คนทำงานส่วนใหญ่เห็นคำว่า "ประกันสังคม" ในสลิปเงินเดือนทุกเดือน แต่ไม่เคยใช้สิทธิอะไรเลยนอกจากไปโรงพยาบาลตามสิทธิ ทั้งที่ระบบนี้ครอบคลุมมากกว่านั้นหลายเรื่อง และหลายสิทธิ มีกำหนดเวลายื่น ซึ่งเลยแล้วเลยเลย
ผู้ประกันตนมีกี่แบบ
- มาตรา 33 ลูกจ้างในสถานประกอบการ นายจ้างและลูกจ้างจ่ายสมทบร่วมกัน เป็นกลุ่มที่ได้รับความคุ้มครองกว้างที่สุด
- มาตรา 39 ผู้ที่เคยเป็นมาตรา 33 แล้วออกจากงาน แต่สมัครส่งต่อด้วยตนเองภายในกำหนด
- มาตรา 40 ผู้ประกอบอาชีพอิสระ ความคุ้มครองต่างออกไปตามทางเลือกที่สมัคร
ความเข้าใจผิดที่พบบ่อยคือคิดว่าออกจากงานแล้วสิทธิหายทันที ความจริงคือยังมีความคุ้มครองต่อเนื่องอีกช่วงหนึ่งหลังสิ้นสภาพการเป็นลูกจ้าง และยังสมัครมาตรา 39 ต่อได้ถ้ายื่นทัน
สิทธิที่มีอยู่ แต่คนไม่ได้ใช้
กรณีว่างงาน ทั้งกรณีถูกเลิกจ้างและกรณีลาออกหรือสิ้นสุดสัญญา อัตราและระยะเวลาต่างกัน ต้องขึ้นทะเบียนผู้ว่างงานกับสำนักงานจัดหางานภายในกำหนด และรายงานตัวตามนัด นี่คือจุดที่คนเสียสิทธิมากที่สุด
กรณีคลอดบุตร ทั้งค่าคลอดและเงินสงเคราะห์การหยุดงาน ซึ่งเป็นคนละส่วนกับค่าจ้างที่นายจ้างต้องจ่ายในช่วงลาคลอด
เงินสงเคราะห์บุตร จ่ายเป็นรายเดือนต่อบุตรตามเงื่อนไขอายุและจำนวนบุตรที่กำหนด หลายครอบครัวไม่เคยยื่นเลยตลอดหลายปี
กรณีทุพพลภาพและกรณีเสียชีวิต รวมถึงค่าทำศพและเงินสงเคราะห์แก่ผู้มีสิทธิ
ชราภาพ ทั้งบำเหน็จและบำนาญ ขึ้นอยู่กับระยะเวลาส่งเงินสมทบ เป็นสิทธิที่ควรตรวจสอบยอดสะสมของตัวเองเป็นระยะ ไม่ใช่รอถึงอายุแล้วค่อยดู
เงินสมทบที่ชำระเกิน กรณีทำงานหลายที่พร้อมกัน ขอคืนได้ตามหลักเกณฑ์
หน้าที่ฝั่งนายจ้าง ที่พลาดแล้วมีโทษ
- ขึ้นทะเบียนนายจ้างและลูกจ้าง ภายในกำหนดนับแต่มีลูกจ้าง
- แจ้งการเปลี่ยนแปลง ทั้งลูกจ้างเข้าใหม่และลูกจ้างที่ออก ภายในกำหนด การไม่แจ้งออกทำให้ยอดเงินสมทบเดินต่อและกลายเป็นหนี้ที่ต้องมาสะสางย้อนหลัง
- หักและนำส่งเงินสมทบ ภายในกำหนดของเดือนถัดไป การหักจากค่าจ้างแล้วไม่นำส่งเป็นความผิดที่มีโทษ และมีเงินเพิ่ม
- เก็บเอกสารให้ตรวจสอบได้ เพราะการตรวจย้อนหลังใช้เอกสารเป็นหลัก ไม่ใช่คำอธิบาย
ข้อผิดพลาดที่พบมากที่สุดในธุรกิจขนาดเล็กคือ ไม่ขึ้นทะเบียนลูกจ้างรายวันหรือลูกจ้างชั่วคราว โดยเข้าใจว่าไม่เข้าข่าย ซึ่งมักไม่ตรงกับความจริง และเมื่อมีการตรวจสอบก็ต้องชำระย้อนหลังทั้งก้อน
กำหนดเวลาที่ต้องจำ
หลายสิทธิมีกำหนดเวลายื่นคำขอรับประโยชน์ทดแทนนับแต่วันที่มีสิทธิ และกรณีว่างงานยังมีกำหนดขึ้นทะเบียนแยกอีกชั้นหนึ่ง อัตรา เพดาน และกำหนดเวลาเหล่านี้มีการปรับปรุงเป็นระยะ ควรตรวจสอบตัวเลขและกำหนดเวลาที่ใช้อยู่ปัจจุบันกับสำนักงานประกันสังคมก่อนยื่นเสมอ
ถ้ายื่นแล้วถูกปฏิเสธ
การปฏิเสธการจ่ายประโยชน์ทดแทนไม่ใช่คำตอบสุดท้าย มีขั้นตอนอุทธรณ์ต่อคณะกรรมการอุทธรณ์ภายในกำหนดเวลา และหากยังไม่เป็นผล ยังมีทางนำคดีขึ้นสู่ศาลแรงงานได้ สิ่งสำคัญคือ เก็บหนังสือปฏิเสธไว้และดูวันที่บนเอกสาร เพราะกำหนดเวลาอุทธรณ์เดินจากวันนั้น
อ่านต่อ
📌 ดูเพิ่ม: คดีแรงงาน
หากถูกปฏิเสธสิทธิ หรือเป็นนายจ้างที่ถูกเรียกเก็บเงินสมทบย้อนหลัง ปรึกษาทนายได้ฟรี โทร 092-254-2045
บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่ความเห็นทางกฎหมายสำหรับกรณีเฉพาะราย อัตราและกำหนดเวลาอาจมีการปรับปรุง ควรตรวจสอบกับสำนักงานประกันสังคม