บริษัทจำนวนมากจัดอันดับลูกค้าด้วยยอดซื้อ ลูกค้าที่ซื้อมากที่สุดได้ส่วนลดมากที่สุด ได้เครดิตนานที่สุด และได้พนักงานดูแลเป็นพิเศษ ปลายปีบัญชีรวมออกมามีกำไร แต่ไม่มีใครรู้ว่าลูกค้ารายไหนทำเงินจริง รายไหนกินกำไรของรายอื่นอยู่
คู่มือนี้พาคำนวณต้นทุนที่ต้องจ่ายเพื่อให้บริการลูกค้าแต่ละราย (Cost-to-Serve) แล้วเทียบกำไรรายลูกค้า จากนั้นดูว่าปรับเงื่อนไขอะไรได้บ้าง และจะหยิบเรื่องนี้ขึ้นคุยกับลูกค้าโดยไม่ผิดสัญญาที่ทำไว้แล้วได้อย่างไร ตัวเลขบาทในตารางเป็นตัวอย่างสมมติทั้งหมด
คำตอบหลัก
- กำไรรายลูกค้าคือกำไรขั้นต้นหักต้นทุนให้บริการ ไม่ใช่ยอดขาย ลูกค้ายอดสูงสุดที่ได้ส่วนลดมาก ส่งของหลายจุด สั่งด่วนบ่อย และจ่ายเงินช้า อาจทำกำไรน้อยกว่าลูกค้ารายกลางที่สั่งเป็นรอบและจ่ายตรงเวลา
- รวมต้นทุนให้ครบเก้ากลุ่ม ได้แก่ ส่งของ งานด่วน การเก็บสินค้าและส่งหลายจุด งานแก้และของคืน เครดิตและต้นทุนเงินที่ติดในลูกหนี้ แรงงานตามเก็บเงิน บรรจุภัณฑ์หรือฉลากพิเศษ พนักงานดูแลลูกค้าโดยเฉพาะ และส่วนลดหรือเงินคืน
- จัดสรรตามกิจกรรมที่ก่อต้นทุนจริง เช่น จำนวนเที่ยวส่ง จำนวนใบสั่งด่วน ชั่วโมงงานแก้ จำนวนวันเครดิต ไม่ใช่หารตามสัดส่วนยอดขาย เพราะการหารตามยอดขายจะทำให้ลูกค้ารายใหญ่ดูถูกต้นทุนเสมอ
- ปรับได้ห้าทาง ราคา ขั้นต่ำการสั่งซื้อ ค่าส่ง เงื่อนไขเครดิต และขอบเขตบริการในสัญญา ไม่ตัดสินจากยอดขายอย่างเดียว
- ก่อนคุยกับลูกค้า ต้องอ่านสัญญา ดูข้อราคา อายุสัญญา การบอกกล่าวล่วงหน้า เงินคืนปลายปี และข้อห้ามเปลี่ยนเงื่อนไข เพราะการเปลี่ยนกลางสัญญามักต้องได้รับความยินยอมจากลูกค้า
ใครควรอ่านส่วนไหน
| สถานะของคุณ | ส่วนที่ควรอ่าน |
|---|---|
| ก่อนตัดสินใจ (กำลังจะให้ส่วนลด เครดิต หรือบริการพิเศษกับลูกค้ารายใหญ่) | ข้อ 1 ถึง 3 รู้ว่าต้องนับต้นทุนอะไร และข้อ 8 ใช้ประเมินข้อเสนอก่อนเซ็น |
| ระหว่างดำเนินการ (มีลูกค้าอยู่แล้วและต้องการเริ่มวัด) | ข้อ 3 ถึง 5 คำนวณและอ่านตาราง ข้อ 9 เตรียมเอกสาร |
| เมื่อตัวเลขไม่เป็นไปตามแผน (ยอดขายโตแต่กำไรไม่โต) | ข้อ 5 ถึง 8 ตัดสินว่าจะปรับอะไร ตรวจสัญญา และเริ่มคุยกับลูกค้า |
คู่มือนี้วัดกำไร รายลูกค้า ถ้าต้องการวัดรายสาขาหรือรายแผนก ดู รายงานกำไรรายสาขาและรายแผนก ถ้ากังวลว่ารายได้พึ่งลูกค้ารายเดียวมากเกินไป ดู การพึ่งลูกค้ารายใหญ่รายเดียว และถ้าอยากคำนวณกำไรต่อหน่วยที่ขายก่อนเริ่มกิจการ ดู ต้นทุนและกำไรต่อหน่วยขาย
1. ทำไมลูกค้ายอดซื้อสูงที่สุดจึงอาจไม่ใช่ลูกค้าที่ทำกำไรดีที่สุด
ยอดขายบอกว่าลูกค้าซื้อเท่าไร แต่ไม่บอกว่าบริษัทต้องจ่ายอะไรเพื่อให้ได้ยอดนั้น ลูกค้ารายใหญ่มักต่อรองได้หลายอย่างพร้อมกัน ได้แก่ ราคาต่ำ เงินคืนปลายปี เครดิตยาว ส่งของหลายจุด แก้งานให้โดยไม่คิดเงิน และมีคนดูแลเฉพาะ แต่ละอย่างเมื่อดูโดด ๆ ไม่แพง พอรวมกันกลับกินกำไรขั้นต้นไปมาก
ปัญหาอีกข้อคือบัญชีปกติเก็บต้นทุนเหล่านี้รวมกองไว้ที่ค่าขนส่ง ค่าแรง ค่าบริหาร ดอกเบี้ย และหนี้สงสัยจะสูญ ไม่ได้แยกว่าลูกค้ารายไหนก่อ ผลคือลูกค้าที่ใช้บริการเยอะกับลูกค้าที่ใช้น้อยดูเหมือนมีกำไรเท่ากันถ้าราคาและต้นทุนสินค้าใกล้กัน
2. Cost-to-Serve ประกอบด้วยอะไรบ้าง และเอาข้อมูลมาจากไหน
| กลุ่มต้นทุน | ตัวอย่างที่เกิดจริง | ข้อมูลที่ใช้ดึง |
|---|---|---|
| ส่งของและโลจิสติกส์ | ค่ารถ ค่าน้ำมัน ค่าแรงคนขับ ค่าเที่ยวส่งที่ไม่เต็มคัน ค่าส่งไปหลายจุด | ใบส่งของ ตารางเที่ยวรถ ใบแจ้งหนี้ขนส่ง |
| งานด่วน | ผลิตหรือส่งนอกรอบ ค่าล่วงเวลา ค่าขนส่งด่วน ตัดคิวงานอื่น | ใบสั่งที่ทำเครื่องหมายด่วน ใบอนุมัติล่วงเวลา |
| ความถี่ของการสั่งแบบจุดย่อย | สั่งทีละน้อยแต่บ่อย ทำให้เปิดใบสั่ง จัดของ ออกใบแจ้งหนี้ และเข้าคลังซ้ำหลายรอบ | จำนวนใบสั่งต่อเดือน มูลค่าเฉลี่ยต่อใบ |
| งานแก้และของคืน | แก้ชิ้นงาน เปลี่ยนสินค้า รับคืน ออกใบลดหนี้ ค่าขนส่งขากลับ | บันทึกคืนสินค้า ใบลดหนี้ ใบแจ้งปัญหา |
| เครดิตและต้นทุนเงินที่ติดในลูกหนี้ | ให้เครดิต 60 ถึง 90 วัน ทำให้เงินสดไปติดอยู่ในลูกหนี้ ต้องหาเงินหมุนเวียนมาแทน | ยอดลูกหนี้เฉลี่ย จำนวนวันเก็บเงินจริง อัตราต้นทุนเงิน |
| แรงงานตามเก็บเงิน | โทรตาม ส่งเอกสารวางบิลซ้ำ รอรอบวางบิล แก้ใบแจ้งหนี้ที่ถูกตีกลับ | ชั่วโมงงานฝ่ายบัญชี จำนวนครั้งที่วางบิลใหม่ |
| บรรจุภัณฑ์และฉลากพิเศษ | บรรจุเฉพาะลูกค้า ติดฉลากแบรนด์ลูกค้า แพ็กเป็นชุด จัดพาเลทตามข้อกำหนด | ต้นทุนวัสดุ ชั่วโมงงานคลัง |
| พนักงานดูแลลูกค้าโดยเฉพาะ | ผู้ประสานงานประจำ ประชุมรายสัปดาห์ ทำรายงานให้ลูกค้า ส่งคนไปหน้างาน | ตารางเวลาพนักงาน เงินเดือนส่วนที่ทุ่มให้ลูกค้า |
| ส่วนลดและเงินคืน | ส่วนลดตามปริมาณ เงินคืนปลายปี ค่าโปรโมชันร่วมกับลูกค้า ของแถม | สัญญา ใบลดหนี้ ใบเสนอราคาที่อนุมัติ |
ไม่ต้องครบทุกบรรทัดตั้งแต่ครั้งแรก ถ้าข้อมูลบางเรื่องยังไม่มี ให้ประมาณจากเวลาที่ทีมใช้จริง และบันทึกไว้ว่าประมาณ แล้วปรับเมื่อมีข้อมูลดีขึ้น
3. จัดสรรต้นทุนตามกิจกรรมทำอย่างไรใน 6 ขั้น
การจัดสรรตามกิจกรรมหมายถึงการหาว่าต้นทุนแต่ละก้อนเกิดจากกิจกรรมอะไร แล้วคิดให้ลูกค้าตามจำนวนกิจกรรมที่เขาใช้ ไม่ใช่ตามยอดขาย
- เลือกลูกค้ากลุ่มแรก ห้าถึงสิบรายที่ยอดสูงสุด บวกลูกค้าที่ทีมบ่นว่าวุ่นวายที่สุด
- แยกก้อนต้นทุนออกจากบัญชี ดึงค่าขนส่ง ค่าแรงล่วงเวลา ใบลดหนี้ ค่าบรรจุภัณฑ์ ดอกเบี้ย และเงินเดือนฝ่ายขายกับฝ่ายบัญชีที่เกี่ยวข้อง แล้วแยกเป็นรายก้อนตามตารางข้อ 2
- เลือกตัวขับต้นทุนของแต่ละก้อน ค่าส่งใช้จำนวนเที่ยวหรือจำนวนจุดส่ง งานด่วนใช้จำนวนใบสั่งด่วน งานแก้ใช้ชั่วโมงงานแก้หรือมูลค่าใบลดหนี้ เครดิตใช้ยอดลูกหนี้เฉลี่ย คูณจำนวนวัน คูณอัตราต้นทุนเงิน การเก็บเงินใช้จำนวนครั้งที่วางบิลหรือตามทวง พนักงานดูแลใช้ชั่วโมงที่ทุ่มให้ลูกค้า
- หาอัตราต่อหน่วยกิจกรรม เอาต้นทุนก้อนนั้นหารด้วยจำนวนกิจกรรมทั้งหมด เช่น ค่าส่งทั้งปีหารจำนวนเที่ยวทั้งปีได้ต้นทุนต่อเที่ยว
- คูณกับจำนวนกิจกรรมของลูกค้าแต่ละราย แล้วรวมเป็นต้นทุนให้บริการรายลูกค้า
- หักจากกำไรขั้นต้นของลูกค้ารายนั้น ได้กำไรหลังต้นทุนให้บริการ ทั้งเป็นบาทและเป็นเปอร์เซ็นต์ของยอดขาย
ต้นทุนบางก้อนไม่ผูกกับลูกค้าชัดเจน เช่น ค่าเช่าสำนักงานกลาง ค่าไฟโรงงาน เงินเดือนผู้บริหาร ให้เก็บไว้เป็นต้นทุนส่วนกลางต่างหาก ไม่ต้องบังคับแบ่งให้ลูกค้า มิฉะนั้นจะได้ตัวเลขที่ดูละเอียดแต่ไม่น่าเชื่อ
4. ตัวอย่างสมมติ: ลูกค้าสามราย ทำไมรายที่ใหญ่ที่สุดไม่ใช่รายที่ได้กำไรมากที่สุด
ตัวอย่างนี้ไม่ใช่เรื่องจริงของบริษัทใด ตัวเลขทั้งหมดเป็นตัวอย่างสมมติเพื่ออธิบายวิธีคิด บริษัทผู้ผลิตและจำหน่ายแห่งหนึ่งมีลูกค้าสามราย (ตัวเลขเป็นบาทต่อปี)
- ลูกค้า A ห้างค้าปลีกรายใหญ่ ยอดซื้อสูงสุด ส่งไปหลายสาขา ได้เงินคืนปลายปีและเครดิต 90 วัน มีผู้ประสานงานประจำ
- ลูกค้า B ตัวแทนจำหน่ายรายกลาง สั่งเป็นรอบ เครดิต 45 วัน
- ลูกค้า C ร้านค้ารายย่อยหลายแห่งรวมกลุ่ม สั่งน้อยแต่บ่อยและมักสั่งด่วน เครดิต 30 วัน
ต้นทุนเครดิตคิดจากอัตราต้นทุนเงินสมมติ 8 ต่อปี คูณยอดลูกหนี้เฉลี่ยที่ติดอยู่ ปัดเป็นพันบาท
| รายการ (บาทต่อปี) | ลูกค้า A | ลูกค้า B | ลูกค้า C |
|---|---|---|---|
| ยอดขายก่อนส่วนลดและเงินคืน | 6,500,000 | 3,000,000 | 1,200,000 |
| หัก ส่วนลดและเงินคืนปลายปี | (500,000) | 0 | 0 |
| ยอดขายสุทธิ | 6,000,000 | 3,000,000 | 1,200,000 |
| ต้นทุนสินค้าโดยตรง | (4,200,000) | (1,950,000) | (780,000) |
| กำไรขั้นต้น | 1,800,000 | 1,050,000 | 420,000 |
| กำไรขั้นต้น (% ของยอดขายสุทธิ) | 30.0% | 35.0% | 35.0% |
| ส่งของและโลจิสติกส์ | (240,000) | (60,000) | (90,000) |
| งานด่วน | (120,000) | (15,000) | (70,000) |
| งานแก้และของคืน | (150,000) | (20,000) | (35,000) |
| ต้นทุนเครดิตในลูกหนี้ | (118,000) | (30,000) | (8,000) |
| แรงงานตามเก็บเงิน | (60,000) | (10,000) | (20,000) |
| บรรจุภัณฑ์และฉลากพิเศษ | (90,000) | (10,000) | (10,000) |
| พนักงานดูแลลูกค้าโดยเฉพาะ | (180,000) | (25,000) | (40,000) |
| รวมต้นทุนให้บริการ | (958,000) | (170,000) | (273,000) |
| กำไรหลังต้นทุนให้บริการ | 842,000 | 880,000 | 147,000 |
| กำไรหลังต้นทุนให้บริการ (% ของยอดขายสุทธิ) | 14.0% | 29.3% | 12.3% |
| อันดับตามยอดขาย | 1 | 2 | 3 |
| อันดับตามกำไรหลังต้นทุนให้บริการ | 2 | 1 | 3 |
ข้อสังเกตจากตัวอย่าง
- ลูกค้า A ยอดขายเป็นสองเท่าของ B แต่กำไรหลังต้นทุนให้บริการน้อยกว่า B เล็กน้อย เพราะส่วนลดและเงินคืนตัดกำไรขั้นต้นตั้งแต่ต้น แล้วต้นทุนให้บริการอีกเกือบหนึ่งล้านบาทกินต่อ
- ลูกค้า C กำไรขั้นต้นดี (35.0 เปอร์เซ็นต์) แต่การสั่งน้อย สั่งบ่อย และสั่งด่วน ทำให้ต้นทุนส่งและงานด่วนสูงเมื่อเทียบกับยอดขาย
- ลูกค้า B เป็นลูกค้าที่ให้เงินต่อบาทขายมากที่สุด แต่ถ้าดูแค่ยอดขายจะอยู่อันดับสอง ทีมขายอาจไม่ได้ให้ความสำคัญ
- ตัวเลขนี้ยังไม่ได้บอกว่าควรเลิกขายให้ใคร ยังต้องดูข้อ 5 และข้อ 7 ก่อน
5. อ่านตารางอย่างไร และข้อจำกัดของตัวเลข
ตารางนี้ช่วยตั้งคำถามให้ถูก ไม่ใช่คำสั่งให้เลิกลูกค้า ก่อนใช้ตัดสินใจ ให้ตรวจสี่เรื่อง
- ต้นทุนบางก้อนไม่หายไปเมื่อเสียลูกค้า ถ้าไม่ขายให้ลูกค้า C ค่าเช่าคลัง ค่าไฟ และเงินเดือนประจำยังอยู่ เหลือเพียงต้นทุนที่ผันแปรตามกิจกรรมของลูกค้ารายนั้นที่หายไปจริง ใช้เฉพาะต้นทุนที่หลีกเลี่ยงได้เมื่อประเมินว่าถ้าเลิกจะดีขึ้นหรือไม่
- ลูกค้ารายใหญ่อาจมีบทบาทอื่น ช่วยให้ซื้อวัตถุดิบในราคาดีขึ้น ช่วยให้เครื่องจักรเดินเต็ม ช่วยสร้างชื่อเสียง หรือเป็นช่องทางสู่ลูกค้ารายอื่น ตัวเลขรายปีไม่เห็นบทบาทเหล่านี้ ต้องชั่งด้วยวิจารณญาณ
- ตัวเลขปีเดียวอาจเพี้ยน ปีที่มีงานแก้ครั้งใหญ่หรือสินค้าตีกลับล็อตเดียวทำให้ลูกค้ารายหนึ่งดูแย่เกินจริง ควรดูย้อนหลังอย่างน้อยสองถึงสี่ไตรมาส
- ตัวขับต้นทุนต้องเชื่อถือได้ ถ้าไม่มีใครบันทึกว่าใบสั่งไหนด่วน ต้นทุนงานด่วนของลูกค้าทุกรายจะเป็นศูนย์ และลูกค้าที่สั่งด่วนบ่อยจะดูดีเกินจริง
เรื่องรายงานกำไรรายสาขาหรือรายแผนก หลักการแยกต้นทุนตรงกับต้นทุนส่วนกลางคล้ายกัน แต่ใช้กับหน่วยคนละแบบ ดูรายละเอียดที่ รายงานกำไรรายสาขาและรายแผนก ส่วนกรณีที่ลูกค้ารายเดียวมียอดเกินครึ่งของรายได้ และความเสี่ยงเมื่อเขาย้ายไป ดู การพึ่งลูกค้ารายใหญ่รายเดียว
6. ปรับอะไรได้บ้างเมื่อพบว่าลูกค้ารายหนึ่งกำไรต่ำ
| ตัวเลือก | ทำอย่างไร | ข้อควรระวัง |
|---|---|---|
| ปรับราคา | ขึ้นราคาตามต้นทุนจริง หรือลดส่วนลดและเงินคืนลงเป็นขั้น | ต้องดูข้อกำหนดราคาและอายุสัญญา และผลต่อยอดสั่งซื้อ |
| กำหนดขั้นต่ำการสั่งซื้อ | ตั้งมูลค่าหรือจำนวนต่ำสุดต่อใบสั่ง หรือรวมใบสั่งเป็นรอบ | ลูกค้ารายย่อยอาจย้ายไปเจ้าอื่น ควรลองกับกลุ่มที่ตัวเลขชัด |
| เก็บค่าส่ง | คิดค่าส่งเมื่อต่ำกว่าขั้นต่ำ หรือเมื่อส่งนอกรอบ ส่งหลายจุด | ต้องแจ้งล่วงหน้าและระบุไว้ในใบเสนอราคาหรือสัญญา |
| ปรับเงื่อนไขเครดิต | ลดจำนวนวันเครดิต ให้ส่วนลดเมื่อจ่ายเร็ว กำหนดวงเงิน หรือเรียกมัดจำ | ดูหลักการกำหนดวงเงินที่ นโยบายเครดิตและวงเงินลูกค้า |
| ปรับขอบเขตบริการ | ระบุว่างานแก้ครั้งแรกกี่ครั้งรวมอยู่ในราคา งานด่วนคิดเพิ่ม บรรจุภัณฑ์พิเศษคิดแยก ผู้ประสานงานตามระดับบริการ | เขียนในสัญญาหรือภาคผนวกให้ชัด ไม่ใช่แค่ตกลงด้วยวาจา |
ลูกค้าบางรายยอมรับข้อเสนอแบบมีทางเลือกได้ง่ายกว่าการขึ้นราคาตรง ๆ เช่น คงราคาเดิมถ้าสั่งเป็นรอบและรวมจุดส่ง แต่คิดค่าส่งถ้าสั่งนอกรอบ การเสนอทางเลือกยังทำให้ลูกค้าเป็นผู้เลือกวิธีที่เหมาะกับเขา
ถ้าลูกค้าใช้ใบเสนอราคาหรือสัญญาที่ให้ส่วนลดตามยอดสะสม ให้ตรวจก่อนว่าการเปลี่ยนวิธีคิดส่วนลดจะกระทบยอดที่ลูกค้าสะสมไว้แล้วหรือไม่ การเปลี่ยนเงื่อนไขที่ลูกค้าเชื่อได้ว่าตกลงกันไว้แล้ว อาจเป็นข้อพิพาท
7. ก่อนคุยกับลูกค้า ต้องตรวจสัญญาอะไรบ้าง
ลูกค้ารายใหญ่มักมีสัญญาซื้อขายหลัก (master agreement) ใบสั่งซื้อ และเอกสารแนบเงื่อนไขการค้า ให้เปิดดูทั้งชุดก่อนตัดสินใจว่าจะเปลี่ยนอะไรได้
- ข้อกำหนดราคา ราคาคงที่ตลอดอายุสัญญาหรือไม่ มีสูตรปรับราคา เช่น ตามต้นทุนวัตถุดิบหรือดัชนีหรือไม่ และใครมีสิทธิขอปรับ
- การบอกกล่าวล่วงหน้า ถ้าสัญญาให้ปรับราคา ค่าส่ง หรือเงื่อนไขได้ ต้องบอกกล่าวล่วงหน้ากี่วัน ทำเป็นหนังสือหรืออีเมลถึงใคร
- อายุสัญญาและการต่ออายุ สัญญาสิ้นสุดเมื่อใด ต่ออัตโนมัติหรือไม่ จุดนั้นเป็นโอกาสเจรจาที่เป็นธรรมชาติที่สุด ดู ต่ออายุอัตโนมัติและวันบอกกล่าว
- เงินคืนและส่วนลดตามยอด เงื่อนไขการได้รับ วิธีคิด ช่วงเวลา และการยกเลิกหรือปรับ
- ข้อห้ามขึ้นราคา และเงื่อนไขลูกค้ารายโปรดปราน สัญญาอาจกำหนดว่าไม่ให้ราคาลูกค้ารายอื่นดีกว่า หรือให้เปิดบัญชีต้นทุน ต้องดูให้ครบก่อน
- ข้อกำหนดการส่งมอบ กำหนดรอบส่ง จุดส่ง ขั้นต่ำต่อรอบ ค่าส่งที่ตกลงไว้ และข้อตกลงเรื่องของเสียหาย
- บริการพิเศษที่เคยให้โดยไม่มีเอกสาร ถ้าให้มานาน ลูกค้าอาจเข้าใจว่าเป็นส่วนของราคา ควรหาหลักฐานว่าเริ่มเมื่อไรและเพราะอะไร
- ข้อจำกัดความรับผิดและเงื่อนไขการแก้งาน งานแก้กี่ครั้งรวมอยู่ในราคา เรื่องนี้ใช้คุยเรื่องขอบเขตบริการได้ ดู ความรับผิดและการชดใช้ในสัญญา
หลักทั่วไปของสัญญา คือราคาและเงื่อนไขที่ตกลงกันไว้เปลี่ยนได้เมื่ออีกฝ่ายยินยอม หรือเมื่อสัญญาเปิดช่องให้ใช้สิทธิเปลี่ยนฝ่ายเดียวตามขั้นตอนที่เขียนไว้ การแจ้งขึ้นราคาฝ่ายเดียวโดยที่สัญญาไม่เปิดช่อง อาจไม่ผูกพันลูกค้า และถ้ายังส่งของต่อไปโดยไม่มีข้อตกลงใหม่ ก็อาจถูกมองว่ายังใช้เงื่อนไขเดิม ผลจริงขึ้นกับถ้อยคำและพฤติกรรมของคู่สัญญา จึงควรให้ผู้ตรวจสัญญาอ่านฉบับจริงก่อนส่งหนังสือ
8. จะหยิบเรื่องนี้ขึ้นคุยกับลูกค้าโดยไม่ผิดสัญญาได้อย่างไร
- รอจังหวะที่สัญญาเปิด เช่น ใกล้สิ้นอายุสัญญา ลูกค้าขอปริมาณหรือบริการเพิ่ม หรือมีเหตุให้ต้นทุนเปลี่ยนที่สัญญาอ้างถึงได้ จังหวะเหล่านี้ทำให้ข้อเสนอฟังดูสมเหตุสมผล
- ตรวจสิทธิก่อนส่งหนังสือ ถ้าสัญญามีขั้นตอนการขอปรับ ให้ทำตามนั้นทุกข้อ ทั้งผู้รับ ช่องทาง และจำนวนวัน ข้ามขั้นตอนอาจทำให้การปรับไม่มีผล หรือถูกอีกฝ่ายอ้างว่าผิดสัญญา
- เปิดด้วยข้อเท็จจริง ไม่ใช่การกล่าวโทษ เช่น ตัวเลขเที่ยวส่ง จำนวนใบสั่งด่วน และมูลค่าใบลดหนี้ในรอบสิบสองเดือน พร้อมแสดงว่าบริษัทอยากรักษาความสัมพันธ์
- เสนอทางเลือกเป็นเมนู ให้ลูกค้าเลือกว่าจะสั่งเป็นรอบ จะรับค่าส่งเมื่อต่ำกว่าขั้นต่ำ หรือจะสั่งนอกรอบแล้วจ่ายค่าบริการด่วน หรือแลกเครดิตสั้นลงกับส่วนลดจ่ายเร็ว
- บันทึกข้อตกลงใหม่เป็นลายลักษณ์อักษร แก้เป็นภาคผนวกหรือหนังสือตกลงที่ผู้มีอำนาจของทั้งสองฝ่ายลงนาม ไม่ปล่อยให้เป็นการพูดคุยทางโทรศัพท์ เพื่อให้มีหลักฐานเมื่อเกิดความเข้าใจต่างกัน
- เตรียมแผนสำรองก่อนคุย ถ้าลูกค้าตอบว่าจะเลิกซื้อ ต้องรู้ล่วงหน้าว่ากำไรรวมจะลดเท่าไร และทางเลือกที่ยังรับได้คืออะไร ดูข้อกังวลเรื่องพึ่งรายเดียวที่ การพึ่งลูกค้ารายใหญ่รายเดียว
- อย่าให้ฝ่ายขายตกลงเพียงลำพัง ตั้งเกณฑ์ภายในว่าส่วนลด เครดิต และบริการพิเศษระดับไหนต้องผ่านการอนุมัติ และดูกำไรหลังต้นทุนให้บริการ ไม่ดูแค่ยอดขาย
ถ้าลูกค้าเป็นหน่วยงานรัฐหรือบริษัทมหาชน หรือสัญญามีข้อกำหนดเฉพาะ เช่น ผูกกับการประมูล วิธีเปลี่ยนเงื่อนไขอาจต่างออกไป ให้อ่านเอกสารประกวดราคาและสัญญาจริงก่อน
9. เอกสารและขั้นตอนที่ต้องเตรียม
- รายชื่อลูกค้าห้าถึงสิบรายที่ยอดสูงสุด และกลุ่มลูกค้าที่ทีมบ่นว่าวุ่นวาย
- ยอดขายก่อนและหลังส่วนลดและเงินคืนรายลูกค้า ย้อนหลังสิบสองเดือน
- ต้นทุนสินค้าโดยตรงรายลูกค้า หรือรายผลิตภัณฑ์ที่ลูกค้าซื้อ
- ตารางเที่ยวส่งและค่าขนส่งรายลูกค้า จำนวนจุดส่ง
- รายการใบสั่งด่วนและค่าล่วงเวลาที่เกี่ยวข้อง
- ใบลดหนี้ บันทึกงานแก้ และของคืนรายลูกค้า
- ยอดลูกหนี้เฉลี่ยและจำนวนวันที่เก็บเงินได้จริง เทียบกับเครดิตตามสัญญา
- ชั่วโมงงานฝ่ายบัญชีที่เสียกับการตามเก็บเงินและแก้ใบแจ้งหนี้
- ต้นทุนบรรจุภัณฑ์พิเศษ ฉลากเฉพาะลูกค้า และแรงงานคลังที่เกี่ยวข้อง
- ชั่วโมงพนักงานที่ทุ่มให้ลูกค้าแต่ละราย และเงินเดือนส่วนนั้น
- สัญญาซื้อขายหลัก ภาคผนวก ใบสั่งซื้อ และอีเมลที่ตกลงเงื่อนไขพิเศษ
- ข้อกำหนดราคา วันครบกำหนดสัญญา วันบอกกล่าว และเงื่อนไขเงินคืน (จดลงทะเบียนวันสำคัญ)
- ตารางคำนวณ Cost-to-Serve ที่ผู้บริหารและฝ่ายการเงินเห็นตรงกัน พร้อมบันทึกวิธีจัดสรร
- ความเห็นของนักบัญชีเรื่องวิธีรับรู้ส่วนลดและเงินคืนในบัญชีและภาษี
อย่าเข้าใจผิด
| ความเข้าใจผิด | ที่ถูกต้อง |
|---|---|
| ลูกค้าที่ซื้อมากที่สุดคือลูกค้าที่ดีที่สุด | ยอดซื้อสูงอาจมาพร้อมส่วนลด เครดิตยาว และบริการพิเศษมาก ต้องดูกำไรหลังต้นทุนให้บริการ และบทบาทอื่นของลูกค้ารายนั้นประกอบ |
| ลูกค้ากำไรต่ำควรเลิกขายทันที | ต้นทุนส่วนกลางไม่หายไปเมื่อเสียลูกค้า ต้องเปรียบเทียบเฉพาะต้นทุนที่หลีกเลี่ยงได้ และลองปรับเงื่อนไขก่อนตัดสินใจเลิก |
| คิดต้นทุนให้บริการโดยหารตามสัดส่วนยอดขายก็พอ | วิธีนั้นทำให้ลูกค้ารายใหญ่ดูถูกต้นทุนเสมอ ควรจัดสรรตามกิจกรรมที่ก่อต้นทุนจริง |
| เจอว่ากำไรต่ำแล้วขึ้นราคาหรือเก็บค่าส่งได้ทันที | ต้องดูสัญญา ใบสั่งซื้อ และข้อกำหนดการบอกกล่าวก่อน การเปลี่ยนกลางสัญญามักต้องได้รับความยินยอมหรือทำตามขั้นตอนในสัญญา |
| ถ้าเคยให้บริการพิเศษมานาน ลูกค้าไม่มีสิทธิอะไร | บริการที่ให้ต่อเนื่องอาจกลายเป็นความคาดหวังหรือถูกอ้างเป็นเงื่อนไขโดยปริยาย ต้องหาหลักฐานและแจ้งเปลี่ยนอย่างเป็นขั้นตอน |
| ตัวเลขในตารางตัวอย่างใช้เป็นมาตรฐานของทุกธุรกิจได้ | เป็นตัวอย่างสมมติเพื่ออธิบายวิธีคิด ธุรกิจแต่ละแห่งมีต้นทุนและอัตราต้นทุนเงินต่างกัน |
| ตัวเลขต้นทุนให้บริการใช้เป็นตัวเลขภาษีได้ | เป็นตัวเลขเพื่อการบริหาร การรับรู้ส่วนลดและเงินคืนทางภาษีให้นักบัญชีหรือผู้สอบบัญชีตรวจ |
ขอบเขตของคู่มือนี้ อธิบายวิธีคิดต้นทุนให้บริการรายลูกค้าและประเด็นสัญญาเบื้องต้นก่อนปรับเงื่อนไข ไม่ใช่การตรวจสัญญาฉบับใดฉบับหนึ่ง ไม่ครอบคลุมการตั้งราคาตามหลักการแข่งขันทางการค้า การขายให้ภาครัฐ หรือภาษีของส่วนลดและเงินคืน ผลจริงขึ้นกับถ้อยคำของสัญญา พฤติกรรมของคู่สัญญา และข้อมูล ณ วันที่ 21 พฤศจิกายน 2569
อ่านเพิ่มเติม
- รายงานกำไรรายสาขาและรายแผนก
- การพึ่งลูกค้ารายใหญ่รายเดียว
- ต้นทุนและกำไรต่อหน่วยขายก่อนตั้งบริษัท
- นโยบายเครดิตและวงเงินลูกค้า
- ต่ออายุอัตโนมัติและวันบอกกล่าว
- ความรับผิดและการชดใช้ในสัญญา
ลูกค้าที่ยอดซื้อสูงที่สุดไม่ใช่ลูกค้าที่ดีที่สุดโดยอัตโนมัติ ให้คำนวณกำไรหลังต้นทุนให้บริการรายลูกค้า แล้วปรับราคา ขั้นต่ำ ค่าส่ง เครดิต และขอบเขตบริการอย่างเป็นขั้นตอนตามสัญญาที่มีอยู่
เราช่วยตรวจสัญญาซื้อขายและเงื่อนไขการค้ากับลูกค้า ร่างภาคผนวกหรือหนังสือตกลงเปลี่ยนเงื่อนไข และวางขั้นตอนบอกกล่าว เราไม่ใช่นักบัญชีหรือที่ปรึกษาภาษี ไม่ทำบัญชีต้นทุนให้ และไม่สามารถรับรองผลการเจรจากับลูกค้า ค่าบริการขึ้นอยู่กับขั้นของเรื่องและงานที่ต้องทำ ส่งเอกสารให้เราดูก่อน เราจะแจ้งขอบเขตงานและค่าบริการเป็นลายลักษณ์อักษรก่อนเริ่มงาน โทร 092-254-2045 หรือ ส่งรายละเอียดให้เรา ดูเพิ่มเติมที่ แผนธุรกิจ และ บัญชีและภาษี
คู่มือนี้เผยแพร่โดย สำนักงานกฎหมายสุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม — สำนักงานกฎหมายในจังหวัดขอนแก่น ก่อตั้งเมื่อปี 1986 เป็นข้อมูลทั่วไปเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายสำหรับเรื่องใดเรื่องหนึ่งโดยเฉพาะ

