ข้ามไปยังเนื้อหาหลัก
SUWANVARA LAWFIRM
บริษัท สุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม จำกัด
SUWANVARA LAWFIRM
SUWANVARA LAWFIRM
บริษัท สุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม จำกัด
กฎหมายธุรกิจ

บริษัทมีเงินเหลือ จะลดทุน คืนเงินกู้ผู้ถือหุ้น หรือจ่ายปันผล ต้องคิดต่างกันอย่างไร

เปรียบเทียบสามทางที่บริษัทจำกัดคืนเงินส่วนเกินให้ผู้ถือหุ้น คือจ่ายเงินปันผล ลดทุน และชำระคืนเงินกู้ที่ผู้ถือหุ้นให้บริษัทกู้ ในเรื่องแหล่งเงิน ผู้อนุมัติ ข้อจำกัดต่อเจ้าหนี้ เอกสาร และจุดที่มักผิดพลาด

สำนักงานกฎหมายสุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม— ทีมกฎหมายธุรกิจ21 พฤศจิกายน 256913 นาที
บริษัทมีเงินเหลือ จะลดทุน คืนเงินกู้ผู้ถือหุ้น หรือจ่ายปันผล ต้องคิดต่างกันอย่างไร

คำตอบหลัก

บริษัทมีเงินสดเหลือ ไม่ได้แปลว่าผู้ถือหุ้นเอาออกได้ด้วยวิธีใดก็ได้ ทั้งสามวิธี คือ จ่ายเงินปันผล ลดทุน และชำระคืนเงินกู้ผู้ถือหุ้น ตอบคำถามคนละข้อ เงินปันผลคือแบ่งกำไรให้เจ้าของ การลดทุนคือย่อทุนที่ผู้ถือหุ้นใส่ไว้ในบริษัทลง และการคืนเงินกู้คือบริษัทใช้หนี้ที่เป็นหนี้จริงตามสัญญา ถ้าเอาวิธีหนึ่งไปใช้กับเงินที่เข้าข่ายอีกวิธีหนึ่ง เอกสาร ผู้อนุมัติ และผลต่อเจ้าหนี้จะผิดตามไปด้วย

ด่านกฎหมายต่างกันชัดเจน เงินปันผล จ่ายได้จากกำไรเท่านั้น ถ้าบริษัทยังขาดทุนต้องแก้ให้หายก่อน และต้องกันทุนสำรองตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1201 และ 1202 การลดทุน ต้องมีมติพิเศษของผู้ถือหุ้น ห้ามลดต่ำกว่าหนึ่งในสี่ของทุนทั้งหมด และต้องโฆษณาในหนังสือพิมพ์พร้อมบอกกล่าวเจ้าหนี้ ซึ่งเจ้าหนี้คัดค้านได้ภายในสามสิบวัน (มาตรา 1224 ถึง 1226) ส่วน การคืนเงินกู้ ไม่มีขั้นตอนเฉพาะของหุ้น แต่ต้องมีสัญญากู้ที่เป็นหนังสือ (มาตรา 653) มติหรือการอนุมัติของผู้มีอำนาจ และหลักฐานการโอนเงินผ่านธนาคาร

ก่อนเลือก ให้ถามว่าเงินก้อนนี้มาจากไหน เป็นกำไรสะสม เงินที่ผู้ถือหุ้นใส่เป็นทุน หรือเงินที่ผู้ถือหุ้นให้กู้ แล้วดูว่าบริษัทยังเหลือเงินพอจ่ายเจ้าหนี้รายอื่นหรือไม่ ส่วนผลทางภาษี เช่น การหักภาษี ณ ที่จ่าย การถูกมองเป็นเงินปันผลโดยเปรียบเทียบ และราคาโอนระหว่างบริษัทกับผู้ถือหุ้น ให้นักบัญชีหรือผู้สอบบัญชีของบริษัทตรวจ คู่มือนี้ไม่ให้อัตราหรือมาตราของกฎหมายภาษี

ใครควรอ่านส่วนไหน

สถานะของคุณส่วนที่ควรอ่าน
กำลังวางแผนข้อ 1 และ 2 ว่าเงินมาจากไหนและสามวิธีต่างกันอย่างไร แล้วข้อ 7 ถึง 8 เรื่องบัญชี ภาษี และตัวอย่างสมมติ
กำลังเจรจาข้อ 3 ถึง 6 ผู้อนุมัติ เจ้าหนี้ และผู้ถือหุ้นแต่ละวิธีได้เสียอะไร ถ้าผู้ถือหุ้นมีความเห็นไม่ตรงกัน
ทำไปแล้วข้อ 9 ที่มักผิดพลาด ตรวจย้อนหลังว่าเอกสารครบหรือไม่ แล้วใช้เช็กลิสต์ในข้อ 10

1. เงินที่เหลือในบัญชีมาจากไหน และต้องถามอะไรก่อนเลือกวิธี

เงินสดในบัญชีไม่ได้บอกว่าเงินนั้นเป็นประเภทไหน ก่อนเลือกวิธี ให้ขอจากฝ่ายบัญชีให้ได้คำตอบสี่ข้อ

  • เงินก้อนนี้เป็นกำไรสะสมหรือไม่ ดูกำไรสะสมหรือขาดทุนสะสมในงบแสดงฐานะการเงินล่าสุด ไม่ใช่ดูแค่กำไรปีนี้ ปีนี้ได้กำไรแต่ยังมีขาดทุนสะสมจากปีก่อน กฎหมายยังไม่ให้จ่ายปันผลจนกว่าจะแก้ให้หายขาดทุน
  • เป็นเงินที่ผู้ถือหุ้นใส่เป็นทุนหรือไม่ ถ้าอยากคืนทุนจริง ทางที่กฎหมายบริษัทรองรับคือการลดทุน ไม่ใช่การโอนเงินออกเฉย ๆ
  • เป็นเงินที่ผู้ถือหุ้นให้กู้หรือไม่ ถ้าใช่ ต้องมีสัญญา ยอดคงค้างตรงกับบัญชีเจ้าหนี้ผู้ถือหุ้น และมีหลักฐานการโอนเงินเข้าบริษัทครั้งแรก
  • หลังจ่ายแล้วบริษัทยังจ่ายหนี้อื่นและทำธุรกิจต่อได้หรือไม่ ดูเจ้าหนี้การค้า เงินกู้ธนาคาร ภาษีค้าง ค่าจ้าง และเงินที่ต้องใช้หมุนเวียน กำไรในงบไม่เท่ากับเงินสด ดูคู่มือกำไรแต่เงินสดไม่พอ

ถ้าตอบสี่ข้อนี้ไม่ได้ ยังไม่ควรโอนเงินให้ผู้ถือหุ้น การแก้ย้อนหลังทำได้ยากกว่าการเตรียมก่อนจ่าย

2. สามวิธีต่างกันที่แก่นอย่างไร

เรื่องที่เทียบจ่ายเงินปันผลลดทุนคืนเงินกู้ผู้ถือหุ้น
แก่นของรายการแบ่งกำไรให้ผู้ถือหุ้นตามหุ้นย่อทุนของบริษัทลง โดยลดมูลค่าหุ้นหรือจำนวนหุ้นบริษัทใช้หนี้ที่มีอยู่ตามสัญญากู้
แหล่งเงินที่ถูกต้องกำไรเท่านั้นทุนที่ผู้ถือหุ้นใส่ไว้เงินที่ผู้ถือหุ้นให้กู้จริง
ผู้อนุมัติมติที่ประชุมใหญ่ หรือกรรมการสำหรับเงินปันผลระหว่างกาล (มาตรา 1201)มติพิเศษของที่ประชุมผู้ถือหุ้น (มาตรา 1224)ผู้มีอำนาจของบริษัทตามข้อบังคับและมติกรรมการ ตามสัญญากู้
ข้อจำกัดต่อเจ้าหนี้และกฎหมายห้ามจ่ายถ้าขาดทุนค้าง ต้องกันทุนสำรอง (มาตรา 1201, 1202)ห้ามต่ำกว่าหนึ่งในสี่ของทุน ต้องโฆษณาและบอกกล่าวเจ้าหนี้ เจ้าหนี้คัดค้านได้ (มาตรา 1225, 1226)ต้องมีหลักฐานการกู้เป็นหนังสือ (มาตรา 653) และห้ามเป็นการจ่ายให้ผู้ถือหุ้นบังหน้า
เอกสารหลักงบการเงิน มติ หนังสือแจ้งผู้ถือหุ้น หลักฐานโอนเงินมติพิเศษ ประกาศหนังสือพิมพ์ หนังสือบอกกล่าวเจ้าหนี้ เอกสารจดทะเบียนสัญญากู้ หลักฐานโอนเงินเข้า ตารางยอดคงค้าง มติ หลักฐานโอนเงินคืน
เวลาจ่ายให้เสร็จภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันลงมติ (มาตรา 1201)ต้องรอครบช่วงคัดค้านสามสิบวันนับแต่วันบอกกล่าวเจ้าหนี้ (มาตรา 1226)ตามกำหนดในสัญญา หรือตามที่คู่สัญญาตกลง
ผลต่อสัดส่วนผู้ถือหุ้นไม่เปลี่ยนจำนวนหุ้นอาจเปลี่ยนจำนวนหุ้นหรือมูลค่าหุ้น ต้องคำนวณผลต่อสัดส่วนและสิทธิออกเสียงไม่เปลี่ยน แต่ผู้ถือหุ้นที่ไม่ได้ให้กู้อาจเห็นว่าผู้ให้กู้ได้เงินคืนก่อน

ตารางนี้เป็นภาพรวม รายละเอียดแต่ละวิธีอยู่ในข้อ 3 ถึง 5

3. จ่ายเงินปันผล: ใช้เมื่อเงินเป็นกำไรและบริษัทพร้อมจ่าย

เรื่องเงินปันผลเต็มรูปแบบอยู่ในคู่มือเจ้าของบริษัทรับเงินจากบริษัท ที่นี่สรุปเฉพาะส่วนที่ใช้เปรียบเทียบ

  • จ่ายได้จากกำไรเท่านั้น มาตรา 1201 ห้ามจ่ายเงินปันผลจากเงินประเภทอื่น และถ้าบริษัทขาดทุน ห้ามจ่ายจนกว่าจะแก้ไขให้หายขาดทุน
  • ต้องมีมติ การประกาศอนุญาตจ่ายเงินปันผลต้องทำโดยมติที่ประชุมใหญ่ กรรมการอาจจ่ายเงินปันผลระหว่างกาลเป็นครั้งคราวได้เมื่อปรากฏแก่กรรมการว่าบริษัทมีกำไรสมควรพอ
  • ต้องกันทุนสำรอง มาตรา 1202 ให้จัดสรรเงินไว้เป็นทุนสำรองอย่างน้อยหนึ่งในยี่สิบของกำไร ทุกครั้งที่แจกเงินปันผล จนทุนสำรองถึงหนึ่งในสิบของทุนบริษัท หรือมากกว่านั้นถ้าข้อบังคับกำหนด
  • ต้องจ่ายให้เสร็จภายในหนึ่งเดือน นับแต่วันที่ที่ประชุมใหญ่หรือกรรมการลงมติ

เงินปันผลเหมาะเมื่อบริษัทมีกำไรสะสมที่ผ่านการตรวจแล้วและผู้ถือหุ้นต้องการรับผลตอบแทนตามสัดส่วนหุ้น ข้อจำกัดคือจ่ายได้เท่าที่มีกำไร ถ้าอยากได้เงินมากกว่ากำไรที่มี เงินส่วนเกินนั้นต้องมาจากทางอื่น เช่น คืนเงินกู้ที่มีจริงหรือลดทุน ไม่ใช่จ่ายเป็นปันผลเกินกำไร

4. ลดทุน: ใช้เมื่อทุนในบริษัทมากเกินกว่าที่ธุรกิจต้องใช้

การลดทุนเป็นการแก้โครงสร้างของบริษัท ไม่ใช่การจ่ายกำไร ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มีขั้นตอนดังนี้

  1. มติพิเศษของที่ประชุมผู้ถือหุ้น มาตรา 1224 ให้บริษัทจำกัดลดทุนโดยลดมูลค่าแต่ละหุ้นให้ต่ำลง หรือลดจำนวนหุ้นให้น้อยลง เกณฑ์คะแนนเสียงและขั้นตอนนัดประชุมให้ตรวจตามกฎหมายและข้อบังคับของบริษัท
  2. ห้ามลดต่ำกว่าหนึ่งในสี่ของทุนทั้งหมด มาตรา 1225 ถ้าทุนจดทะเบียนสิบล้านบาท จะลดลงไปต่ำกว่าสองล้านห้าแสนบาทไม่ได้
  3. โฆษณาและบอกกล่าวเจ้าหนี้ มาตรา 1226 ให้โฆษณาความประสงค์ลดทุนในหนังสือพิมพ์แห่งท้องที่อย่างน้อยหนึ่งคราว และมีหนังสือบอกกล่าวไปยังผู้ที่บริษัทรู้ว่าเป็นเจ้าหนี้ บอกรายการที่จะลดทุนและขอให้เจ้าหนี้ที่คัดค้านส่งคำคัดค้านภายในสามสิบวันนับแต่วันที่บอกกล่าว
  4. ถ้าไม่มีผู้คัดค้านภายในสามสิบวัน ให้ถือว่าไม่มีการคัดค้าน
  5. ถ้ามีเจ้าหนี้คัดค้าน บริษัทจะลดทุนไม่ได้จนกว่าจะชำระหนี้หรือให้ประกันสำหรับหนี้รายนั้น

เจ้าหนี้ที่บริษัท "รู้" มีทั้งธนาคาร ผู้ขายสินค้า ผู้รับเหมา และหน่วยงานที่บริษัทมีหนี้ค้าง ควรทำรายชื่อเจ้าหนี้จากบัญชีและสัญญา ไม่ใช่นึกเอาเอง

เรื่องการจดทะเบียนมติลดทุนและเอกสารที่กรมพัฒนาธุรกิจการค้าขอ ให้ตรวจกับเจ้าหน้าที่ก่อนนัดประชุม คู่มือนี้ไม่ระบุกำหนดเวลาของขั้นตอนนี้ และช่วงเวลาทั้งหมดของการลดทุน ตั้งแต่ประชุมจนเงินถึงผู้ถือหุ้น ยาวกว่าสามสิบวันของช่วงคัดค้านแน่นอน เพราะต้องเตรียมประกาศ บอกกล่าว และจดทะเบียนด้วย

ถ้าลดทุนเพื่อคืนเงินให้ผู้ถือหุ้น ให้ระบุในมติและเอกสารให้ชัดว่าคืนเท่าใด คืนตามสัดส่วนหุ้นอย่างไร และคืนเมื่อใด ผู้ถือหุ้นแต่ละคนควรเห็นตัวเลขก่อนลงมติ ดูผลต่อสิทธิของผู้ถือหุ้นส่วนน้อยในคู่มือสิทธิผู้ถือหุ้นส่วนน้อย

5. คืนเงินกู้ผู้ถือหุ้น: ใช้เมื่อเป็นหนี้จริงที่มีเอกสารรองรับ

การคืนเงินกู้ผู้ถือหุ้นเป็นเรื่องสัญญา ไม่ใช่เรื่องหุ้น บริษัทไม่ต้องผ่านมติพิเศษหรือแจ้งเจ้าหนี้เป็นการเฉพาะ แต่ต้องพิสูจน์ได้ว่าหนี้มีอยู่จริงก่อนจ่าย

ต้องมีสัญญากู้จริง มาตรา 653 กำหนดว่าการกู้ยืมเงินกว่าสองพันบาทขึ้นไป ถ้าไม่มีหลักฐานเป็นหนังสืออย่างใดอย่างหนึ่งลงลายมือชื่อผู้ยืม จะฟ้องร้องให้บังคับคดีไม่ได้ ในกรณีบริษัท ผู้ยืมคือบริษัท ผู้ลงชื่อควรเป็นผู้มีอำนาจผูกพันบริษัท สัญญาควรระบุจำนวนเงิน วันที่ให้กู้ กำหนดชำระ ดอกเบี้ยหรือไม่มีดอกเบี้ย และวิธีชำระคืน

ต้องมีการอนุมัติ ถ้าผู้ให้กู้เป็นกรรมการของบริษัทด้วย เขาอยู่ทั้งสองฝั่งของสัญญา จึงควรมีมติกรรมการหรือที่ประชุมตามข้อบังคับ บันทึกว่ากรรมการที่มีส่วนได้เสียเปิดเผยแล้ว ดูคู่มือธุรกรรมระหว่างบริษัทกับกรรมการ

ต้องมีทางเดินของเงิน ตรวจว่าเงินที่ผู้ถือหุ้นให้บริษัทกู้เข้าบัญชีบริษัทจริง มีสลิปหรือใบแจ้งยอดบัญชีธนาคาร และบัญชีบริษัทบันทึกเป็นเจ้าหนี้ผู้ถือหุ้น ไม่ใช่เป็นรายได้หรือค่าหุ้น เมื่อคืนเงิน ให้โอนผ่านธนาคารเข้าบัญชีของผู้ให้กู้ตามชื่อในสัญญา ไม่จ่ายเป็นเงินสดก้อนใหญ่หรือโอนให้คนอื่น

ตรวจเงื่อนไขอื่นก่อนจ่าย ธนาคารที่ให้บริษัทกู้อาจมีเงื่อนไขห้ามคืนเงินกู้ผู้ถือหุ้นก่อนหรือห้ามจ่ายผู้ถือหุ้นโดยไม่ได้รับความยินยอม ให้อ่านสัญญาสินเชื่อก่อนจ่าย

การคืนเงินกู้เหมาะเมื่อผู้ถือหุ้นให้บริษัทกู้ไว้จริง และบริษัทมีเงินเหลือพอ เงินที่เกินยอดคงค้างในสัญญากู้ ไม่ใช่เงินกู้ จะคืนในนามเงินกู้ไม่ได้ ถ้าผู้ถือหุ้นรับเงินคืนเกินยอดหนี้ ส่วนเกินจะถูกมองเป็นรายการอื่น ให้นักบัญชีตรวจ ดูเรื่องเงินกู้เทียบกับการเพิ่มทุนในคู่มือเพิ่มทุนหรือกู้จากผู้ถือหุ้น

6. สามวิธีนี้กระทบเจ้าหนี้และผู้ถือหุ้นอย่างไร

ฝั่งเจ้าหนี้ เงินที่ออกจากบริษัทไม่ว่าด้วยวิธีใด ทำให้สินทรัพย์ที่เจ้าหนี้พึ่งพาลดลง กฎหมายจึงใส่ด่านต่างกัน เงินปันผลมีด่านเรื่องกำไรและทุนสำรอง การลดทุนมีด่านโฆษณา บอกกล่าว และสิทธิคัดค้านโดยตรง ส่วนการคืนเงินกู้ไม่มีด่านเฉพาะ จึงต้องดูให้ชัดว่าเป็นการใช้หนี้จริง ไม่ใช่การโอนเงินให้ผู้ถือหุ้นก่อนเจ้าหนี้รายอื่นโดยไม่มีเหตุ เจ้าหนี้ที่เสียหายอาจโต้แย้งธุรกรรมที่ไม่ชอบภายหลัง

ฝั่งผู้ถือหุ้น เงินปันผลจ่ายตามสัดส่วนหุ้น ลดทุนอาจต้องกำหนดว่าคืนตามสัดส่วนอย่างไร ส่วนคืนเงินกู้ไปเฉพาะผู้ที่ให้กู้ ผู้ถือหุ้นที่ไม่ได้ให้กู้ควรเห็นสัญญากู้ ยอดคงค้าง และเหตุผลที่คืนในเวลานี้ เพื่อไม่ให้เกิดข้อโต้แย้งภายหลัง

ฝั่งกรรมการ กรรมการที่เสนอจ่ายเงินให้ผู้ถือหุ้นโดยไม่ตรวจกำไรหรือฐานะบริษัท อาจถูกเจ้าหนี้หรือผู้ถือหุ้นอื่นตั้งคำถามว่าทำหน้าที่ด้วยความระมัดระวังหรือไม่ จึงควรเก็บงบและมติไว้ทุกครั้ง

7. ภาษีและบัญชี: ต้องให้นักบัญชีตรวจเรื่องอะไร

คู่มือนี้ไม่ให้อัตราภาษีหรือมาตราของประมวลรัษฎากร ก่อนเลือกวิธี ให้ส่งสิ่งเหล่านี้ให้นักบัญชีหรือผู้สอบบัญชีของบริษัท

  • การหักภาษี ณ ที่จ่าย ของเงินที่บริษัทจ่ายให้ผู้ถือหุ้นในแต่ละวิธี และเอกสารที่ต้องออกให้
  • การถูกมองเป็นเงินปันผลโดยเปรียบเทียบ ถ้าเรียกรายการว่าคืนเงินกู้หรือลดทุน แต่ข้อเท็จจริงไม่ตรงกับชื่อ เจ้าหน้าที่หรือผู้สอบบัญชีอาจพิจารณาตามเนื้อหาของรายการ
  • ราคาโอนระหว่างบริษัทกับผู้ถือหุ้น เช่น ดอกเบี้ยเงินกู้ผู้ถือหุ้น ถ้าไม่เป็นไปตามราคาตลาดหรือเงื่อนไขที่คู่สัญญาอิสระจะตกลง
  • การบันทึกบัญชี ว่าเงินแต่ละก้อนเข้าบัญชีเจ้าหนี้ผู้ถือหุ้น ทุน หรือกำไรสะสม และงบการเงินหลังจ่ายจะเป็นอย่างไร

ทนายดูความถูกต้องตามกฎหมายบริษัทและสัญญา นักบัญชีดูตัวเลขและภาษี สองส่วนต้องไปพร้อมกัน ไม่ควรให้ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งตัดสินแทนอีกฝ่าย

8. ตัวอย่างสมมติ: บริษัทมีเงินสดสิบสองล้านบาท เจ้าของอยากเอาออกหกล้านบาท

ตัวอย่างนี้เป็นเรื่องสมมติ ไม่ใช่คดีจริง ตัวเลขเป็นตัวเลขตัวอย่างเพื่ออธิบายเท่านั้น

บริษัท ก จำกัด สมมติว่ามีข้อมูลดังนี้

รายการจำนวน (บาท)
เงินสดในบัญชี12,000,000
ทุนจดทะเบียนที่ชำระแล้ว10,000,000
กำไรสะสมที่ผ่านการอนุมัติงบแล้ว (ทุนสำรองครบหนึ่งในสิบของทุนแล้ว)2,000,000
เงินกู้ที่ผู้ถือหุ้นให้บริษัทกู้ มีสัญญาและหลักฐานโอนเงินเข้าครบ3,000,000
หนี้ธนาคาร4,000,000
หนี้ผู้ขายสินค้า2,500,000

เจ้าของต้องการเอาเงินออกหกล้านบาท ลองแยกตามแหล่งเงิน

  • คืนเงินกู้ 3,000,000 ตรวจสัญญากู้ว่ากำหนดชำระถึงแล้วหรือคู่สัญญาตกลงให้คืนก่อนได้ มีมติอนุมัติ อ่านเงื่อนไขของธนาคารว่าห้ามคืนเงินกู้ผู้ถือหุ้นหรือไม่ แล้วโอนเข้าบัญชีผู้ให้กู้
  • จ่ายเงินปันผลสูงสุดเท่ากำไรสะสม 2,000,000 ต้องมีมติที่ประชุมใหญ่หรือกรรมการสำหรับเงินปันผลระหว่างกาล ทุนสำรองครบแล้วในสมมติฐาน จึงไม่ต้องกันเพิ่ม และต้องจ่ายภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันลงมติ
  • ส่วนที่เหลือ 1,000,000 ไม่ใช่กำไรและไม่ใช่เงินกู้ ถ้าจะคืนต้องผ่านการลดทุนจากสิบล้านเหลือเก้าล้านบาท ซึ่งสูงกว่าขั้นต่ำหนึ่งในสี่ของทุนคือ 2,500,000 ต้องมีมติพิเศษ โฆษณาในหนังสือพิมพ์ และบอกกล่าวธนาคารกับผู้ขายสินค้า ถ้าธนาคารคัดค้านภายในสามสิบวัน บริษัทต้องชำระหนี้หรือให้ประกันก่อนจึงจะลดทุนได้

เมื่อจ่ายครบ เงินสดเหลือ 6,000,000 ขณะที่หนี้ธนาคารและผู้ขายสินค้ารวม 6,500,000 บริษัทต้องดูว่ากระแสเงินสดรายเดือนพอชำระหนี้เมื่อถึงกำหนดหรือไม่ ผู้ถือหุ้นและกรรมการจึงอาจเลือกทำทีละขั้น เช่น คืนเงินกู้และจ่ายปันผลก่อน แล้วค่อยพิจารณาลดทุนเมื่อฐานะการเงินชัดขึ้น

ตัวอย่างความผิดพลาดที่เกี่ยวข้อง สมมติเจ้าของเคยโอนเงินให้บริษัทรวม 1,500,000 เป็นงวด ๆ โดยไม่มีสัญญา ไม่มีมติ และบัญชีบันทึกไม่ชัด แล้วต้องการเรียกคืนทั้งก้อนเป็น "เงินกู้" กรณีนี้เอกสารไม่รองรับ ต้องให้ทนายและนักบัญชีตรวจก่อนว่าบัญชีบันทึกเงินนั้นเป็นอะไร จะทำสัญญาหรือรับรองยอดภายหลังได้หรือไม่ และผลต่อภาษี ไม่ควรจ่ายคืนก่อนตรวจ

9. สิ่งที่มักผิดพลาด และผลที่ตามมา

ความผิดพลาดผลที่ตามมาควรทำแทน
จ่ายปันผลทั้งที่ไม่มีกำไรสะสม หรือยังมีขาดทุนค้างฝ่าฝืนมาตรา 1201 เจ้าหนี้และผู้ถือหุ้นอื่นอาจโต้แย้งตรวจกำไรสะสมและขาดทุนสะสมจากงบก่อน และเก็บมติไว้
ลืมกันทุนสำรองเมื่อจ่ายปันผลไม่เป็นไปตามมาตรา 1202ให้นักบัญชีคำนวณทุนสำรองร่วมกับกำไรสุทธิ
เรียกเงินที่โอนเข้าบริษัทโดยไม่มีสัญญาว่าเป็น "เงินกู้"หลักฐานไม่พอ ฟ้องบังคับไม่ได้ตามมาตรา 653 และบัญชีไม่รองรับทำสัญญาและมติตั้งแต่ก่อนโอน หรือให้ทนายประเมินทางแก้ไข
คืนเงินกู้เกินยอดหนี้จริงหรือคืนให้ผู้ที่ไม่ใช่ผู้ให้กู้ส่วนเกินถูกมองเป็นรายการอื่น และผู้ถือหุ้นอื่นอาจโต้แย้งทำตารางยอดคงค้างและโอนตามชื่อในสัญญา
ลดทุนทั้งที่ยังมีเจ้าหนี้ค้างและไม่แจ้งไม่เป็นไปตามมาตรา 1226 เจ้าหนี้ที่คัดค้านหยุดการลดทุนได้จนกว่าจะชำระหรือให้ประกันทำรายชื่อเจ้าหนี้ ส่งหนังสือบอกกล่าวและรอครบช่วงคัดค้าน
ลดทุนต่ำกว่าหนึ่งในสี่ของทุนทั้งหมดฝ่าฝืนมาตรา 1225ตรวจจำนวนทุนจดทะเบียนก่อนกำหนดตัวเลขที่จะลด
ถอนเงินออกด้วยวิธีที่ไม่ตรงกับเอกสาร เช่น เรียกว่าคืนเงินกู้แต่ไม่มีเงินกู้ผู้สอบบัญชี เจ้าหนี้ หรือเจ้าหน้าที่ตั้งคำถาม และอาจปรับแต่งรายการให้ชื่อรายการตรงกับข้อเท็จจริงและเอกสาร

10. เช็กลิสต์เอกสารและขั้นตอนก่อนจ่ายเงินให้ผู้ถือหุ้น

ก่อนเลือกวิธี

  • งบการเงินล่าสุด แสดงกำไรสะสมหรือขาดทุนสะสม ทุนสำรอง และทุนจดทะเบียน
  • รายการเงินกู้ผู้ถือหุ้นพร้อมสัญญาและหลักฐานโอนเงินเข้า
  • รายชื่อเจ้าหนี้ทั้งหมด ธนาคาร ผู้ขายสินค้า ภาษีและค่าจ้างที่ค้าง
  • ประมาณกระแสเงินสดหลังจ่าย ว่าบริษัทยังชำระหนี้ตามกำหนดได้
  • สัญญาสินเชื่อและเงื่อนไขของธนาคารเรื่องการจ่ายผู้ถือหุ้น
  • ข้อบังคับบริษัทและสัญญาผู้ถือหุ้นที่มีข้อกำหนดเรื่องเงินปันผลหรือการลดทุน
  • คำตอบจากนักบัญชีเรื่องภาษีและการบันทึกบัญชี

ถ้าเลือกจ่ายเงินปันผล

  • งบการเงินที่ผ่านการตรวจแล้ว หรือตัวเลขระหว่างกาลสำหรับเงินปันผลระหว่างกาล
  • มติที่ประชุมใหญ่ หรือมติกรรมการสำหรับเงินปันผลระหว่างกาล
  • การคำนวณทุนสำรอง
  • หนังสือแจ้งผู้ถือหุ้นและหลักฐานโอนเงินภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันลงมติ

ถ้าเลือกลดทุน

  • มติพิเศษของที่ประชุมผู้ถือหุ้น ระบุลดมูลค่าหุ้นหรือจำนวนหุ้น และวิธีคืนเงิน
  • ตรวจว่าทุนหลังลดไม่ต่ำกว่าหนึ่งในสี่ของทุนทั้งหมด
  • ประกาศในหนังสือพิมพ์แห่งท้องที่ และหนังสือบอกกล่าวเจ้าหนี้ทุกราย พร้อมหลักฐานการส่ง
  • บันทึกวันที่บอกกล่าวและวันครบสามสิบวัน และคำคัดค้านที่ได้รับ
  • เอกสารจดทะเบียนตามที่เจ้าหน้าที่กำหนด

ถ้าเลือกคืนเงินกู้

  • สัญญากู้ที่ลงลายมือชื่อผู้มีอำนาจของบริษัท
  • หลักฐานโอนเงินที่ผู้ถือหุ้นให้บริษัทกู้
  • ตารางยอดคงค้างและกำหนดชำระ
  • มติกรรมการหรือที่ประชุมที่อนุมัติ และบันทึกการเปิดเผยส่วนได้เสีย
  • หลักฐานโอนเงินคืนผ่านธนาคารเข้าบัญชีผู้ให้กู้

อย่าเข้าใจผิด

ที่มักเข้าใจที่ควรรู้
เงินอยู่ในบัญชีบริษัท เจ้าของจะถอนออกด้วยวิธีใดก็ได้เงินเป็นของบริษัท ต้องออกตามทางที่กฎหมายและเอกสารรองรับ คือเงินปันผลจากกำไร ลดทุนตามขั้นตอน หรือคืนเงินกู้ที่มีจริง
บริษัทมีเงินสดมาก จึงจ่ายปันผลได้เงินปันผลจ่ายได้จากกำไร และถ้ายังขาดทุนค้างต้องแก้ให้หายก่อน (มาตรา 1201) เงินสดมากอาจมาจากเงินกู้หรือเงินทุน ไม่ใช่กำไร
ลดทุนทำได้ด้วยมติผู้ถือหุ้นอย่างเดียวต้องโฆษณาและบอกกล่าวเจ้าหนี้ด้วย และเจ้าหนี้คัดค้านได้ภายในสามสิบวัน ถ้าคัดค้านต้องชำระหรือให้ประกันก่อน (มาตรา 1226)
ลดทุนได้เท่าไรก็ได้ห้ามลดต่ำกว่าหนึ่งในสี่ของทุนทั้งหมด (มาตรา 1225)
โอนเงินให้บริษัทแล้วเรียกคืนเป็นเงินกู้ได้ โดยไม่ต้องมีสัญญาเงินกู้เกินสองพันบาทต้องมีหลักฐานเป็นหนังสือลงชื่อผู้ยืมจึงจะฟ้องบังคับได้ (มาตรา 653) และบัญชีต้องบันทึกให้ตรงกัน
เลือกวิธีที่ภาษีเบาที่สุดได้เลยภาษีเป็นปัจจัยหนึ่ง ต้องดูกฎหมายบริษัท ผู้ถือหุ้นอื่น เจ้าหนี้ และกระแสเงินสดด้วย และให้นักบัญชีตรวจ
คืนเงินกู้ผู้ถือหุ้นไม่เกี่ยวกับเจ้าหนี้รายอื่นบริษัทที่จ่ายผู้ถือหุ้นก่อนเจ้าหนี้รายอื่นโดยไม่มีเหตุอาจถูกโต้แย้ง และสัญญาสินเชื่อของธนาคารอาจห้ามไว้

ข้อจำกัดของคู่มือนี้ คู่มือนี้พูดถึงบริษัทจำกัดตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ไม่ครอบคลุมบริษัทมหาชน ข้อกำหนดของตลาดหลักทรัพย์ การชำระบัญชี การควบรวม หรือการซื้อหุ้นคืน และไม่ให้อัตราหรือมาตราของภาษี ข้อมูล ณ วันที่ 21 พฤศจิกายน 2569 ข้อบังคับของบริษัท สัญญาผู้ถือหุ้น และเงื่อนไขของเจ้าหนี้อาจกำหนดเงื่อนไขเพิ่มจากที่กล่าวไว้ ให้ตรวจเอกสารจริงของบริษัทก่อนตัดสินใจ

อ่านเพิ่มเติม

ก่อนโอนเงินออกจากบริษัทให้ผู้ถือหุ้น ให้ตอบให้ได้ว่าเงินนั้นเป็นกำไร ทุน หรือเงินกู้ แล้วทำเอกสารและขั้นตอนตามประเภทนั้น พร้อมตรวจว่าเจ้าหนี้รายอื่นและบริษัทเองยังรับผลได้

เราช่วยบริษัทตรวจว่าเงินที่จะจ่ายควรเป็นเงินปันผล ลดทุน หรือคืนเงินกู้ ร่างมติผู้ถือหุ้นและกรรมการ สัญญากู้ หนังสือบอกกล่าวเจ้าหนี้ และเอกสารจดทะเบียนลดทุน และตรวจว่าสอดคล้องกับข้อบังคับและสัญญาผู้ถือหุ้น เราไม่ใช่นักบัญชีหรือที่ปรึกษาภาษี ไม่ให้อัตราหรือตัวเลขภาษี และไม่สามารถรับรองว่าเจ้าหนี้ ธนาคาร หรือเจ้าหน้าที่จะยอมรับโครงสร้างที่เลือก ค่าบริการขึ้นอยู่กับขั้นของเรื่องและงานที่ต้องทำ ส่งเอกสารให้เราดูก่อน เราจะแจ้งขอบเขตงานและค่าบริการเป็นลายลักษณ์อักษรก่อนเริ่มงาน โทร 092-254-2045 หรือ ส่งรายละเอียดให้เรา ดูเพิ่มเติมที่ งานเลขานุการบริษัท และ บัญชีและภาษี


คู่มือนี้เผยแพร่โดย สำนักงานกฎหมายสุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม — สำนักงานกฎหมายในจังหวัดขอนแก่น ก่อตั้งเมื่อปี 1986 เป็นข้อมูลทั่วไปเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายสำหรับเรื่องใดเรื่องหนึ่งโดยเฉพาะ

คำถามที่พบบ่อย

บริษัทมีเงินสดเหลือมาก ผู้ถือหุ้นเอาเงินออกจากบริษัทได้ทันทีหรือไม่+

ไม่ได้ เงินในบัญชีบริษัทเป็นของบริษัท ผู้ถือหุ้นรับเงินออกได้ตามทางที่กฎหมายและเอกสารรองรับเท่านั้น เช่น เงินปันผลที่จ่ายจากกำไรตามมติ การลดทุนตามขั้นตอนและแจ้งเจ้าหนี้ หรือการชำระคืนเงินกู้ที่มีสัญญาจริง ถ้าไม่มีทางใดรองรับ การโอนเงินออกอาจถูกมองเป็นการเอาเงินบริษัทไปใช้โดยไม่มีฐาน และอาจต้องคืนหรือถูกปรับแต่งรายการ ให้นักบัญชีตรวจก่อนทำ

จ่ายเงินปันผลได้เมื่อไร ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์+

มาตรา 1201 ให้ประกาศจ่ายเงินปันผลโดยมติที่ประชุมใหญ่ กรรมการอาจจ่ายเงินปันผลระหว่างกาลได้เมื่อเห็นว่าบริษัทมีกำไรสมควร ห้ามจ่ายจากเงินประเภทอื่นนอกจากกำไร และถ้าบริษัทขาดทุนห้ามจ่ายจนกว่าจะแก้ไขให้หายขาดทุน มาตรา 1202 ให้กันกำไรอย่างน้อยหนึ่งในยี่สิบเป็นทุนสำรองทุกครั้งที่แจกเงินปันผล จนทุนสำรองถึงหนึ่งในสิบของทุนบริษัทหรือมากกว่านั้นตามข้อบังคับ

ลดทุนบริษัทจำกัดต้องผ่านอะไรบ้าง+

มาตรา 1224 ให้ลดทุนโดยลดมูลค่าหุ้นหรือลดจำนวนหุ้นด้วยมติพิเศษของที่ประชุมผู้ถือหุ้น มาตรา 1225 ห้ามลดทุนลงต่ำกว่าหนึ่งในสี่ของทุนทั้งหมด และมาตรา 1226 ให้โฆษณาความประสงค์ลดทุนในหนังสือพิมพ์แห่งท้องที่อย่างน้อยหนึ่งคราว พร้อมมีหนังสือบอกกล่าวเจ้าหนี้ที่บริษัทรู้ เจ้าหนี้ส่งคำคัดค้านได้ภายในสามสิบวันนับแต่วันที่บอกกล่าว ถ้ามีผู้คัดค้าน บริษัทลดทุนไม่ได้จนกว่าจะชำระหนี้หรือให้ประกันสำหรับหนี้รายนั้น

ผู้ถือหุ้นโอนเงินให้บริษัทโดยไม่มีสัญญา แล้วขอคืนเป็นเงินกู้ได้ไหม+

ทำได้ยากและเสี่ยง เงินกู้เกินสองพันบาทที่ไม่มีหลักฐานเป็นหนังสือลงลายมือชื่อผู้ยืม ฟ้องบังคับคดีไม่ได้ตามมาตรา 653 ถ้าโอนเข้าบริษัทมาโดยไม่มีสัญญา ไม่มีมติ และบัญชีไม่ได้บันทึกเป็นเงินกู้ การเรียกคืนภายหลังจะถูกตั้งคำถามจากกรรมการ ผู้สอบบัญชี และเจ้าหนี้ ควรให้ทนายและนักบัญชีดูเอกสารทั้งชุดก่อนจ่ายคืน

ผลทางภาษีของการจ่ายปันผล ลดทุน และคืนเงินกู้เหมือนกันไหม+

ไม่เหมือนกัน แต่คู่มือนี้ไม่ให้อัตราหรือมาตราของภาษี ให้นักบัญชีหรือผู้สอบบัญชีของบริษัทตรวจเรื่องการหักภาษี ณ ที่จ่าย การถูกมองเป็นเงินปันผลโดยเปรียบเทียบ และราคาโอนระหว่างบริษัทกับผู้ถือหุ้นก่อนตัดสินใจ

Lawyer-client handshake symbolizing trust at Suwanvara Law Firm

พร้อมรับฟังเรื่องของคุณ

ปรึกษาเบื้องต้นกับทนายความผู้เชี่ยวชาญของเรา