พ่อแม่ได้รับการวินิจฉัยว่าสมองเสื่อมแล้ว เอกสารที่เซ็นไปทั้งหมดเป็นโมฆะหรือไม่

ไม่ใช่โดยอัตโนมัติ ผู้บรรลุนิติภาวะมีความสามารถตามกฎหมายจนกว่าศาลจะสั่งให้เป็นคนไร้ความสามารถ การวินิจฉัยโรคเป็นพยานหลักฐานเรื่องสภาพจิต แต่สิ่งที่ศาลดูคือผู้นั้นเข้าใจเรื่องที่ทำอยู่หรือไม่ในขณะลงนาม ดูหัวข้อ 1 และ 2

ถ้าศาลยังไม่สั่งให้พ่อแม่เป็นคนไร้ความสามารถ นิติกรรมที่ท่านทำจะถูกยกเลิกได้เมื่อไร

ตามมาตรา 30 นิติกรรมของบุคคลวิกลจริตที่ศาลยังไม่สั่งเป็นคนไร้ความสามารถจะเป็นโมฆียะต่อเมื่อทำในขณะที่จริตวิกลอยู่ และคู่กรณีอีกฝ่ายรู้ว่าผู้ทำเป็นคนวิกลจริตด้วย ต้องครบทั้งสองข้อ ดูหัวข้อ 2

ใครร้องขอให้ศาลสั่งให้พ่อแม่เป็นคนไร้ความสามารถได้

มาตรา 28 ให้สิทธิคู่สมรส ผู้บุพการี ผู้สืบสันดาน ผู้ปกครองหรือผู้พิทักษ์ ผู้ซึ่งปกครองดูแลบุคคลนั้นอยู่ และพนักงานอัยการ เมื่อศาลสั่งแล้วต้องมีผู้อนุบาลและคำสั่งต้องประกาศในราชกิจจานุเบกษา ดูหัวข้อ 3

หนังสือมอบอำนาจที่พ่อแม่ทำไว้ยังใช้ได้ไหมเมื่ออาการหนักขึ้น

มาตรา 826 ให้สัญญาตัวแทนระงับเมื่อคู่สัญญาฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งตาย หรือตกเป็นผู้ไร้ความสามารถ หรือล้มละลาย เว้นแต่จะขัดกับข้อสัญญาหรือสภาพแห่งกิจการนั้น ดังนั้นโดยทั่วไปเมื่อศาลสั่งให้ผู้มอบอำนาจเป็นคนไร้ความสามารถ ความเป็นตัวแทนก็ระงับ หนังสือมอบอำนาจจึงไม่ใช่แผนระยะยาว ดูหัวข้อ 5

พินัยกรรมที่พ่อแม่ทำหลังเริ่มมีอาการหลงลืมใช้ได้หรือไม่

ขึ้นกับว่าศาลมีคำสั่งแล้วหรือยัง มาตรา 1704 ระบุว่าพินัยกรรมที่ผู้ถูกศาลสั่งเป็นคนไร้ความสามารถทำเป็นโมฆะ ส่วนพินัยกรรมของผู้ถูกอ้างว่าวิกลจริตแต่ศาลยังไม่สั่ง จะเสียเปล่าก็แต่เมื่อพิสูจน์ได้ว่าในเวลาทำนั้นผู้ทำจริตวิกลอยู่ ดูหัวข้อ 6

ผู้อนุบาลขายที่ดินของพ่อแม่ได้เลยหรือไม่

ไม่ควรถือว่าได้เลย มาตรา 1598/18 ให้นำบทบัญญัติเรื่องผู้ปกครองมาใช้โดยอนุโลมแก่ผู้อนุบาลบางกรณี และมาตรา 1598/3 กับ 1574 กำหนดว่านิติกรรมบางประเภท เช่น ขายหรือจำนองอสังหาริมทรัพย์ ให้กู้ยืมเงิน ให้โดยเสน่หา ประนีประนอมยอมความ ต้องได้รับอนุญาตจากศาลก่อน ควรตรวจตัวคำสั่งแต่งตั้งและขอคำปรึกษาก่อนทำ ดูหัวข้อ 4

พ่อแม่เริ่มหลงลืม จัดการทรัพย์สิน หนังสือมอบอำนาจ และพินัยกรรมอย่างไร เมื่อไรต้องไปศาล

คำตอบหลัก

พ่อแม่ที่เริ่มหลงลืมยังเป็นบุคคลที่มีความสามารถตามกฎหมายเต็มที่ จนกว่าศาลจะมีคำสั่งให้เป็นคนไร้ความสามารถหรือคนเสมือนไร้ความสามารถ ใบวินิจฉัยของแพทย์ไม่ได้ทำให้เอกสารทุกฉบับเป็นโมฆะ สิ่งที่ตัดสินความสำคัญของนิติกรรมแต่ละฉบับคือสภาพความเข้าใจของท่านในขณะลงนาม และเรื่องนี้ต้องพิสูจน์ด้วยหลักฐาน

ช่วงที่อาการยังเบา เป็นช่วงที่ทำสิ่งต่าง ๆ ได้ดีที่สุด ทั้งทำพินัยกรรมให้ถูกแบบ ทำหนังสือมอบอำนาจเฉพาะเรื่อง จัดทำบัญชีทรัพย์สิน และเก็บหลักฐานว่าท่านเข้าใจสิ่งที่เซ็น แต่หนังสือมอบอำนาจใช้เป็นแผนระยะยาวไม่ได้ เพราะสัญญาตัวแทนระงับเมื่อผู้มอบอำนาจตายหรือตกเป็นผู้ไร้ความสามารถ (มาตรา 826)

เมื่ออาการถึงขั้นที่ท่านจัดการเงินและทรัพย์สินเองไม่ได้ ทางที่มั่นคงคือให้ญาติที่มีสิทธิร้องขอต่อศาลให้สั่งเป็นคนไร้ความสามารถและตั้งผู้อนุบาลตามมาตรา 28 ถ้าอาการเบากว่านั้น ศาลอาจสั่งให้เป็นคนเสมือนไร้ความสามารถตามมาตรา 32 ซึ่งยังทำนิติกรรมทั่วไปได้เอง แต่นิติกรรมสำคัญบางประเภทต้องได้รับความยินยอมจากผู้พิทักษ์ก่อน

1. การวินิจฉัยโรคกับความสามารถตามกฎหมายต่างกันอย่างไร

เรื่อง	การวินิจฉัยทางการแพทย์	สถานะตามกฎหมาย
ใครเป็นผู้กำหนด	แพทย์ ตามอาการและการทดสอบ	ศาล โดยคำสั่งตามมาตรา 28 หรือ 32
ผลต่อเอกสาร	เป็นพยานหลักฐานเรื่องสภาพจิต	คำสั่งศาลเปลี่ยนสถานะของบุคคลและต้องประกาศในราชกิจจานุเบกษา
ระดับ	มีหลายระยะ อาการขึ้นลงได้ตามช่วงเวลา	มีสองสถานะคือ ไร้ความสามารถ และเสมือนไร้ความสามารถ นอกนั้นถือว่ามีความสามารถ
จุดที่ศาลดู	ผลตรวจ ประวัติการรักษา	ความเข้าใจในเรื่องที่ทำ ณ เวลาลงนาม

ผู้ป่วยบางรายมีช่วงที่แจ่มใสและช่วงที่สับสนสลับกัน เอกสารที่ลงนามในช่วงแจ่มใสจึงอาจสมบูรณ์ได้แม้ผู้นั้นเป็นโรคอยู่ ในทางกลับกัน เอกสารที่ลงนามในช่วงที่สับสนหนักอาจถูกโต้แย้งได้แม้ยังไม่มีคำสั่งศาล คำถามที่ควรถามทุกครั้งจึงเป็น "ท่านเข้าใจอะไรในวันที่เซ็น" ไม่ใช่ "ท่านเป็นโรคอะไร"

2. ถ้าศาลยังไม่มีคำสั่ง นิติกรรมที่พ่อแม่ทำจะถูกยกเลิกได้เมื่อไร

มาตรา 30 วางเงื่อนไขไว้สองข้อ นิติกรรมของบุคคลวิกลจริตซึ่งศาลยังมิได้สั่งให้เป็นคนไร้ความสามารถ จะเป็นโมฆียะก็ต่อเมื่อ

ทำในขณะที่บุคคลนั้นจริตวิกลอยู่ และ
คู่กรณีอีกฝ่ายหนึ่งรู้ด้วยว่าผู้ทำเป็นคนวิกลจริต

ต้องครบทั้งสองข้อ ผลที่ตามมา

การเรียกร้องให้เอกสารเสียไปไม่ใช่แค่พิสูจน์ว่า "ท่านสับสน" ต้องพิสูจน์ด้วยว่าอีกฝ่ายรู้ เช่น ผู้ซื้อ ผู้รับโอน ธนาคาร หรือเครือญาติที่อยู่ในเหตุการณ์
ถ้าอีกฝ่ายไม่รู้และไม่มีเหตุให้ต้องรู้ นิติกรรมอาจยังคงผูกพัน แม้ผู้ทำจะจริตวิกลจริง
ถ้าลูกหลานเป็นคู่กรณีเอง และอยู่ดูแลท่านใกล้ชิด การอ้างว่า "ไม่รู้ว่าท่านหลงลืม" จะรับฟังได้ยาก

โมฆียะหมายถึงนิติกรรมสมบูรณ์จนกว่าจะมีการบอกล้าง ไม่ใช่เสียเปล่าโดยอัตโนมัติ การบอกล้างมีผู้มีสิทธิและระยะเวลาตามกฎหมาย ให้ตรวจก่อนลงมือ

3. ศาลสั่งให้เป็นคนไร้ความสามารถหรือเสมือนไร้ความสามารถ ต่างกันอย่างไร ใครร้องได้

หัวข้อ	คนไร้ความสามารถ	คนเสมือนไร้ความสามารถ
บทบัญญัติ	มาตรา 28	มาตรา 32
เหตุ	วิกลจริต	กายพิการ จิตฟั่นเฟือนไม่สมประกอบ ประพฤติสุรุ่ยสุร่ายเสเพลเป็นอาจิณ ติดสุรายาเมา หรือเหตุอื่นทำนองเดียวกัน จนไม่สามารถจัดการงานเองได้ หรือจัดการไปในทางที่อาจเสื่อมเสียแก่ทรัพย์สินของตนหรือครอบครัว
ผู้ดูแล	ผู้อนุบาล	ผู้พิทักษ์
ผลต่อนิติกรรม	นิติกรรมที่ทำเองเป็นโมฆียะ (มาตรา 29)	ทำเองได้ แต่การตามมาตรา 34 เช่น ลงทุน กู้ยืม ให้โดยเสน่หา ได้มาหรือปล่อยไปซึ่งสิทธิในอสังหาริมทรัพย์ ประนีประนอมยอมความ ต้องได้รับความยินยอมของผู้พิทักษ์ก่อน ถ้าฝ่าฝืนเป็นโมฆียะ
การประกาศ	ประกาศในราชกิจจานุเบกษา	ประกาศในราชกิจจานุเบกษา

ผู้ร้องขอตามมาตรา 28 ได้แก่ คู่สมรส ผู้บุพการี (บิดามารดา ปู่ย่า ตายาย ทวด) ผู้สืบสันดาน (ลูก หลาน เหลน ลื่อ) ผู้ปกครองหรือผู้พิทักษ์ ผู้ซึ่งปกครองดูแลบุคคลนั้นอยู่ และพนักงานอัยการ มาตรา 32 ให้บุคคลกลุ่มเดียวกันนี้ร้องขอได้

คำร้องมักต้องมีใบรับรองแพทย์หรือผลการตรวจ ประวัติการรักษา พยานที่รู้จักผู้ป่วย และข้อมูลทรัพย์สินที่ต้องจัดการ ศาลอาจไต่สวนสภาพของผู้ป่วยและตรวจว่าผู้ที่เสนอเป็นผู้อนุบาลเหมาะสมหรือไม่ รายละเอียดการยื่น ศาลที่มีเขตอำนาจ และระยะเวลา ให้ตรวจกับข้อเท็จจริงของแต่ละราย

4. ผู้อนุบาลทำอะไรได้ และเมื่อใดต้องขออนุญาตศาล

ผู้อนุบาลเป็นผู้แทนของผู้ที่ศาลสั่งให้เป็นคนไร้ความสามารถ ใช้จ่ายเพื่อการดูแลผู้ป่วย จัดการทรัพย์สิน และทำนิติกรรมแทนได้ภายในขอบเขตที่กฎหมายและคำสั่งศาลกำหนด

กฎหมายไม่ได้ให้อำนาจเด็ดขาด มาตรา 1598/18 ให้นำบทบัญญัติเรื่องสิทธิและหน้าที่ของผู้ปกครองมาใช้โดยอนุโลมในกรณีที่ผู้อนุบาลเป็นบุคคลอื่นซึ่งไม่ใช่บิดามารดาหรือคู่สมรส (เช่น ลูกที่ดูแลพ่อแม่) และมาตรา 1598/3 กำหนดให้ผู้ปกครองอยู่ภายใต้มาตรา 1574 โดยอนุโลม มาตรา 1574 ระบุนิติกรรมเกี่ยวกับทรัพย์สินที่ต้องได้รับอนุญาตจากศาลก่อน เช่น

ขาย แลกเปลี่ยน ขายฝาก จำนอง ปลดจำนอง อสังหาริมทรัพย์หรือสังหาริมทรัพย์ที่อาจจำนองได้
ให้เช่าอสังหาริมทรัพย์เกินสามปี
ให้กู้ยืมเงิน
ให้โดยเสน่หา เว้นแต่เป็นการพอสมควรแก่ฐานานุรูปเพื่อการกุศล การสังคม หรือตามหน้าที่ธรรมจรรยา
ประกันหนี้ในทางที่อาจให้ผู้นั้นต้องรับภาระ
ประนีประนอมยอมความ หรือมอบข้อพิพาทให้อนุญาโตตุลาการ

การนำมาตราเหล่านี้มาใช้กับผู้ใหญ่ที่อยู่ในความอนุบาลเป็นการใช้โดยอนุโลม ผู้อนุบาลจึงไม่ควรตีความเองว่าเรื่องใดทำได้ ควรอ่านคำสั่งแต่งตั้งและหารือก่อนขายที่ดิน จำนองบ้าน หรือโอนทรัพย์ให้ใคร การทำโดยไม่ได้รับอนุญาตอาจถูกเพิกถอน และผู้อนุบาลอาจถูกเรียกรับผิดหรือถูกร้องถอนจากหน้าที่

5. หนังสือมอบอำนาจ ใช้ได้แค่ไหน และหมดผลเมื่อไร

หนังสือมอบอำนาจทำให้ลูกหลานทำธุรกรรมแทนพ่อแม่ได้ เช่น ถอนเงินจ่ายค่ารักษา ต่อสัญญาเช่า หรือติดต่อหน่วยงาน แต่มีข้อจำกัด

หมดผลเมื่อผู้มอบอำนาจตกเป็นผู้ไร้ความสามารถ มาตรา 826 ให้สัญญาตัวแทนระงับสิ้นไปเมื่อคู่สัญญาฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งตาย ตกเป็นผู้ไร้ความสามารถ หรือล้มละลาย เว้นแต่จะขัดกับข้อสัญญาหรือสภาพแห่งกิจการนั้น ถ้อยคำคือ "ตกเป็นผู้ไร้ความสามารถ" ซึ่งหมายถึงสถานะที่ศาลสั่ง การป่วยหนักโดยยังไม่มีคำสั่งศาลจึงไม่ทำให้สัญญาระงับตามมาตรานี้เองโดยอัตโนมัติ แต่ไม่ได้แปลว่าปลอดภัย เพราะผู้มอบอำนาจต้องมีความเข้าใจในวันที่มอบอำนาจ และอีกฝ่ายอาจปฏิเสธเอกสารที่ดูน่าสงสัย
ตัวแทนถูกจำกัดโดยขอบเขตที่ระบุ ควรเขียนเป็นเรื่อง ๆ เช่น ถอนเงินจากบัญชีนี้ไม่เกินวงเงินที่ตกลง ไม่ควรเขียนกว้างว่า "ทำการแทนทุกอย่าง" ถ้าไม่จำเป็น
ถอนได้ทุกเมื่อ ผู้มอบอำนาจยังถอนตัวแทนได้ (มาตรา 826 วรรคแรก) ถ้าท่านเปลี่ยนใจหรือเกิดความขัดแย้ง
ตัวแทนต้องรายงานและแยกเงิน ใช้เงินของพ่อแม่เพื่อพ่อแม่ ไม่ปะปนกับเงินส่วนตัว และเก็บใบเสร็จ

สรุปคือ หนังสือมอบอำนาจเหมาะกับช่วงต้นและกับธุรกรรมเฉพาะเรื่อง เมื่อสถานการณ์เลื่อนขั้นไปถึงการร้องขอให้ศาลตั้งผู้อนุบาล หนังสือมอบอำนาจจะไม่ใช่เครื่องมือหลักอีกต่อไป

6. พินัยกรรมที่ทำเมื่อเริ่มมีอาการ ใช้ได้หรือไม่

มาตรา 1704 แยกสองกรณี

ผู้ถูกศาลสั่งให้เป็นคนไร้ความสามารถทำพินัยกรรม พินัยกรรมเป็นโมฆะ
ผู้ถูกอ้างว่าเป็นคนวิกลจริตแต่ศาลยังไม่สั่ง ทำพินัยกรรม พินัยกรรมจะเป็นอันเสียเปล่าก็แต่เมื่อพิสูจน์ได้ว่าในเวลาทำพินัยกรรมนั้นผู้ทำจริตวิกลอยู่

ดังนั้น พินัยกรรมที่ทำก่อนมีคำสั่งศาลไม่ได้เสียไปเพราะผู้ทำเป็นโรคสมองเสื่อม ต้องมีผู้พิสูจน์ว่า ณ วันนั้นท่านจริตวิกลจริง ภาระพิสูจน์ตกแก่ฝ่ายที่ต้องการให้พินัยกรรมเสียไป พินัยกรรมที่ทำหลังมีคำสั่งศาลเป็นโมฆะโดยตรง

นอกจากสภาพจิต พินัยกรรมยังต้องทำตามแบบ ตัวอย่างแบบที่ใช้บ่อย

แบบธรรมดา (มาตรา 1656) ทำเป็นหนังสือ ลงวัน เดือน ปี ผู้ทำลงลายมือชื่อต่อหน้าพยานอย่างน้อยสองคนพร้อมกัน และพยานลงลายมือชื่อรับรอง
แบบเขียนเองทั้งฉบับ (มาตรา 1657) ผู้ทำเขียนด้วยมือตนเองทั้งข้อความ วัน เดือน ปี และลายมือชื่อ
แบบเอกสารฝ่ายเมือง (มาตรา 1658) แจ้งข้อความต่อกรมการอำเภอ ต่อหน้าพยานอย่างน้อยสองคน เจ้าหน้าที่จดและอ่านให้ฟัง ทุกฝ่ายลงลายมือชื่อ และเจ้าหน้าที่ลงชื่อ ลงวันที่ ประทับตราตำแหน่ง

สำหรับผู้ป่วยที่สภาพจิตอาจถูกโต้แย้งในภายหลัง แบบเอกสารฝ่ายเมืองที่ทำที่ที่ว่าการอำเภอมีข้อดีที่มีเจ้าหน้าที่และพยานอยู่ในขั้นตอน แต่ไม่ได้ทำให้เรื่องสภาพจิตหมดข้อโต้แย้ง เพียงช่วยให้มีผู้เห็นเหตุการณ์ ดูเพิ่มเรื่องการเก็บหลักฐานพินัยกรรมที่ถูกโต้แย้งในคู่มือที่ลิงก์ไว้ท้ายบทความ

7. วันเซ็นเอกสาร ควรเก็บหลักฐานอะไร

หลักฐานเหล่านี้ไม่ใช่เงื่อนไขของกฎหมาย แต่ช่วยให้พิสูจน์ได้ภายหลังว่าท่านเข้าใจ

ใบรับรองหรือบันทึกของแพทย์ในวันเดียวกัน ให้แพทย์ที่รู้จักผู้ป่วยบันทึกว่าในวันนั้นท่านรู้วัน รู้ว่ากำลังทำอะไร และรู้ทรัพย์สินหลักของตน
พยานที่เป็นกลาง เลือกคนที่ไม่ได้รับประโยชน์ตามพินัยกรรม เช่น เพื่อนบ้านหรือเจ้าหน้าที่ ไม่ใช่ลูกที่ได้ส่วนแบ่งมากขึ้น
ให้ท่านบอกเหตุผลด้วยคำพูดของท่านเอง ว่าจะแบ่งทรัพย์อย่างไรและเพราะอะไร บันทึกสิ่งที่ท่านพูดเอง ไม่ใช่ให้ลูกเป็นผู้พูดแทน
วิดีโอ บันทึกต่อเนื่องไม่ตัดต่อ ถามคำถามปลายเปิด เช่น มีทรัพย์สินอะไรบ้าง มีลูกกี่คน ใครจะได้อะไร วิดีโอเป็นหลักฐานประกอบ ไม่ใช่ตัวพินัยกรรม (ดูคู่มือเรื่องพินัยกรรมในรูปไฟล์หรือวิดีโอ)
ไม่ให้ผู้ที่ได้ประโยชน์อยู่ในห้อง ระหว่างที่ท่านบอกเจตนา
ทำในช่วงเวลาที่ท่านดีที่สุดของวัน เช่น ช่วงเช้า ถ้าอาการแย่ลงตอนเย็น
เก็บต้นฉบับและสำเนาไว้หลายที่ และจดว่าใครรู้ที่เก็บ

8. ทางเลือกตามระยะอาการ

ระยะ	ลักษณะ	ทางเลือก	ข้อควรระวัง
ต้น	ยังตัดสินใจเรื่องเงินและทรัพย์สินได้ มีหลงลืมบ้าง	ทำพินัยกรรมให้ถูกแบบ พร้อมหลักฐานตามหัวข้อ 7 หนังสือมอบอำนาจเฉพาะเรื่อง จัดทำบัญชีทรัพย์สินและรายชื่อบัญชี ตั้งผู้จัดการมรดกในพินัยกรรม ปรึกษาเรื่องการเปิดบัญชีร่วมหรือการจัดการร่วมกัน	บัญชีร่วมไม่ได้ทำให้เงินเป็นของลูกโดยอัตโนมัติ และการโอนทรัพย์ให้ลูกก่อนอาจกระทบพี่น้องคนอื่นหรือถูกโต้แย้ง
กลาง	สับสนเป็นช่วง ๆ จัดการเงินเองลำบาก	ประเมินว่าร้องขอให้ศาลสั่งเป็นคนเสมือนไร้ความสามารถหรือไร้ความสามารถ ทำเอกสารสำคัญเฉพาะในช่วงแจ่มใสพร้อมหลักฐาน	เอกสารในช่วงนี้มีความเสี่ยงถูกโต้แย้งสูงสุด ควรเก็บหลักฐานเข้ม
หนัก	แยกคนหรือเงินไม่ได้ ตัดสินใจเรื่องทรัพย์สินเองไม่ได้	ร้องขอให้ศาลสั่งเป็นคนไร้ความสามารถและตั้งผู้อนุบาลตามมาตรา 28	ไม่ควรให้ใครเซ็นแทนหรือจับมือเซ็น หนังสือมอบอำนาจที่ทำเมื่อสภาพจิตไม่เอื้อเสี่ยงถูกล้ม
มีข้อพิพาทในหมู่พี่น้อง	ไม่เห็นด้วยว่าใครควรดูแลหรือใครควรเป็นผู้อนุบาล	ยื่นคำร้องต่อศาลให้พิจารณาตัวผู้อนุบาลที่เหมาะสม บัญชีรายรับรายจ่ายโปร่งใส ทางเลือกการไกล่เกลี่ย	ศาลจะดูความเหมาะสมและประโยชน์ของผู้ป่วย ไม่ใช่ลำดับการเกิด

9. ธนาคารและสำนักงานที่ดิน

ธนาคารมีระเบียบภายในของตนเองเกี่ยวกับบัญชีของผู้สูงอายุที่สภาพจิตมีปัญหา บางแห่งอาจขอเอกสารเพิ่ม เช่น คำสั่งศาลตั้งผู้อนุบาล หรือไม่ยอมรับหนังสือมอบอำนาจที่ดูผิดปกติ ควรสอบถามสาขาที่เปิดบัญชีว่าต้องใช้เอกสารอะไรก่อนจะถึงวันที่ต้องใช้

สำนักงานที่ดินก็อาจตรวจเอกสารแสดงอำนาจของผู้ทำแทน ถ้าเป็นการโอนทรัพย์ของผู้ที่ศาลสั่งเป็นคนไร้ความสามารถ ผู้อนุบาลอาจต้องแสดงคำสั่งแต่งตั้งและคำสั่งอนุญาตของศาลตามประเภทนิติกรรม ควรสอบถามเจ้าหน้าที่ก่อนนัดวันโอน เพราะแนวปฏิบัติแต่ละสำนักงานอาจต่างกันเล็กน้อย

ข้อเท็จจริงที่ควรเตรียมเมื่อไปติดต่อ ได้แก่ สำเนาบัตรของผู้ป่วยและผู้ดำเนินการ ทะเบียนบ้าน เอกสารสิทธิ์ที่ดิน สมุดบัญชี และหลักฐานความสัมพันธ์

10. พี่น้องขัดแย้ง และความโปร่งใส

เรื่องที่พาครอบครัวไปศาลจริง ๆ มักไม่ใช่โรค แต่เป็นความไม่ไว้ใจเรื่องเงิน

ตกลงกันเรื่องผู้ดูแลหลัก และแจ้งพี่น้องทุกคนก่อนยื่นคำร้อง
ทำบัญชีรับจ่าย เงินของพ่อแม่ใช้เพื่อพ่อแม่ ค่ารักษา ค่าพยาบาล ค่าอาหาร เก็บใบเสร็จและสรุปรายเดือนส่งให้พี่น้อง
แยกบัญชี อย่าปะปนกับเงินส่วนตัว
อย่าโอนทรัพย์ให้ตนเอง โดยอ้างว่าพ่อแม่ยกให้ ถ้าไม่มีหลักฐานชัดและไม่แจ้งพี่น้อง จะถูกสงสัยทันที
ถ้าสงสัยว่าพี่น้องเอาเปรียบ เก็บหลักฐาน ตรวจสมุดบัญชี และพิจารณาร้องต่อศาลให้ตั้งผู้อนุบาลที่เป็นกลาง หรือร้องขอให้ถอดถอนผู้อนุบาลที่ไม่เหมาะสม

11. ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

เข้าใจว่าพ่อแม่ได้รับวินิจฉัยโรคแล้ว เอกสารทั้งหมดเสียไปโดยอัตโนมัติ ความจริงต้องดูสภาพ ณ วันลงนามและเงื่อนไขตามมาตรา 30 และ 1704
เชื่อว่าพ่อแม่ทำเองได้ทุกอย่างจนวันสุดท้าย แล้วไม่ทำอะไรเลยจนต้องร้องศาลในภาวะฉุกเฉิน
ใช้หนังสือมอบอำนาจเป็นแผนระยะยาว ทั้งที่สัญญาตัวแทนระงับเมื่อผู้มอบอำนาจตกเป็นผู้ไร้ความสามารถ
ให้ลูกที่ได้ประโยชน์ตามพินัยกรรมเป็นผู้พาไปทำและอยู่ในห้อง
ให้ผู้ป่วยเซ็นเอกสารทุกฉบับโดยไม่อธิบายเนื้อหา
ผู้อนุบาลขายหรือจำนองทรัพย์โดยไม่ตรวจว่าต้องขออนุญาตศาลหรือไม่
ปะปนเงินพ่อแม่กับเงินตนเอง ไม่เก็บใบเสร็จ
ทำพินัยกรรมใหม่หลายฉบับในช่วงอาการแย่ลง ทำให้ฉบับหลังขัดฉบับแรกและเกิดข้อโต้แย้ง

12. เช็กลิสต์

จดอาการ วันที่ และการรักษา ขอผลตรวจหรือใบรับรองแพทย์ที่เป็นปัจจุบัน
ทำบัญชีทรัพย์สิน บัญชีธนาคาร ที่ดิน หนี้สิน กรมธรรม์ และที่เก็บเอกสารสิทธิ์
ประเมินว่าตอนนี้ท่านเข้าใจเรื่องทรัพย์สินและพินัยกรรมเพียงใด
ถ้าจะทำพินัยกรรม เลือกแบบ (มาตรา 1656 1657 หรือ 1658) พร้อมใบรับรองแพทย์วันเดียวกัน พยานที่เป็นกลาง และวิดีโอประกอบ
ถ้าจะทำหนังสือมอบอำนาจ ระบุเรื่องและวงเงิน กำหนดให้ตัวแทนเก็บใบเสร็จ
แจ้งพี่น้องทุกคนเรื่องแผนและผู้ดูแล
สอบถามธนาคารและสำนักงานที่ดินเรื่องเอกสารที่ต้องใช้
ถ้าท่านจัดการเงินเองไม่ได้ ปรึกษาเรื่องร้องขอให้ศาลสั่งเป็นคนไร้ความสามารถหรือเสมือนไร้ความสามารถ
หลังมีผู้อนุบาลหรือผู้พิทักษ์ อ่านคำสั่งและขออนุญาตศาลก่อนทำนิติกรรมสำคัญ

อ่านเพิ่มเติม

ทำพินัยกรรมควรตั้งใครเป็นผู้จัดการมรดก ตั้งกี่คน และตั้งตัวสำรองอย่างไร — เมื่อวางแผนพินัยกรรมล่วงหน้า
พินัยกรรมในมือถือ ไฟล์ PDF ข้อความ LINE หรือวิดีโอ ใช้เป็นพินัยกรรมได้หรือไม่ — วิดีโอเป็นหลักฐานประกอบได้แค่ไหน
สงสัยว่าพินัยกรรมปลอมหรือผู้ทำถูกกดดัน ทายาทควรเก็บหลักฐานอะไร และมีเวลาเท่าไร — เมื่อพี่น้องโต้แย้งพินัยกรรม
พ่อแม่เสียชีวิต แบ่งมรดกอย่างไร: คู่มือทายาทและผู้จัดการมรดก — ขั้นตอนหลังพ่อแม่เสียชีวิต
ลูกเป็นผู้เยาว์และได้รับมรดก พ่อแม่จัดการเงินและขายทรัพย์ได้แค่ไหน ต้องขออนุญาตศาลเมื่อใด — หลักมาตรา 1574 ที่ใช้กับผู้ปกครอง

พ่อแม่ที่เริ่มหลงลืมยังมีความสามารถตามกฎหมายจนกว่าศาลจะสั่ง การวินิจฉัยโรคอย่างเดียวไม่ทำให้เอกสารเสีย ท่านจึงควรทำพินัยกรรมและเตรียมหลักฐานตั้งแต่ช่วงต้น และเตรียมร้องขอต่อศาลเมื่อท่านจัดการทรัพย์สินเองไม่ได้

เราช่วยประเมินสถานการณ์ของครอบครัว วางแผนพินัยกรรมและหนังสือมอบอำนาจ เตรียมหลักฐานวันลงนาม ยื่นคำร้องขอให้ศาลสั่งเป็นคนไร้ความสามารถหรือเสมือนไร้ความสามารถ และดูแลเมื่อพี่น้องมีข้อพิพาท ปรึกษาเบื้องต้น โทร 092-254-2045 หรือ ส่งรายละเอียดให้เรา ดูเพิ่มเติมที่ งานมรดกและพินัยกรรม และ งานคดีครอบครัว

คู่มือนี้เผยแพร่โดย สำนักงานกฎหมายสุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม — สำนักงานกฎหมายในจังหวัดขอนแก่น ก่อตั้งเมื่อปี 1986 เป็นข้อมูลทั่วไปเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายสำหรับเรื่องใดเรื่องหนึ่งโดยเฉพาะ