คำถามนี้ถูกค้นหาบ่อยกว่าที่คิด และคำตอบที่หาเจอมักปนกันจนใช้ไม่ได้ เพราะในไทยมี หลายระบบที่ชื่อคล้ายกันแต่คนละกฎหมาย บทความนี้แยกให้ชัดว่าใครอยู่ระบบไหน
สี่ระบบที่ต้องแยกออกจากกัน
1. หลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (บัตรทอง) เป็นสิทธิตามกฎหมายที่กำหนดไว้สำหรับบุคคลสัญชาติไทยเป็นหลัก การทำงานหรือเสียภาษีในไทยไม่ได้ทำให้ชาวต่างชาติได้สิทธินี้โดยอัตโนมัติ
2. ประกันสังคม เป็นระบบที่ผูกกับการเป็นลูกจ้างในสถานประกอบการ ลูกจ้างต่างชาติที่ทำงานถูกต้องเข้าระบบนี้ได้ และนายจ้างมีหน้าที่ขึ้นทะเบียนให้ นี่คือช่องทางหลักของคนต่างชาติที่ทำงานประจำในไทย
3. ประกันสุขภาพสำหรับแรงงานต่างด้าว ที่ดำเนินการผ่านระบบของกระทรวงสาธารณสุข ใช้กับแรงงานบางกลุ่มที่ไม่ได้อยู่ในระบบประกันสังคม
4. ประกันสุขภาพเอกชน รวมถึงกรมธรรม์ที่เป็นเงื่อนไขของวีซ่าบางประเภท คุ้มครองตามที่ระบุในกรมธรรม์เท่านั้น
ความสับสนเกิดเพราะคนมักได้ยินคำว่า "ประกันสุขภาพ" แล้วคิดว่าเป็นสิ่งเดียวกันหมด ทั้งที่สิทธิ ขั้นตอน และผู้รับผิดชอบต่างกันทั้งสี่ระบบ
ถ้าเป็นลูกจ้างในบริษัท
ช่องทางหลักคือประกันสังคม โดยนายจ้างมีหน้าที่
- ขึ้นทะเบียนลูกจ้างภายในกำหนดนับแต่รับเข้าทำงาน โดยไม่แบ่งว่าเป็นคนไทยหรือต่างชาติ
- หักและนำส่งเงินสมทบตามกำหนดของทุกเดือน
- แจ้งเมื่อลูกจ้างออกจากงาน
สิ่งที่ลูกจ้างต่างชาติควรตรวจสอบด้วยตัวเอง
- มีเลขประกันสังคมและทราบโรงพยาบาลตามสิทธิของตัวเองหรือไม่
- สลิปเงินเดือนมีรายการหักเงินสมทบตรงกับที่นำส่งจริงหรือไม่
- เมื่อเปลี่ยนงาน สถานะถูกแจ้งออกและแจ้งเข้าใหม่ถูกต้องหรือไม่
จุดที่คนต่างชาติเสียสิทธิบ่อยที่สุด
นายจ้างไม่ขึ้นทะเบียนให้ โดยอ้างว่าลูกจ้างต่างชาติเข้าไม่ได้ ซึ่งไม่ถูกต้องหากเข้าเงื่อนไขการเป็นลูกจ้างในกิจการที่อยู่ในบังคับของกฎหมาย
เปลี่ยนงานแล้วสถานะขาดช่วง ทำให้เงื่อนไขจำนวนเดือนที่ส่งเงินสมทบไม่ครบเมื่อถึงเวลาใช้สิทธิ
ไม่รู้ว่าตัวเองมีสิทธิอะไรบ้าง จึงไม่เคยยื่นเรื่องกรณีคลอดบุตร สงเคราะห์บุตร หรือกรณีอื่นที่มีสิทธิอยู่
ไม่จัดการเรื่องชราภาพก่อนกลับประเทศ ซึ่งมีหลักเกณฑ์เฉพาะและมีกำหนดเวลา ควรตรวจสอบก่อนวันเดินทางกลับ ไม่ใช่หลังจากนั้น
ไม่กล้าร้องเรียนเพราะกลัวกระทบใบอนุญาตทำงาน ซึ่งเป็นความกังวลที่เข้าใจได้ แต่มีลำดับการดำเนินการที่ลดความเสี่ยงได้ ควรปรึกษาก่อนลงมือ
ครอบครัวที่ติดตามมา
สิทธิประกันสังคมเป็นสิทธิเฉพาะตัวของผู้ประกันตน ไม่ได้ครอบคลุมคู่สมรสหรือบุตรในลักษณะสวัสดิการครอบครัว ครอบครัวที่ตามมาอยู่ด้วยจึงมักต้องใช้ประกันเอกชนแยกต่างหาก ซึ่งควรจัดให้เรียบร้อยตั้งแต่ก่อนเดินทางเข้ามา
ควรตรวจสอบตัวเลขและเงื่อนไขล่าสุดเสมอ
หลักเกณฑ์ อัตราเงินสมทบ เพดานค่าจ้าง เงื่อนไขจำนวนเดือน และแนวปฏิบัติเกี่ยวกับสิทธิกรณีชราภาพของผู้ประกันตนต่างชาติ มีการปรับปรุงเป็นระยะ ควรตรวจสอบกับสำนักงานประกันสังคมโดยตรงก่อนวางแผน โดยเฉพาะกรณีที่กำลังจะเดินทางกลับประเทศถาวร
อ่านต่อ
📌 ดูเพิ่ม: คดีแรงงาน
หากนายจ้างไม่ได้ขึ้นทะเบียนให้ หรือกำลังจะกลับประเทศและต้องการจัดการสิทธิที่ค้างอยู่ ปรึกษาทนายได้ฟรี โทร 092-254-2045
บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่ความเห็นทางกฎหมายสำหรับกรณีเฉพาะราย หลักเกณฑ์และอัตราอาจมีการปรับปรุง ควรตรวจสอบกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง