คำตอบหลัก
เมื่อรู้ว่าคู่สมรสนอกใจ คนส่วนใหญ่เริ่มจากการหาหลักฐาน แต่ควรเริ่มจากคำถามว่า ท่านต้องการอะไรจากคดี เพราะเป้าหมายแต่ละอย่างมีมาตราต่างกัน ต้องพิสูจน์เรื่องต่างกัน และฟ้องคนละคน บทความนี้เน้นการแยกเป้าหมาย หลักฐานที่ได้มาโดยชอบ และกำหนดเวลา ส่วนการแบ่งสินสมรสและบุตรดูได้ในคู่มือฟ้องหย่าและแบ่งสินสมรส และค่าเลี้ยงดูและอำนาจปกครองบุตร
หลักกฎหมาย (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์) มาตรา 1516 (1) ให้คู่สมรสฝ่ายหนึ่งฟ้องหย่าได้เมื่ออีกฝ่ายอุปการะเลี้ยงดูหรือยกย่องผู้อื่นฉันคู่สมรส เป็นชู้หรือมีชู้ หรือร่วมประเวณีกับผู้อื่นเป็นอาจิณ ตัวบทปัจจุบันใช้ถ้อยคำเป็นกลางทางเพศ หลังแก้ไขเรื่องสมรสเท่าเทียมที่มีผลเดือนมกราคม 2025 มาตรา 1516 (2) เรื่องประพฤติชั่วอันทำให้อีกฝ่ายอับอายขายหน้าอย่างร้ายแรงเป็นอีกเหตุที่มักถูกยกประกอบ มาตรา 1523 ให้สิทธิเรียกค่าทดแทน และมาตรา 1529 กำหนดให้ใช้สิทธิภายในหนึ่งปี
มุมมองเชิงปฏิบัติของเรา ความผิดพลาดที่พบบ่อยมีสองอย่าง คือปล่อยเวลาไปจนเกินหนึ่งปี และเก็บหลักฐานด้วยวิธีที่ตัวเองผิดกฎหมาย หลักฐานที่ดีคือหลักฐานที่ท่านได้มาโดยชอบ จดวันที่ที่รู้ไว้ และบอกได้ว่าใครเห็นอะไร ผลของคดียังขึ้นกับข้อเท็จจริงและดุลพินิจของศาล เราไม่รับรองผลล่วงหน้า
ตัวอย่างสมมติ คุณนิภาที่ขอนแก่นจดทะเบียนสมรสกับคุณธนากรมา 9 ปี มีบุตร 1 คน วันหนึ่งคุณมาลีโพสต์รูปคู่กับคุณธนากรในบัญชีสาธารณะพร้อมข้อความว่าเป็นแฟนกัน คุณนิภาจับภาพหน้าจอไว้พร้อมวันที่ แล้วจึงมาปรึกษาว่าควรทำอะไรต่อ เราจะใช้ตัวอย่างนี้ตลอดบทความ
1. เป้าหมายของคดีมีกี่แบบ และใครเป็นจำเลย
| เป้าหมาย | หลักกฎหมาย | สิ่งที่ต้องพิสูจน์ | จำเลย |
|---|---|---|---|
| (ก) หย่า | ม.1516 (1) (และ (2) ถ้าเข้าข้อเท็จจริง) ฟ้องภายในม.1529 | มีการสมรสที่จดทะเบียน และคู่สมรสอุปการะหรือยกย่องผู้อื่นฉันคู่สมรส เป็นชู้ หรือร่วมประเวณีกับผู้อื่นเป็นอาจิณ และท่านไม่ได้ยินยอมหรือรู้เห็นเป็นใจ (ม.1517) | คู่สมรส |
| (ข) ค่าทดแทนจากคู่สมรส | ม.1523 วรรคหนึ่ง | ศาลพิพากษาให้หย่าเพราะเหตุม.1516 (1) | คู่สมรส (ฟ้องรวมกับคดีหย่า) |
| (ค) ค่าทดแทนจากบุคคลที่สาม | ม.1523 วรรคหนึ่งและวรรคสอง | วรรคหนึ่ง: หย่าเพราะเหตุม.1516 (1) และบุคคลนั้นเป็นผู้ได้รับการอุปการะ ยกย่อง หรือเป็นเหตุแห่งการหย่า วรรคสอง: บุคคลนั้นล่วงเกินคู่สมรสในทำนองชู้ หรือแสดงตนโดยเปิดเผยว่ามีความสัมพันธ์ในทำนองชู้ | บุคคลที่สาม |
| (ง) ไม่หย่า แต่เรียกจากบุคคลที่สาม | ม.1523 วรรคสอง | พฤติการณ์ของบุคคลที่สามตามวรรคสอง เช่น ล่วงเกินในทำนองชู้ หรือแสดงตนต่อสาธารณะว่าเป็นคนรัก | บุคคลที่สาม |
หมายเหตุสำคัญ: ตัวบทมาตรา 1523 วรรคสองไม่ได้ระบุว่าต้องมีคำพิพากษาให้หย่าก่อน จึงเป็นช่องที่คู่สมรสซึ่งยังต้องการรักษาการสมรสไว้ใช้ได้ แต่เราไม่ควรสรุปว่าชนะแน่ ศาลจะดูว่าพฤติการณ์เข้าถ้อยคำ ล่วงเกินในทำนองชู้ หรือแสดงตนโดยเปิดเผย หรือไม่ และจำนวนค่าทดแทนเป็นดุลพินิจของศาล
ในตัวอย่าง คุณนิภาอยู่ในเป้าหมาย (ง) ได้ถ้าต้องการอยู่ต่อ แต่ถ้าตัดสินใจหย่า ก็รวมเป้าหมาย (ก) (ข) (ค) ไว้ในคดีเดียวกันได้
2. ต้องจดทะเบียนสมรสแล้วเท่านั้นหรือ
มาตรา 1516 และ 1523 พูดถึง คู่สมรส ดังนั้นต้องเป็นการสมรสที่จดทะเบียนแล้ว คู่ที่อยู่กินกันโดยไม่จดทะเบียนไม่มีสิทธิฟ้องหย่าและไม่มีสิทธิเรียกค่าทดแทนตามสองมาตรานี้ หากไม่แน่ใจว่าการสมรสของท่านจดทะเบียนสมบูรณ์หรือไม่ ให้ขอหนังสือรับรองการสมรสจากที่ว่าการอำเภอหรือสำนักงานเขตก่อนทำอย่างอื่น
เหตุตามมาตรา 1516 (1) ถือถ้อยคำเป็นกลางทางเพศหลังการแก้ไขกฎหมายสมรสเท่าเทียม จึงใช้กับคู่สมรสทุกเพศที่จดทะเบียนแล้วเหมือนกัน
3. หลักฐานแบบไหนใช้ได้ และแบบไหนเสี่ยง
หลักคือหลักฐานที่ท่านเข้าถึงได้โดยชอบด้วยสิทธิของตนเอง ตารางนี้เป็นแนวทางทั่วไป ไม่ใช่การรับรองว่าศาลจะรับฟังทุกชิ้น
| ประเภทหลักฐาน | ความเสี่ยง | ข้อควรทำ |
|---|---|---|
| โพสต์สาธารณะในโซเชียล (ที่ใครก็เปิดดูได้) | ต่ำ ถ้าแค่จับภาพและเก็บไว้ | จับภาพหน้าจอให้เห็น URL วันและเวลา ชื่อบัญชี เก็บลิงก์ไว้ด้วย |
| ภาพถ่ายในที่สาธารณะ | ต่ำถึงปานกลาง | ถ่ายเท่าที่จำเป็นเพื่อให้เห็นเหตุการณ์ ไม่ตามประกบจนรบกวน และไม่โพสต์ต่อ |
| ข้อความที่ท่านได้รับโดยตรง เช่น บุคคลที่สามส่งมาหาท่าน | ต่ำ | เก็บทั้งบทสนทนาและข้อมูลวันเวลา ไม่ตัดต่อ |
| พยานบุคคล เช่น คนที่เห็นด้วยตนเอง | ต่ำ | จดชื่อ วันที่เห็น สิ่งที่เห็น ให้เขาเล่าด้วยคำพูดของเขาเอง |
| เอกสารโรงแรมหรือที่พัก | ท่านไม่ควรไปขอหรือซื้อข้อมูลเอง | ให้ทนายพิจารณาขอให้ศาลมีหมายเรียกเอกสารเมื่อเป็นคดีแล้ว |
| รายงานของนักสืบเอกชน | ปานกลางถึงสูง ขึ้นกับวิธีที่ใช้ | ถามวิธีทำงานก่อนว่าไม่ล้ำเข้าไปในที่รโหฐาน ไม่เจาะระบบ และให้นักสืบเป็นพยานได้ |
สิ่งที่ไม่ควรทำเลย:
- ล็อกอินโทรศัพท์ ไลน์ เฟซบุ๊ก หรืออีเมลของคู่สมรสโดยไม่ได้รับอนุญาต แม้จะรู้รหัสผ่าน
- ติดตั้งแอปติดตามตำแหน่งหรือแอปดักข้อความในเครื่องของเขา
- ซ่อนกล้องหรือเครื่องอัดเสียงในที่ที่เขาควรมีความเป็นส่วนตัว เช่น ห้องนอนของคนอื่นหรือห้องพัก
- เปิดจดหมายหรือพัสดุที่จ่าหน้าถึงคนอื่น
- โพสต์กล่าวหาคู่สมรสหรือบุคคลที่สามต่อสาธารณะ
4. ทำไมการหาหลักฐานผิดวิธีจึงย้อนกลับมาทำร้ายท่าน
- พ.ร.บ.ว่าด้วยการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ พ.ศ. 2550 มาตรา 5 ถึง 7 มาตรา 5 เกี่ยวกับการเข้าถึงระบบคอมพิวเตอร์ที่มีมาตรการป้องกันโดยมิชอบ มาตรา 6 เกี่ยวกับการนำมาตรการป้องกัน เช่น รหัสผ่าน ไปเปิดเผยโดยมิชอบและน่าจะเกิดความเสียหาย และมาตรา 7 เกี่ยวกับการเข้าถึงข้อมูลคอมพิวเตอร์ที่มีมาตรการป้องกันโดยมิชอบ ทั้งสามมาตรามีโทษจำคุกหรือปรับหรือทั้งจำทั้งปรับ ตามอัตราที่ต่างกัน
- พ.ร.บ.คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 มีข้อยกเว้นให้การเก็บและใช้ข้อมูลเพื่อประโยชน์ส่วนตนหรือกิจกรรมในครอบครัวเท่านั้น แต่การเอาข้อมูลของผู้อื่นไปเผยแพร่หรือส่งต่อ อาจเกินขอบเขตข้อยกเว้นนี้ จึงควรขอคำปรึกษาก่อนส่งต่อให้ใคร
- ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 326 และ 328 การใส่ความผู้อื่นต่อบุคคลที่สามในประการที่น่าจะทำให้เขาเสียชื่อเสียง เป็นความผิดฐานหมิ่นประมาท และถ้าโฆษณาด้วยเอกสารหรือโพสต์ออนไลน์ โทษหนักขึ้นตามมาตรา 328 แม้ท่านเชื่อว่าเรื่องจริง ก็ยังต้องพิจารณาข้อยกเว้นตามมาตรา 329 และ 330 ดูคู่มือหมิ่นประมาทออนไลน์
ในคดีแพ่ง กฎเรื่องการรับฟังพยานหลักฐานที่ได้มาโดยไม่ชอบมีความซับซ้อน เราไม่ยืนยันว่าศาลจะรับหรือไม่รับในทุกกรณี สิ่งที่ยืนยันได้คือ ท่านอาจเจอข้อกล่าวหาทางอาญาเสียเอง คู่กรณีจะใช้เป็นเหตุโจมตีความน่าเชื่อถือ และคดีของท่านอาจเสียเวลาไปกับเรื่องนี้ เรื่องการสืบหาทรัพย์และเส้นทางเงินมีแนวเดียวกัน ดูการตรวจเส้นทางเงินก่อนหย่าอย่างถูกกฎหมาย
5. เก็บและรักษาหลักฐานอย่างไรให้ใช้ได้
หลักฐานที่ไม่รู้ที่มาหรือไม่รู้วันที่ ใช้ได้ยาก ให้จดว่า ได้มาเมื่อไร ได้มาจากไหน ใครเป็นคนเห็น และเก็บต้นฉบับไว้ที่เดียวกัน อย่าแก้ไขไฟล์
บันทึกหลักฐาน (หนึ่งแถวต่อหนึ่งรายการ)
เลขที่: 001
วันที่ที่ท่านรู้เรื่องนี้ครั้งแรก: ___/___/___ (สำคัญต่อกำหนด 1 ปี)
วันและเวลาที่เกิดเหตุ/โพสต์: ___________
ประเภท: โพสต์สาธารณะ / ภาพถ่าย / ข้อความที่ได้รับ / พยาน / เอกสาร
ที่มา (URL หรือสถานที่): ______________________
ใครเห็นหรือบันทึกไว้ และเมื่อไร: ______________________
ไฟล์ต้นฉบับอยู่ที่: ______________________
เกี่ยวข้องกับเป้าหมาย: หย่า / ค่าทดแทนคู่สมรส / ค่าทดแทนบุคคลที่สาม
หมายเหตุ (เช่น บัญชีอาจถูกลบ ต้องขอหมายเรียกเอกสาร): ______________________
6. กำหนดเวลาที่ต้องตรวจ
มาตรา 1529 ให้สิทธิฟ้องตามมาตรา 1516 (1) (2) (3) หรือ (6) และสิทธิเรียกค่าทดแทนตามมาตรา 1523 ระงับไปเมื่อพ้นหนึ่งปีนับแต่วันที่ผู้กล่าวอ้างรู้หรือควรรู้ความจริงซึ่งตนอาจยกขึ้นกล่าวอ้าง วันนับจึงไม่ใช่วันที่เหตุเกิดเสมอไป แต่ก็ไม่ควรเดาเอง ให้จดวันที่ท่านรู้ และเผื่อเวลาให้ทนายตรวจก่อนครบปี
ข้อควรระวังเรื่องรู้แล้วอยู่ต่อ: มาตรา 1517 ห้ามผู้ที่ยินยอมหรือรู้เห็นเป็นใจใช้เหตุตามมาตรา 1516 (1) และ (2) ฟ้องหย่า และมาตรา 1523 วรรคสามห้ามเรียกค่าทดแทนในกรณีนั้น การคืนดีหรืออยู่ร่วมกันต่อหลังรู้เรื่องจึงควรปรึกษาก่อนตัดสินใจ
ในตัวอย่าง คุณนิภาเห็นโพสต์วันที่ 3 ตุลาคม เธอควรจดวันนั้นไว้ และนัดทนายภายในไม่กี่สัปดาห์ ไม่รอจนใกล้ครบปี
7. เรื่องอื่นที่ต้องคิดควบคู่กัน
- ทรัพย์สินและบุตร เป็นประเด็นแยกจากเรื่องชู้ ดูคู่มือฟ้องหย่าและแบ่งสินสมรส และค่าเลี้ยงดูและอำนาจปกครองบุตร ส่วนสัญญาก่อนสมรสที่มีอยู่ ดูสัญญาก่อนสมรสควรตกลงอะไร
- ถ้ามีความรุนแรง ความปลอดภัยมาก่อนหลักฐาน ออกจากสถานการณ์ ไปอยู่ที่ปลอดภัย แจ้งตำรวจหรือโทร 191 และเก็บภาพบาดแผลหรือใบรับรองแพทย์ มาตรา 1516 (3) ครอบคลุมการทำร้ายร่างกายหรือจิตใจที่ร้ายแรงอีกด้วย
- หย่าโดยความยินยอม ถ้าสองฝ่ายตกลงกันได้ จดทะเบียนหย่าได้ตามมาตรา 1514 และ 1515 โดยทำเป็นหนังสือ มีพยานอย่างน้อยสองคน และจดทะเบียน ควรเขียนเงื่อนไขเรื่องทรัพย์ บุตร และค่าตอบแทนไว้ในข้อตกลงเป็นลายลักษณ์อักษร เพราะสิทธิเรียกค่าทดแทนตามมาตรา 1523 สัมพันธ์กับคำพิพากษาให้หย่า การหย่าโดยความยินยอมจึงควรตกลงเรื่องนี้ในหนังสือเสียตั้งแต่ต้น
8. เช็กลิสต์ก่อนพบทนาย
เอกสารและตัวตน
- สำเนาทะเบียนสมรสหรือหนังสือรับรองการสมรส
- สำเนาบัตรประชาชนและทะเบียนบ้านของท่านและคู่สมรส
- ชื่อและที่อยู่ของบุคคลที่สาม เท่าที่ท่านรู้โดยชอบ
หลักฐานที่ได้มาโดยชอบ
- ภาพหน้าจอโพสต์สาธารณะพร้อม URL วันและเวลา
- ข้อความที่ท่านได้รับโดยตรง
- รายชื่อพยานที่เห็นด้วยตนเอง
- บันทึกหลักฐานตามแบบในหัวข้อที่ 5
เวลาและสถานะ
- จดวันที่ท่านรู้เรื่องครั้งแรก และนับหนึ่งปี
- จดว่าหลังรู้แล้วเกิดอะไรขึ้น เช่น อยู่ร่วมกันต่อหรือไม่
- ตัดสินใจเบื้องต้นว่าต้องการหย่า หรือเรียกจากบุคคลที่สามอย่างเดียว
ที่ห้ามทำ
- ไม่ล็อกอินบัญชีหรืออุปกรณ์ของคู่สมรส ไม่ติดตั้งแอปติดตาม ไม่โพสต์กล่าวหา
อ่านเพิ่มเติม
- ฟ้องหย่า แบ่งสินสมรส และสิทธิเลี้ยงดูบุตร — ภาพรวมของคดีหย่า
- สงสัยคู่สมรสย้ายเงินหรือโอนทรัพย์ก่อนหย่า — หาข้อมูลทรัพย์อย่างถูกกฎหมาย
- โดนโพสต์ด่าและหมิ่นประมาทออนไลน์ — เส้นที่ทำให้ผู้เสียหายกลายเป็นผู้ถูกกล่าวหา
- ค่าเลี้ยงดูและอำนาจปกครองบุตร — ส่วนที่เกี่ยวกับบุตร
- สัญญาก่อนสมรสควรตกลงอะไร — ข้อตกลงที่เปลี่ยนวิธีแบ่งทรัพย์
- ค่าเลี้ยงดูคู่สมรสหลังหย่าต่างจากค่าเลี้ยงดูบุตรอย่างไร — ค่าเลี้ยงชีพหลังหย่า
เริ่มจากเป้าหมาย เก็บเฉพาะหลักฐานที่ได้มาโดยชอบ จดวันที่ที่ท่านรู้ และอย่าปล่อยให้เกินหนึ่งปี
เราช่วยวางเป้าหมายคดี ตรวจหลักฐานที่มี และดำเนินการฟ้องหย่าหรือเรียกค่าทดแทน ปรึกษาเบื้องต้น โทร 092-254-2045 หรือ ส่งรายละเอียดให้เรา ดูเพิ่มเติมที่งานคดีครอบครัว
คู่มือนี้เผยแพร่โดย สำนักงานกฎหมายสุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม — สำนักงานกฎหมายในจังหวัดขอนแก่น ก่อตั้งเมื่อปี 1986 เป็นข้อมูลทั่วไปเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายสำหรับเรื่องใดเรื่องหนึ่งโดยเฉพาะ
