คำตอบหลัก
การเจือจางหุ้น คือสัดส่วนการถือหุ้นที่ลดลง เมื่อบริษัทออกหุ้นใหม่แล้วผู้ถือหุ้นเดิมไม่ได้ซื้อตามส่วน จำนวนหุ้นของคุณเท่าเดิม แต่หุ้นทั้งบริษัทมากขึ้น สัดส่วนเปอร์เซ็นต์จึงลดลง และเสียงที่ใช้ยับยั้งหรือผลักดันมติก็ลดลงตามไปด้วย
กฎหมายให้เครื่องมือสองอย่างไว้ดูแลเรื่องนี้ อย่างแรก การเพิ่มทุนด้วยหุ้นใหม่ของบริษัทจำกัดต้องผ่านมติพิเศษของที่ประชุมผู้ถือหุ้น (มาตรา 1220) ซึ่งต้องได้เสียงไม่ต่ำกว่าสามในสี่ของผู้ที่มาประชุมและมีสิทธิออกเสียง (มาตรา 1194) อย่างที่สอง หุ้นใหม่ต้องเสนอให้ผู้ถือหุ้นทั้งหลายตามส่วนที่ถืออยู่ ด้วยหนังสือบอกกล่าวทุกคนและกำหนดวันตอบรับ (มาตรา 1222) ก่อนรับนักลงทุนรายใหม่ ผู้ถือหุ้นเดิมจึงควรรู้ตัวเลขก่อนและหลัง และรู้ว่าตนเองมีสิทธิอะไรในขั้นตอนนี้
หน้านี้เน้นการคำนวณสัดส่วนและอำนาจลงคะแนน ส่วนการเลือกระหว่างเพิ่มทุนกับให้ผู้ถือหุ้นกู้ ดูที่ เพิ่มทุนหรือกู้จากผู้ถือหุ้น และสิทธิของผู้ถือหุ้นรายย่อยโดยรวม ดูที่ สิทธิของผู้ถือหุ้นส่วนน้อย
ใครควรอ่านส่วนไหน
| สถานะของคุณ | ส่วนที่ควรอ่าน |
|---|---|
| กำลังวางแผน (ยังไม่ได้เรียกประชุม) | ข้อ 1 และ 2 คำนวณสัดส่วนและอำนาจลงคะแนน และข้อ 7 ตัวอย่างสมมติ |
| กำลังเจรจา (มีนักลงทุนหรือผู้ถือหุ้นบางคนอยากเข้ามา) | ข้อ 3 ถึง 5 มติพิเศษ สิทธิซื้อหุ้นก่อน และสิ่งที่ต้องตกลง และข้อ 6 เอกสาร |
| ทำไปแล้ว (มีมติหรือออกหุ้นไปแล้ว) | ข้อ 8 ตรวจว่าขั้นตอนครบหรือไม่ และเส้นเวลาตามมาตรา 1195 |
1. เพิ่มทุนแล้วสัดส่วนหุ้นเดิมลดลงเท่าไร
สูตรคือจำนวนหุ้นที่คุณถือ หารด้วยจำนวนหุ้นทั้งหมดหลังออกหุ้นใหม่ ตัวเลขด้านล่างเป็นการสมมติเพื่อให้เห็นวิธีคิด ไม่ใช่ข้อมูลของบริษัทใด
| ก่อนเพิ่มทุน (สมมติ) | จำนวนหุ้น | สัดส่วน |
|---|---|---|
| ผู้ถือหุ้น ก | 600 | 60% |
| ผู้ถือหุ้น ข | 300 | 30% |
| ผู้ถือหุ้น ค | 100 | 10% |
| รวม | 1,000 | 100% |
ถ้าบริษัทออกหุ้นใหม่ 500 หุ้น และนักลงทุนรายใหม่ซื้อทั้งหมด หุ้นรวมเป็น 1,500 หุ้น
| หลังเพิ่มทุน (สมมติ) | จำนวนหุ้น | สัดส่วน |
|---|---|---|
| ก | 600 | 40% |
| ข | 300 | 20% |
| ค | 100 | ประมาณ 6.67% |
| นักลงทุนใหม่ | 500 | ประมาณ 33.33% |
| รวม | 1,500 | 100% |
ถ้าผู้ถือหุ้นเดิมซื้อหุ้นใหม่ตามส่วนที่ถืออยู่ คือ ก 300 หุ้น ข 150 หุ้น ค 50 หุ้น สัดส่วนของแต่ละคนจะคงเดิมที่ 60% 30% และ 10% นี่คือเหตุผลที่สิทธิซื้อหุ้นก่อนสำคัญ แต่ต้องมีเงินพร้อมซื้อด้วย
2. สัดส่วนที่ลดลงกระทบอำนาจลงคะแนนอย่างไร
อำนาจลงคะแนนตามตัวเลขในข้อ 1 เปลี่ยนไปดังนี้ (สมมติว่าทุกคนมาประชุมและออกเสียงครบ)
- ยับยั้งมติพิเศษ มติพิเศษต้องได้เสียงไม่ต่ำกว่า 75% ผู้ที่ถือเกิน 25% ของเสียงที่มาประชุมจึงขวางมติได้ ก่อนเพิ่มทุน ข ถือ 30% ขวางได้ หลังเพิ่มทุนเหลือ 20% ขวางคนเดียวไม่ได้อีก
- ผลักดันมติ ก่อนเพิ่มทุน ก ถือ 60% ไม่ถึง 75% ต้องมีผู้ถือหุ้นอื่นร่วมด้วย หลังเพิ่มทุน ก 40% บวกนักลงทุนใหม่ 33.33% เป็น 73.33% ยังไม่ถึง 75% ต้องมี ข หรือ ค ร่วมด้วย
- เสียงข้างมากธรรมดา ก่อนเพิ่มทุน ก ถือ 60% ผ่านมติธรรมดาได้เอง หลังเพิ่มทุนเหลือ 40% ต้องหาเสียงสนับสนุนเพิ่ม
เรื่องวิธีนับเสียง มาตรา 1182 แยกสองกรณี การลงคะแนนด้วยการชูมือ ผู้ถือหุ้นทุกคนที่มาประชุมเองหรือมอบฉันทะนับเป็นหนึ่งเสียง ส่วนการลงคะแนนลับ นับหนึ่งเสียงต่อหนึ่งหุ้นที่ถือ ดังนั้นสัดส่วนหุ้นสะท้อนอำนาจลงคะแนนเต็มที่เมื่อมีการลงคะแนนลับ แต่การนับเสียงจริงขึ้นกับวิธีลงคะแนนที่ใช้ในที่ประชุมและสิ่งที่ข้อบังคับของบริษัทกำหนด
3. เพิ่มทุนต้องใช้มติพิเศษเมื่อใด และเสียงเท่าไรจึงผ่าน
มาตรา 1220 ให้บริษัทจำกัดเพิ่มทุนด้วยการออกหุ้นใหม่โดยมติพิเศษของประชุมผู้ถือหุ้น มาตรา 1194 ระบุว่ามติพิเศษคือมติที่ได้คะแนนเสียงข้างมากไม่ต่ำกว่าสามในสี่ของจำนวนเสียงทั้งหมดของผู้ถือหุ้นที่มาประชุมและมีสิทธิออกเสียงลงคะแนน
ประเด็นที่มักพลาด
- ฐานคำนวณคือผู้ที่มาประชุมและมีสิทธิออกเสียง ถ้าผู้ถือหุ้นรายใหญ่ไม่มา สัดส่วนที่เหลือเปลี่ยนไป ผลของการไม่เข้าประชุมจึงสำคัญ
- องค์ประชุมและวิธีเรียกประชุมขึ้นกับกฎหมายและข้อบังคับของบริษัท ควรอ่านทั้งสองส่วนก่อนส่งหนังสือนัดประชุม
- ราคาหุ้นใหม่ ตัวบทที่อ้างถึงไม่ได้กำหนดสูตรราคา จึงควรให้ผู้ถือหุ้นเห็นเหตุผลของราคาและตัวเลขที่ใช้ก่อนลงมติ เพราะราคาต่ำเกินไปทำให้ผู้ถือหุ้นเดิมที่ไม่ซื้อถูกลดทอนมากขึ้น
4. สิทธิซื้อหุ้นใหม่ก่อน (มาตรา 1222) ทำงานอย่างไร
มาตรา 1222 กำหนดขั้นตอนไว้ดังนี้
- หุ้นที่ออกใหม่ต้องเสนอให้ผู้ถือหุ้นทั้งหลายตามส่วนจำนวนหุ้นที่แต่ละคนถืออยู่
- คำเสนอต้องทำเป็นหนังสือบอกกล่าวไปยังผู้ถือหุ้นทุกคน ระบุว่าแต่ละคนซื้อได้กี่หุ้น
- ต้องกำหนดวันไว้ ถ้าพ้นวันนั้นไปแล้วไม่มีคำสนองมา ถือว่าไม่รับซื้อ
- เมื่อวันที่กำหนดผ่านไป หรือผู้ถือหุ้นแจ้งว่าไม่รับซื้อ กรรมการจะขายหุ้นส่วนนั้นให้ผู้ถือหุ้นคนอื่น หรือรับซื้อไว้เองก็ได้
ตัวอย่างการอ่าน ตามข้อ 1 ถ้าเสนอหุ้นใหม่ 500 หุ้น ก ได้รับเสนอ 300 หุ้น ข 150 หุ้น ค 50 หุ้น (สมมติ) ถ้า ค ไม่ตอบภายในวันที่กำหนด หุ้น 50 หุ้นนั้นถือว่า ค ไม่รับซื้อ กรรมการจึงขายให้ ก หรือ ข หรือรับไว้เองได้ตามตัวบท
สองข้อที่ควรตรวจก่อนทำจริง
- ตัวบทไม่ได้พูดถึงการขายหุ้นส่วนที่เหลือให้บุคคลภายนอก ถ้าจะขายให้นักลงทุนที่ไม่ได้เป็นผู้ถือหุ้น ควรตรวจข้อบังคับและขอคำปรึกษา อย่าสรุปเองว่าทำได้
- ข้อตกลงผู้ถือหุ้นหรือข้อบังคับอาจเขียนเงื่อนไขเพิ่ม เช่น ระยะเวลาให้ตอบรับ หรือสิทธิพิเศษของผู้ถือหุ้นบางกลุ่ม ต้องอ่านเอกสารจริงของบริษัท
5. ก่อนรับนักลงทุนใหม่ ผู้ถือหุ้นเดิมควรตกลงอะไร
| เรื่อง | คำถามที่ควรได้คำตอบเป็นหนังสือ |
|---|---|
| จำนวนหุ้นใหม่และราคา | ออกกี่หุ้น ราคาเท่าใด ที่มาของราคาคืออะไร ใครได้รับข้อมูลชุดเดียวกัน |
| ใครซื้อก่อน | ผู้ถือหุ้นเดิมได้รับหนังสือเสนอตามมาตรา 1222 ครบทุกคนหรือไม่ และกำหนดวันตอบรับคือเมื่อใด |
| อำนาจลงคะแนนหลังเข้ามา | นักลงทุนใหม่ได้เสียงเท่าใด มีเรื่องใดที่ต้องได้เสียงเห็นชอบจากผู้ถือหุ้นเดิมบางกลุ่มก่อน |
| กรรมการ | นักลงทุนขอส่งกรรมการหรือไม่ ต้องแก้ข้อบังคับหรือจดเปลี่ยนแปลงกรรมการหรือไม่ |
| การถือหุ้นต่อไป | ถ้าเพิ่มทุนรอบถัดไป ใครมีสิทธิอะไร มีข้อตกลงป้องกันสัดส่วนลดลงหรือไม่ |
| การออกจากบริษัท | ถ้าผู้ถือหุ้นรายใดจะขายหุ้น ต้องเสนอให้รายอื่นก่อนหรือไม่ ใครต้องร่วมขายด้วย |
| ใช้เงินทำอะไร | เงินที่ได้ใช้ตามแผนที่แจ้งผู้ถือหุ้นไว้หรือไม่ |
ถ้าเงินที่นักลงทุนใส่เข้ามาอยู่ในรูปเงินกู้ที่อาจแปลงเป็นหุ้น ควรอ่านข้อ 8 ของ เพิ่มทุนหรือกู้จากผู้ถือหุ้น และคำนวณ การเจือจางหุ้น ล่วงหน้าตามจำนวนหุ้นที่จะออกเมื่อแปลง
6. เอกสารที่ต้องตกลงและเก็บไว้
- ข้อบังคับบริษัทฉบับล่าสุด และหนังสือรับรองบริษัทที่ออกไม่นาน
- ทะเบียนผู้ถือหุ้นและจำนวนหุ้นที่ชำระแล้วของแต่ละคน
- หนังสือนัดประชุมวิสามัญที่ส่งถึงผู้ถือหุ้นทุกคนตามวิธีที่กฎหมายและข้อบังคับกำหนด พร้อมหลักฐานการส่ง
- รายงานการประชุมและมติพิเศษที่อนุมัติเพิ่มทุน ระบุจำนวนหุ้นใหม่ ราคา และวิธีเสนอขาย
- หนังสือเสนอหุ้นใหม่ตามมาตรา 1222 ถึงผู้ถือหุ้นทุกคน ระบุจำนวนหุ้นที่แต่ละคนซื้อได้ และวันสุดท้ายที่ต้องตอบรับ
- หนังสือตอบรับหรือปฏิเสธของผู้ถือหุ้นแต่ละคน และบันทึกกรณีไม่ตอบเมื่อพ้นกำหนด
- สัญญาจองหรือซื้อหุ้นใหม่ และหลักฐานการชำระเงินค่าหุ้น
- ข้อตกลงผู้ถือหุ้นฉบับปรับปรุง (ถ้ามีนักลงทุนใหม่) ว่าด้วยกรรมการ เรื่องสำคัญที่ต้องขอเสียงเห็นชอบ และการขายหุ้น
- การจดทะเบียนที่กฎหมายกำหนดกับกรมพัฒนาธุรกิจการค้า และการปรับทะเบียนผู้ถือหุ้น (ตรวจเวลาและแบบฟอร์มกับกรมก่อนทำ)
7. ตัวอย่างสมมติ: ร้านสามผู้ถือหุ้นรับนักลงทุนหนึ่งราย
ตัวอย่างนี้ไม่ใช่เรื่องจริง ตัวเลขทั้งหมดเป็นการสมมติเพื่อแสดงวิธีคิด
บริษัทมีหุ้น 1,000 หุ้น ก 600 ข 300 ค 100 นักลงทุนเสนอซื้อหุ้นใหม่ 500 หุ้น
| ขั้นตอน | สิ่งที่ควรทำ |
|---|---|
| 1 | คำนวณสัดส่วนก่อนหลังตามข้อ 1 และดูผลต่ออำนาจยับยั้งตามข้อ 2 แจ้งผู้ถือหุ้นทุกคนก่อนวันประชุม |
| 2 | ส่งหนังสือนัดประชุมถึงทุกคน ใส่วาระเพิ่มทุน จำนวนหุ้นใหม่ และราคา |
| 3 | ลงมติพิเศษ เสียงเห็นชอบต้องถึงสามในสี่ของเสียงของผู้ที่มาประชุมและมีสิทธิออกเสียง |
| 4 | ส่งหนังสือเสนอหุ้นใหม่ตามมาตรา 1222 ก 300 หุ้น ข 150 หุ้น ค 50 หุ้น พร้อมวันตอบรับ |
| 5 | ถ้า ข ไม่ซื้อ และผ่านวันที่กำหนด กรรมการขายส่วนของ ข ให้ ก หรือ ค หรือรับไว้เองได้ตามตัวบท ถ้าจะให้นักลงทุนรับส่วนที่เหลือ ตรวจข้อบังคับและขอคำปรึกษาก่อน |
| 6 | เก็บหลักฐานทั้งหมดตามข้อ 6 และจดทะเบียนตามที่กฎหมายกำหนด |
ผลต่างระหว่างสองทาง ถ้านักลงทุนซื้อ 500 หุ้นทั้งหมด ก 40% ข 20% ค 6.67% นักลงทุน 33.33% แต่ถ้าผู้ถือหุ้นเดิมใช้สิทธิซื้อตามส่วนครบ สัดส่วนเดิมคงอยู่ และนักลงทุนไม่ได้เข้ามา ทางกลางคือผู้ถือหุ้นเดิมซื้อบางส่วนและนักลงทุนรับส่วนที่เหลือ ต้องคิดเลขใหม่ตามจำนวนจริง
8. ถ้ามีการเพิ่มทุนไปแล้วและสงสัยว่าขั้นตอนไม่ครบ
อย่าเพิ่งสรุปว่าการเพิ่มทุนเสียไปทั้งหมด ควรเรียงข้อเท็จจริงก่อน
| ตรวจอะไร | เพราะอะไร |
|---|---|
| นัดประชุมถึงทุกคนถูกต้องตามกฎหมายและข้อบังคับหรือไม่ | ถ้าการเรียกประชุมหรือการลงมติฝ่าฝืนกฎหมายหรือข้อบังคับ อาจเป็นเหตุขอให้ศาลเพิกถอนมติ |
| มติผ่านด้วยเสียงสามในสี่ของผู้ที่มาประชุมและมีสิทธิออกเสียงหรือไม่ | ตามมาตรา 1220 และ 1194 |
| มีหนังสือเสนอหุ้นตามมาตรา 1222 ถึงทุกคนหรือไม่ | ถ้าไม่มี ต้องดูว่าใครไม่ได้รับ และเขารู้เรื่องหรือเคยยอมรับไว้หรือไม่ |
| ใครได้ยินยอมหรือเข้าร่วมแล้ว | พฤติกรรมของผู้ถือหุ้นแต่ละรายอาจมีผลต่อการโต้แย้ง |
| กรอบเวลา | มาตรา 1195 ให้กรรมการหรือผู้ถือหุ้นร้องขอให้ศาลเพิกถอนมติที่ประชุมใหญ่ที่ฝ่าฝืนบทบัญญัติหรือข้อบังคับ แต่ต้องร้องภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันลงมติ |
ผลของการข้ามขั้นตอนไม่ได้เหมือนกันทุกกรณี ขึ้นกับว่าข้ามอะไร ข้อบังคับเขียนไว้อย่างไร และผู้ถือหุ้นแต่ละรายทำอะไรไปแล้ว บางเรื่องอาจต้องให้ศาลวินิจฉัย ถ้าเหลือเวลาไม่มาก ควรรีบนำรายงานการประชุม หนังสือนัด และทะเบียนผู้ถือหุ้นมาให้ทนายตรวจ
อย่าเข้าใจผิด
| ที่มักเข้าใจ | ความจริง |
|---|---|
| "เพิ่มทุนแล้วหุ้นที่ฉันถือหายไป" | จำนวนหุ้นของคุณเท่าเดิม สิ่งที่ลดคือสัดส่วนเมื่อเทียบกับหุ้นทั้งหมด |
| "ถือ 51% แล้วเพิ่มทุนอย่างไรก็ควบคุมได้" | ผู้ถือ 51% ผ่านมติธรรมดาได้ แต่เพิ่มทุนต้องมติพิเศษ ซึ่งต้องได้เสียงสามในสี่ของผู้ที่มาประชุมและมีสิทธิออกเสียง |
| "สิทธิซื้อก่อนแปลว่าฉันได้หุ้นโดยไม่ต้องจ่าย" | สิทธิตามมาตรา 1222 คือสิทธิได้รับเสนอซื้อตามส่วน ต้องชำระค่าหุ้นตามที่ตกลง และถ้าไม่ตอบทันกำหนดถือว่าไม่รับซื้อ |
| "ไม่เซ็นหนังสือเสนอ แปลว่าเขาเพิ่มทุนไม่ได้" | ถ้าพ้นวันที่กำหนดโดยไม่ตอบ ถือว่าไม่รับซื้อตามมาตรา 1222 ควรตอบเป็นหนังสือภายในกำหนดเสมอ |
| "ถ้าขั้นตอนไม่ครบ การเพิ่มทุนเสียทันที" | ตอบเหมารวมไม่ได้ ขึ้นกับข้อเท็จจริงและอาจต้องร้องต่อศาล ภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันลงมติตามมาตรา 1195 |
| "นักลงทุนเข้ามาแล้ว ราคาจะเท่าไรก็ได้" | ตัวบทที่อ้างถึงไม่ได้กำหนดสูตรราคา ผู้ถือหุ้นจึงควรขอเหตุผลและข้อมูลก่อนลงมติ และบันทึกไว้ |
อ่านเพิ่มเติม
- เพิ่มทุนหรือกู้จากผู้ถือหุ้น
- สิทธิของผู้ถือหุ้นส่วนน้อยในบริษัทไทย
- ผู้ถือหุ้นเสียง 50:50 ติดขัด
- ประชุมผู้ถือหุ้นและกรรมการออนไลน์
- แผนหุ้นพนักงาน ESOP RSU
ก่อนรับนักลงทุน ให้คำนวณสัดส่วนก่อนหลัง ตรวจเสียงสามในสี่ ส่งหนังสือเสนอหุ้นให้ครบทุกคน และเก็บหลักฐานทุกขั้น
เราช่วยตรวจข้อบังคับและทะเบียนผู้ถือหุ้น ร่างหนังสือนัดประชุมและหนังสือเสนอหุ้นใหม่ ร่างมติและข้อตกลงผู้ถือหุ้น และประเมินแนวทางเมื่อมีข้อโต้แย้งเรื่องการเพิ่มทุนที่ผ่านมา เราไม่ใช่นักบัญชีหรือผู้ประเมินมูลค่าหุ้น ไม่ให้คำแนะนำด้านภาษี และไม่สามารถรับรองผลของการเจรจากับนักลงทุน ค่าบริการขึ้นอยู่กับขั้นของเรื่องและงานที่ต้องทำ ส่งเอกสารให้เราดูก่อน เราจะแจ้งขอบเขตงานและค่าบริการเป็นลายลักษณ์อักษรก่อนเริ่มงาน โทร 092-254-2045 หรือ ส่งรายละเอียดให้เรา ดูเพิ่มเติมที่ งานเลขานุการบริษัท
คู่มือนี้เผยแพร่โดย สำนักงานกฎหมายสุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม — สำนักงานกฎหมายในจังหวัดขอนแก่น ก่อตั้งเมื่อปี 1986 เป็นข้อมูลทั่วไปเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายสำหรับเรื่องใดเรื่องหนึ่งโดยเฉพาะ

