่าเอกสารที่ใช้ได้ในประเทศหนึ่งจะใช้ได้ทุกประเทศ และไม่ใช่ผู้ให้คำปรึกษากฎหมายต่างประเทศ ค่าบริการขึ้นอยู่กับขั้นของเรื่องและงานที่ต้องทำ ส่งเอกสารให้เราดูก่อน เราจะแจ้งขอบเขตงานและค่าบริการเป็นลายลักษณ์อักษรก่อนเริ่มงาน โทร 092-254-2045 หรือ ส่งรายละเอียดให้เรา
คู่มือนี้จัดทำโดย สำนักงานกฎหมายสุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม — สำนักงานกฎหมายในขอนแก่น ก่อตั้ง พ.ศ. 2529 เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่ความเห็นทางกฎหมายสำหรับกรณีเฉพาะราย ผลขึ้นกับข้อเท็จจริงของแต่ละครอบครัว ควรปรึกษาทนายความก่อนดำเนินการ

