คำตอบหลัก
เงินมัดจำหรือเงินล่วงหน้าที่ลูกค้าจ่ายมา เข้าบัญชีท่านแล้วก็จริง แต่ยังไม่ใช่เงินที่ท่านหามาได้ ตราบใดที่ยังไม่ได้ส่งมอบงาน มันคือภาระสองแบบอย่างใดอย่างหนึ่ง คือต้องทำงานให้เสร็จ หรือต้องคืนเงินถ้าสัญญาไม่เดินต่อ ธุรกิจที่เห็นยอดเงินในบัญชีเพิ่มแล้วเอาไปจ่ายค่าใช้จ่ายทั่วไปจนหมด มักไปติดตอนต้องซื้อวัสดุและจ่ายทีมงานเพื่อทำงานชิ้นนั้น
ทางที่ปลอดภัยกว่ามีสามขั้น หนึ่ง บันทึกแยกรายลูกค้าและรายงานว่าเป็นเงินที่ยังต้องส่งมอบ สอง กันเงินส่วนที่ยังเป็นภาระไว้ ด้วยบัญชีแยกหรือเพดานขั้นต่ำที่ทุกคนในบริษัทเห็นตรงกัน สาม ปล่อยเงินให้ใช้ได้เมื่อมีการส่งมอบหรือผ่านงวดงานที่ตกลงไว้ ส่วนเรื่องภาษีของเงินมัดจำ ให้ถามนักบัญชีตามประเภทรายการจริง
เรื่องเงินสดโดยรวมของธุรกิจที่มีกำไรแต่เงินไม่พอ อยู่ในคู่มือกำไรแต่เงินไม่พอ ซึ่งพูดถึงการขอมัดจำเป็นข้อสัญญาที่ช่วยเร่งเงินเข้า คู่มือนี้พูดอีกด้านหนึ่ง คือเมื่อได้เงินมาแล้ว จะดูแลอย่างไรไม่ให้กลายเป็นปัญหาตอนส่งมอบหรือตอนต้องคืน
ท่านอยู่ขั้นไหน อ่านส่วนไหน
| ขั้นของท่าน | อ่านส่วนนี้ |
|---|---|
| ก่อนตัดสินใจ กำลังจะเรียกมัดจำหรือรับงานที่มีเงินล่วงหน้า | ส่วนที่ 1 และ 2 ตั้งชื่อและวางระบบบันทึก ส่วนที่ 3 เลือกวิธีกันเงิน |
| ระหว่างดำเนินการ รับเงินมาแล้วและงานยังไม่เสร็จ | ส่วนที่ 3 ถึง 5 กันเงิน จับคู่ต้นทุนกับงานที่ส่งมอบ และปล่อยเงินตามงวด |
| เมื่อตัวเลขไม่เป็นไปตามแผน งานช้า ลูกค้าขอยกเลิก หรือเงินไม่พอซื้อวัสดุ | ส่วนที่ 6 ว่าด้วยการยกเลิกและการคืนเงิน และส่วนที่ 8 ตัวอย่างสมมติ |
1. เงินมัดจำและเงินล่วงหน้าต่างกันอย่างไร และเป็นเงินของใคร
เริ่มจากถามว่าเงินก้อนนี้เรียกว่าอะไรในใบเสนอราคา สัญญา และใบเสร็จ เพราะชื่อเรียกมีผลต่อสิ่งที่เกิดขึ้นเมื่อสัญญาล้ม
- มัดจำ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 377 ให้ถือว่าการให้มัดจำเป็นพยานหลักฐานว่าสัญญาได้ทำกันแล้ว และเป็นประกันการปฏิบัติตามสัญญา มาตรา 378 วางผลไว้ว่า ถ้าไม่ได้ตกลงเป็นอย่างอื่น มัดจำให้ส่งคืนหรือจัดเป็นการใช้เงินบางส่วนเมื่อชำระหนี้ ให้ริบเมื่อฝ่ายที่วางมัดจำละเลยไม่ชำระหนี้หรือเลิกสัญญาเพราะความผิดของฝ่ายนั้น และให้ส่งคืนเมื่อฝ่ายที่รับมัดจำละเลยไม่ชำระหนี้
- เงินล่วงหน้าหรือค่างวดแรก เป็นส่วนหนึ่งของราคา ผลเมื่อเลิกสัญญาขึ้นอยู่กับข้อสัญญาและข้อเท็จจริงว่าใครผิดและใครเสียหายเท่าไร
- เงินจอง ใช้ในหลายธุรกิจ ผลของมันขึ้นอยู่กับข้อความในใบจองและสัญญาที่ตามมา
จะเรียกว่าอะไรก็ตาม มุมมองการเงินเหมือนกัน คือท่านยังไม่ได้ทำสิ่งที่ลูกค้าจ่ายเงินมาเพื่อซื้อ เงินจึงเป็นของที่ยังต้องส่งมอบไม่ใช่กำไร ผลทางกฎหมายที่แน่นอนให้ตรวจจากข้อสัญญาของท่านเองและตัวบทฉบับล่าสุด (ข้อมูล ณ วันที่ 21 พฤศจิกายน 2569)
2. จะบันทึกเงินมัดจำเป็นหนี้สินและติดตามอย่างไร
ให้ถือว่าเงินที่รับล่วงหน้าเป็น "ภาระที่ต้องส่งมอบหรือต้องคืน" ในรายงานภายในของท่าน แม้ชื่อหมวดในบัญชีจะเป็นไปตามที่นักบัญชีกำหนด ขั้นต่ำที่ควรทำคือตารางเดียวที่อัปเดตทุกสัปดาห์ แยกรายลูกค้าหรือรายโครงการ
| คอลัมน์ | บันทึกอะไร |
|---|---|
| ลูกค้า / โครงการ | ชื่อ และเลขที่สัญญาหรือใบสั่งซื้อ |
| ยอดที่รับล่วงหน้า | จำนวนเงิน วันที่รับ และเรียกว่ามัดจำ เงินจอง หรือค่างวด |
| เงื่อนไขคืน | คืนเมื่อใด ริบเมื่อใด หักต้นทุนอะไรได้ (ตามที่สัญญาเขียน) |
| ต้นทุนที่จ่ายไปแล้วเพื่องานนี้ | วัสดุ ค่าจ้างช่วง ค่าแรง แยกจากต้นทุนทั่วไปของบริษัท |
| ส่วนที่ยังเป็นภาระ | ยอดรับล่วงหน้า หักส่วนที่ส่งมอบหรือผ่านงวดแล้ว |
| เหตุการณ์ปล่อยเงิน | งวดงานหรือการส่งมอบที่ทำให้บันทึกเป็นรายได้ได้ |
| ผู้รับผิดชอบ | คนที่อนุมัติการใช้เงินก้อนนี้ |
หลักปฏิบัติสามข้อ คือ ห้ามรวมเงินมัดจำของหลายลูกค้าเป็นยอดเดียว ห้ามลบรายการเมื่อเงินเข้าบัญชีโดยไม่ผูกกับงาน และให้เจ้าของหรือผู้จัดการเห็นยอดรวมของเงินที่ยังเป็นภาระทุกครั้งที่ดูยอดเงินสด
3. กันเงินหรือตั้งเพดานขั้นต่ำ เลือกแบบไหน
มีสองวิธีหลัก ท่านใช้แบบเดียวหรือผสมกันก็ได้
| วิธี | ทำอย่างไร | เหมาะกับ | ข้อควรระวัง |
|---|---|---|---|
| บัญชีแยก | โอนเงินส่วนที่ยังเป็นภาระเข้าบัญชีธนาคารแยก ถอนเมื่อมีการส่งมอบหรือผ่านงวด | เงินมัดจำก้อนใหญ่ งานที่อาจต้องคืน | ต้องกำหนดผู้มีอำนาจถอนให้ชัดและโอนกลับอย่างเป็นระบบ |
| เพดานขั้นต่ำ | บัญชีหลักต้องมียอดไม่ต่ำกว่า "ส่วนที่ยังเป็นภาระรวม" เสมอ เงินส่วนเกินเท่านั้นที่ใช้หมุนได้ | ธุรกิจเล็ก มีหลายงานเล็ก | ต้องดูตารางทุกสัปดาห์ ไม่เช่นนั้นเพดานจะเป็นแค่ตัวเลขบนกระดาษ |
เพดานขั้นต่ำคำนวณอย่างง่ายได้ดังนี้
เพดานขั้นต่ำ = ส่วนที่ยังเป็นภาระของทุกงาน หักส่วนที่แน่ใจว่าริบได้ตามสัญญาและไม่คาดว่าจะมีข้อโต้แย้ง
ถ้าไม่แน่ใจว่าริบได้หรือไม่ ให้ถือว่าอาจต้องคืนก่อน การกันเงินเกินไปเล็กน้อยทำให้หมุนเงินตึงขึ้นชั่วคราว แต่การกันไม่พอทำให้ต้องหาเงินกู้หรือเลื่อนจ่ายซัพพลายเออร์ตอนที่ท่านอ่อนแอที่สุด
ข้อมูลภาพรวมของการวางแผนเงินสดรายสัปดาห์ อ่านต่อในประมาณการเงินสด 13 สัปดาห์ ซึ่งช่วยให้เห็นว่าสัปดาห์ไหนเงินที่ใช้ได้จริงไม่พอ หลังหักเงินที่ต้องกันไว้
4. จับคู่เงินมัดจำกับการส่งมอบและต้นทุนงานที่ยังไม่เสร็จอย่างไร
เงินมัดจำควรไหลออกจากบัญชีที่กันไว้ในจังหวะเดียวกับที่งานคืบหน้า ไม่ใช่ในจังหวะที่บริษัทขาดเงิน
- ตั้งงวดงานที่ตรวจสอบได้ เช่น ส่งแบบแล้วลูกค้าอนุมัติ วัสดุเข้าโรงงาน ติดตั้งเสร็จและลูกค้าตรวจรับ หลีกเลี่ยงงวดที่เขียนว่า "เมื่องานคืบหน้าพอสมควร" เพราะตีความต่างกันได้
- ผูกแต่ละงวดกับต้นทุน ประมาณการว่าแต่ละงวดต้องใช้เงินเท่าไร จะได้รู้ว่ามัดจำที่รับมาเพียงพอหรือไม่ และงวดไหนต้องใช้เงินจากแหล่งอื่น
- ปล่อยเงินเมื่อมีเอกสารยืนยัน เช่น ใบตรวจรับงาน ใบส่งมอบ ถ้าลูกค้ายังไม่ลงนามรับ ให้ดูคู่มือเรื่องลูกค้าไม่เซ็นรับงานแล้วออกใบแจ้งหนี้ไม่ได้
- ติดตามงานระหว่างทำ งานที่ทำไปแล้วบางส่วนแต่ยังไม่ส่งมอบมีต้นทุนจมอยู่ ให้เทียบกับยอดรับล่วงหน้าทุกเดือน ถ้าต้นทุนที่จ่ายไปแล้วมากกว่ายอดรับล่วงหน้า แปลว่าท่านกำลังออกทุนให้ลูกค้าก่อน
- เตือนล่วงหน้าเมื่อเงินกันไว้จะไม่พอทำงานให้เสร็จ เพราะต้องเจรจาเปลี่ยนแปลงงานหรือเรียกงวดเพิ่มก่อนที่เงินจะหมด
5. ใช้เงินส่วนที่เกินเพดานอย่างไรให้ไม่เสี่ยง
ส่วนที่เกินเพดานเป็นเงินที่ใช้หมุนได้ แต่ควรมีกติกา
- ใช้จ่ายในเรื่องที่เกี่ยวกับการดำเนินงานปกติ ไม่ใช้เสี่ยงกับสิ่งที่ถอนคืนยาก
- ตรวจยอดเพดานใหม่ทุกครั้งก่อนจ่ายก้อนใหญ่ เช่น เงินปันผล ซื้อสินทรัพย์ หรือคืนเงินกู้ก่อนกำหนด
- ถ้าธนาคารหรือผู้ร่วมทุนขอดูงบ ให้บอกแยกว่ายอดเงินสดเท่าไรเป็นเงินที่ยังเป็นภาระส่งมอบ เพื่อไม่ให้ตัวเลขดูดีกว่าความจริง
- ถ้าผู้ถือหุ้นหรือกรรมการอยากเบิกเงิน ให้ขึ้นกับยอดส่วนเกิน ไม่ใช่ยอดคงเหลือในบัญชี
6. ถ้าโครงการถูกยกเลิก ต้องคืนเงินหรือริบ ดูอะไรบ้าง
เมื่อลูกค้าขอยกเลิก หรือท่านทำงานต่อไม่ได้ ให้ไล่ตามลำดับนี้ และอย่าใช้เงินก้อนนั้นคืนหนี้อื่นก่อนที่จะรู้ผล
- เรียกว่าอะไร ใบเสร็จและสัญญาระบุว่ามัดจำ เงินจอง หรือเงินล่วงหน้า
- ใครเป็นฝ่ายเลิก และเพราะอะไร ลูกค้าเปลี่ยนใจ ลูกค้าผิดเงื่อนไข ท่านส่งมอบไม่ได้ หรือเหตุสุดวิสัย ผลต่างกัน
- สัญญาเขียนเรื่องคืนหรือริบไว้อย่างไร มาตรา 378 เป็นหลักเมื่อไม่ได้ตกลงเป็นอย่างอื่น ถ้าสัญญากำหนดไว้แล้ว ให้ดูตามข้อสัญญาก่อน และตรวจว่าข้อนั้นเหมาะสมพอที่จะบังคับได้หรือไม่ โดยเฉพาะกับลูกค้าผู้บริโภค
- ท่านจ่ายต้นทุนไปแล้วเท่าไรเพื่องานนี้ รวบรวมใบสั่งซื้อ ใบแจ้งหนี้ซัพพลายเออร์ ใบลงเวลางาน และงานที่ส่งแล้ว เพื่อแสดงว่าส่วนที่ขอหักมีจริง
- แจ้งเป็นหนังสือ ระบุยอดที่รับ ส่วนที่คืน ส่วนที่หักพร้อมเหตุผล และกำหนดวันที่จะโอนคืน
- โอนคืนจากเงินที่กันไว้ ถ้าท่านกันเงินไว้ตามส่วนที่ 3 ท่านจะคืนได้ตามกำหนดโดยไม่กระทบเงินหมุน
- ทำเอกสารภาษีให้ตรงกับความจริง เช่น ใบลดหนี้หรือการแก้เอกสารที่ออกไปแล้ว ให้นักบัญชีเป็นผู้ตรวจ
ถ้าลูกค้ากับท่านเห็นต่างเรื่องยอดที่หักหรือคืน อย่าหยุดสื่อสาร ให้รวบรวมเอกสารตามข้อ 4 แล้วหารือกับทนายก่อนตอบหรือก่อนถูกทวง
สำหรับธุรกิจที่รับเงินล่วงหน้าเป็นคอร์สหรือแพ็กเกจ แล้วต้องปิดกิจการหรือหยุดให้บริการ ดูตัวอย่างที่เกี่ยวข้องในคอร์สล่วงหน้ากรณีคลินิกปิด
7. ภาษีของเงินมัดจำ ต้องรู้แค่ไหนก่อนไปคุยกับนักบัญชี
เรื่องนี้ขึ้นอยู่กับประเภทของรายการ จึงขอไม่ให้ตัวเลขหรือสรุปแทนนักบัญชี สิ่งที่ควรเตรียมไปถามมีดังนี้
- เงินก้อนนี้เป็นมัดจำที่อาจริบหรือคืน หรือเป็นค่างวดล่วงหน้าของสินค้าหรือบริการ
- ธุรกิจของท่านขายสินค้า ให้บริการ หรือรับจ้างทำของ เพราะจังหวะที่ภาษีมูลค่าเพิ่มและการออกใบกำกับภาษีเกิดขึ้นอาจต่างกันตามประเภทรายการ
- ลูกค้าเป็นนิติบุคคลที่อาจหักภาษี ณ ที่จ่ายหรือไม่ และหักในจังหวะรับเงินล่วงหน้าหรือตอนจ่ายเงินส่วนที่เหลือ
- เมื่อโครงการยกเลิกและต้องคืนเงิน เอกสารที่ออกไปแล้วต้องแก้อย่างไร
- ควรออกเอกสารอะไรให้ลูกค้าในวันที่รับเงิน
ให้ถามนักบัญชีหรือผู้สอบบัญชีของท่านก่อนออกใบกำกับภาษีหรือใบเสร็จ และดูข้อมูลภาษีล่าสุดที่กรมสรรพากร สำนักงานกฎหมายไม่ให้ตัวเลขภาษีหรือสรุปว่าต้องเสียเมื่อใด เพราะต้องดูรายการจริง
8. ตัวอย่างสมมติ: งานตกแต่งภายใน 1,000,000 บาท ที่ลูกค้าขอยกเลิกเดือนที่สอง
ตัวอย่างนี้สมมติขึ้นเพื่ออธิบายวิธีคิด ไม่ใช่คดีจริง ตัวเลขทั้งหมดเป็นตัวเลขประกอบ และสัญญาจริงอาจกำหนดผลต่างออกไป
ข้อเท็จจริงสมมติ บริษัทรับงานตกแต่งภายใน มูลค่าสัญญา 1,000,000 บาท สัญญาระบุเงินล่วงหน้า 30 เปอร์เซ็นต์ คือ 300,000 บาท ซึ่งเรียกว่า "เงินล่วงหน้า" ไม่ใช่มัดจำ ในสัญญาเขียนว่าถ้าลูกค้ายกเลิกโดยไม่มีความผิดของบริษัท บริษัทหักต้นทุนที่จ่ายไปแล้วจริงได้ เงินในบัญชีบริษัทก่อนรับเงินล่วงหน้ามี 150,000 บาท
| รายการ | จำนวน (บาท) |
|---|---|
| เงินในบัญชีหลังรับเงินล่วงหน้า | 450,000 |
| ซื้อวัสดุสั่งตัดเฉพาะงานนี้ | 120,000 |
| ค่าแรงและค่าจ้างช่วงที่จ่ายไปแล้ว | 30,000 |
| ต้นทุนที่จ่ายไปแล้วเพื่องานนี้ | 150,000 |
| ส่วนที่ยังเป็นภาระของงานนี้ (300,000 หัก 150,000) | 150,000 |
ถ้าไม่กันเงิน ผู้จัดการเห็นเงินในบัญชี 450,000 บาทในวันแรก จึงจ่ายค่าเช่าและเงินเดือนค้างจากงานอื่นไปราว 250,000 บาท เมื่อลูกค้าขอยกเลิกเดือนที่สอง บริษัทมีเงินเหลือไม่ถึงส่วนที่ต้องคืน
ถ้ากันเงิน บริษัทตั้งเพดานขั้นต่ำของงานนี้เท่ากับส่วนที่ยังเป็นภาระ คือ 150,000 บาท ไว้ในบัญชีแยก รายจ่ายทั่วไปใช้จากเงินเดิมกับเงินส่วนที่ปล่อยแล้วเท่านั้น เมื่อลูกค้ายกเลิก บริษัทคืนเงินล่วงหน้าหักต้นทุนที่จ่ายไปแล้วตามสัญญา ซึ่งในตัวอย่างนี้คือ 300,000 หัก 150,000 เท่ากับ 150,000 บาท พร้อมส่งเอกสารต้นทุนประกอบ และโอนคืนได้ตามกำหนดโดยไม่ต้องหยุดจ่ายซัพพลายเออร์รายอื่น
บทเรียนคือ ตัวเลขที่ควรดูไม่ใช่ยอดเงินในบัญชี แต่คือยอดเงินในบัญชีหักส่วนที่ยังเป็นภาระส่งมอบหรือคืน ส่วนว่าการหักต้นทุนใช้ได้เพียงใดในกรณีจริง ขึ้นอยู่กับสัญญา ข้อเท็จจริง และกฎหมายที่เกี่ยวข้อง
9. เช็กลิสต์ก่อนและหลังรับเงินล่วงหน้า
ก่อนรับเงิน
- ใบเสนอราคาและสัญญาระบุชัดว่าเงินก้อนนี้เรียกว่ามัดจำ เงินจอง หรือค่างวด
- ระบุเงื่อนไขคืนและริบ รวมถึงต้นทุนที่หักได้ ด้วยถ้อยคำที่ตรวจสอบได้
- กำหนดงวดงานหรือการส่งมอบที่เป็นเหตุให้บันทึกเป็นรายได้
- ถามนักบัญชีว่าจะออกเอกสารอะไรในวันรับเงิน
หลังรับเงิน
- เพิ่มรายการในตารางเงินรับล่วงหน้ารายลูกค้า
- โอนส่วนที่ยังเป็นภาระเข้าบัญชีแยก หรือปรับเพดานขั้นต่ำของบัญชีหลัก
- แยกต้นทุนที่จ่ายเพื่องานนี้ออกจากต้นทุนทั่วไป
- ปล่อยเงินเมื่อมีเอกสารส่งมอบหรือตรวจรับ
- ดูยอดรวมเงินที่ยังเป็นภาระทุกสัปดาห์ก่อนอนุมัติจ่ายก้อนใหญ่
เมื่องานถูกยกเลิก
- ตรวจชื่อเรียกเงิน ข้อสัญญา และใครเป็นฝ่ายเลิก
- รวบรวมหลักฐานต้นทุนที่จ่ายไปแล้ว
- แจ้งยอดคืนและยอดหักเป็นหนังสือพร้อมกำหนดโอน
- ให้นักบัญชีตรวจเอกสารภาษีที่ต้องแก้
อย่าเข้าใจผิด
- "เงินเข้าบัญชีแล้ว ก็คือกำไรของเดือนนี้" ไม่จริง เงินล่วงหน้ายังเป็นภาระส่งมอบหรือคืน ยังไม่ใช่เงินที่ท่านหามาได้เมื่อยังไม่ได้ทำงาน
- "เรียกว่ามัดจำแล้ว ริบได้เสมอ" ไม่เสมอไป มาตรา 378 ให้ริบเมื่อฝ่ายที่วางมัดจำเป็นฝ่ายผิดตามที่บัญญัติไว้ และให้คืนเมื่อฝ่ายที่รับมัดจำเป็นฝ่ายผิด ถ้าตกลงไว้เป็นอย่างอื่นก็ต้องดูข้อตกลง
- "กันเงินไว้แล้วจะทำให้บริษัทขาดสภาพคล่อง" การกันเงินทำให้เห็นสภาพคล่องจริงตั้งแต่ต้น ถ้าไม่มีเงินส่วนเกินเหลือ แปลว่าบริษัทพึ่งเงินล่วงหน้าของลูกค้ามาจ่ายค่าใช้จ่ายทั่วไป ซึ่งเป็นสัญญาณที่ควรแก้
- "ต้องเปิดบัญชีแยกทุกครั้ง" ไม่มีข้อบังคับทั่วไปเช่นนั้น บางธุรกิจมีข้อกำหนดเฉพาะหรือสัญญาที่ต้องปฏิบัติ ส่วนที่เหลือเป็นการเลือกวิธีควบคุมให้เหมาะกับขนาดงาน
- "ลูกค้ายกเลิกเอง ท่านเก็บเงินไว้ทั้งก้อนได้" ต้องดูว่าเงินก้อนนั้นเป็นอะไร สัญญาเขียนไว้อย่างไร และการริบหรือหักเกินสมควรหรือไม่ โดยเฉพาะกับผู้บริโภค ควรมีหลักฐานต้นทุนและปรึกษาก่อนยืนยันกับลูกค้า
- "เรื่องภาษีของมัดจำดูจากชื่อเงินก็รู้" ชื่อที่เรียกไม่ใช่ตัวตัดสินเพียงอย่างเดียว ให้นักบัญชีตรวจประเภทรายการจริง
อ่านเพิ่มเติม
- กำไรแต่เงินไม่พอ: วงจรเงินสดและข้อสัญญา
- ประมาณการเงินสด 13 สัปดาห์
- ลูกค้าไม่เซ็นรับงานแล้วออกใบแจ้งหนี้ไม่ได้
- คอร์สล่วงหน้าเมื่อคลินิกปิด
- กำหนดราคาบริการ: เหมาจ่าย รายชั่วโมง รายเดือน
- ใบแจ้งหนี้ที่ลูกค้าธุรกิจยังไม่จ่าย
เงินมัดจำที่รับมาคือเงินของงานที่ยังไม่ส่งมอบ ให้บันทึกแยก กันไว้ และปล่อยตามงานที่ส่งจริง เงินที่เหลือเกินเท่านั้นคือเงินที่ใช้หมุนได้
เราช่วยตรวจและร่างข้อสัญญาเรื่องมัดจำ เงินล่วงหน้า งวดงาน และการยกเลิก รวมถึงประเมินสิทธิคืนหรือริบเมื่อเกิดข้อโต้แย้งกับลูกค้า สำหรับการวางตารางกระแสเงินสดหรือแผนธุรกิจ เราประสานกับนักบัญชีของท่านได้ เราไม่ใช่นักบัญชีหรือที่ปรึกษาภาษี จึงไม่กำหนดตัวเลขภาษีหรือบันทึกบัญชีแทน และไม่สามารถรับรองผลการเจรจากับลูกค้า ค่าบริการขึ้นอยู่กับขั้นของเรื่องและงานที่ต้องทำ ส่งเอกสารให้เราดูก่อน เราจะแจ้งขอบเขตงานและค่าบริการเป็นลายลักษณ์อักษรก่อนเริ่มงาน โทร 092-254-2045 หรือ ส่งรายละเอียดให้เรา ดูเพิ่มเติมที่ บัญชีและภาษี และ แผนธุรกิจ
คู่มือนี้เผยแพร่โดย สำนักงานกฎหมายสุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม — สำนักงานกฎหมายในจังหวัดขอนแก่น ก่อตั้งเมื่อปี 1986 เป็นข้อมูลทั่วไปเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายสำหรับเรื่องใดเรื่องหนึ่งโดยเฉพาะ

