ข้ามไปยังเนื้อหาหลัก
SUWANVARA LAWFIRM
บริษัท สุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม จำกัด
SUWANVARA LAWFIRM
SUWANVARA LAWFIRM
บริษัท สุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม จำกัด
กฎหมายธุรกิจ

บริษัทต้องใช้เงินเพิ่ม ควรเพิ่มทุนหรือกู้จากผู้ถือหุ้น: ต่างกันเรื่องสิทธิ เงินคืน และเอกสารอย่างไร

เปรียบเทียบการเพิ่มทุนกับการให้ผู้ถือหุ้นให้บริษัทกู้ในเรื่องสิทธิของผู้ถือหุ้น การได้เงินคืน ภาระต่อกระแสเงินสด และเอกสารที่ต้องมี พร้อมขั้นตอนเพิ่มทุนตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ และข้อควรตรวจก่อนเลือก

สำนักงานกฎหมายสุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม— ทีมกฎหมายธุรกิจ21 พฤศจิกายน 256914 นาที
บริษัทต้องใช้เงินเพิ่ม ควรเพิ่มทุนหรือกู้จากผู้ถือหุ้น: ต่างกันเรื่องสิทธิ เงินคืน และเอกสารอย่างไร

คำตอบหลัก

เพิ่มทุนกับเงินกู้จากผู้ถือหุ้นให้เงินก้อนเดียวกันเข้าบริษัท แต่ต่างกันที่ว่าเงินก้อนนั้นเป็นของใคร เพิ่มทุนคือออกหุ้นใหม่ ผู้ใส่เงินได้เป็นเจ้าของส่วนที่เพิ่มขึ้น ไม่มีวันครบกำหนดที่บริษัทต้องคืน และการได้เงินกลับมาต้องผ่านทางอื่น เช่น เงินปันผลหรือการขายหุ้น เงินกู้คือหนี้ บริษัทต้องชำระคืนตามสัญญา ผู้ให้กู้ไม่ได้สัดส่วนความเป็นเจ้าของเพิ่ม แต่บริษัทมีภาระจ่ายเงินตามกำหนดไม่ว่ากิจการจะไปได้ดีหรือไม่

ความต่างทางกฎหมายที่เห็นชัดคือ ใครต้องอนุมัติและต้องมีเอกสารอะไร เพิ่มทุนของบริษัทจำกัดตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ต้องมีมติพิเศษของที่ประชุมผู้ถือหุ้น (มาตรา 1220) ต้องเสนอหุ้นใหม่ให้ผู้ถือหุ้นเดิมตามส่วนที่ถืออยู่ (มาตรา 1222) และต้องจดทะเบียนมตินั้นภายในสิบสี่วัน (มาตรา 1228) ส่วนเงินกู้ไม่ต้องผ่านขั้นตอนของหุ้นใหม่ แต่ควรมีสัญญาเป็นหนังสือ (มาตรา 653) ดอกเบี้ยต้องไม่เกินที่กฎหมายกำหนด (มาตรา 654) และต้องมีผู้มีอำนาจของบริษัทอนุมัติ

ไม่มีคำตอบเดียวที่ถูกเสมอ ขึ้นอยู่กับว่าเงินนี้จะอยู่ในบริษัทนานเท่าใด ผู้ถือหุ้นทุกคนอยากและมีเงินใส่เท่ากันหรือไม่ บริษัทรับภาระชำระคืนได้เพียงใด และเงื่อนไขของธนาคาร ผู้ลงทุน หรือบัตรส่งเสริมของบริษัท ส่วนผลทางภาษี ให้นักบัญชีหรือผู้สอบบัญชีของบริษัทตรวจก่อนตัดสินใจ

เรื่องที่เจ้าของรับเงินจากบริษัทกลับไปทางเงินเดือน เงินปันผล เงินทดรอง และเงินกู้ มีคู่มือแยกแล้ว ดูเจ้าของบริษัทจะรับเงินจากบริษัทอย่างไร คู่มือนี้ตอบคำถามฝั่งตรงข้าม คือบริษัทต้องการเงินเข้ามา ควรเลือกทางไหน

ใครควรอ่านส่วนไหน

สถานะของคุณส่วนที่ควรอ่าน
กำลังวางแผนข้อ 1 ถึง 2 เปรียบเทียบสองทาง และข้อ 6 ถึง 7 ดูผลต่อกระแสเงินสดและเงื่อนไขภายนอก
กำลังเจรจาข้อ 3 ถึง 5 ผู้ถือหุ้นแต่ละคนได้และเสียอะไร และข้อ 8 ถ้ามีข้อเสนอผสมหรือแปลงเงินกู้เป็นหุ้น
ทำไปแล้วข้อ 2 และ 4 ตรวจว่าเอกสารและการจดทะเบียนครบหรือไม่ แล้วใช้เช็กลิสต์ในข้อ 9

1. สองทางนี้ต่างกันที่แก่นอะไร

ประเด็นเพิ่มทุน (ออกหุ้นใหม่)ผู้ถือหุ้นให้บริษัทกู้
สถานะของผู้ใส่เงินเป็นผู้ถือหุ้นเพิ่ม หรือถือหุ้นมากขึ้นเป็นเจ้าหนี้ของบริษัท
สิทธิออกเสียงและส่วนแบ่งกำไรตามจำนวนหุ้นที่ได้เพิ่มไม่เพิ่มตามจำนวนเงินที่ให้กู้ ผู้ให้กู้ได้เฉพาะสิทธิตามสัญญา
การได้เงินคืนไม่มีวันครบกำหนดที่บริษัทต้องคืน ได้ผลตอบแทนผ่านเงินปันผลหรือการขายหุ้นเมื่อมีผู้ซื้อบริษัทต้องชำระคืนตามสัญญา อาจพร้อมดอกเบี้ย
ภาระของบริษัทต่อกระแสเงินสดไม่มีกำหนดจ่ายคืน แต่ผู้ถือหุ้นอาจคาดหวังเงินปันผลมีกำหนดจ่ายคืนต้นและดอกเบี้ยที่ต้องเตรียมเงิน
ขั้นตอนตามกฎหมายมติพิเศษ เสนอหุ้นใหม่ตามส่วน และจดทะเบียนสัญญาเป็นหนังสือ และมติหรืออำนาจอนุมัติภายในบริษัท
การย้อนกลับทำได้ยากกว่า เพราะหุ้นที่ออกแล้วเป็นของผู้ถือชำระคืนแล้วจบตามสัญญา
ผลต่อสัดส่วนผู้ถือหุ้นสัดส่วนอาจเปลี่ยนสัดส่วนไม่เปลี่ยน

ตารางนี้เป็นภาพรวม รายละเอียดจริงขึ้นอยู่กับข้อบังคับของบริษัท สัญญาระหว่างผู้ถือหุ้น และข้อตกลงที่ทำกันไว้

2. เพิ่มทุนต้องทำอะไรตามกฎหมาย

คู่มือนี้พูดถึงบริษัทจำกัด ลำดับที่ควรทำมีดังนี้

  1. ตัดสินใจจำนวนเงินและจำนวนหุ้นใหม่ก่อนนัดประชุม ระบุว่าจะออกกี่หุ้น ราคาหุ้นละเท่าใด และใครมีสิทธิรับ เพื่อให้ผู้ถือหุ้นลงมติได้อย่างมีข้อมูล
  2. ลงมติพิเศษในที่ประชุมผู้ถือหุ้น มาตรา 1220 บัญญัติว่าบริษัทจำกัดอาจเพิ่มทุนด้วยการออกหุ้นใหม่โดยมติพิเศษของที่ประชุมผู้ถือหุ้น เกณฑ์คะแนนเสียงของมติพิเศษ ระยะเวลาและวิธีส่งหนังสือนัดประชุม ให้ตรวจตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์และข้อบังคับของบริษัท
  3. เสนอหุ้นใหม่ให้ผู้ถือหุ้นเดิมตามส่วนที่ถืออยู่ มาตรา 1222 กำหนดว่าหุ้นที่ออกใหม่ต้องเสนอแก่ผู้ถือหุ้นทั้งหลายตามส่วนจำนวนหุ้นที่เขาถืออยู่ คำเสนอต้องทำเป็นหนังสือบอกกล่าวไปยังผู้ถือหุ้นทุกคน ระบุจำนวนหุ้นที่ผู้นั้นซื้อได้ และกำหนดวันว่าถ้าพ้นวันนั้นไปมิได้ตอบรับ จะถือว่าไม่รับซื้อ
  4. จัดการหุ้นที่เหลือ เมื่อพ้นวันที่กำหนด หรือผู้ถือหุ้นแจ้งว่าไม่รับซื้อ มาตรา 1222 ให้กรรมการขายหุ้นนั้นให้แก่ผู้ถือหุ้นคนอื่น หรือรับซื้อไว้เองก็ได้ ถ้าจะขายให้บุคคลภายนอก ข้อความของมาตรานี้ไม่ได้พูดถึงไว้โดยตรง ให้ตรวจข้อบังคับและขอคำปรึกษาก่อนทำ
  5. จดทะเบียนมติ มาตรา 1228 กำหนดว่ามติพิเศษที่อนุญาตให้เพิ่มทุนต้องจดทะเบียนภายในสิบสี่วันนับแต่วันลงมติ ขั้นตอนอื่นกับกรมพัฒนาธุรกิจการค้า เช่น เอกสารประกอบและการรับชำระค่าหุ้น ให้ตรวจกับเลขานุการบริษัทหรือเจ้าหน้าที่ก่อนยื่น

นับสิบสี่วันจากวันลงมติ ไม่ใช่วันที่ผู้ถือหุ้นโอนเงิน ถ้าบริษัทรอจนได้เงินครบแล้วค่อยเตรียมจดทะเบียน อาจเลยกำหนดโดยไม่รู้ตัว จึงควรเตรียมเอกสารจดทะเบียนคู่ไปกับการเสนอหุ้น

3. ผู้ถือหุ้นให้บริษัทกู้ ต้องมีเอกสารอะไร

เรื่องสัญญากู้ ดอกเบี้ย และมติอนุมัติ มีอธิบายละเอียดในหัวข้อที่ 5 ของคู่มือเงินที่เจ้าของรับจากบริษัท ที่นี่สรุปเฉพาะส่วนที่ใช้เปรียบเทียบ

  • สัญญากู้เป็นหนังสือลงลายมือชื่อผู้ยืม มาตรา 653 กำหนดว่าการกู้ยืมเงินกว่าสองพันบาทขึ้นไป ถ้าไม่มีหลักฐานเป็นหนังสือลงลายมือชื่อผู้ยืม จะฟ้องให้บังคับคดีไม่ได้ ในเงินกู้ผู้ถือหุ้น บริษัทเป็นผู้ยืม ผู้ลงนามต้องเป็นผู้มีอำนาจตามหนังสือรับรองบริษัท
  • ดอกเบี้ยไม่เกินที่กฎหมายกำหนด มาตรา 654 ห้ามคิดดอกเบี้ยเกินร้อยละสิบห้าต่อปี ถ้าสัญญากำหนดเกินจะลดลงมาเป็นร้อยละสิบห้าต่อปี จะคิดดอกเบี้ยหรือไม่ และเท่าใด ควรปรึกษานักบัญชีเรื่องผลทางภาษีก่อนกำหนด
  • กำหนดชำระคืนที่ทำได้จริง ระบุว่าชำระเป็นงวดหรือรวดเดียว ผ่านบัญชีใด
  • การอนุมัติภายใน บริษัทจะกู้ได้เท่าใดและใครอนุมัติได้ ขึ้นอยู่กับอำนาจกรรมการและข้อบังคับ ถ้าผู้ให้กู้เป็นกรรมการเอง ให้ระวังเรื่องประโยชน์ขัดกัน ดูคู่มือธุรกรรมระหว่างบริษัทกับกรรมการ
  • ทำให้เห็นว่าเป็นเงินกู้ในบัญชี บันทึกเป็นเงินกู้ยืมผู้ถือหุ้น แยกจากเงินที่ใส่เป็นทุน

เงินกู้ไม่ต้องเสนอผู้ถือหุ้นทุกคนตามส่วนเหมือนหุ้นใหม่ตามถ้อยคำของมาตรา 1222 แต่ถ้าผู้ถือหุ้นรายหนึ่งให้กู้ในเงื่อนไขที่ดีกว่าที่ผู้อื่นได้ เช่น ดอกเบี้ยสูงหรือมีหลักประกัน ผู้ถือหุ้นรายอื่นอาจถามถึงความเป็นธรรม ควรเปิดเผยเงื่อนไขต่อผู้ถือหุ้นก่อนทำ

4. เงินที่ใส่เข้าไปจะได้คืนได้อย่างไร

นี่คือความต่างที่ผู้ถือหุ้นสนใจมากที่สุด

ถ้าเป็นเงินกู้ สิทธิได้เงินคืนเกิดจากสัญญา ถึงกำหนดแล้วบริษัทต้องชำระ ถ้าไม่ชำระ ผู้ให้กู้เรียกร้องได้ในฐานะเจ้าหนี้ และสัญญาที่ทำเป็นหนังสือตามมาตรา 653 เป็นหลักฐานสำคัญ ในมุมของบริษัท ต้องเตรียมเงินตามตารางชำระ

ถ้าเป็นเพิ่มทุน ผู้ถือหุ้นไม่มีสิทธิเรียกเงินคืนจากบริษัทเมื่อถึงวันใดวันหนึ่ง ทางที่ได้ผลตอบแทนมักเป็น

  • เงินปันผล ต้องผ่านเงื่อนไขของกฎหมายบริษัท ดูหัวข้อที่ 3 ของคู่มือเงินที่เจ้าของรับจากบริษัท
  • การขายหุ้นให้ผู้อื่น ซึ่งขึ้นอยู่กับว่ามีผู้ซื้อหรือไม่ และข้อบังคับหรือสัญญาผู้ถือหุ้นจำกัดการโอนหรือไม่
  • ขั้นตอนอื่นที่กฎหมายกำหนด เช่น การลดทุนหรือการเลิกบริษัท ซึ่งมีเงื่อนไขของตัวเอง ให้ขอคำปรึกษาเป็นรายกรณี

ถ้าผู้ถือหุ้นให้เงินโดยคิดว่าจะได้คืนเมื่อต้องการ ควรเลือกเงินกู้ที่มีกำหนดชัด ไม่ใช่ใส่เป็นทุนแล้วคาดว่าจะถอนได้

5. ผลต่อสิทธิและสัดส่วนของผู้ถือหุ้นต่างกันอย่างไร

เพิ่มทุนเปลี่ยนสัดส่วนได้ จำนวนหุ้นรวมเพิ่มขึ้น ผู้ถือหุ้นที่ไม่ใส่เงินจะมีสัดส่วนลดลง ซึ่งกระทบทั้งคะแนนเสียงและส่วนแบ่งกำไร ถ้าผู้ถือหุ้นเสียงข้างมากในการประชุมเป็นผู้ใส่เงินด้วย ควรตรวจว่าสัดส่วนใหม่ทำให้อำนาจผ่านมติบางประเภทเปลี่ยนไปหรือไม่ ผู้ถือหุ้นส่วนน้อยควรอ่านสิทธิผู้ถือหุ้นส่วนน้อย ประกอบ

สิทธิตามมาตรา 1222 ช่วยให้ผู้ถือหุ้นแต่ละคนรักษาสัดส่วนเดิมได้ถ้าตัดสินใจใส่เงินตามส่วนของตน แต่ต้องมีเงินพร้อมภายในกำหนดที่บริษัทแจ้ง

เงินกู้ไม่เปลี่ยนสัดส่วน แต่สร้างฐานะเจ้าหนี้ ซึ่งมีผลเมื่อบริษัทมีปัญหาการเงิน ผู้ให้กู้ที่เป็นผู้ถือหุ้นไปด้วยอาจถูกมองจากเจ้าหนี้รายอื่นหรือผู้บริหารกิจการล้มละลายว่าเงินกู้ของตนมีลักษณะอย่างไร การจัดลำดับการได้รับชำระขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริงและเอกสาร จึงไม่ควรเข้าใจว่าเป็นผู้ให้กู้แล้วจะได้เงินก่อนเสมอ

ผู้ให้กู้ไม่ได้สิทธิเพิ่มในที่ประชุม ถ้าอยากมีเสียงมากขึ้นแต่ใช้เงินกู้ ผู้ให้กู้จะไม่ได้เสียงเพิ่มตามจำนวนเงิน

6. กระแสเงินสดของบริษัทต่างกันอย่างไร

ประเด็นเพิ่มทุนเงินกู้ผู้ถือหุ้น
เงินที่ต้องจ่ายออกตามกำหนดไม่มีต้นเงินและดอกเบี้ย (ถ้ากำหนด)
ความยืดหยุ่นเมื่อรายได้ตกสูงกว่า เพราะไม่มีงวดที่ต้องจ่ายต่ำกว่า ต้องเจรจาผ่อนผันหรือแก้สัญญา
เหมาะกับเงินที่ต้องใช้ระยะยาวเหมาะกว่า เช่น ลงทุนเครื่องจักรหรือขยายสาขาเหมาะกว่ากับเงินที่ต้องการเร็วและชั่วคราว
ความเร็วในการทำช้ากว่า เพราะมีประชุม เสนอหุ้น และจดทะเบียนเร็วกว่า ถ้ามีสัญญาและอนุมัติ
การเติมเงินซ้ำเมื่อต้องการอีกต้องทำขั้นตอนใหม่ทุกครั้งทำสัญญาเพิ่มหรือแก้ไขได้ง่ายกว่า

ก่อนเลือกเงินกู้ ลองถามว่าจะมีเงินจ่ายคืนตามกำหนดแม้ยอดขายต่ำกว่าแผนหรือไม่ ถ้าตอบไม่ได้ เพิ่มทุนอาจเหมาะกว่า ถ้าบริษัทมีงบประมาณและแผนเงินสดอยู่แล้ว ใช้ตัวเลขนั้นทดสอบ

7. ธนาคาร ผู้ลงทุน และเงื่อนไขอื่นมองสองทางนี้อย่างไร

เรื่องเหล่านี้เป็นข้อควรตรวจ ไม่ใช่ข้อสรุปที่ใช้ได้กับทุกบริษัท

  • สัดส่วนทุนกับหนี้ ธนาคารหรือผู้ให้สินเชื่อบางรายพิจารณาโครงสร้างเงินทุนของบริษัท และอาจมีเงื่อนไขเกี่ยวกับเงินกู้จากผู้ถือหุ้น เช่น การเลื่อนการชำระคืนจนกว่าจะชำระหนี้ธนาคารเสร็จ ควรอ่านสัญญาสินเชื่อที่มีอยู่
  • บริษัทที่มีผู้ถือหุ้นต่างชาติหรือได้บัตรส่งเสริมการลงทุน เงื่อนไขของใบอนุญาตประกอบธุรกิจของคนต่างด้าวหรือบัตรส่งเสริมอาจกำหนดทุนขั้นต่ำ สัดส่วนผู้ถือหุ้น หรือการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างที่ต้องแจ้ง เพิ่มทุนหรือแปลงเงินกู้เป็นหุ้นอาจกระทบเงื่อนไขนี้ ให้ตรวจเอกสารของบริษัทและสอบถามหน่วยงานที่ออกให้ก่อนทำ
  • ภาษี ดอกเบี้ยระหว่างบริษัทกับผู้ถือหุ้น การหักภาษี และการกำหนดราคาระหว่างบริษัทกับผู้ถือหุ้นที่เกี่ยวข้องกัน อาจมีผลต่างกันตามรูปแบบธุรกรรมและผู้รับเงิน คู่มือนี้ไม่ให้อัตราหรือตัวเลขภาษี ให้นักบัญชีหรือผู้สอบบัญชีตรวจก่อนเซ็นสัญญาหรือก่อนลงมติ
  • ผู้ลงทุนรายใหม่ ผู้ลงทุนมักต้องการเห็นว่าเงินที่ใส่เข้าบริษัทอยู่ในรูปใด และเงินกู้ที่ค้างอยู่กับผู้ถือหุ้นเดิมมีลำดับก่อนหลังอย่างไร ควรเตรียมเอกสารให้ตอบได้

ข้อมูล ณ วันที่ 21 พฤศจิกายน 2569 กฎหมายและเงื่อนไขของหน่วยงานอาจเปลี่ยน ให้ตรวจกับเว็บไซต์ของหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เช่น กรมพัฒนาธุรกิจการค้า (dbd.go.th) กรมสรรพากร (rd.go.th) และสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน (boi.go.th)

8. ทางผสม: เงินกู้ก่อนแล้วแปลงเป็นหุ้นภายหลัง

บางบริษัทเริ่มด้วยเงินกู้เพราะเร็วและยืดหยุ่น แล้วแปลงเป็นหุ้นเมื่อธุรกิจนิ่ง การแปลงเงินกู้เป็นหุ้นเป็นการออกหุ้นใหม่ให้ผู้ให้กู้แทนการชำระเงินคืน ซึ่งโดยหลักควรผ่านขั้นตอนเพิ่มทุนตามข้อ 2 ได้แก่ มติพิเศษ การเสนอหุ้นใหม่แก่ผู้ถือหุ้นทุกคน และการจดทะเบียน ตรวจกับทนายว่ากรณีของบริษัทต้องทำอย่างไร ผู้ถือหุ้นรายอื่นอาจใช้สิทธิตามมาตรา 1222 ขอรับหุ้นส่วนของตนได้ด้วย

ถ้าสัญญากู้เขียนไว้ล่วงหน้าว่าจะแปลงเป็นหุ้น ควรระบุเงื่อนไข ราคาหุ้น และวิธีคิดจำนวนหุ้นให้ชัด และบอกผู้ถือหุ้นทุกคนก่อนเซ็น

อีกทางหนึ่งคือทำสองอย่างพร้อมกัน เช่น เพิ่มทุนส่วนหนึ่งเพื่อให้โครงสร้างแน่น และให้ผู้ถือหุ้นกู้ส่วนที่เหลือเป็นเงินหมุนเวียน บริษัทที่เริ่มตั้งใหม่ดูเรื่องทุนจดทะเบียนและเงินหมุนเวียนในคู่มือเงินก่อนเปิดบริษัท

เมื่อการเพิ่มทุนเกี่ยวกับการออกหุ้นใหม่ให้บุคคลใหม่หรือหุ้นของผู้ถือหุ้นเดิมถูกเจือจาง ดูเรื่องผลต่อคะแนนเสียงและการเสนอหุ้นใหม่ในการออกหุ้นใหม่กับการเจือจางสัดส่วน

9. เช็กลิสต์ก่อนเลือกทางและก่อนส่งเงินเข้าบริษัท

ก่อนเลือก

  • เงินนี้ต้องอยู่ในบริษัทนานเท่าใด และผู้ถือหุ้นต้องการได้คืนเมื่อใด
  • ผู้ถือหุ้นทุกคนมีเงินและต้องการใส่ตามส่วนหรือไม่
  • บริษัทรับภาระชำระคืนตามตารางได้แม้ยอดขายต่ำกว่าแผน
  • ตรวจสัญญาสินเชื่อและเงื่อนไขของบัตรส่งเสริมหรือใบอนุญาต
  • ให้นักบัญชีหรือผู้สอบบัญชีตรวจประเด็นภาษีของทางที่เลือก

ถ้าเพิ่มทุน

  • ร่างมติและหนังสือนัดประชุมตามข้อบังคับ
  • ลงมติพิเศษ (มาตรา 1220)
  • ส่งหนังสือเสนอหุ้นใหม่ถึงผู้ถือหุ้นทุกคนตามส่วน พร้อมวันสิ้นสุดการตอบรับ (มาตรา 1222)
  • บันทึกผลการตอบรับ และจัดการหุ้นที่เหลือตามที่ตรวจแล้ว
  • ยื่นจดทะเบียนภายในสิบสี่วันนับแต่วันลงมติ (มาตรา 1228)
  • ปรับทะเบียนผู้ถือหุ้นและใบหุ้นตามที่กฎหมายกำหนด

ถ้าให้ผู้ถือหุ้นกู้

  • สัญญากู้เป็นหนังสือลงนามโดยผู้มีอำนาจของบริษัท (มาตรา 653)
  • ดอกเบี้ย (ถ้ามี) ไม่เกินมาตรา 654 และนักบัญชีตรวจแล้ว
  • มติหรือหลักฐานการอนุมัติของบริษัท และเปิดเผยแก่ผู้ถือหุ้นอื่น
  • โอนเงินผ่านบัญชีธนาคาร เก็บหลักฐานการโอนทั้งขาเข้าและขาคืน
  • ลงบัญชีเป็นเงินกู้ยืม แยกจากเงินทุน

10. ตัวอย่างสมมติ: บริษัทต้องการเงินสามล้านบาทเพื่อขยายร้าน

ตัวอย่างสมมติ ไม่ใช่คดีจริง ตัวเลขทั้งหมดเป็นการสมมติเพื่ออธิบาย

บริษัท ก จำกัด มีหุ้น 100,000 หุ้น ราคาหุ้นละ 100 บาท คุณสมชายถือ 60,000 หุ้น (ร้อยละ 60) คุณสมหญิงถือ 40,000 หุ้น (ร้อยละ 40) บริษัทต้องการเงินสามล้านบาทเพื่อเปิดสาขา

ทางที่ 1 เพิ่มทุน ออกหุ้นใหม่ 30,000 หุ้นหุ้นละ 100 บาท รวมสามล้านบาท ตามมาตรา 1222 ต้องเสนอให้ผู้ถือหุ้นตามส่วนที่ถืออยู่ คือคุณสมชายได้สิทธิ 18,000 หุ้น และคุณสมหญิงได้สิทธิ 12,000 หุ้น ถ้าคุณสมหญิงไม่มีเงินและแจ้งว่าไม่รับ คุณสมชายอาจรับส่วนของเธอด้วย (ตามที่มาตรา 1222 ให้กรรมการขายให้ผู้ถือหุ้นคนอื่นได้) ผลคือ

ผู้ถือหุ้นก่อนเพิ่มทุนหลังเพิ่มทุน (คุณสมชายรับทั้ง 30,000 หุ้น)
คุณสมชาย60,000 หุ้น (60%)90,000 หุ้น (ประมาณ 69.2%)
คุณสมหญิง40,000 หุ้น (40%)40,000 หุ้น (ประมาณ 30.8%)

สัดส่วนของคุณสมหญิงลดจาก 40 เป็นประมาณ 30.8 เปอร์เซ็นต์ บริษัทไม่มีกำหนดชำระคืนเงินสามล้านบาท แต่ต้องมีมติพิเศษและจดทะเบียนภายในสิบสี่วันนับแต่วันลงมติ

ทางที่ 2 คุณสมชายให้กู้ ทำสัญญากู้สามล้านบาท กำหนดชำระต้นเงินเดือนละ 125,000 บาท 24 เดือน (ต้นเงินอย่างเดียว ไม่รวมดอกเบี้ย) สัดส่วนหุ้นไม่เปลี่ยน แต่บริษัทต้องมีเงิน 125,000 บาทต่อเดือน ถ้าร้านใหม่ขายต่ำกว่าแผน บริษัทยังต้องจ่ายหรือต้องเจรจาแก้สัญญา ถ้าสัญญาคิดดอกเบี้ย ต้องไม่เกินร้อยละสิบห้าต่อปีตามมาตรา 654 และควรให้นักบัญชีตรวจผลทางภาษีก่อน คุณสมหญิงควรได้รับแจ้งและรู้เงื่อนไข เพราะคุณสมชายเป็นทั้งผู้ถือหุ้นและเจ้าหนี้ และอาจเป็นกรรมการที่อนุมัติสัญญานี้เอง

ถ้าทั้งสองคนตกลงแบ่งกัน อาจเพิ่มทุนหนึ่งล้านห้าแสนบาท และให้กู้อีกหนึ่งล้านห้าแสนบาท โดยคุณสมชายและคุณสมหญิงรับหุ้นตามส่วนและให้กู้ตามส่วนด้วย เพื่อรักษาสัดส่วนเดิมและลดภาระชำระคืน แต่ต้องมีเอกสารทั้งสองชุด

ตัวอย่างนี้ไม่ได้บอกว่าทางไหนดีกว่า คำตอบขึ้นอยู่กับความสามารถชำระคืน เงินที่ผู้ถือหุ้นแต่ละคนมี และสิ่งที่ตกลงกันไว้

อย่าเข้าใจผิด

ที่มักเข้าใจที่ควรรู้
ใส่เงินเป็นทุนแล้วขอคืนจากบริษัทเมื่อไรก็ได้เพิ่มทุนไม่มีวันครบกำหนดคืน การได้เงินกลับต้องผ่านทางอื่น เช่น เงินปันผลหรือการขายหุ้น หรือขั้นตอนอื่นที่กฎหมายกำหนด
ให้บริษัทกู้แล้วได้สิทธิเป็นเจ้าของเพิ่มเงินกู้ทำให้เป็นเจ้าหนี้ ไม่เพิ่มหุ้นหรือเสียงในที่ประชุม
ผู้ถือหุ้นส่วนใหญ่ตัดสินเรื่องหุ้นใหม่ได้เองทั้งหมดมาตรา 1222 ให้เสนอหุ้นใหม่แก่ผู้ถือหุ้นทุกคนตามส่วนที่ถืออยู่ด้วยหนังสือบอกกล่าว
ลงมติเพิ่มทุนแล้วจดทะเบียนเมื่อไรก็ได้มาตรา 1228 กำหนดสิบสี่วันนับแต่วันลงมติ ควรเตรียมเอกสารไว้ล่วงหน้า
กู้กันเองในครอบครัวหรือระหว่างผู้ถือหุ้น ไม่ต้องมีสัญญาเงินกู้เกินสองพันบาทที่ไม่มีหลักฐานเป็นหนังสือลงลายมือชื่อผู้ยืม ฟ้องบังคับคดีไม่ได้ตามมาตรา 653
ตกลงดอกเบี้ยเท่าไรก็ได้ถ้าคู่สัญญาเห็นด้วยมาตรา 654 ห้ามคิดเกินร้อยละสิบห้าต่อปี และผลทางภาษีของดอกเบี้ยควรให้นักบัญชีตรวจ
เลือกทางที่ภาษีถูกกว่า แล้วเรื่องอื่นตามมาเองภาษีเป็นเพียงหนึ่งปัจจัย ต้องดูสิทธิผู้ถือหุ้น ภาระชำระคืน และเงื่อนไขของธนาคารหรือบัตรส่งเสริมด้วย

อ่านเพิ่มเติม

ก่อนเลือกว่าจะเพิ่มทุนหรือกู้จากผู้ถือหุ้น ให้ตอบสามข้อให้ได้ คือเงินนี้ต้องอยู่ในบริษัทนานเท่าใด บริษัทจ่ายคืนตามกำหนดได้หรือไม่ และผู้ถือหุ้นทุกคนยอมรับผลต่อสัดส่วนหรือสถานะเจ้าหนี้ แล้วทำเอกสารให้ครบตามทางที่เลือก

เราช่วยบริษัทร่างมติพิเศษ หนังสือเสนอหุ้นใหม่ และเอกสารจดทะเบียนเพิ่มทุน ร่างและตรวจสัญญากู้ระหว่างผู้ถือหุ้นกับบริษัท และตรวจว่าเอกสารสอดคล้องกับข้อบังคับและสัญญาผู้ถือหุ้น เราไม่ใช่นักบัญชีหรือที่ปรึกษาภาษี ไม่ให้อัตราหรือตัวเลขภาษี ไม่ใช่หน่วยงานของ BOI และไม่สามารถรับรองว่าธนาคารหรือผู้ลงทุนจะยอมรับโครงสร้างที่เลือก ค่าบริการขึ้นอยู่กับขั้นของเรื่องและงานที่ต้องทำ ส่งเอกสารให้เราดูก่อน เราจะแจ้งขอบเขตงานและค่าบริการเป็นลายลักษณ์อักษรก่อนเริ่มงาน โทร 092-254-2045 หรือ ส่งรายละเอียดให้เรา ดูเพิ่มเติมที่ งานเลขานุการบริษัท และ บัญชีและภาษี


คู่มือนี้เผยแพร่โดย สำนักงานกฎหมายสุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม — สำนักงานกฎหมายในจังหวัดขอนแก่น ก่อตั้งเมื่อปี 1986 เป็นข้อมูลทั่วไปเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายสำหรับเรื่องใดเรื่องหนึ่งโดยเฉพาะ

คำถามที่พบบ่อย

เพิ่มทุนกับให้ผู้ถือหุ้นกู้ ต่างกันที่แก่นอย่างไร+

เพิ่มทุนคือออกหุ้นใหม่ ผู้ที่ใส่เงินกลายเป็นเจ้าของส่วนที่เพิ่มขึ้นของบริษัทและไม่มีวันครบกำหนดที่ต้องคืนเงิน ส่วนเงินกู้คือบริษัทเป็นหนี้ผู้ให้กู้ ต้องชำระคืนตามสัญญา ผู้ให้กู้ไม่ได้สิทธิความเป็นเจ้าของเพิ่ม ทั้งสองทางมีเอกสารและผู้อนุมัติต่างกัน

บริษัทจำกัดเพิ่มทุนด้วยการออกหุ้นใหม่ ต้องผ่านอะไรตามกฎหมายแพ่งและพาณิชย์+

มาตรา 1220 ให้บริษัทจำกัดเพิ่มทุนด้วยการออกหุ้นใหม่โดยมติพิเศษของที่ประชุมผู้ถือหุ้น มาตรา 1222 ให้เสนอหุ้นใหม่แก่ผู้ถือหุ้นตามส่วนที่ถืออยู่ด้วยหนังสือบอกกล่าวทุกคน และมาตรา 1228 ให้จดทะเบียนมติพิเศษที่อนุญาตให้เพิ่มทุนภายในสิบสี่วันนับแต่วันลงมติ ส่วนรายละเอียดอื่น เช่น เกณฑ์คะแนนเสียงและการนัดประชุม ให้ตรวจตามกฎหมายและข้อบังคับของบริษัท

ถ้าผู้ถือหุ้นบางคนไม่อยากใส่เงินเพิ่มทุน จะเกิดอะไรกับสัดส่วนหุ้นของเขา+

ถ้าผู้ถือหุ้นรายอื่นรับหุ้นใหม่ไปมากกว่าส่วนของตน สัดส่วนของผู้ที่ไม่ใส่เงินจะลดลง เพราะจำนวนหุ้นรวมเพิ่มขึ้น ดังนั้นต้องแจ้งสิทธิตามมาตรา 1222 ให้ครบทุกคนก่อน และผู้ถือหุ้นควรคำนวณผลต่อสัดส่วนก่อนลงมติ

ผู้ถือหุ้นให้บริษัทกู้ ต้องมีสัญญาหรือไม่ และคิดดอกเบี้ยได้เท่าใด+

ควรมีสัญญาเป็นหนังสือ เพราะมาตรา 653 กำหนดว่าการกู้ยืมเงินเกินสองพันบาท ถ้าไม่มีหลักฐานเป็นหนังสือลงลายมือชื่อผู้ยืม จะฟ้องบังคับคดีไม่ได้ ส่วนดอกเบี้ย มาตรา 654 ห้ามคิดเกินร้อยละสิบห้าต่อปี ถ้าสัญญากำหนดเกินจะลดลงมาเป็นร้อยละสิบห้าต่อปี ส่วนผลทางภาษีของดอกเบี้ยให้นักบัญชีตรวจ

เรื่องภาษีของสองทางนี้ต่างกันอย่างไร+

เราไม่ให้ตัวเลขหรืออัตราภาษีในคู่มือนี้ เพราะผลขึ้นอยู่กับรูปแบบธุรกรรม ผู้รับเงิน และเอกสารจริง ควรให้นักบัญชีหรือผู้สอบบัญชีของบริษัทตรวจก่อนเลือกทาง โดยเฉพาะเรื่องดอกเบี้ย การหักภาษี และการกำหนดราคาระหว่างบริษัทกับผู้ถือหุ้น

Lawyer-client handshake symbolizing trust at Suwanvara Law Firm

พร้อมรับฟังเรื่องของคุณ

ปรึกษาเบื้องต้นกับทนายความผู้เชี่ยวชาญของเรา