ข้ามไปยังเนื้อหาหลัก
SUWANVARA LAWFIRM
บริษัท สุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม จำกัด
SUWANVARA LAWFIRM
SUWANVARA LAWFIRM
บริษัท สุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม จำกัด
กฎหมายธุรกิจ

ลูกค้ายอดซื้อสูงที่สุด อาจไม่ใช่ลูกค้าที่ทำกำไรดีที่สุด: คำนวณ Cost-to-Serve อย่างไร

วิธีรวมต้นทุนส่งของ งานด่วน งานแก้ เครดิต การเก็บเงิน และบริการพิเศษรายลูกค้า เปรียบเทียบกำไรจริงด้วยตารางตัวอย่างสมมติ แล้วปรับราคา ขั้นต่ำ ค่าส่ง และเครดิต โดยไม่ผิดสัญญาที่มีอยู่

สำนักงานกฎหมายสุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม— ทีมกฎหมายธุรกิจ21 พฤศจิกายน 256917 นาที
ลูกค้ายอดซื้อสูงที่สุด อาจไม่ใช่ลูกค้าที่ทำกำไรดีที่สุด: คำนวณ Cost-to-Serve อย่างไร

บริษัทจำนวนมากจัดอันดับลูกค้าด้วยยอดซื้อ ลูกค้าที่ซื้อมากที่สุดได้ส่วนลดมากที่สุด ได้เครดิตนานที่สุด และได้พนักงานดูแลเป็นพิเศษ ปลายปีบัญชีรวมออกมามีกำไร แต่ไม่มีใครรู้ว่าลูกค้ารายไหนทำเงินจริง รายไหนกินกำไรของรายอื่นอยู่

คู่มือนี้พาคำนวณต้นทุนที่ต้องจ่ายเพื่อให้บริการลูกค้าแต่ละราย (Cost-to-Serve) แล้วเทียบกำไรรายลูกค้า จากนั้นดูว่าปรับเงื่อนไขอะไรได้บ้าง และจะหยิบเรื่องนี้ขึ้นคุยกับลูกค้าโดยไม่ผิดสัญญาที่ทำไว้แล้วได้อย่างไร ตัวเลขบาทในตารางเป็นตัวอย่างสมมติทั้งหมด

คำตอบหลัก

  • กำไรรายลูกค้าคือกำไรขั้นต้นหักต้นทุนให้บริการ ไม่ใช่ยอดขาย ลูกค้ายอดสูงสุดที่ได้ส่วนลดมาก ส่งของหลายจุด สั่งด่วนบ่อย และจ่ายเงินช้า อาจทำกำไรน้อยกว่าลูกค้ารายกลางที่สั่งเป็นรอบและจ่ายตรงเวลา
  • รวมต้นทุนให้ครบเก้ากลุ่ม ได้แก่ ส่งของ งานด่วน การเก็บสินค้าและส่งหลายจุด งานแก้และของคืน เครดิตและต้นทุนเงินที่ติดในลูกหนี้ แรงงานตามเก็บเงิน บรรจุภัณฑ์หรือฉลากพิเศษ พนักงานดูแลลูกค้าโดยเฉพาะ และส่วนลดหรือเงินคืน
  • จัดสรรตามกิจกรรมที่ก่อต้นทุนจริง เช่น จำนวนเที่ยวส่ง จำนวนใบสั่งด่วน ชั่วโมงงานแก้ จำนวนวันเครดิต ไม่ใช่หารตามสัดส่วนยอดขาย เพราะการหารตามยอดขายจะทำให้ลูกค้ารายใหญ่ดูถูกต้นทุนเสมอ
  • ปรับได้ห้าทาง ราคา ขั้นต่ำการสั่งซื้อ ค่าส่ง เงื่อนไขเครดิต และขอบเขตบริการในสัญญา ไม่ตัดสินจากยอดขายอย่างเดียว
  • ก่อนคุยกับลูกค้า ต้องอ่านสัญญา ดูข้อราคา อายุสัญญา การบอกกล่าวล่วงหน้า เงินคืนปลายปี และข้อห้ามเปลี่ยนเงื่อนไข เพราะการเปลี่ยนกลางสัญญามักต้องได้รับความยินยอมจากลูกค้า

ใครควรอ่านส่วนไหน

สถานะของคุณส่วนที่ควรอ่าน
ก่อนตัดสินใจ (กำลังจะให้ส่วนลด เครดิต หรือบริการพิเศษกับลูกค้ารายใหญ่)ข้อ 1 ถึง 3 รู้ว่าต้องนับต้นทุนอะไร และข้อ 8 ใช้ประเมินข้อเสนอก่อนเซ็น
ระหว่างดำเนินการ (มีลูกค้าอยู่แล้วและต้องการเริ่มวัด)ข้อ 3 ถึง 5 คำนวณและอ่านตาราง ข้อ 9 เตรียมเอกสาร
เมื่อตัวเลขไม่เป็นไปตามแผน (ยอดขายโตแต่กำไรไม่โต)ข้อ 5 ถึง 8 ตัดสินว่าจะปรับอะไร ตรวจสัญญา และเริ่มคุยกับลูกค้า

คู่มือนี้วัดกำไร รายลูกค้า ถ้าต้องการวัดรายสาขาหรือรายแผนก ดู รายงานกำไรรายสาขาและรายแผนก ถ้ากังวลว่ารายได้พึ่งลูกค้ารายเดียวมากเกินไป ดู การพึ่งลูกค้ารายใหญ่รายเดียว และถ้าอยากคำนวณกำไรต่อหน่วยที่ขายก่อนเริ่มกิจการ ดู ต้นทุนและกำไรต่อหน่วยขาย

1. ทำไมลูกค้ายอดซื้อสูงที่สุดจึงอาจไม่ใช่ลูกค้าที่ทำกำไรดีที่สุด

ยอดขายบอกว่าลูกค้าซื้อเท่าไร แต่ไม่บอกว่าบริษัทต้องจ่ายอะไรเพื่อให้ได้ยอดนั้น ลูกค้ารายใหญ่มักต่อรองได้หลายอย่างพร้อมกัน ได้แก่ ราคาต่ำ เงินคืนปลายปี เครดิตยาว ส่งของหลายจุด แก้งานให้โดยไม่คิดเงิน และมีคนดูแลเฉพาะ แต่ละอย่างเมื่อดูโดด ๆ ไม่แพง พอรวมกันกลับกินกำไรขั้นต้นไปมาก

ปัญหาอีกข้อคือบัญชีปกติเก็บต้นทุนเหล่านี้รวมกองไว้ที่ค่าขนส่ง ค่าแรง ค่าบริหาร ดอกเบี้ย และหนี้สงสัยจะสูญ ไม่ได้แยกว่าลูกค้ารายไหนก่อ ผลคือลูกค้าที่ใช้บริการเยอะกับลูกค้าที่ใช้น้อยดูเหมือนมีกำไรเท่ากันถ้าราคาและต้นทุนสินค้าใกล้กัน

2. Cost-to-Serve ประกอบด้วยอะไรบ้าง และเอาข้อมูลมาจากไหน

กลุ่มต้นทุนตัวอย่างที่เกิดจริงข้อมูลที่ใช้ดึง
ส่งของและโลจิสติกส์ค่ารถ ค่าน้ำมัน ค่าแรงคนขับ ค่าเที่ยวส่งที่ไม่เต็มคัน ค่าส่งไปหลายจุดใบส่งของ ตารางเที่ยวรถ ใบแจ้งหนี้ขนส่ง
งานด่วนผลิตหรือส่งนอกรอบ ค่าล่วงเวลา ค่าขนส่งด่วน ตัดคิวงานอื่นใบสั่งที่ทำเครื่องหมายด่วน ใบอนุมัติล่วงเวลา
ความถี่ของการสั่งแบบจุดย่อยสั่งทีละน้อยแต่บ่อย ทำให้เปิดใบสั่ง จัดของ ออกใบแจ้งหนี้ และเข้าคลังซ้ำหลายรอบจำนวนใบสั่งต่อเดือน มูลค่าเฉลี่ยต่อใบ
งานแก้และของคืนแก้ชิ้นงาน เปลี่ยนสินค้า รับคืน ออกใบลดหนี้ ค่าขนส่งขากลับบันทึกคืนสินค้า ใบลดหนี้ ใบแจ้งปัญหา
เครดิตและต้นทุนเงินที่ติดในลูกหนี้ให้เครดิต 60 ถึง 90 วัน ทำให้เงินสดไปติดอยู่ในลูกหนี้ ต้องหาเงินหมุนเวียนมาแทนยอดลูกหนี้เฉลี่ย จำนวนวันเก็บเงินจริง อัตราต้นทุนเงิน
แรงงานตามเก็บเงินโทรตาม ส่งเอกสารวางบิลซ้ำ รอรอบวางบิล แก้ใบแจ้งหนี้ที่ถูกตีกลับชั่วโมงงานฝ่ายบัญชี จำนวนครั้งที่วางบิลใหม่
บรรจุภัณฑ์และฉลากพิเศษบรรจุเฉพาะลูกค้า ติดฉลากแบรนด์ลูกค้า แพ็กเป็นชุด จัดพาเลทตามข้อกำหนดต้นทุนวัสดุ ชั่วโมงงานคลัง
พนักงานดูแลลูกค้าโดยเฉพาะผู้ประสานงานประจำ ประชุมรายสัปดาห์ ทำรายงานให้ลูกค้า ส่งคนไปหน้างานตารางเวลาพนักงาน เงินเดือนส่วนที่ทุ่มให้ลูกค้า
ส่วนลดและเงินคืนส่วนลดตามปริมาณ เงินคืนปลายปี ค่าโปรโมชันร่วมกับลูกค้า ของแถมสัญญา ใบลดหนี้ ใบเสนอราคาที่อนุมัติ

ไม่ต้องครบทุกบรรทัดตั้งแต่ครั้งแรก ถ้าข้อมูลบางเรื่องยังไม่มี ให้ประมาณจากเวลาที่ทีมใช้จริง และบันทึกไว้ว่าประมาณ แล้วปรับเมื่อมีข้อมูลดีขึ้น

3. จัดสรรต้นทุนตามกิจกรรมทำอย่างไรใน 6 ขั้น

การจัดสรรตามกิจกรรมหมายถึงการหาว่าต้นทุนแต่ละก้อนเกิดจากกิจกรรมอะไร แล้วคิดให้ลูกค้าตามจำนวนกิจกรรมที่เขาใช้ ไม่ใช่ตามยอดขาย

  1. เลือกลูกค้ากลุ่มแรก ห้าถึงสิบรายที่ยอดสูงสุด บวกลูกค้าที่ทีมบ่นว่าวุ่นวายที่สุด
  2. แยกก้อนต้นทุนออกจากบัญชี ดึงค่าขนส่ง ค่าแรงล่วงเวลา ใบลดหนี้ ค่าบรรจุภัณฑ์ ดอกเบี้ย และเงินเดือนฝ่ายขายกับฝ่ายบัญชีที่เกี่ยวข้อง แล้วแยกเป็นรายก้อนตามตารางข้อ 2
  3. เลือกตัวขับต้นทุนของแต่ละก้อน ค่าส่งใช้จำนวนเที่ยวหรือจำนวนจุดส่ง งานด่วนใช้จำนวนใบสั่งด่วน งานแก้ใช้ชั่วโมงงานแก้หรือมูลค่าใบลดหนี้ เครดิตใช้ยอดลูกหนี้เฉลี่ย คูณจำนวนวัน คูณอัตราต้นทุนเงิน การเก็บเงินใช้จำนวนครั้งที่วางบิลหรือตามทวง พนักงานดูแลใช้ชั่วโมงที่ทุ่มให้ลูกค้า
  4. หาอัตราต่อหน่วยกิจกรรม เอาต้นทุนก้อนนั้นหารด้วยจำนวนกิจกรรมทั้งหมด เช่น ค่าส่งทั้งปีหารจำนวนเที่ยวทั้งปีได้ต้นทุนต่อเที่ยว
  5. คูณกับจำนวนกิจกรรมของลูกค้าแต่ละราย แล้วรวมเป็นต้นทุนให้บริการรายลูกค้า
  6. หักจากกำไรขั้นต้นของลูกค้ารายนั้น ได้กำไรหลังต้นทุนให้บริการ ทั้งเป็นบาทและเป็นเปอร์เซ็นต์ของยอดขาย

ต้นทุนบางก้อนไม่ผูกกับลูกค้าชัดเจน เช่น ค่าเช่าสำนักงานกลาง ค่าไฟโรงงาน เงินเดือนผู้บริหาร ให้เก็บไว้เป็นต้นทุนส่วนกลางต่างหาก ไม่ต้องบังคับแบ่งให้ลูกค้า มิฉะนั้นจะได้ตัวเลขที่ดูละเอียดแต่ไม่น่าเชื่อ

4. ตัวอย่างสมมติ: ลูกค้าสามราย ทำไมรายที่ใหญ่ที่สุดไม่ใช่รายที่ได้กำไรมากที่สุด

ตัวอย่างนี้ไม่ใช่เรื่องจริงของบริษัทใด ตัวเลขทั้งหมดเป็นตัวอย่างสมมติเพื่ออธิบายวิธีคิด บริษัทผู้ผลิตและจำหน่ายแห่งหนึ่งมีลูกค้าสามราย (ตัวเลขเป็นบาทต่อปี)

  • ลูกค้า A ห้างค้าปลีกรายใหญ่ ยอดซื้อสูงสุด ส่งไปหลายสาขา ได้เงินคืนปลายปีและเครดิต 90 วัน มีผู้ประสานงานประจำ
  • ลูกค้า B ตัวแทนจำหน่ายรายกลาง สั่งเป็นรอบ เครดิต 45 วัน
  • ลูกค้า C ร้านค้ารายย่อยหลายแห่งรวมกลุ่ม สั่งน้อยแต่บ่อยและมักสั่งด่วน เครดิต 30 วัน

ต้นทุนเครดิตคิดจากอัตราต้นทุนเงินสมมติ 8 ต่อปี คูณยอดลูกหนี้เฉลี่ยที่ติดอยู่ ปัดเป็นพันบาท

รายการ (บาทต่อปี)ลูกค้า Aลูกค้า Bลูกค้า C
ยอดขายก่อนส่วนลดและเงินคืน6,500,0003,000,0001,200,000
หัก ส่วนลดและเงินคืนปลายปี(500,000)00
ยอดขายสุทธิ6,000,0003,000,0001,200,000
ต้นทุนสินค้าโดยตรง(4,200,000)(1,950,000)(780,000)
กำไรขั้นต้น1,800,0001,050,000420,000
กำไรขั้นต้น (% ของยอดขายสุทธิ)30.0%35.0%35.0%
ส่งของและโลจิสติกส์(240,000)(60,000)(90,000)
งานด่วน(120,000)(15,000)(70,000)
งานแก้และของคืน(150,000)(20,000)(35,000)
ต้นทุนเครดิตในลูกหนี้(118,000)(30,000)(8,000)
แรงงานตามเก็บเงิน(60,000)(10,000)(20,000)
บรรจุภัณฑ์และฉลากพิเศษ(90,000)(10,000)(10,000)
พนักงานดูแลลูกค้าโดยเฉพาะ(180,000)(25,000)(40,000)
รวมต้นทุนให้บริการ(958,000)(170,000)(273,000)
กำไรหลังต้นทุนให้บริการ842,000880,000147,000
กำไรหลังต้นทุนให้บริการ (% ของยอดขายสุทธิ)14.0%29.3%12.3%
อันดับตามยอดขาย123
อันดับตามกำไรหลังต้นทุนให้บริการ213

ข้อสังเกตจากตัวอย่าง

  • ลูกค้า A ยอดขายเป็นสองเท่าของ B แต่กำไรหลังต้นทุนให้บริการน้อยกว่า B เล็กน้อย เพราะส่วนลดและเงินคืนตัดกำไรขั้นต้นตั้งแต่ต้น แล้วต้นทุนให้บริการอีกเกือบหนึ่งล้านบาทกินต่อ
  • ลูกค้า C กำไรขั้นต้นดี (35.0 เปอร์เซ็นต์) แต่การสั่งน้อย สั่งบ่อย และสั่งด่วน ทำให้ต้นทุนส่งและงานด่วนสูงเมื่อเทียบกับยอดขาย
  • ลูกค้า B เป็นลูกค้าที่ให้เงินต่อบาทขายมากที่สุด แต่ถ้าดูแค่ยอดขายจะอยู่อันดับสอง ทีมขายอาจไม่ได้ให้ความสำคัญ
  • ตัวเลขนี้ยังไม่ได้บอกว่าควรเลิกขายให้ใคร ยังต้องดูข้อ 5 และข้อ 7 ก่อน

5. อ่านตารางอย่างไร และข้อจำกัดของตัวเลข

ตารางนี้ช่วยตั้งคำถามให้ถูก ไม่ใช่คำสั่งให้เลิกลูกค้า ก่อนใช้ตัดสินใจ ให้ตรวจสี่เรื่อง

  • ต้นทุนบางก้อนไม่หายไปเมื่อเสียลูกค้า ถ้าไม่ขายให้ลูกค้า C ค่าเช่าคลัง ค่าไฟ และเงินเดือนประจำยังอยู่ เหลือเพียงต้นทุนที่ผันแปรตามกิจกรรมของลูกค้ารายนั้นที่หายไปจริง ใช้เฉพาะต้นทุนที่หลีกเลี่ยงได้เมื่อประเมินว่าถ้าเลิกจะดีขึ้นหรือไม่
  • ลูกค้ารายใหญ่อาจมีบทบาทอื่น ช่วยให้ซื้อวัตถุดิบในราคาดีขึ้น ช่วยให้เครื่องจักรเดินเต็ม ช่วยสร้างชื่อเสียง หรือเป็นช่องทางสู่ลูกค้ารายอื่น ตัวเลขรายปีไม่เห็นบทบาทเหล่านี้ ต้องชั่งด้วยวิจารณญาณ
  • ตัวเลขปีเดียวอาจเพี้ยน ปีที่มีงานแก้ครั้งใหญ่หรือสินค้าตีกลับล็อตเดียวทำให้ลูกค้ารายหนึ่งดูแย่เกินจริง ควรดูย้อนหลังอย่างน้อยสองถึงสี่ไตรมาส
  • ตัวขับต้นทุนต้องเชื่อถือได้ ถ้าไม่มีใครบันทึกว่าใบสั่งไหนด่วน ต้นทุนงานด่วนของลูกค้าทุกรายจะเป็นศูนย์ และลูกค้าที่สั่งด่วนบ่อยจะดูดีเกินจริง

เรื่องรายงานกำไรรายสาขาหรือรายแผนก หลักการแยกต้นทุนตรงกับต้นทุนส่วนกลางคล้ายกัน แต่ใช้กับหน่วยคนละแบบ ดูรายละเอียดที่ รายงานกำไรรายสาขาและรายแผนก ส่วนกรณีที่ลูกค้ารายเดียวมียอดเกินครึ่งของรายได้ และความเสี่ยงเมื่อเขาย้ายไป ดู การพึ่งลูกค้ารายใหญ่รายเดียว

6. ปรับอะไรได้บ้างเมื่อพบว่าลูกค้ารายหนึ่งกำไรต่ำ

ตัวเลือกทำอย่างไรข้อควรระวัง
ปรับราคาขึ้นราคาตามต้นทุนจริง หรือลดส่วนลดและเงินคืนลงเป็นขั้นต้องดูข้อกำหนดราคาและอายุสัญญา และผลต่อยอดสั่งซื้อ
กำหนดขั้นต่ำการสั่งซื้อตั้งมูลค่าหรือจำนวนต่ำสุดต่อใบสั่ง หรือรวมใบสั่งเป็นรอบลูกค้ารายย่อยอาจย้ายไปเจ้าอื่น ควรลองกับกลุ่มที่ตัวเลขชัด
เก็บค่าส่งคิดค่าส่งเมื่อต่ำกว่าขั้นต่ำ หรือเมื่อส่งนอกรอบ ส่งหลายจุดต้องแจ้งล่วงหน้าและระบุไว้ในใบเสนอราคาหรือสัญญา
ปรับเงื่อนไขเครดิตลดจำนวนวันเครดิต ให้ส่วนลดเมื่อจ่ายเร็ว กำหนดวงเงิน หรือเรียกมัดจำดูหลักการกำหนดวงเงินที่ นโยบายเครดิตและวงเงินลูกค้า
ปรับขอบเขตบริการระบุว่างานแก้ครั้งแรกกี่ครั้งรวมอยู่ในราคา งานด่วนคิดเพิ่ม บรรจุภัณฑ์พิเศษคิดแยก ผู้ประสานงานตามระดับบริการเขียนในสัญญาหรือภาคผนวกให้ชัด ไม่ใช่แค่ตกลงด้วยวาจา

ลูกค้าบางรายยอมรับข้อเสนอแบบมีทางเลือกได้ง่ายกว่าการขึ้นราคาตรง ๆ เช่น คงราคาเดิมถ้าสั่งเป็นรอบและรวมจุดส่ง แต่คิดค่าส่งถ้าสั่งนอกรอบ การเสนอทางเลือกยังทำให้ลูกค้าเป็นผู้เลือกวิธีที่เหมาะกับเขา

ถ้าลูกค้าใช้ใบเสนอราคาหรือสัญญาที่ให้ส่วนลดตามยอดสะสม ให้ตรวจก่อนว่าการเปลี่ยนวิธีคิดส่วนลดจะกระทบยอดที่ลูกค้าสะสมไว้แล้วหรือไม่ การเปลี่ยนเงื่อนไขที่ลูกค้าเชื่อได้ว่าตกลงกันไว้แล้ว อาจเป็นข้อพิพาท

7. ก่อนคุยกับลูกค้า ต้องตรวจสัญญาอะไรบ้าง

ลูกค้ารายใหญ่มักมีสัญญาซื้อขายหลัก (master agreement) ใบสั่งซื้อ และเอกสารแนบเงื่อนไขการค้า ให้เปิดดูทั้งชุดก่อนตัดสินใจว่าจะเปลี่ยนอะไรได้

  • ข้อกำหนดราคา ราคาคงที่ตลอดอายุสัญญาหรือไม่ มีสูตรปรับราคา เช่น ตามต้นทุนวัตถุดิบหรือดัชนีหรือไม่ และใครมีสิทธิขอปรับ
  • การบอกกล่าวล่วงหน้า ถ้าสัญญาให้ปรับราคา ค่าส่ง หรือเงื่อนไขได้ ต้องบอกกล่าวล่วงหน้ากี่วัน ทำเป็นหนังสือหรืออีเมลถึงใคร
  • อายุสัญญาและการต่ออายุ สัญญาสิ้นสุดเมื่อใด ต่ออัตโนมัติหรือไม่ จุดนั้นเป็นโอกาสเจรจาที่เป็นธรรมชาติที่สุด ดู ต่ออายุอัตโนมัติและวันบอกกล่าว
  • เงินคืนและส่วนลดตามยอด เงื่อนไขการได้รับ วิธีคิด ช่วงเวลา และการยกเลิกหรือปรับ
  • ข้อห้ามขึ้นราคา และเงื่อนไขลูกค้ารายโปรดปราน สัญญาอาจกำหนดว่าไม่ให้ราคาลูกค้ารายอื่นดีกว่า หรือให้เปิดบัญชีต้นทุน ต้องดูให้ครบก่อน
  • ข้อกำหนดการส่งมอบ กำหนดรอบส่ง จุดส่ง ขั้นต่ำต่อรอบ ค่าส่งที่ตกลงไว้ และข้อตกลงเรื่องของเสียหาย
  • บริการพิเศษที่เคยให้โดยไม่มีเอกสาร ถ้าให้มานาน ลูกค้าอาจเข้าใจว่าเป็นส่วนของราคา ควรหาหลักฐานว่าเริ่มเมื่อไรและเพราะอะไร
  • ข้อจำกัดความรับผิดและเงื่อนไขการแก้งาน งานแก้กี่ครั้งรวมอยู่ในราคา เรื่องนี้ใช้คุยเรื่องขอบเขตบริการได้ ดู ความรับผิดและการชดใช้ในสัญญา

หลักทั่วไปของสัญญา คือราคาและเงื่อนไขที่ตกลงกันไว้เปลี่ยนได้เมื่ออีกฝ่ายยินยอม หรือเมื่อสัญญาเปิดช่องให้ใช้สิทธิเปลี่ยนฝ่ายเดียวตามขั้นตอนที่เขียนไว้ การแจ้งขึ้นราคาฝ่ายเดียวโดยที่สัญญาไม่เปิดช่อง อาจไม่ผูกพันลูกค้า และถ้ายังส่งของต่อไปโดยไม่มีข้อตกลงใหม่ ก็อาจถูกมองว่ายังใช้เงื่อนไขเดิม ผลจริงขึ้นกับถ้อยคำและพฤติกรรมของคู่สัญญา จึงควรให้ผู้ตรวจสัญญาอ่านฉบับจริงก่อนส่งหนังสือ

8. จะหยิบเรื่องนี้ขึ้นคุยกับลูกค้าโดยไม่ผิดสัญญาได้อย่างไร

  1. รอจังหวะที่สัญญาเปิด เช่น ใกล้สิ้นอายุสัญญา ลูกค้าขอปริมาณหรือบริการเพิ่ม หรือมีเหตุให้ต้นทุนเปลี่ยนที่สัญญาอ้างถึงได้ จังหวะเหล่านี้ทำให้ข้อเสนอฟังดูสมเหตุสมผล
  2. ตรวจสิทธิก่อนส่งหนังสือ ถ้าสัญญามีขั้นตอนการขอปรับ ให้ทำตามนั้นทุกข้อ ทั้งผู้รับ ช่องทาง และจำนวนวัน ข้ามขั้นตอนอาจทำให้การปรับไม่มีผล หรือถูกอีกฝ่ายอ้างว่าผิดสัญญา
  3. เปิดด้วยข้อเท็จจริง ไม่ใช่การกล่าวโทษ เช่น ตัวเลขเที่ยวส่ง จำนวนใบสั่งด่วน และมูลค่าใบลดหนี้ในรอบสิบสองเดือน พร้อมแสดงว่าบริษัทอยากรักษาความสัมพันธ์
  4. เสนอทางเลือกเป็นเมนู ให้ลูกค้าเลือกว่าจะสั่งเป็นรอบ จะรับค่าส่งเมื่อต่ำกว่าขั้นต่ำ หรือจะสั่งนอกรอบแล้วจ่ายค่าบริการด่วน หรือแลกเครดิตสั้นลงกับส่วนลดจ่ายเร็ว
  5. บันทึกข้อตกลงใหม่เป็นลายลักษณ์อักษร แก้เป็นภาคผนวกหรือหนังสือตกลงที่ผู้มีอำนาจของทั้งสองฝ่ายลงนาม ไม่ปล่อยให้เป็นการพูดคุยทางโทรศัพท์ เพื่อให้มีหลักฐานเมื่อเกิดความเข้าใจต่างกัน
  6. เตรียมแผนสำรองก่อนคุย ถ้าลูกค้าตอบว่าจะเลิกซื้อ ต้องรู้ล่วงหน้าว่ากำไรรวมจะลดเท่าไร และทางเลือกที่ยังรับได้คืออะไร ดูข้อกังวลเรื่องพึ่งรายเดียวที่ การพึ่งลูกค้ารายใหญ่รายเดียว
  7. อย่าให้ฝ่ายขายตกลงเพียงลำพัง ตั้งเกณฑ์ภายในว่าส่วนลด เครดิต และบริการพิเศษระดับไหนต้องผ่านการอนุมัติ และดูกำไรหลังต้นทุนให้บริการ ไม่ดูแค่ยอดขาย

ถ้าลูกค้าเป็นหน่วยงานรัฐหรือบริษัทมหาชน หรือสัญญามีข้อกำหนดเฉพาะ เช่น ผูกกับการประมูล วิธีเปลี่ยนเงื่อนไขอาจต่างออกไป ให้อ่านเอกสารประกวดราคาและสัญญาจริงก่อน

9. เอกสารและขั้นตอนที่ต้องเตรียม

  • รายชื่อลูกค้าห้าถึงสิบรายที่ยอดสูงสุด และกลุ่มลูกค้าที่ทีมบ่นว่าวุ่นวาย
  • ยอดขายก่อนและหลังส่วนลดและเงินคืนรายลูกค้า ย้อนหลังสิบสองเดือน
  • ต้นทุนสินค้าโดยตรงรายลูกค้า หรือรายผลิตภัณฑ์ที่ลูกค้าซื้อ
  • ตารางเที่ยวส่งและค่าขนส่งรายลูกค้า จำนวนจุดส่ง
  • รายการใบสั่งด่วนและค่าล่วงเวลาที่เกี่ยวข้อง
  • ใบลดหนี้ บันทึกงานแก้ และของคืนรายลูกค้า
  • ยอดลูกหนี้เฉลี่ยและจำนวนวันที่เก็บเงินได้จริง เทียบกับเครดิตตามสัญญา
  • ชั่วโมงงานฝ่ายบัญชีที่เสียกับการตามเก็บเงินและแก้ใบแจ้งหนี้
  • ต้นทุนบรรจุภัณฑ์พิเศษ ฉลากเฉพาะลูกค้า และแรงงานคลังที่เกี่ยวข้อง
  • ชั่วโมงพนักงานที่ทุ่มให้ลูกค้าแต่ละราย และเงินเดือนส่วนนั้น
  • สัญญาซื้อขายหลัก ภาคผนวก ใบสั่งซื้อ และอีเมลที่ตกลงเงื่อนไขพิเศษ
  • ข้อกำหนดราคา วันครบกำหนดสัญญา วันบอกกล่าว และเงื่อนไขเงินคืน (จดลงทะเบียนวันสำคัญ)
  • ตารางคำนวณ Cost-to-Serve ที่ผู้บริหารและฝ่ายการเงินเห็นตรงกัน พร้อมบันทึกวิธีจัดสรร
  • ความเห็นของนักบัญชีเรื่องวิธีรับรู้ส่วนลดและเงินคืนในบัญชีและภาษี

อย่าเข้าใจผิด

ความเข้าใจผิดที่ถูกต้อง
ลูกค้าที่ซื้อมากที่สุดคือลูกค้าที่ดีที่สุดยอดซื้อสูงอาจมาพร้อมส่วนลด เครดิตยาว และบริการพิเศษมาก ต้องดูกำไรหลังต้นทุนให้บริการ และบทบาทอื่นของลูกค้ารายนั้นประกอบ
ลูกค้ากำไรต่ำควรเลิกขายทันทีต้นทุนส่วนกลางไม่หายไปเมื่อเสียลูกค้า ต้องเปรียบเทียบเฉพาะต้นทุนที่หลีกเลี่ยงได้ และลองปรับเงื่อนไขก่อนตัดสินใจเลิก
คิดต้นทุนให้บริการโดยหารตามสัดส่วนยอดขายก็พอวิธีนั้นทำให้ลูกค้ารายใหญ่ดูถูกต้นทุนเสมอ ควรจัดสรรตามกิจกรรมที่ก่อต้นทุนจริง
เจอว่ากำไรต่ำแล้วขึ้นราคาหรือเก็บค่าส่งได้ทันทีต้องดูสัญญา ใบสั่งซื้อ และข้อกำหนดการบอกกล่าวก่อน การเปลี่ยนกลางสัญญามักต้องได้รับความยินยอมหรือทำตามขั้นตอนในสัญญา
ถ้าเคยให้บริการพิเศษมานาน ลูกค้าไม่มีสิทธิอะไรบริการที่ให้ต่อเนื่องอาจกลายเป็นความคาดหวังหรือถูกอ้างเป็นเงื่อนไขโดยปริยาย ต้องหาหลักฐานและแจ้งเปลี่ยนอย่างเป็นขั้นตอน
ตัวเลขในตารางตัวอย่างใช้เป็นมาตรฐานของทุกธุรกิจได้เป็นตัวอย่างสมมติเพื่ออธิบายวิธีคิด ธุรกิจแต่ละแห่งมีต้นทุนและอัตราต้นทุนเงินต่างกัน
ตัวเลขต้นทุนให้บริการใช้เป็นตัวเลขภาษีได้เป็นตัวเลขเพื่อการบริหาร การรับรู้ส่วนลดและเงินคืนทางภาษีให้นักบัญชีหรือผู้สอบบัญชีตรวจ

ขอบเขตของคู่มือนี้ อธิบายวิธีคิดต้นทุนให้บริการรายลูกค้าและประเด็นสัญญาเบื้องต้นก่อนปรับเงื่อนไข ไม่ใช่การตรวจสัญญาฉบับใดฉบับหนึ่ง ไม่ครอบคลุมการตั้งราคาตามหลักการแข่งขันทางการค้า การขายให้ภาครัฐ หรือภาษีของส่วนลดและเงินคืน ผลจริงขึ้นกับถ้อยคำของสัญญา พฤติกรรมของคู่สัญญา และข้อมูล ณ วันที่ 21 พฤศจิกายน 2569

อ่านเพิ่มเติม

ลูกค้าที่ยอดซื้อสูงที่สุดไม่ใช่ลูกค้าที่ดีที่สุดโดยอัตโนมัติ ให้คำนวณกำไรหลังต้นทุนให้บริการรายลูกค้า แล้วปรับราคา ขั้นต่ำ ค่าส่ง เครดิต และขอบเขตบริการอย่างเป็นขั้นตอนตามสัญญาที่มีอยู่

เราช่วยตรวจสัญญาซื้อขายและเงื่อนไขการค้ากับลูกค้า ร่างภาคผนวกหรือหนังสือตกลงเปลี่ยนเงื่อนไข และวางขั้นตอนบอกกล่าว เราไม่ใช่นักบัญชีหรือที่ปรึกษาภาษี ไม่ทำบัญชีต้นทุนให้ และไม่สามารถรับรองผลการเจรจากับลูกค้า ค่าบริการขึ้นอยู่กับขั้นของเรื่องและงานที่ต้องทำ ส่งเอกสารให้เราดูก่อน เราจะแจ้งขอบเขตงานและค่าบริการเป็นลายลักษณ์อักษรก่อนเริ่มงาน โทร 092-254-2045 หรือ ส่งรายละเอียดให้เรา ดูเพิ่มเติมที่ แผนธุรกิจ และ บัญชีและภาษี


คู่มือนี้เผยแพร่โดย สำนักงานกฎหมายสุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม — สำนักงานกฎหมายในจังหวัดขอนแก่น ก่อตั้งเมื่อปี 1986 เป็นข้อมูลทั่วไปเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายสำหรับเรื่องใดเรื่องหนึ่งโดยเฉพาะ

คำถามที่พบบ่อย

Cost-to-Serve คืออะไร+

คือต้นทุนทั้งหมดที่ต้องจ่ายเพื่อให้บริการลูกค้ารายหนึ่ง นอกเหนือจากต้นทุนสินค้าหรือต้นทุนงานโดยตรง เช่น ค่าส่งและการจัดส่งหลายจุด งานด่วน งานแก้และของคืน ต้นทุนของเงินที่ติดอยู่ในลูกหนี้ แรงงานตามเก็บเงิน บรรจุภัณฑ์หรือฉลากพิเศษ พนักงานดูแลลูกค้าโดยเฉพาะ และส่วนลดหรือเงินคืนปลายปี เมื่อนำไปหักจากกำไรขั้นต้นของลูกค้ารายนั้น จะได้กำไรหลังต้นทุนให้บริการ

ต้องมีระบบบัญชีต้นทุนตามกิจกรรมเต็มรูปแบบก่อนหรือไม่+

ไม่จำเป็น เริ่มจากลูกค้าห้าถึงสิบรายที่ยอดสูงสุดและกลุ่มที่ร้องเรียนบ่อย ดึงข้อมูลจากใบส่งของ ใบแจ้งหนี้ ใบลดหนี้ บันทึกคืนสินค้า และตารางงานของพนักงาน แล้วจัดสรรด้วยตัวขับต้นทุนง่าย ๆ เช่น จำนวนเที่ยวส่ง จำนวนใบสั่งด่วน จำนวนวันเครดิต ตารางสเปรดชีตเดียวก็เริ่มได้ ถ้าตัวเลขสำคัญต่อการต่อรอง ควรให้นักบัญชีตรวจวิธีจัดสรรก่อนนำไปใช้

พบว่าลูกค้ารายใหญ่ไม่ทำกำไร ขึ้นราคาหรือเปลี่ยนเงื่อนไขได้ทันทีหรือไม่+

ยังไม่ควร ต้องเปิดสัญญาและใบสั่งซื้อหลักก่อน ดูว่ามีข้อกำหนดราคา อายุสัญญา การบอกกล่าวล่วงหน้า เงินคืนปลายปี ข้อห้ามขึ้นราคา หรือเงื่อนไขลูกค้ารายโปรดปรานหรือไม่ การเปลี่ยนราคาหรือเงื่อนไขกลางสัญญามักต้องได้รับความยินยอมจากอีกฝ่าย หรือใช้สิทธิตามข้อกำหนดที่เขียนไว้ในสัญญาเท่านั้น ขึ้นกับถ้อยคำของสัญญาแต่ละฉบับ

ถ้าลูกค้ารายใหญ่ไม่ยอมเปลี่ยนเงื่อนไขและอาจเลิกซื้อ ควรทำอย่างไร+

คำนวณก่อนว่าถ้าเสียลูกค้ารายนี้ไปจริง กำไรรวมลดเท่าไร ต้นทุนส่วนกลางและกำลังการผลิตที่ว่างจะไปอยู่ที่ใด และมีลูกค้ารายอื่นมาแทนได้เร็วแค่ไหน ถ้าลูกค้ารายนี้ยังมีกำไรหลังต้นทุนให้บริการเป็นบวก การเสนอทางเลือกเป็นขั้น เช่น ค่าส่งเมื่อต่ำกว่าขั้นต่ำ หรือเครดิตสั้นลงแลกกับส่วนลด อาจดีกว่าการเรียกร้องแบบทั้งก้อน และควรอ่านเรื่องการพึ่งลูกค้ารายเดียวควบคู่กัน

ต้นทุนเครดิตควรคิดอย่างไร ถ้าบริษัทไม่ได้กู้เงินมาจ่ายสต็อก+

ใช้อัตราต้นทุนเงินที่ฝ่ายบริหารกำหนด เช่น ดอกเบี้ยเงินกู้ระยะสั้นที่จ่ายอยู่ หรือผลตอบแทนที่คาดจากการนำเงินไปใช้ทางอื่น คูณด้วยยอดลูกหนี้เฉลี่ยของลูกค้ารายนั้นและสัดส่วนปีที่เงินค้างอยู่ เป็นตัวเลขเพื่อการบริหาร ไม่ใช่ตัวเลขภาษี การรับรู้ส่วนลดหรือดอกเบี้ยในทางภาษีให้นักบัญชีหรือผู้สอบบัญชีตรวจ

Lawyer-client handshake symbolizing trust at Suwanvara Law Firm

พร้อมรับฟังเรื่องของคุณ

ปรึกษาเบื้องต้นกับทนายความผู้เชี่ยวชาญของเรา