ต่างชาติทำงานในไทย ได้สิทธิรักษาพยาบาลอะไรบ้าง และ บัตรทอง ใช้ได้ไหม

คำถามนี้ถูกค้นหาบ่อยกว่าที่คิด และคำตอบที่หาเจอมักปนกันจนใช้ไม่ได้ เพราะในไทยมี หลายระบบที่ชื่อคล้ายกันแต่คนละกฎหมาย บทความนี้แยกให้ชัดว่าใครอยู่ระบบไหน

สี่ระบบที่ต้องแยกออกจากกัน

1. หลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (บัตรทอง) เป็นสิทธิตามกฎหมายที่กำหนดไว้สำหรับบุคคลสัญชาติไทยเป็นหลัก การทำงานหรือเสียภาษีในไทยไม่ได้ทำให้ชาวต่างชาติได้สิทธินี้โดยอัตโนมัติ

2. ประกันสังคม เป็นระบบที่ผูกกับการเป็นลูกจ้างในสถานประกอบการ ลูกจ้างต่างชาติที่ทำงานถูกต้องเข้าระบบนี้ได้ และนายจ้างมีหน้าที่ขึ้นทะเบียนให้ นี่คือช่องทางหลักของคนต่างชาติที่ทำงานประจำในไทย

3. ประกันสุขภาพสำหรับแรงงานต่างด้าว ที่ดำเนินการผ่านระบบของกระทรวงสาธารณสุข ใช้กับแรงงานบางกลุ่มที่ไม่ได้อยู่ในระบบประกันสังคม

4. ประกันสุขภาพเอกชน รวมถึงกรมธรรม์ที่เป็นเงื่อนไขของวีซ่าบางประเภท คุ้มครองตามที่ระบุในกรมธรรม์เท่านั้น

ความสับสนเกิดเพราะคนมักได้ยินคำว่า "ประกันสุขภาพ" แล้วคิดว่าเป็นสิ่งเดียวกันหมด ทั้งที่สิทธิ ขั้นตอน และผู้รับผิดชอบต่างกันทั้งสี่ระบบ

ถ้าเป็นลูกจ้างในบริษัท

ช่องทางหลักคือประกันสังคม โดยนายจ้างมีหน้าที่

• ขึ้นทะเบียนลูกจ้างภายในกำหนดนับแต่รับเข้าทำงาน โดยไม่แบ่งว่าเป็นคนไทยหรือต่างชาติ
• หักและนำส่งเงินสมทบตามกำหนดของทุกเดือน
• แจ้งเมื่อลูกจ้างออกจากงาน

สิ่งที่ลูกจ้างต่างชาติควรตรวจสอบด้วยตัวเอง

• มีเลขประกันสังคมและทราบโรงพยาบาลตามสิทธิของตัวเองหรือไม่
• สลิปเงินเดือนมีรายการหักเงินสมทบตรงกับที่นำส่งจริงหรือไม่
• เมื่อเปลี่ยนงาน สถานะถูกแจ้งออกและแจ้งเข้าใหม่ถูกต้องหรือไม่

จุดที่คนต่างชาติเสียสิทธิบ่อยที่สุด

นายจ้างไม่ขึ้นทะเบียนให้ โดยอ้างว่าลูกจ้างต่างชาติเข้าไม่ได้ ซึ่งไม่ถูกต้องหากเข้าเงื่อนไขการเป็นลูกจ้างในกิจการที่อยู่ในบังคับของกฎหมาย

เปลี่ยนงานแล้วสถานะขาดช่วง ทำให้เงื่อนไขจำนวนเดือนที่ส่งเงินสมทบไม่ครบเมื่อถึงเวลาใช้สิทธิ

ไม่รู้ว่าตัวเองมีสิทธิอะไรบ้าง จึงไม่เคยยื่นเรื่องกรณีคลอดบุตร สงเคราะห์บุตร หรือกรณีอื่นที่มีสิทธิอยู่

ไม่จัดการเรื่องชราภาพก่อนกลับประเทศ ซึ่งมีหลักเกณฑ์เฉพาะและมีกำหนดเวลา ควรตรวจสอบก่อนวันเดินทางกลับ ไม่ใช่หลังจากนั้น

ไม่กล้าร้องเรียนเพราะกลัวกระทบใบอนุญาตทำงาน ซึ่งเป็นความกังวลที่เข้าใจได้ แต่มีลำดับการดำเนินการที่ลดความเสี่ยงได้ ควรปรึกษาก่อนลงมือ

ครอบครัวที่ติดตามมา

สิทธิประกันสังคมเป็นสิทธิเฉพาะตัวของผู้ประกันตน ไม่ได้ครอบคลุมคู่สมรสหรือบุตรในลักษณะสวัสดิการครอบครัว ครอบครัวที่ตามมาอยู่ด้วยจึงมักต้องใช้ประกันเอกชนแยกต่างหาก ซึ่งควรจัดให้เรียบร้อยตั้งแต่ก่อนเดินทางเข้ามา

ควรตรวจสอบตัวเลขและเงื่อนไขล่าสุดเสมอ

หลักเกณฑ์ อัตราเงินสมทบ เพดานค่าจ้าง เงื่อนไขจำนวนเดือน และแนวปฏิบัติเกี่ยวกับสิทธิกรณีชราภาพของผู้ประกันตนต่างชาติ มีการปรับปรุงเป็นระยะ ควรตรวจสอบกับสำนักงานประกันสังคมโดยตรงก่อนวางแผน โดยเฉพาะกรณีที่กำลังจะเดินทางกลับประเทศถาวร

อ่านต่อ

• ประกันสังคม สิทธิที่ลูกจ้างมักไม่ได้ใช้
• คู่มือวีซ่าและใบอนุญาตทำงาน
• การจ้างแรงงานต่างด้าว

📌 ดูเพิ่ม: คดีแรงงาน

หากนายจ้างไม่ได้ขึ้นทะเบียนให้ หรือกำลังจะกลับประเทศและต้องการจัดการสิทธิที่ค้างอยู่ ปรึกษาทนายได้ฟรี โทร 092-254-2045

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่ความเห็นทางกฎหมายสำหรับกรณีเฉพาะราย หลักเกณฑ์และอัตราอาจมีการปรับปรุง ควรตรวจสอบกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง