คำตอบหลัก
พนักงานขายลาออกตอนที่ลูกค้ายังไม่จ่ายเงิน จะได้ค่าคอมมิชชันหรือไม่ ไม่มีคำตอบเดียวสำหรับทุกบริษัท คำตอบขึ้นกับสามเรื่อง คือ แผนค่าตอบแทนเขียนจุดเกิดสิทธิไว้ที่ไหน (ตอนเซ็นสัญญา ตอนส่งของ ตอนลูกค้าจ่าย หรือหลังพ้นช่วงคืนสินค้า) แผนนั้นแจ้งและใช้กับพนักงานคนนั้นก่อนปิดการขายหรือไม่ และเงินก้อนนั้นเป็นค่าจ้างตามกฎหมายแรงงานหรือไม่
บริษัทจะอ้างว่า "ลูกค้ายังไม่จ่าย จึงยังไม่ต้องจ่ายคอม" ได้ก็ต่อเมื่อแผนเขียนไว้เช่นนั้นอย่างชัดและทำก่อนขาย บริษัทจะอ้างว่า "ลาออกแล้วสิทธิหมด" ได้หรือไม่ ขึ้นกับถ้อยคำของข้อตกลงและวิธีที่บริษัทปฏิบัติกับพนักงานคนอื่น ฝั่งพนักงานก็ไม่ควรสรุปว่าทำงานขายสำเร็จแล้ว ค่าคอมจะต้องได้ทุกบาท เพราะถ้าแผนที่ตกลงกันไว้ผูกสิทธิกับการที่บริษัทได้รับเงิน เงื่อนไขนั้นยังใช้ได้อยู่
บทความนี้เจาะเฉพาะกรณีลาออกกลางทาง ส่วนวิธีออกแบบสูตรคอม จุดเกิดสิทธิ และการเปลี่ยนสูตร อยู่ในออกแบบ KPI และค่าคอมมิชชั่นทีมขาย ข้อมูล ณ วันที่ 21 พฤศจิกายน 2569
บทความนี้เหมาะกับใคร
| สถานการณ์ของคุณ | อ่านส่วนไหนก่อน |
|---|---|
| วางนโยบายก่อนเกิดเรื่อง (บริษัทยังไม่มีพนักงานขายลาออกกลางดีล) | ข้อ 1, 2, 7 และเช็กลิสต์ในข้อ 8 |
| เกิดเรื่องกับพนักงานคนหนึ่ง (ลาออกแล้ว ยังมีดีลค้างหรือยอดถูกยกเลิก) | ข้อ 2, 3, 4, 5 และตัวอย่างสมมติท้ายบทความ |
| มีข้อร้องเรียนหรือข้อพิพาทแล้ว (ทวงค่าคอมหรือถูกเรียกคืน) | ข้อ 3, 6 และเช็กลิสต์เอกสารในข้อ 8 |
1. ค่าคอมเกิดสิทธิเมื่อไร และใครเป็นคนกำหนด
กฎหมายแรงงานไม่ได้บอกว่าค่าคอมต้องเกิดสิทธิตอนไหน จุดเกิดสิทธิมาจากสิ่งที่บริษัทกับพนักงานตกลงกัน จะเป็นสัญญาจ้าง นโยบายค่าตอบแทน เอกสารแนบ หรือข้อความที่บริษัทแจ้งและพนักงานรับทราบก็ได้ จึงต้องไล่ดูว่าแผนที่ใช้ตอนปิดการขายเขียนไว้อย่างไร
จุดเกิดสิทธิที่พบบ่อยมีดังนี้
| จุดเกิดสิทธิ | ความหมายในทางปฏิบัติ | เรื่องที่ต้องดูเมื่อพนักงานลาออก |
|---|---|---|
| เซ็นสัญญาหรือยืนยันใบสั่งซื้อ | ปิดการขายเมื่อลูกค้าตกลง | ค่าคอมน่าจะเกิดสิทธิก่อนลาออก แต่ต้องดูว่าแผนมีเงื่อนไขเรื่องยกเลิกหรือไม่ |
| ส่งมอบสินค้าหรือบริการ | เกิดเมื่อบริษัททำตามที่ขาย | ถ้าลาออกก่อนส่งมอบ ต้องดูว่าแผนให้คนอื่นส่งมอบแล้วค่าคอมยังเป็นของคนเดิมหรือไม่ |
| ลูกค้าชำระเงินครบ | เกิดเมื่อบริษัทได้รับเงินครบ | ถ้าครบหลังลาออก ผลขึ้นกับถ้อยคำเรื่องสถานะพนักงานในวันนั้น |
| ลูกค้าชำระเป็นงวด | จ่ายตามสัดส่วนเงินที่ได้รับ | งวดที่เข้าก่อนลาออกกับงวดที่เข้าหลังลาออกอาจได้รับผลต่างกันตามแผน |
| พ้นช่วงรับประกันหรือช่วงคืนสินค้า | กันความเสี่ยงยกเลิกคืน | ต้องดูว่าแผนระบุช่วงนี้ไว้ชัดและระบุว่าลาออกกลางช่วงแล้วเป็นอย่างไร |
คำถามที่ควรถามเป็นข้อแรกคือ "ตอนพนักงานปิดการขาย แผนฉบับไหนใช้อยู่" ไม่ใช่ "ตอนนี้บริษัทมีนโยบายอะไร" นโยบายที่ออกใหม่หรือแก้ภายหลังกับยอดที่ปิดไปแล้ว มีความเสี่ยงที่พนักงานจะโต้แย้ง เรื่องการออกแบบและเปลี่ยนสูตรดูรายละเอียดที่บทความออกแบบค่าคอมทีมขาย ในหัวข้อจุดเกิดสิทธิและการเปลี่ยนสูตร
2. ลูกค้ายังไม่จ่าย แล้วพนักงานลาออก บริษัทไม่จ่ายคอมได้เมื่อไร
บริษัทอ้างได้ง่ายขึ้นเมื่อข้อเท็จจริงครบทุกข้อต่อไปนี้ ขาดข้อใดข้อหนึ่ง ความเสี่ยงที่จะถูกโต้แย้งก็สูงขึ้น
- แผนเขียนเป็นหนังสือหรืออีเมลที่หลักฐานย้อนดูได้ ว่าสิทธิรับคอมเกิดเมื่อบริษัทได้รับชำระเงิน
- พนักงานได้รับแผนนั้นหรือรับทราบก่อนปิดการขายรายการนั้น
- ถ้อยคำชัดว่าเงินที่ยังไม่เข้าบริษัทเมื่อวันสิ้นสุดการจ้างจะจัดการอย่างไร เช่น จ่ายเมื่อลูกค้าชำระ หรือไม่จ่าย
- บริษัทใช้กติกาเดียวกันกับพนักงานทุกคน ไม่เลือกปฏิบัติเฉพาะคนที่ลาออก
- เหตุที่เงินยังไม่เข้ามาไม่ได้เกิดจากบริษัทเอง เช่น ส่งมอบล่าช้า ออกใบแจ้งหนี้ช้า หรือไม่ติดตามทวงหนี้
ข้อสุดท้ายมักถูกมองข้าม ถ้าลูกค้าจ่ายช้าเพราะบริษัทส่งของไม่ครบ หรือบริษัทยกเลิกใบแจ้งหนี้เอง การอ้างว่า "เงินยังไม่เข้า" ย่อมอ่อนลง
กรณีที่บริษัทควรระวังเป็นพิเศษ
- แผนเขียนว่าค่าคอมจ่ายตามดุลพินิจของบริษัท แต่บริษัทจ่ายให้ทุกคนเป็นประจำมาตลอด การจ่ายประจำอาจถูกมองว่าเป็นสิ่งที่ตกลงกันโดยพฤติการณ์
- ลาออกกลางเดือนแล้วบริษัทตัดค่าคอมทั้งหมดของเดือนนั้น ทั้งที่รายการขายเกิดสิทธิแล้วตามแผน
- ยอดที่ลูกค้าจ่ายครบหลังพนักงานลาออก ซึ่งงานขายเป็นฝีมือพนักงานคนเดิมทั้งหมด
ส่วนฝั่งพนักงานก็มีข้อที่ควรรู้ว่า ถ้าแผนที่รับทราบไว้ผูกค่าคอมกับการได้รับเงินของบริษัท และบริษัทปฏิบัติเหมือนกันทุกคน การที่ลูกค้ายังไม่จ่ายอาจเป็นเหตุที่บริษัทอ้างได้จริง
3. ค่าคอมเป็นค่าจ้างหรือไม่ และทำไมเรื่องนี้สำคัญตอนลาออก
มาตรา 5 แห่ง พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 (ฉบับรวมการแก้ไขที่กระทรวงแรงงานเผยแพร่) นิยามคำว่า "ค่าจ้าง" ว่า เงินที่นายจ้างและลูกจ้างตกลงกันจ่ายเป็นค่าตอบแทนในการทำงานตามสัญญาจ้างสำหรับระยะเวลาการทำงานปกติ เป็นรายชั่วโมง รายวัน รายสัปดาห์ รายเดือน หรือระยะเวลาอื่น หรือจ่ายให้โดยคำนวณตามผลงานที่ลูกจ้างทำได้ในเวลาทำงานปกติของวันทำงาน
ที่ต้องรู้คือ เงินที่เรียกว่า "ค่าคอม" ไม่ได้ถูกนับเป็นค่าจ้างโดยอัตโนมัติ และไม่ได้ถูกตัดออกโดยอัตโนมัติ ต้องดูว่าเงินนั้นจ่ายโดยคำนวณตามผลงานในเวลาทำงานปกติหรือไม่ จ่ายเป็นประจำหรือเป็นรางวัลพิเศษเป็นครั้งคราว และเขียนไว้ในแผนว่าเป็นค่าตอบแทนการทำงานหรือเป็นสิ่งจูงใจเพิ่มเติม ชื่อที่บริษัทตั้งไม่ใช่ตัวตัดสินเพียงอย่างเดียว
| ข้อเท็จจริงที่ดู | ชี้ไปทางไหน (ไม่ใช่ข้อสรุป) |
|---|---|
| คำนวณจากยอดขายที่พนักงานทำได้ จ่ายทุกเดือนหรือทุกงวดเป็นประจำ | มีโอกาสเข้าลักษณะค่าตอบแทนการทำงานตามผลงาน |
| จ่ายเป็นรางวัลพิเศษตามดุลพินิจ ไม่มีสูตรตายตัว | มีโอกาสถูกมองว่าไม่ใช่ค่าจ้างมากขึ้น แต่ยังขึ้นกับพฤติการณ์การจ่ายจริง |
| เงินเดือนฐานต่ำมากและรายได้ส่วนใหญ่มาจากค่าคอม | ยิ่งมีน้ำหนักว่าค่าคอมเป็นส่วนของค่าตอบแทนการทำงาน |
| แผนเขียนชัดว่าเป็นเงินจูงใจเพิ่มเมื่อบริษัทได้รับเงิน | ถ้อยคำช่วยเรื่องจุดเกิดสิทธิ แต่ไม่ได้ตัดสินเรื่องค่าจ้างเอง |
ทำไมเรื่องนี้สำคัญเมื่อลาออก เพราะถ้าเงินก้อนนั้นเข้าลักษณะค่าจ้างหรือเงินที่กฎหมายนี้กำหนดให้จ่าย จะมีผลสามอย่าง
- เวลาจ่าย มาตรา 70 กำหนดให้จ่ายอย่างน้อยเดือนละหนึ่งครั้ง และในกรณีนายจ้างเลิกจ้าง ให้จ่ายภายในสามวันนับแต่วันเลิกจ้าง ข้อสามวันเขียนไว้สำหรับกรณีนายจ้างเลิกจ้าง ถ้าพนักงานลาออกเอง ให้ดูรอบจ่ายปกติและข้อความในแผน
- ดอกเบี้ยและเงินเพิ่ม มาตรา 9 ให้นายจ้างเสียดอกเบี้ยร้อยละ 15 ต่อปีในระหว่างผิดนัดจ่ายเงินตามที่มาตรา 70 กำหนด และหากจงใจไม่จ่ายโดยไม่มีเหตุผลอันสมควรเมื่อพ้นเจ็ดวัน อาจต้องเสียเงินเพิ่มร้อยละ 15 ของเงินที่ค้างจ่ายทุกเจ็ดวัน
- การหักเงิน มาตรา 76 ห้ามหักค่าจ้างเว้นแต่เข้าข้อยกเว้น ซึ่งกระทบเมื่อบริษัทอยากหักค่าคอมที่ถูกยกเลิกจากเงินงวดสุดท้าย (ดูข้อ 5)
การวินิจฉัยเรื่องเงินแต่ละประเภทขึ้นกับข้อเท็จจริงเป็นรายกรณี จึงไม่ควรสรุปจากชื่อเงินหรือจากบทความทั่วไป อ่านภาพรวมเรื่องนี้ที่อะไรนับเป็นค่าจ้าง
4. ค่าคอมที่เกิดสิทธิแล้ว แต่ยังไม่ถึงรอบจ่ายตอนลาออก
กรณีนี้ต่างจากข้อ 2 เพราะเงื่อนไขเกิดสิทธิครบแล้วก่อนพนักงานออก เหลือแค่ยังไม่ถึงวันจ่าย เช่น ลูกค้าจ่ายครบเดือนมีนาคม แต่บริษัทจ่ายค่าคอมรอบสิ้นเดือนเมษายน และพนักงานลาออกกลางเมษายน
ลำดับที่ควรตรวจ
- สิทธิเกิดครบก่อนวันสิ้นสุดการจ้างหรือไม่ ดูวันที่ลูกค้าชำระ วันที่บริษัทรับเงิน และวันที่แผนถือว่าเกิดสิทธิ
- แผนมีข้อ "ต้องยังเป็นพนักงานในวันจ่าย" หรือไม่ ข้อความนี้ทำให้พนักงานเสี่ยงเสียค่าคอมที่ทำสำเร็จแล้ว และบริษัทเสี่ยงถูกโต้แย้งเรื่องจ่ายค่าตอบแทนไม่ครบ ผลขึ้นกับถ้อยคำ การตกลงล่วงหน้า และลักษณะของเงิน
- มีรอบจ่ายปกติที่บริษัทใช้จริงหรือไม่ รวมถึงเคยจ่ายค่าคอมให้คนที่ลาออกไปก่อนหน้านี้อย่างไร เพราะวิธีปฏิบัติจริงมีน้ำหนักในการตีความ
- คำนวณเงินที่ค้างได้ชัดหรือไม่ แยกรายการขาย ยอดที่ลูกค้าจ่าย อัตราที่ใช้ และยอดที่หักไปแล้ว
ถ้าเงินนั้นเข้าลักษณะค่าจ้างและบริษัทไม่จ่ายตามเวลา ผลคือดอกเบี้ยและเงินเพิ่มตามที่กล่าวไว้ในข้อ 3 บริษัทที่ไม่แน่ใจว่าจะจ่ายหรือไม่ ควรแจ้งพนักงานเป็นหนังสือว่ารายการไหนจ่าย รายการไหนยังรอ และรอเงื่อนไขอะไร การเงียบไปมักทำให้เรื่องเล็กกลายเป็นข้อพิพาท
5. ยอดขายถูกยกเลิก ลูกค้าคืนสินค้า หรือไม่จ่าย หลังพนักงานออกไปแล้ว
กรณีสลับด้านกับข้อ 2 คือบริษัทจ่ายค่าคอมไปแล้ว แล้วลูกค้ายกเลิกหรือคืนสินค้าหลังพนักงานลาออก บริษัทอยากได้ค่าคอมคืน
ก่อนเรียกคืน ให้แยกเหตุการณ์ให้ชัด
| เหตุการณ์ | คำถามที่ต้องตอบ |
|---|---|
| ลูกค้ายกเลิกทั้งรายการ | ยกเลิกภายในช่วงที่แผนกำหนดว่าคืนค่าคอมได้หรือไม่ เหตุยกเลิกเกิดจากสินค้าหรือบริการของบริษัทหรือจากงานขาย |
| ลูกค้าคืนสินค้าบางส่วน | แผนให้คืนค่าคอมตามสัดส่วนหรือทั้งก้อน |
| ลูกค้าเลื่อนหรือจ่ายไม่ครบ | แค่ล่าช้า หรือเป็นหนี้สูญจริง บริษัทติดตามทวงถามแล้วหรือไม่ |
| บริษัทออกใบลดหนี้หรือคืนเงินให้ลูกค้าเอง | ข้อตกลงเรื่องยกเลิกคืนคอมครอบคลุมกรณีที่บริษัทตัดสินใจเองหรือไม่ |
เมื่อพนักงานลาออกแล้ว ไม่มีเงินเดือนรอบหน้าให้หัก เหลือเพียงเงินงวดสุดท้ายที่ค้างจ่าย ซึ่งจะชน มาตรา 76 และ 77 ที่ห้ามหักค่าจ้างเว้นแต่เข้าข้อยกเว้นที่กฎหมายกำหนด และให้ทำความยินยอมหรือข้อตกลงเรื่องการหักเป็นหนังสือที่ลูกจ้างลงลายมือชื่อ มาตรา 76 มีข้อยกเว้นเรื่องชดใช้ค่าเสียหายที่ลูกจ้างทำโดยจงใจหรือประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรงโดยได้รับความยินยอมจากลูกจ้าง และมีเพดานการหักในบางกรณี แต่การที่ลูกค้ายกเลิกสัญญาไม่ได้เท่ากับความเสียหายที่เกิดจากความผิดของลูกจ้างโดยอัตโนมัติ
ข้อควรทำเมื่ออยากเรียกคืน
- เปิดแผนดูก่อนว่ามีข้อยกเว้น "ยกเลิกคืนคอม" ที่ตกลงกันก่อนขายหรือไม่ ถ้าไม่มี การเรียกคืนมีความเสี่ยงสูงขึ้นมาก
- ทำหนังสือแจ้งพนักงานเก่า พร้อมรายการขาย วันยกเลิก เหตุ และวิธีคำนวณยอดที่ขอคืน
- อย่าหักจากเงินงวดสุดท้ายโดยไม่มีหนังสือยินยอมเป็นลายลักษณ์อักษร และไม่ควรหักเกินกว่ากรอบที่กฎหมายกำหนด ดูรายละเอียดที่การหักเงินเดือนลูกจ้าง
- ถ้าจะฟ้องเรียกคืนเป็นคดีแพ่ง ต้องพิสูจน์ได้ว่าตกลงไว้ล่วงหน้า และเงินที่จ่ายไปเกินสิทธิจริง
หลักการออกแบบข้อกำหนดเรียกคืนค่าคอมที่ไม่ขัดมาตรา 76 อยู่ในข้อ 4 ของบทความออกแบบค่าคอมทีมขาย บทความนี้ไม่ขอทวนซ้ำ
6. ถ้าตกลงกันไม่ได้ ช่องทางอะไรบ้าง
ลำดับที่มักได้ผลเร็วกว่าไปที่ศาลทันที
- เจรจาโดยมีเอกสารวางตรงหน้า ใช้ตารางรายการขาย ยอดที่ลูกค้าจ่าย แผนค่าตอบแทนที่ใช้ตอนปิดการขาย และสูตรคำนวณ
- ทำหนังสือทวงถามหรือหนังสือชี้แจง ระบุรายการ จำนวนเงิน เหตุผล และกำหนดเวลาให้ตอบ
- ร้องพนักงานตรวจแรงงาน มาตรา 123 ให้ลูกจ้างยื่นคำร้องต่อพนักงานตรวจแรงงานแห่งท้องที่ที่ทำงานอยู่หรือที่นายจ้างมีภูมิลำเนา เมื่อนายจ้างไม่ปฏิบัติตามเรื่องสิทธิได้รับเงินตามพระราชบัญญัตินี้ และมาตรา 124 ให้พนักงานตรวจแรงงานสอบสวนและมีคำสั่งภายใน 60 วันนับแต่รับคำร้อง ขยายได้ไม่เกิน 30 วัน เส้นทางนี้ใช้ได้เมื่อเงินที่เรียกเข้าลักษณะเงินที่กฎหมายนี้กำหนด ถ้าเป็นเพียงข้อตกลงค่าตอบแทนทางสัญญา อาจต้องไปทางศาลแรงงาน
- ฟ้องศาลแรงงาน เมื่อข้อเท็จจริงและเอกสารยังไม่ชัด หรือเป็นประเด็นว่าเงินนั้นเป็นค่าจ้างหรือไม่
ใช้เส้นทางไหนก่อน ดูเปรียบเทียบที่พนักงานตรวจแรงงานหรือศาลแรงงาน และเรื่องค่าจ้างค้างทั่วไปที่ค่าจ้างและค่าล่วงเวลาค้างจ่าย ทั้งฝั่งพนักงานและฝั่งบริษัทควรเก็บหลักฐานไว้ตั้งแต่ต้น เพราะข้อพิพาทเรื่องค่าคอมมักแพ้ชนะที่เอกสารว่าตกลงอะไรไว้เมื่อไร
7. ข้อความในแผนค่าตอบแทนที่ควรเขียนและควรเลี่ยง
นี่เป็นตัวอย่างวิธีคิด ไม่ใช่ถ้อยคำสำเร็จรูป ต้องปรับตามธุรกิจ ระยะเวลาชำระเงิน และข้อตกลงที่บริษัทใช้จริง
| หัวข้อ | เขียนอย่างไรให้ชัด | ข้อความที่เสี่ยง |
|---|---|---|
| จุดเกิดสิทธิ | ระบุเหตุการณ์ที่ทำให้สิทธิเกิด เช่น "เมื่อบริษัทได้รับชำระเงินจากลูกค้าครบสำหรับรายการนั้น" | "เมื่อบริษัทเห็นสมควร" |
| ชำระเป็นงวด | บอกว่าจ่ายตามสัดส่วนเงินที่ได้รับแต่ละงวด | ไม่เขียน แล้วตีความกันทีหลัง |
| เมื่อสิ้นสุดการจ้าง | แยกสามกรณี คือ (ก) เกิดสิทธิแล้วแต่ยังไม่จ่าย (ข) ยังไม่เกิดสิทธิ (ค) พนักงานยังส่งมอบงานให้ครบหรือไม่ | "ลาออกแล้วสิทธิทั้งหมดสิ้นสุด" โดยไม่แยกกรณี |
| ยกเลิกหรือคืนสินค้า | กำหนดช่วงเวลาและวิธีปรับ เช่น หักจากค่าคอมงวดถัดไปที่ยังไม่จ่าย | "พนักงานต้องคืนทุกครั้งที่ลูกค้าไม่จ่าย" |
| การส่งต่อลูกค้า | ระบุว่าใครได้ส่วนแบ่งเมื่อรายการขายส่งต่อให้คนอื่นปิดต่อหรือเก็บเงิน | ไม่เขียน แล้วพนักงานเก่ากับใหม่ทะเลาะกัน |
| การแจ้งและรับทราบ | ให้พนักงานลงชื่อรับทราบแผนและทุกครั้งที่แก้ไข | ประกาศในกลุ่มแชตอย่างเดียวโดยไม่เก็บหลักฐานรับทราบ |
| ข้อมูลที่ต้องส่งมอบก่อนออก | รายชื่อลูกค้า รายการค้างติดตาม และเอกสารการขาย | เรียกเก็บหลังออกโดยไม่เคยตกลง |
ข้อสังเกตสำคัญ ข้อความที่เขียนว่าพนักงานสละสิทธิค่าตอบแทนที่ได้ทำงานไปแล้ว อาจถูกโต้แย้งได้ว่าไม่เป็นธรรมหรือขัดกับลักษณะของเงินที่ต้องจ่าย ควรให้ที่ปรึกษาตรวจก่อนบังคับใช้
8. เอกสารและรายการตรวจก่อนตัดสินใจ
ฝั่งบริษัท
- แผนค่าตอบแทนฉบับที่ใช้ตอนปิดการขาย พร้อมหลักฐานว่าพนักงานได้รับและรับทราบ
- ประวัติการแก้ไขแผน (วันที่ ฉบับ ใครอนุมัติ)
- รายการขายที่ค้าง แยกสถานะ เซ็นแล้ว ส่งมอบแล้ว ลูกค้าจ่ายแล้วเท่าไร ค้างเท่าไร
- วิธีที่บริษัทปฏิบัติกับพนักงานที่ลาออกก่อนหน้านี้ ว่าจ่ายหรือไม่จ่ายอะไร
- หลักฐานการติดตามเงินจากลูกค้าและเหตุที่ล่าช้า
- หนังสือแจ้งพนักงานว่ารายการไหนจ่าย รายการไหนรอ และเงื่อนไขอะไร
- ถ้าจะหักเงินงวดสุดท้าย ตรวจหนังสือยินยอมที่ลูกจ้างลงลายมือชื่อและเพดานการหัก
ฝั่งพนักงานที่ลาออก
- แผนค่าตอบแทนและอีเมลหรือแชตที่ยืนยันอัตราค่าคอมของรายการนั้น
- ใบเสนอราคา ใบสั่งซื้อ ใบแจ้งหนี้ และหลักฐานว่าตนเป็นผู้ปิดการขาย
- สลิปเงินเดือนหรือรายการจ่ายค่าคอมครั้งก่อน เพื่อแสดงรอบจ่ายและวิธีคำนวณ
- ตารางสรุปรายการที่เห็นว่าค้าง พร้อมยอดและอัตราที่ใช้
- หนังสือสอบถามบริษัทและคำตอบ (ถ้ามี)
- สำเนาหนังสือลาออกและวันที่สิ้นสุดการจ้าง
ตัวอย่างสมมติ: ดีลเครื่องจักรที่ลูกค้าจ่ายครึ่งเดียวตอนพนักงานลาออก
ตัวอย่างนี้เป็นเหตุการณ์สมมติ ไม่ใช่คดีจริง ตัวเลขทั้งหมดเป็นตัวอย่างเพื่อให้เห็นวิธีคิดเท่านั้น
บริษัท ก ขายเครื่องจักร พนักงานขาย ข ปิดดีลมูลค่า 1,000,000 บาท แผนค่าตอบแทนที่ ข เซ็นรับทราบไว้ตั้งแต่ต้นปี กำหนดค่าคอม 3 เปอร์เซ็นต์ของยอดขาย คือ 30,000 บาท ลูกค้าจ่ายงวดแรก 500,000 บาทในเดือนมีนาคม ข ลาออกวันที่ 15 เมษายน และลูกค้าจ่ายงวดสองในเดือนพฤษภาคม
| แผนเขียนว่า | ข้อเท็จจริงที่ต้องตรวจเพิ่ม | แนวโน้มของข้อพิพาท (ไม่ใช่ข้อสรุป) |
|---|---|---|
| (ก) จ่ายตามสัดส่วนเงินที่บริษัทได้รับ ไม่มีเงื่อนไขต้องเป็นพนักงาน | งวดแรกจ่ายค่าคอมครบสัดส่วนหรือยัง | ส่วน 15,000 บาทจากงวดแรกน่าจะเกิดสิทธิแล้ว ส่วนงวดสองต้องดูว่าแผนระบุว่ายังจ่ายต่อหลังลาออกหรือไม่ |
| (ข) เกิดสิทธิเมื่อลูกค้าจ่ายครบ และพนักงานต้องยังทำงานอยู่ในวันนั้น | ข้อนี้บริษัทเคยบังคับใช้กับคนอื่นอย่างเดียวกันหรือไม่ ดีลนี้ ข เป็นคนทำเกือบทั้งหมดหรือไม่ | บริษัทอ้างข้อความได้ แต่ ข อาจโต้แย้งเรื่องความเป็นธรรมและว่าเงินเป็นค่าตอบแทนที่ทำงานไปแล้ว ต้องตรวจถ้อยคำและพฤติการณ์ |
| (ค) แผนไม่กล่าวถึงกรณีลาออก | บริษัทเคยจ่ายอดค้างให้พนักงานที่ลาออกคนก่อนอย่างไร | พฤติการณ์ที่บริษัทปฏิบัติมาก่อนมีน้ำหนักมาก ควรเก็บหลักฐานทั้งสองฝ่าย |
ต่อมาในเดือนมิถุนายน ลูกค้ายกเลิกเครื่องที่ส่งงวดแรกและขอเงินคืน 500,000 บาท หากบริษัทจ่ายค่าคอม 15,000 บาทให้ ข ไปแล้ว การเรียกคืนก็ต้องดูว่าแผนเขียนเรื่องยกเลิกคืนคอมไว้หรือไม่ และเรียกจากเงินงวดสุดท้ายได้เพียงเท่าที่ไม่ขัดมาตรา 76 และ 77 ถ้าแผนไม่เขียนไว้เลย การเรียกคืนมีความเสี่ยงสูงทั้งสองฝ่ายต้องเริ่มจากเอกสาร ไม่ใช่จากความรู้สึกว่าใครควรได้ใครควรเสีย
อย่าเข้าใจผิด
| ที่มักเชื่อกัน | ที่ควรเข้าใจ |
|---|---|
| ลาออกแล้วค่าคอมที่ยังไม่ได้รับเป็นอันหมดสิทธิทุกกรณี | ไม่แน่เสมอไป ขึ้นกับถ้อยคำของแผน การตกลงล่วงหน้า วิธีปฏิบัติจริง และลักษณะของเงิน |
| ลูกค้ายังไม่จ่าย บริษัทไม่ต้องจ่ายค่าคอมได้ทุกกรณี | ทำได้เมื่อแผนผูกสิทธิกับการได้รับเงินไว้ชัดและแจ้งก่อนขาย ถ้าเป็นเงื่อนไขที่เพิ่มทีหลังหรือเงินไม่เข้าเพราะบริษัทเอง ก็อาจถูกโต้แย้ง |
| ค่าคอมเป็นค่าจ้างเสมอ | ไม่เสมอไป ต้องดูว่าตกลงและจ่ายอย่างไร มาตรา 5 นิยามค่าจ้างตามลักษณะของเงิน ไม่ตามชื่อ |
| ค่าคอมไม่ใช่ค่าจ้างเลย บริษัทจึงเลือกจ่ายหรือไม่จ่ายก็ได้ | ถ้าตกลงกันไว้ก็เป็นข้อผูกพันทางสัญญา และบางกรณีเข้าลักษณะค่าจ้างด้วย |
| บริษัทหักค่าคอมที่ถูกยกเลิกจากเงินงวดสุดท้ายได้เลย | ต้องไม่ขัดมาตรา 76 และต้องมีความยินยอมเป็นหนังสือตามมาตรา 77 ไม่ใช่หักก่อนแล้วหาเอกสารทีหลัง |
| ผู้ที่ลาออกฟ้องไม่ได้เพราะไม่ใช่ลูกจ้างแล้ว | สิทธิที่เกิดระหว่างเป็นลูกจ้างยังเรียกได้หลังสิ้นสุดการจ้าง เช่น ยื่นคำร้องตามมาตรา 123 |
อ่านเพิ่มเติม
- ออกแบบ KPI และค่าคอมมิชชั่นทีมขาย — วิธีเขียนจุดเกิดสิทธิ ยกเลิกคืนคอม และเปลี่ยนสูตร
- อะไรนับเป็นค่าจ้าง — เงินแต่ละประเภทกับนิยามค่าจ้าง
- การหักเงินเดือนลูกจ้าง — ข้อห้ามและเพดานการหัก
- พนักงานตรวจแรงงานหรือศาลแรงงาน — เลือกช่องทางเรียกเงิน
- ค่าจ้างและค่าล่วงเวลาค้างจ่าย — เรื่องค่าจ้างค้างทั่วไป
- ลูกจ้างลาออกโดยไม่ส่งมอบงาน — ส่งมอบงานเมื่อออก
ค่าคอมของพนักงานขายที่ลาออกขึ้นกับสามเรื่อง คือ จุดเกิดสิทธิที่เขียนไว้ก่อนขาย วิธีที่บริษัทปฏิบัติจริงกับทุกคน และลักษณะของเงินว่าเป็นค่าจ้างหรือไม่ จึงต้องเริ่มจากเอกสารเสมอ ไม่ใช่จากความเชื่อว่าลาออกแล้วหมดสิทธิหรือขายแล้วต้องได้
เราช่วยตรวจแผนค่าตอบแทนและเอกสารการขาย ประเมินว่ารายการค่าคอมที่ค้างหรือที่ถูกยกเลิกอยู่ตรงจุดไหน ร่างหนังสือแจ้งหรือหนังสือทวงถาม และร่างแผนค่าตอบแทนฉบับใหม่ให้ตรงกับระบบจริงของบริษัท เราไม่ใช่นักบัญชีหรือที่ปรึกษาภาษี และไม่สามารถรับรองผลของข้อพิพาทได้ ค่าบริการขึ้นอยู่กับขั้นของเรื่องและงานที่ต้องทำ ส่งเอกสารให้เราดูก่อน เราจะแจ้งขอบเขตงานและค่าบริการเป็นลายลักษณ์อักษรก่อนเริ่มงาน โทร 092-254-2045 หรือ ส่งรายละเอียดให้เรา ดูเพิ่มเติมที่ เอกสารด้านทรัพยากรบุคคล
คู่มือนี้เผยแพร่โดย สำนักงานกฎหมายสุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม — สำนักงานกฎหมายในจังหวัดขอนแก่น ก่อตั้งเมื่อปี 1986 เป็นข้อมูลทั่วไปเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายสำหรับเรื่องใดเรื่องหนึ่งโดยเฉพาะ

