ราคาเหมาเหมาะกับงานแบบไหน และสัญญาต้องระวังอะไร

เหมาะกับงานที่ขอบเขตและผลลัพธ์ชัดตั้งแต่ต้น เช่น งานออกแบบหนึ่งชิ้นหรือการจัดทำเอกสารชุดหนึ่ง ความเสี่ยงคือขอบเขตคลุมเครือจนผู้ให้บริการแบกงานเพิ่มโดยไม่ได้เงิน สัญญาควรระบุสิ่งที่ส่งมอบ จำนวนรอบแก้ไขที่รวมในราคา เกณฑ์ที่ถือว่าเสร็จ และขั้นตอนเมื่อลูกค้าขอเพิ่ม โดยให้ตกลงราคาของงานเพิ่มเป็นลายลักษณ์อักษรก่อนทำ

ชั่วโมงที่ไม่ได้ใช้ในแพ็กเกจรายเดือน ลูกค้าเรียกสะสมหรือขอคืนเงินได้หรือไม่

ขึ้นอยู่กับสิ่งที่ตกลงกันในสัญญา หากไม่เขียนไว้ ลูกค้ามักเข้าใจว่าเป็นสิทธิของตนและเกิดข้อโต้แย้งภายหลัง จึงควรเขียนชัดว่าชั่วโมงไม่ใช้หมดอายุสิ้นเดือน ยกไปได้ในจำนวนที่จำกัด หรือคืนเงินได้ในกรณีใด รวมถึงอธิบายว่าค่าบริการรายเดือนเป็นค่าพร้อมให้บริการหรือเป็นค่าชั่วโมงที่ซื้อล่วงหน้า

เงินมัดจำงานบริการริบได้หรือไม่ถ้าลูกค้ายกเลิก

ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 377 การให้สิ่งใดไว้เป็นมัดจำเป็นพยานหลักฐานว่าสัญญาได้ทำกันขึ้นแล้วและเป็นประกันการปฏิบัติตามสัญญา มาตรา 378 วางหลักว่า หากไม่ตกลงเป็นอย่างอื่น มัดจำให้ส่งคืนหรือใช้เป็นการชำระหนี้บางส่วนเมื่อชำระหนี้ และให้ริบเมื่อฝ่ายที่วางมัดจำละเลยไม่ชำระหนี้หรือถูกเลิกสัญญาเพราะความผิดของตน ดังนั้นควรเขียนให้ชัดว่าเงินก้อนนั้นเป็นมัดจำหรือเป็นเพียงค่างวดล่วงหน้า และกำหนดผลเมื่อลูกค้ายกเลิก

ค่าบริการรายเดือนต้องเก็บ VAT และหัก ณ ที่จ่ายอย่างไร

ขึ้นกับว่าผู้ให้บริการจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มหรือไม่ และผู้จ่ายเป็นนิติบุคคลที่มีหน้าที่หักภาษี ณ ที่จ่ายหรือไม่ อัตราและประเภทเงินได้เป็นไปตามประมวลรัษฎากรและประกาศของกรมสรรพากร จึงควรตรวจกับผู้ทำบัญชี และเขียนในสัญญาว่าราคาที่ตกลงรวมหรือไม่รวม VAT เพื่อไม่ให้เกิดส่วนต่างภายหลัง รวมถึงกำหนดวิธีส่งหนังสือรับรองการหักภาษี

ลูกค้าขอยกเลิกกลางคันในงานราคาเหมา ผู้ให้บริการเรียกเงินส่วนที่ทำไปแล้วได้หรือไม่

ควรกำหนดไว้ในสัญญาให้ชัดว่าลูกค้ายกเลิกได้เมื่อใด และต้องชำระค่างานที่ทำแล้วตามสัดส่วนอย่างไร พร้อมผลของมัดจำ หากไม่มีข้อตกลง ผลขึ้นกับข้อเท็จจริงและประเภทสัญญา เช่น จ้างทำของหรือจ้างแรงงาน ซึ่งมีหลักต่างกัน จึงควรเขียนไว้ล่วงหน้าแทนการไปตีความภายหลัง

ตั้งราคางานบริการ เหมาจ่าย รายชั่วโมง หรือรายเดือน และต้องเขียนในสัญญาอย่างไร

เจ้าของธุรกิจบริการ เช่น เอเจนซี สำนักงานบัญชี ที่ปรึกษา ช่างติดตั้ง หรือผู้พัฒนาระบบ ต้องเลือกวิธีคิดราคาตั้งแต่ใบเสนอราคาแรก จะเหมาจ่ายทั้งงาน คิดรายชั่วโมง หรือเก็บเป็นรายเดือน แต่ละแบบเปลี่ยนความเสี่ยงและกระแสเงินสดของทั้งสองฝ่าย และที่สำคัญคือเปลี่ยนสิ่งที่สัญญาต้องเขียน

ปัญหาจริงมักเกิดตอนลูกค้าขอแก้งานไม่รู้จบในราคาเหมา ตอนลูกค้าถามว่าชั่วโมงเดือนนี้ที่ไม่ได้ใช้หายไปไหน หรือตอนมัดจำที่รับมาถูกเรียกคืนหลังลูกค้ายกเลิก คู่มือนี้พูดถึงวิธีตั้งราคาในมุมที่ต้องปรากฏในสัญญา ไม่ได้พูดเรื่องค่าบริการของสำนักงานกฎหมาย ซึ่งอยู่ในบทความปัจจัยในการเสนอราคาที่ปรึกษากฎหมายรายเดือน

คำตอบหลัก

ไม่มีแบบราคาที่ดีที่สุดสำหรับทุกงาน ให้เลือกตามความชัดเจนของขอบเขตงาน งานที่ขอบเขตชัดเหมาะกับราคาเหมา งานที่ปริมาณไม่แน่นอนเหมาะกับรายชั่วโมง และงานที่ต่อเนื่องเป็นประจำเหมาะกับรายเดือน แต่ไม่ว่าเลือกแบบใด สัญญาต้องเขียนขอบเขต วิธีขอแก้งาน เกณฑ์ส่งมอบ และการเรียกเงินให้ชัด

หลักกฎหมาย ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 377 กำหนดว่าการให้สิ่งใดไว้เป็นมัดจำเป็นพยานหลักฐานว่าสัญญาได้ทำกันขึ้นแล้วและเป็นประกันการปฏิบัติตามสัญญา ส่วนมาตรา 378 วางหลักการคืน การใช้เป็นการชำระหนี้บางส่วน และการริบมัดจำ เมื่อไม่ได้ตกลงกันไว้เป็นอย่างอื่น นอกจากนั้น ภาษีมูลค่าเพิ่มและภาษีหัก ณ ที่จ่ายของค่าบริการเป็นไปตามประมวลรัษฎากร ซึ่งขึ้นกับสถานะการจดทะเบียนและผู้จ่าย

มุมมองเชิงปฏิบัติของเรา ราคาที่ผิดพลาดมักแก้ด้วยสัญญาที่ดีกว่า ไม่ใช่ด้วยการเจรจาใหม่ทุกเดือน เขียนสิ่งที่รวมอยู่ในราคา สิ่งที่ไม่รวม และวิธีคิดเงินเพิ่มไว้ก่อนเริ่มงาน แล้วใช้เอกสารขอแก้งานเป็นลายลักษณ์อักษรทุกครั้ง

1. เลือกแบบราคาตามธรรมชาติของงาน

แบบราคา	เหมาะกับ	ความเสี่ยงหลักของผู้ให้บริการ	ความเสี่ยงหลักของลูกค้า
เหมาจ่าย	ขอบเขตและผลลัพธ์ชัด	ใช้เวลาเกินและแก้งานไม่จบ	ได้งานคุณภาพต่ำถ้าผู้ให้บริการเร่งลดต้นทุน
รายชั่วโมงหรือรายวัน	ปริมาณงานไม่แน่นอน	ลูกค้าจำกัดงบหรือโต้แย้งจำนวนชั่วโมง	งบบานปลายโดยคุมไม่ได้
รายเดือน	งานต่อเนื่อง บำรุงรักษา ให้คำปรึกษา	ลูกค้าเรียกใช้เกินที่ตั้งใจ	จ่ายแม้เดือนนั้นไม่ได้ใช้
ผสม (ค่าตั้งต้นและรายเดือน)	งานที่ต้องติดตั้งแล้วดูแลต่อ	ต้องแยกงานสองช่วงให้ชัด	ผูกพันเป็นเวลานานกว่าที่คิด

เมื่อธุรกิจต้องการเปลี่ยนจากงานครั้งเดียวเป็นรายได้ประจำ ดูจากงานครั้งเดียวเป็นรายได้รายเดือน และเมื่อเลือกงานที่รับเพราะกำไรจริง ดูงานเยอะแต่กำไรน้อย

2. ราคาเหมา: ขอบเขตงานคือราคา

ราคาเหมาไม่ได้ซื้องานทั้งหมดที่ลูกค้านึกถึง แต่ซื้องานที่เขียนไว้ ปัญหาเกิดเมื่อคำว่า "ตามที่คุยกัน" หรือ "จนกว่าลูกค้าพอใจ" เป็นขอบเขต ให้เขียนดังนี้

รายการส่งมอบ ระบุเป็นข้อ ๆ ว่าจะได้อะไร ในรูปแบบใด
เกณฑ์ที่ถือว่าเสร็จ เช่น ผ่านการตรวจรับตามรายการหรือไม่คัดค้านภายในเวลาที่กำหนด
จำนวนรอบแก้ไขที่รวมในราคา เกินจากนั้นคิดตามอัตราที่ตกลงไว้
สิ่งที่ลูกค้าต้องให้ เช่น ข้อมูล เอกสาร การอนุมัติ ภายในกี่วัน และผลของความล่าช้าฝั่งลูกค้าต่อกำหนดส่งและต่อการเรียกเงิน
สิ่งที่ไม่รวม เขียนรายการสิ่งที่มักถูกเข้าใจผิดว่ารวมอยู่ด้วย

ตัวอย่างข้อความเรื่องรอบแก้ไข (ปรับตามงานจริง)
ราคาตามสัญญานี้รวมการแก้ไขงานตามความเห็นของลูกค้าไม่เกินจำนวนรอบที่ระบุในใบเสนอราคา
การแก้ไขเกินจำนวนรอบ หรือการเปลี่ยนแปลงที่อยู่นอกขอบเขตงาน ผู้ให้บริการจะแจ้งประมาณการ
ค่าบริการเพิ่มเป็นหนังสือ และเริ่มดำเนินการเมื่อลูกค้ายืนยันเป็นหนังสือ

เมื่อผู้รับงานไปแบกงานเพิ่มโดยไม่มีหลักฐาน ผู้ให้บริการจะพิสูจน์ได้ยากว่าลูกค้าตกลงจ่ายเพิ่ม ดูงานเยอะแต่กำไรน้อย

3. รายชั่วโมง: บันทึกเวลาและกรอบงบ

ราคารายชั่วโมงดูตรงไปตรงมา แต่เป็นแบบที่เกิดข้อโต้แย้งเรื่องหลักฐานมากที่สุด

วิธีบันทึกเวลา ใครบันทึก ด้วยระบบอะไร ความละเอียดขั้นต่ำเท่าใด (เช่น เป็นช่วงสิบห้านาทีหรือครึ่งชั่วโมง)
การรายงานต่อลูกค้า ส่งรายงานรายสัปดาห์หรือรายเดือน และให้ลูกค้าแย้งภายในกี่วัน หลังจากนั้นถือว่ายอมรับ
งบประมาณสูงสุดและการแจ้งเตือน ตกลงว่าเมื่อใช้ชั่วโมงถึงสัดส่วนหนึ่งของงบ ผู้ให้บริการต้องแจ้งล่วงหน้าก่อนทำต่อ
งานด่วนและนอกเวลา อัตราพิเศษ และใครอนุมัติ
ชั่วโมงเดินทางและค่าใช้จ่ายที่เบิกคืน ระบุว่าคิดหรือไม่ และเบิกด้วยหลักฐานอย่างไร

บริษัทผู้ให้บริการควรเก็บบันทึกเวลาและอีเมลสั่งงานไว้ เพราะถ้าลูกค้าโต้แย้งยอด บันทึกคือหลักฐานหลัก

4. รายเดือน: ซื้ออะไรกันแน่

แพ็กเกจรายเดือนมีสองความหมายที่ต่างกัน และสัญญาต้องเลือก

ค่าพร้อมให้บริการ ลูกค้าจ่ายเพื่อให้ผู้ให้บริการสำรองคนและเวลา แม้เดือนนั้นลูกค้าไม่ได้ใช้ ชั่วโมงที่ไม่ใช้หมดอายุ
ค่าชั่วโมงที่ซื้อล่วงหน้า ลูกค้าจ่ายสำหรับชั่วโมงจำนวนหนึ่ง ชั่วโมงที่ไม่ใช้อาจยกไปหรือคืนเงิน

หากไม่เขียน ลูกค้ามักเข้าใจแบบที่สองและผู้ให้บริการเข้าใจแบบแรก ให้เขียนเรื่องต่อไปนี้

ขอบเขตของแต่ละเดือน รายการงานที่รวม และงานนอกแพ็กเกจที่คิดเพิ่ม
ชั่วโมงหรือคำขอที่ใช้ไม่หมด หมดอายุสิ้นเดือน ยกไปได้ไม่เกินจำนวนที่กำหนด หรือคืนในกรณีใด
การใช้เกินแพ็กเกจ คิดตามอัตราต่อชั่วโมงเท่าใด และต้องได้รับอนุมัติก่อนหรือไม่
ระยะเวลาขั้นต่ำและการต่ออายุ ผูกพันกี่เดือน ต่ออัตโนมัติหรือไม่ และบอกเลิกล่วงหน้าอย่างไร
การปรับราคา ผู้ให้บริการปรับราคาได้เมื่อใดและต้องแจ้งล่วงหน้านานเท่าใด

รายละเอียดเรื่องสัญญาบริการรายเดือน ระดับบริการ และการจำกัดความรับผิด อยู่ในMSA และ SLA สำหรับสัญญาบริการรายเดือน ส่วนเรื่องแบบสมาชิกของซอฟต์แวร์ดูตั้งราคา SaaS และสัญญาแบบสมาชิก

5. การเปลี่ยนแปลงงานและงานเพิ่ม (change request)

ทุกแบบราคาต้องมีขั้นตอนเดียวกัน คือเมื่อลูกค้าขอสิ่งใหม่ ให้มีเอกสารสั้น ๆ ที่ตอบสี่ข้อ

ขอเพิ่มหรือเปลี่ยนอะไร
กระทบกำหนดส่งอย่างไร
ค่าบริการเพิ่มเท่าใด (เขียนจำนวนจริงในเอกสารนั้น)
ใครอนุมัติฝั่งลูกค้า และอนุมัติด้วยช่องทางใด

ต้องกำหนดว่าผู้ใดมีอำนาจอนุมัติแทนลูกค้า ถ้าลูกค้าเป็นบริษัท ผู้ที่สั่งงานทางไลน์อาจไม่ใช่ผู้มีอำนาจจ่ายเงิน ควรให้ผู้มีอำนาจอนุมัติหรือยืนยันตามระดับที่ตกลงไว้ ดูใครผูกพันบริษัทได้ เมื่อข้อตกลงเสียงเดียวเกิดจากพนักงานระดับล่าง

6. มัดจำและงวดเงิน (มาตรา 377 และ 378)

งานบริการควรเก็บเงินเป็นงวดตามความคืบหน้า แทนการรอปิดงาน เพื่อไม่แบกต้นทุนทั้งโครงการ แนวคิดเรื่องกระแสเงินสดอยู่ที่กำไรแต่เงินไม่พอ

เงินที่รับล่วงหน้ามีสองความหมายทางกฎหมายที่ต่างกัน

มัดจำ ตามมาตรา 377 เป็นการให้ไว้เมื่อเข้าทำสัญญา เป็นพยานหลักฐานว่าสัญญาเกิดขึ้นและเป็นประกันการปฏิบัติตามสัญญา มาตรา 378 วางหลักเมื่อไม่ตกลงเป็นอย่างอื่น ให้ส่งคืนหรือใช้เป็นการชำระหนี้บางส่วนเมื่อชำระหนี้ ให้ริบเมื่อฝ่ายที่วางมัดจำละเลยไม่ชำระหนี้หรือถูกเลิกสัญญาเพราะความผิดของตน และให้ส่งคืนเมื่อฝ่ายที่รับมัดจำละเลยไม่ชำระหนี้
เงินงวดล่วงหน้า คือการชำระค่าบริการส่วนหนึ่งตามกำหนดเวลาที่ตกลง ไม่ได้มีหน้าที่ประกันการปฏิบัติสัญญาโดยตัวมันเอง

ดังนั้นควรเขียนในสัญญาและใบเสร็จว่าเงินก้อนแรกคือ "มัดจำ" หรือ "ค่าบริการงวดที่ 1" พร้อมผลเมื่อลูกค้ายกเลิกกลางคัน และเมื่อผู้ให้บริการเป็นฝ่ายผิด ตัวบทเป็นหลักทั่วไปเมื่อไม่ได้ตกลงไว้ การกำหนดเองในสัญญาจึงสำคัญ และหากข้อตกลงริบสูงเกินสมควร ศาลอาจใช้อำนาจพิจารณาตามหลักเรื่องเบี้ยปรับ จึงไม่ควรตั้งสูงเกินความเสียหายที่คาดได้จริง

7. VAT และภาษีหัก ณ ที่จ่าย (ไม่ระบุอัตราในคู่มือนี้)

ประเด็นที่ควรเขียนและตรวจกับผู้ทำบัญชี

ราคารวมหรือไม่รวม VAT หากผู้ให้บริการจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่ม ควรเขียนชัดในใบเสนอราคาและสัญญา เพื่อไม่ให้ผู้ให้บริการต้องแบกภาษีภายหลัง
จังหวะการออกใบกำกับภาษีของงานบริการ จุดความรับผิดในการเสียภาษีมูลค่าเพิ่มของบริการมักผูกกับการรับชำระเงิน ตรวจประมวลรัษฎากรและแนวปฏิบัติของกรมสรรพากรกับผู้ทำบัญชี แล้วให้ใบกำกับภาษีออกตรงรอบ
ภาษีหัก ณ ที่จ่าย เมื่อลูกค้าเป็นนิติบุคคลที่มีหน้าที่หักภาษี ผู้ให้บริการจะได้รับเงินน้อยกว่ายอดตามใบแจ้งหนี้ เขียนในสัญญาให้ชัดว่าลูกค้าต้องส่งหนังสือรับรองการหักภาษีภายในเวลาที่กำหนด เพื่อให้ผู้ให้บริการนำไปใช้เป็นเครดิตภาษี
ลูกค้าต่างประเทศ อาจใช้อัตราภาษีมูลค่าเพิ่มต่างจากปกติหากเข้าเงื่อนไข ดูให้บริการลูกค้าต่างประเทศ VAT ศูนย์

อัตราและเงื่อนไขอ้างอิงจากประมวลรัษฎากรและประกาศล่าสุดของกรมสรรพากร ซึ่งเปลี่ยนแปลงได้ จึงควรตรวจกับผู้ทำบัญชีก่อนใช้

8. เลิกกลางคัน ชำระช้า และการใช้เกินขอบเขต

สามเรื่องที่ควรมีในสัญญาทุกแบบ

การยกเลิกกลางคัน ลูกค้าต้องจ่ายค่างานที่ทำแล้วตามสัดส่วนหรือตามความคืบหน้าอย่างไร ผู้ให้บริการต้องส่งมอบผลงานระหว่างทางหรือไม่ และเงินมัดจำจัดการอย่างไร
การชำระล่าช้า กำหนดวันครบกำหนด ผลของการล่าช้า และสิทธิพักการให้บริการเมื่อค้างชำระ หากลูกค้าไม่จ่าย ดูใบแจ้งหนี้ค้างชำระจากลูกค้าธุรกิจ
การใช้เกินขอบเขต ผลงานที่ส่งมอบแล้วแต่ยังไม่ได้ชำระค่าบริการ ลิขสิทธิ์หรือสิทธิใช้งานยังเป็นของผู้ให้บริการจนกว่าชำระเงินครบ เป็นข้อที่ควรเขียนไว้ชัด

9. ตัวอย่างสมมติเพื่อเลือกแบบราคา

สมมติว่าเอเจนซีออกแบบเว็บไซต์ได้รับงานจากลูกค้า ๓ ราย รายแรกต้องการเว็บไซต์หนึ่งชุดที่แบบชัดเจน รายที่สองต้องการปรับปรุงระบบเดิมโดยยังไม่รู้ขอบเขต รายที่สามต้องการดูแลเว็บไซต์ทุกเดือน

รายแรกใช้ราคาเหมา พร้อมระบุหน้า จำนวนรอบแก้ไข และงวดเงิน
รายที่สองเริ่มด้วยการประเมินแบบรายชั่วโมงในกรอบงบที่ตกลง แล้วเปลี่ยนเป็นราคาเหมาเมื่อขอบเขตชัด
รายที่สามใช้ราคารายเดือน โดยกำหนดงานประจำที่รวม ช่องทางแจ้งปัญหา และชั่วโมงงานเพิ่มที่คิดแยก

ตัวอย่างนี้เป็นสมมติ เพื่อแสดงว่าแต่ละแบบราคาเรียกร้องข้อสัญญาต่างกัน ไม่ใช่คำแนะนำเฉพาะราย

10. เช็กลิสต์ก่อนส่งใบเสนอราคา

อ่านเพิ่มเติม

MSA และ SLA สำหรับสัญญาบริการรายเดือน สำหรับสัญญากรอบและระดับบริการ
จากงานครั้งเดียวเป็นรายได้รายเดือน เมื่อต้องการย้ายโมเดลรายได้
งานเยอะแต่กำไรน้อย เพื่อเลือกงานที่คุ้ม
ตั้งราคา SaaS และสัญญาแบบสมาชิก เมื่อบริการเป็นซอฟต์แวร์
ใบแจ้งหนี้ค้างชำระจากลูกค้าธุรกิจ เมื่อลูกค้าไม่จ่าย
ให้บริการลูกค้าต่างประเทศ VAT ศูนย์ สำหรับลูกค้านอกประเทศ

ราคางานบริการจะปลอดภัยเมื่อขอบเขต การขอแก้งาน เงินมัดจำ และภาษีถูกเขียนไว้ในสัญญาก่อนเริ่มงาน ไม่ใช่ตัวเลขราคาเพียงอย่างเดียว

เราร่างและตรวจสัญญาบริการ ใบเสนอราคา และเอกสารขอแก้งานให้ธุรกิจบริการ ให้ขอบเขตและเงื่อนไขการจ่ายเงินตรงกับแบบราคาที่ท่านเลือก ปรึกษาเบื้องต้น โทร 092-254-2045 หรือ ส่งรายละเอียดให้เรา ดูเพิ่มเติมที่ สัญญาและเอกสาร และ ภาษีและบัญชี

คู่มือนี้เผยแพร่โดย สำนักงานกฎหมายสุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม — สำนักงานกฎหมายในจังหวัดขอนแก่น ก่อตั้งเมื่อปี 1986 เป็นข้อมูลทั่วไปเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายสำหรับเรื่องใดเรื่องหนึ่งโดยเฉพาะ