คำตอบหลัก
การขายหุ้นหรือเปลี่ยนเจ้าของบริษัท ไม่ได้ทำให้ลูกค้ามีสิทธิยกเลิกสัญญาโดยอัตโนมัติ เพราะสิ่งที่เปลี่ยนมือคือหุ้น ไม่ใช่ตัวบริษัท บริษัทที่เซ็นสัญญากับลูกค้ายังเป็นนิติบุคคลเดิม มีสิทธิและหน้าที่ตามสัญญาเดิมทุกข้อ ลูกค้าจะเลิกสัญญาหรือบังคับให้เจรจาใหม่ได้ก็ต่อเมื่อมีฐานให้ทำเช่นนั้น คือ สัญญามีข้อกำหนดเรื่องการเปลี่ยนผู้ควบคุมกิจการ หรือกฎหมายให้สิทธิเลิกสัญญาไว้ในเหตุอื่น ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 386 วางหลักว่าสิทธิเลิกสัญญามาจาก "ข้อสัญญาหรือบทบัญญัติแห่งกฎหมาย" สองทางนี้
ดังนั้นคำถามที่ต้องตอบเป็นรายสัญญาคือ สัญญาฉบับนั้นเขียนอะไรไว้ ข้อกำหนดเปลี่ยนผู้ควบคุมกิจการ การห้ามโอนสัญญา การแจ้ง และการขอความยินยอม เป็นเรื่องที่คนมักรวมเป็นเรื่องเดียว แต่แต่ละเรื่องเกิดขึ้นในเวลาต่างกันและมีผลต่างกัน การแยกให้ออกก่อนปิดดีลช่วยให้ผู้ขายไม่ต้องขอความยินยอมที่ไม่จำเป็น และผู้ซื้อไม่พลาดสัญญาที่ลูกค้าเลิกได้จริง
คู่มือนี้ตอบเฉพาะประเด็นว่าลูกค้าเลิกหรือเจรจาใหม่ได้หรือไม่เมื่อเปลี่ยนเจ้าของ หากต้องการเปรียบเทียบโครงสร้างซื้อหุ้นกับซื้อทรัพย์สิน ดู ซื้อกิจการแบบซื้อหุ้นหรือซื้อทรัพย์สิน และหากต้องการทราบขอบเขตการตรวจสอบกิจการทั้งหมด ดู การตรวจสอบสถานะทางกฎหมาย (due diligence) ในดีลข้ามพรมแดน
ใครควรอ่านส่วนไหน
| สถานะของคุณ | ส่วนที่ควรอ่าน |
|---|---|
| กำลังวางแผนหรือยังไม่ได้เซ็นสัญญาซื้อขายหุ้น | ข้อ 1 ถึง 5 เพื่ออ่านสัญญาลูกค้าและแยกประเภทข้อกำหนด และข้อ 7 วางลำดับแจ้งและขอความยินยอมก่อนปิดดีล |
| เซ็นสัญญาซื้อขายหุ้นแล้วและรอปิดธุรกรรม หรือปิดแล้ว | ข้อ 6 ว่าลูกค้าที่ไม่มีข้อกำหนดทำอะไรได้บ้าง ข้อ 7 ลำดับงานก่อนและหลังปิดดีล และข้อ 8 เมื่อมีหนังสือจากลูกค้า |
| ลูกค้าส่งหนังสือบอกเลิกหรือขอเจรจาใหม่มาแล้ว | ข้อ 2 ฐานของสิทธิเลิกสัญญา ข้อ 8 ตรวจหนังสือและตอบ และรายการเอกสารท้ายคู่มือ |
1. ขายหุ้นแล้ว คู่สัญญากับลูกค้าเปลี่ยนไปหรือไม่
ไม่เปลี่ยน ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1129 กล่าวว่าหุ้นของบริษัทจำกัดโอนกันได้โดยไม่ต้องได้รับความยินยอมของบริษัท เว้นแต่หุ้นชนิดระบุชื่อลงในใบหุ้นที่ข้อบังคับกำหนดไว้เป็นอย่างอื่น และการโอนใช้ยันบริษัทหรือบุคคลภายนอกไม่ได้จนกว่าจะจดแจ้งการโอนในทะเบียนผู้ถือหุ้น เรื่องนี้เป็นการเปลี่ยนตัวผู้ถือหุ้นภายในบริษัท ไม่ได้ทำให้บริษัทเป็นคนละบริษัท
ผลที่ตามมาในทางสัญญามีสามข้อ
- สัญญากับลูกค้าไม่ต้องโอน เพราะผู้ขายสินค้าหรือบริการยังเป็นบริษัทเดิม มีเลขทะเบียนนิติบุคคลเดิม ลายมือชื่อผู้มีอำนาจเดิมยังผูกพันบริษัท
- สิทธิและหนี้ของบริษัทยังอยู่ครบ รวมทั้งหนี้ที่ค้างและความรับผิดที่เกิดจากการส่งมอบก่อนหน้า ผู้ซื้อหุ้นรับกิจการมาทั้งหมดพร้อมภาระเดิม ประเด็นนี้อยู่ในคู่มือเปรียบเทียบโครงสร้างที่ลิงก์ไว้ข้างต้น
- ผู้ขายหุ้นเป็นบุคคลอื่นจากคู่สัญญาของลูกค้า ลูกค้าไม่มีสัญญากับผู้ถือหุ้น จึงไม่มีฐานเรียกให้ผู้ถือหุ้นเดิมหรือใหม่รับผิดแทนบริษัท เว้นแต่ผู้ถือหุ้นนั้นได้ค้ำประกันหรือเข้าเป็นคู่สัญญาเอง
ที่ต่างออกไปคือการขายทรัพย์สินหรือรับโอนกิจการ ซึ่งบริษัทผู้รับโอนเป็นคนละนิติบุคคลกับผู้ขาย สัญญาแต่ละฉบับต้องพิจารณาว่าโอนได้หรือไม่ และต้องขอความยินยอมหรือไม่ เรื่องนั้นอยู่ในคู่มือซื้อหุ้นหรือซื้อทรัพย์สินเช่นกัน ส่วนในคู่มือนี้จะพูดเรื่องการโอนสัญญาเฉพาะเท่าที่ต้องแยกให้ออกจากการเปลี่ยนผู้ควบคุม
2. ลูกค้าเลิกสัญญาหรือขอเจรจาใหม่ได้เมื่อใด
ลูกค้าต้องมีฐานอย่างใดอย่างหนึ่งต่อไปนี้ การไม่พอใจเจ้าของใหม่เพียงอย่างเดียวไม่ใช่ฐาน
| ฐาน | ลูกค้าทำอะไรได้ | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| ข้อกำหนดเปลี่ยนผู้ควบคุมกิจการในสัญญา | เลิกสัญญา ขอเจรจา หรือเรียกให้แก้ไขตามที่ข้อสัญญาเขียน | ผลขึ้นกับถ้อยคำ ดูข้อ 3 ถึง 5 |
| ข้อสัญญาให้เลิกได้โดยไม่ต้องมีเหตุ (เช่น แจ้งล่วงหน้า 30 วัน) | เลิกสัญญาตามวิธีและเวลาที่เขียนไว้ | ไม่เกี่ยวกับการเปลี่ยนเจ้าของ ลูกค้าใช้สิทธินี้ได้อยู่แล้วทุกเมื่อ |
| คู่สัญญาผิดสัญญา | บอกกล่าวให้ปฏิบัติภายในเวลาพอสมควร แล้วเลิกสัญญาได้หากไม่ปฏิบัติ (มาตรา 387) หรือใช้สิทธิตามที่สัญญากำหนด | ต้องมีการผิดสัญญาจริง ไม่ใช่เพราะเปลี่ยนเจ้าของ |
| สัญญาครบกำหนดหรือถึงรอบต่ออายุ | ไม่ต่อสัญญาหรือขอเงื่อนไขใหม่ | ลูกค้ามีสิทธิตัดสินใจเรื่องการต่อสัญญาอยู่แล้ว ดู สัญญาต่ออายุอัตโนมัติและทะเบียนวันบอกกล่าว |
มาตรา 386 ยังกำหนดวิธีใช้สิทธิไว้ด้วยว่า การเลิกสัญญาทำโดยแสดงเจตนาแก่อีกฝ่ายหนึ่ง และเมื่อแสดงเจตนาแล้วถอนไม่ได้ ข้อนี้มีผลในทางปฏิบัติ เพราะหนังสือบอกเลิกจากลูกค้าที่ส่งออกมาแล้วเปลี่ยนใจไม่ได้ตามกฎหมาย ถ้าลูกค้าอยากกลับมาทำต่อ ต้องตกลงกันใหม่
สรุปคือ ลูกค้าที่ถือสัญญาซึ่งไม่มีข้อกำหนดเปลี่ยนผู้ควบคุมกิจการ และไม่มีสิทธิเลิกโดยไม่ต้องมีเหตุ จะเลิกสัญญาเพียงเพราะบริษัทเปลี่ยนเจ้าของไม่ได้ ถ้าเลิกโดยไม่มีฐาน การเลิกนั้นอาจเป็นการผิดสัญญาของลูกค้าเอง ขึ้นกับข้อเท็จจริงและถ้อยคำของสัญญา
3. ข้อกำหนดเปลี่ยนผู้ควบคุมกิจการเขียนไว้ได้กี่แบบ
ไม่มีถ้อยคำมาตรฐาน ข้อกำหนดนี้มีหลายระดับความเข้ม และมักไปปรากฏในสัญญาที่มีมูลค่าสูง ระยะยาว หรือที่ลูกค้าให้ความสำคัญกับตัวเจ้าของบริษัท
| รูปแบบ | ผลต่อบริษัท | ตัวอย่างถ้อยคำ (สมมติ) |
|---|---|---|
| แจ้งอย่างเดียว | ต้องแจ้งภายในเวลาที่กำหนด ไม่มีสิทธิเลิก | "ผู้ขายต้องแจ้งเป็นหนังสือภายใน 15 วันนับแต่การเปลี่ยนผู้ควบคุม" |
| ขอความยินยอมก่อน | ต้องได้ความยินยอมเป็นหนังสือก่อนที่การเปลี่ยนผู้ควบคุมจะมีผล ถ้าไม่ขอ ถือว่าผิดสัญญา | "ห้ามเปลี่ยนผู้ควบคุมกิจการโดยไม่ได้รับความยินยอมล่วงหน้าของผู้ซื้อ" |
| ให้สิทธิเลิกสัญญา | ลูกค้าเลือกเลิกได้ภายในช่วงเวลาที่กำหนด หากไม่ใช้สิทธิในช่วงนั้นอาจหมดสิทธิ | "ผู้ซื้อเลิกสัญญาได้ด้วยการแจ้ง 30 วัน ภายใน 60 วันหลังได้รับแจ้งการเปลี่ยนผู้ควบคุม" |
| ให้เจรจาใหม่ | ต้องเจรจาด้วยกัน ไม่ได้ให้สิทธิเลิกทันที ผลขึ้นกับว่าเจรจาไม่สำเร็จแล้วเกิดอะไร | "คู่สัญญาจะเจรจาโดยสุจริตเพื่อปรับเงื่อนไข" |
| ผลทางการเงิน | ราคา ส่วนลด หรือหลักประกันเปลี่ยนไปเมื่อมีเหตุ | "ผู้ขายต้องวางหลักประกันเพิ่ม" |
เมื่ออ่านสัญญา ให้จับประเด็นเหล่านี้ให้ครบ เพราะรูปแบบเดียวกันอาจให้ผลต่างกันมากตามรายละเอียด
- นิยามของ "ผู้ควบคุมกิจการ" เป็นเปอร์เซ็นต์หุ้น สิทธิออกเสียง สิทธิแต่งตั้งกรรมการ หรือคำว่า "อำนาจควบคุมการจัดการ"
- เกณฑ์ที่ถือว่าเปลี่ยน เช่น เกินครึ่งหนึ่ง หรือผู้ถือหุ้นรายใหญ่รายเดิมลดสัดส่วนลงต่ำกว่าเกณฑ์ หรือการขายหุ้นเพียงบางส่วน
- การเปลี่ยนทางอ้อม เช่น ผู้ถือหุ้นของบริษัทแม่เปลี่ยนมือ แต่หุ้นของบริษัทที่เป็นคู่สัญญายังอยู่ที่เดิม สัญญาบางฉบับรวมกรณีนี้ บางฉบับไม่รวม
- เวลา เหตุเกิดเมื่อลงนามสัญญาซื้อขายหุ้น เมื่อปิดธุรกรรม หรือเมื่อจดแจ้งในทะเบียน และให้แจ้งก่อนหรือหลัง
- กรอบเวลาใช้สิทธิ ลูกค้าใช้สิทธิเลิกได้นานเท่าใด และเริ่มนับเมื่อใด
- ใครเป็นผู้ซื้อ บางข้อยกเว้นการเปลี่ยนภายในกลุ่มบริษัทเดียวกัน หรือบางข้อห้ามเฉพาะคู่แข่งของลูกค้า
- ผลของการละเมิด เลิกสัญญา เรียกค่าเสียหาย หรือหยุดชำระ
4. เปลี่ยนผู้ควบคุม โอนสัญญา แจ้ง และขอความยินยอม ต่างกันอย่างไร
สี่คำนี้มักถูกใช้ปนกัน แต่เป็นสี่เรื่อง สัญญาหนึ่งฉบับอาจมีหนึ่ง สอง หรือทั้งสี่ข้อ
| เรื่อง | ถามว่า | เกี่ยวกับการขายหุ้นหรือไม่ |
|---|---|---|
| การเปลี่ยนผู้ควบคุมกิจการ | ใครอยู่เบื้องหลังคู่สัญญาเปลี่ยนไปหรือไม่ | เกี่ยว ถ้าสัญญามีข้อนี้ |
| การโอนสัญญา หรือห้ามโอนสิทธิและหน้าที่ | คู่สัญญาส่งต่อสิทธิหรือหน้าที่ให้บุคคลอื่นหรือไม่ | โดยทั่วไปไม่เกี่ยว เพราะคู่สัญญายังเป็นบริษัทเดิม เว้นแต่สัญญานิยามให้รวมการเปลี่ยนผู้ควบคุม |
| การแจ้ง | ต้องบอกอีกฝ่ายหรือไม่ ภายในเมื่อใด | เกี่ยวเมื่อสัญญากำหนดหน้าที่แจ้ง |
| การขอความยินยอม | ต้องได้รับอนุมัติก่อนทำหรือไม่ | เกี่ยวเมื่อสัญญากำหนดให้ขอก่อนเปลี่ยนผู้ควบคุม |
ข้อห้ามโอนสัญญาจึงมักไม่ถูกกระตุ้นโดยการขายหุ้น ถ้าคู่สัญญาเป็นบริษัทเดิม แต่ต้องอ่านนิยามในสัญญาจริง เพราะผู้ร่างบางรายเขียนว่า "ถือว่าการเปลี่ยนผู้ควบคุมเป็นการโอน" ซึ่งทำให้ข้อห้ามโอนครอบคลุมการขายหุ้นด้วย
กรณีที่เรื่องการโอนสัญญาเข้ามาเกี่ยวจริงคือเมื่อโครงสร้างดีลเป็นการซื้อทรัพย์สินหรือโอนกิจการ ซึ่งสัญญาของบริษัทเดิมต้องย้ายไปยังบริษัทอื่น ในส่วนสิทธิเรียกร้องเงิน มาตรา 306 กำหนดว่าการโอนหนี้ที่ต้องชำระแก่เจ้าหนี้เฉพาะรายต้องทำเป็นหนังสือจึงสมบูรณ์ และจะยกขึ้นเป็นข้อต่อสู้ลูกหนี้หรือบุคคลภายนอกได้เมื่อมีการบอกกล่าวไปยังลูกหนี้หรือลูกหนี้ยินยอม โดยคำบอกกล่าวหรือความยินยอมต้องทำเป็นหนังสือ ส่วนการโอนภาระหรือหน้าที่ของบริษัทไปให้ผู้อื่น ควรตกลงให้ชัดกับคู่สัญญาเป็นรายกรณี
5. อ่านสัญญาลูกค้าแต่ละฉบับอย่างไรก่อนปิดดีล
ใช้ลำดับนี้กับสัญญาลูกค้าที่สำคัญ โดยเรียงตามรายได้หรือผลกระทบต่อกิจการ
- ค้นข้อกำหนดที่ตั้งชื่อต่างกัน ข้อกำหนดนี้อาจใช้ชื่อว่า การเปลี่ยนผู้ควบคุม การเปลี่ยนแปลงโครงสร้างผู้ถือหุ้น การโอนหรือการควบรวม ข้อห้ามโอน เหตุเลิกสัญญา หรือการเปลี่ยนความเป็นเจ้าของ อ่านทั้งสัญญาและเอกสารแนบ ไม่ใช่เฉพาะส่วนท้าย
- จดนิยามที่เกี่ยวข้อง นิยามผู้ควบคุม เกณฑ์ และตัวอย่างเหตุการณ์ที่ถือว่าเข้าเงื่อนไข
- ตรวจว่าเหตุการณ์ในดีลเข้านิยามหรือไม่ เช่น ผู้ซื้อได้หุ้นร้อยละเท่าใด ผู้ถือหุ้นเดิมยังเหลือสัดส่วนเท่าใด มีผู้ถือหุ้นระดับบริษัทแม่เปลี่ยนด้วยหรือไม่
- ดูผลและกรอบเวลา แจ้งเมื่อใด ลูกค้ามีเวลาเลิกเท่าใด เลิกแล้วมีผลเมื่อไร ต้องชำระอะไรเมื่อเลิก
- จัดกลุ่ม แบ่งสัญญาเป็นกลุ่มไม่ต้องทำอะไร กลุ่มต้องแจ้ง กลุ่มต้องขอความยินยอมหรือหนังสือสละสิทธิ และกลุ่มที่ต้องเจรจาเงื่อนไขใหม่
- ตรวจสัญญาที่ไม่มีข้อกำหนดนี้แต่มีสิทธิเลิกโดยไม่ต้องมีเหตุ สัญญากลุ่มนี้ไม่เกี่ยวกับการเปลี่ยนเจ้าของโดยตรง แต่ลูกค้าอาจใช้โอกาสนี้ต่อรองใหม่ ควรรู้ไว้ก่อนวางแผนสื่อสาร
ถ้าสัญญาลูกค้ามีจำนวนมาก ให้ทำตารางเดียวที่ตอบคำถามเดียวกันในทุกแถว ซึ่งจะใช้เป็นตารางสัญญาที่ต้องดำเนินการก่อนหรือหลังปิดดีลได้ การตรวจสัญญาก่อนซื้อขายกิจการเป็นส่วนหนึ่งของงานตรวจสอบสถานะที่ลิงก์ไว้ ไม่ได้แทนที่งานนั้น
6. ลูกค้าไม่มีข้อกำหนดเปลี่ยนผู้ควบคุม แต่ไม่สบายใจ จะทำอะไรได้บ้าง
ในทางกฎหมาย ลูกค้ากลุ่มนี้ไม่มีสิทธิเลิกสัญญาเพราะการเปลี่ยนเจ้าของ แต่ในทางธุรกิจ ลูกค้าอาจมีทางเลือกที่ไม่ได้เกี่ยวกับการเปลี่ยนเจ้าของโดยตรง
- ไม่ต่อสัญญา เมื่อครบอายุ หรือไม่สั่งงานเพิ่มถ้าสัญญาไม่ได้กำหนดขั้นต่ำ ดูเรื่องขั้นต่ำและข้อผูกพันซื้อในคู่มือ ข้อผูกพันซื้อขั้นต่ำและการจ่ายเงินแม้ไม่รับสินค้า
- ใช้สิทธิเลิกโดยไม่ต้องมีเหตุ ถ้าสัญญาให้ไว้ โดยแจ้งล่วงหน้าตามกำหนด
- ขอเงื่อนไขใหม่ ซึ่งเป็นการต่อรอง ไม่ใช่สิทธิตามสัญญา บริษัทไม่มีหน้าที่ต้องตกลง
- ตรวจจับการผิดสัญญา หากหลังเปลี่ยนเจ้าของ บริษัทส่งมอบล่าช้า คุณภาพตก หรือไม่ทำตามสัญญา ลูกค้าอาจใช้สิทธิจากการผิดสัญญานั้น ไม่ใช่เพราะเจ้าของเปลี่ยน
ข้อสำคัญสำหรับผู้บริหารคือ ช่วงที่ความเสี่ยงสูงของการสูญเสียลูกค้าไม่ได้อยู่ที่ตัวกฎหมายเสมอไป อยู่ที่ว่าลูกค้ารู้เรื่องจากใครและเมื่อใด การสื่อสารที่ชัดว่าทีมงาน ราคา และเงื่อนไขการส่งมอบยังเหมือนเดิมช่วยลดแรงจูงใจที่จะเจรจาใหม่ได้มากกว่าการอ้างสัญญา
7. ผู้ขายและผู้ซื้อควรทำอะไรก่อนและหลังปิดธุรกรรม
| ช่วงเวลา | ผู้ขาย | ผู้ซื้อ |
|---|---|---|
| ก่อนเซ็นสัญญาซื้อขายหุ้น | จัดตารางสัญญาลูกค้าตามข้อ 5 ตรวจข้อตกลงรักษาความลับของดีลว่าบอกลูกค้าได้เมื่อใด | ขอสัญญาลูกค้าที่สำคัญ ระบุสัญญาที่มีสิทธิเลิกเมื่อเปลี่ยนผู้ควบคุม ประเมินว่ามูลค่ากิจการพึ่งสัญญาเหล่านี้เพียงใด |
| ระหว่างเจรจาและก่อนปิด | ขอความยินยอมหรือหนังสือสละสิทธิจากลูกค้าที่ต้องขอ ตามลำดับและเวลาที่ตกลงกับผู้ซื้อ | พิจารณากำหนดเป็นเงื่อนไขก่อนปิดดีลว่าต้องได้ความยินยอมจากลูกค้ารายสำคัญ หรือกำหนดราคาและกลไกเก็บเงินไว้ส่วนหนึ่งให้สอดคล้องกับความเสี่ยง |
| หลังปิด | ส่งหนังสือแจ้งตามที่สัญญากำหนดภายในกำหนด | ตรวจกรอบเวลาที่ลูกค้าใช้สิทธิเลิกได้ จดวันสิ้นสุดลงทะเบียนสัญญา ติดตามลูกค้ารายสำคัญ |
ข้อควรระวังเรื่องจังหวะ ถ้าสัญญาเขียนให้ขอความยินยอม "ก่อน" การเปลี่ยนผู้ควบคุม แต่ข้อตกลงรักษาความลับห้ามเปิดเผยดีล ต้องหาทางออกร่วมกัน เช่น ขอหนังสือยินยอมโดยไม่เปิดเผยรายละเอียดดีลเกินจำเป็น หรือให้ลูกค้าลงนามข้อตกลงรักษาความลับก่อน และไม่ควรเริ่มแจ้งลูกค้าก่อนที่ผู้ซื้อและผู้ขายตกลงเรื่องข้อความและลำดับ
เมื่อขอความยินยอมหรือหนังสือสละสิทธิ ควรให้หนังสือระบุให้ชัดว่า ลูกค้ายินยอมต่อเหตุการณ์ใด (ระบุชื่อบริษัท ผู้ซื้อ และสัดส่วนหุ้นคร่าว ๆ) ยินยอมตามข้อสัญญาข้อใด และยืนยันว่าสัญญายังมีผลต่อไปตามเดิม เพื่อไม่ต้องกลับมาถกเรื่องเดิมอีกในภายหลัง
8. ลูกค้าส่งหนังสือบอกเลิกหรือขอเจรจาใหม่มาแล้ว ทำอย่างไร
ลูกค้าอาจส่งหนังสือหลังรู้เรื่องดีล ซึ่งควรไล่ตามลำดับนี้ก่อนตอบ
- หาข้อสัญญาที่ลูกค้าอ้าง ถ้าลูกค้าไม่ระบุ ให้ขอให้ระบุ
- ตรวจว่าเหตุการณ์เข้าเงื่อนไขจริงหรือไม่ ตามนิยามและเกณฑ์ในสัญญา
- ตรวจเวลา ลูกค้าส่งภายในกรอบเวลาใช้สิทธิหรือไม่ และสัญญากำหนดช่วงแจ้งล่วงหน้าไว้อย่างไร
- ตรวจวิธีส่ง สัญญาอาจกำหนดผู้รับ ที่อยู่ หรือช่องทางที่ถือว่าส่งถูกต้อง
- ตรวจผลของการเลิก งานที่ส่งมอบแล้ว เงินที่ค้างชำระ ข้อผูกพันที่ยังอยู่หลังเลิก
- เก็บหลักฐาน ทั้งหนังสือและเอกสารการส่ง และบันทึกการติดต่อ
- เลือกทาง โต้แย้งว่าไม่มีสิทธิเลิก เจรจาปรับเงื่อนไข หรือยอมรับการเลิกพร้อมตกลงเรื่องการส่งมอบ
อย่าเพิ่งเพิกเฉย เพราะหากการเลิกเป็นไปตามสัญญา การแสดงเจตนาเลิกสัญญาที่ถึงอีกฝ่ายแล้วถอนไม่ได้ตามมาตรา 386 และอย่าเพิ่งยืนยันว่าลูกค้า "ไม่มีสิทธิ" ก่อนอ่านข้อสัญญาครบถ้วน หนังสือโต้ตอบที่ผิดข้อเท็จจริงอาจกลายเป็นหลักฐานต่อต้านตนเอง ถ้าเรื่องไปถึงข้อพิพาทเรื่องการเลิกสัญญาและค่าเสียหาย ให้ส่งเอกสารให้ทนายความตรวจก่อนตอบ
ตัวอย่างสมมติ: โรงงานบรรจุภัณฑ์ที่ผู้ถือหุ้นขายหุ้นร้อยละ 70
ตัวอย่างนี้เป็นเรื่องสมมติเพื่ออธิบายเท่านั้น ไม่ใช่คดีจริง ตัวเลขเป็นเพียงภาพประกอบ
บริษัท ก ผลิตกล่องบรรจุภัณฑ์ ผู้ถือหุ้นสามคนตกลงขายหุ้นร้อยละ 70 ให้กองทุนแห่งหนึ่ง บริษัท ก มีสัญญาจัดส่งกับลูกค้าสำคัญสามราย
| ลูกค้า | ข้อสัญญาที่เกี่ยวข้อง | ผลของการขายหุ้น | สิ่งที่ควรทำ |
|---|---|---|---|
| ลูกค้า 1 | ข้อกำหนดเปลี่ยนผู้ควบคุม: ถ้าผู้ถือหุ้นเกินกึ่งหนึ่งเปลี่ยน ลูกค้าเลิกสัญญาได้โดยแจ้ง 30 วันภายใน 60 วันหลังได้รับแจ้ง | การขายร้อยละ 70 เข้าเกณฑ์ ลูกค้ามีสิทธิเลิก | แจ้งตามกำหนด ขอหนังสือสละสิทธิเลิกสัญญาจากเหตุการณ์นี้ก่อนหรือหลังปิด ตามที่ตกลงกับผู้ซื้อ |
| ลูกค้า 2 | ข้อห้ามโอนสิทธิและหน้าที่โดยไม่ได้รับความยินยอม ไม่มีนิยามให้รวมการเปลี่ยนผู้ควบคุม | บริษัท ก ยังเป็นคู่สัญญา ไม่มีการโอน จึงไม่เข้าข้อนี้ | ไม่ต้องขอความยินยอมตามข้อนี้ อาจเลือกแจ้งเพื่อรักษาความสัมพันธ์ |
| ลูกค้า 3 | ไม่มีข้อกำหนดเปลี่ยนผู้ควบคุม แต่ให้เลิกสัญญาได้โดยแจ้งล่วงหน้า 90 วัน | เปลี่ยนเจ้าของไม่ใช่เหตุเลิก แต่ลูกค้าเลิกตามสิทธิปกติได้อยู่แล้ว | เตรียมแผนสื่อสารและข้อเสนอรักษาลูกค้า ไม่ใช่ขอความยินยอม |
ถ้าผู้ซื้อทำตารางนี้ก่อนเซ็นสัญญาซื้อขายหุ้น จะเห็นว่ารายได้ส่วนที่เสี่ยงต่อการเลิกจากการเปลี่ยนเจ้าของโดยตรงมีเพียงลูกค้า 1 และสามารถกำหนดให้การได้หนังสือสละสิทธิจากลูกค้า 1 เป็นเงื่อนไขของดีลได้ ส่วนลูกค้า 3 เป็นความเสี่ยงเชิงธุรกิจที่ต้องบริหารต่างหาก
รายการเอกสารและงานที่ควรเตรียม
- สัญญาลูกค้าที่สำคัญทุกฉบับ พร้อมเอกสารแนบ ใบสั่งซื้อ และข้อตกลงแก้ไข
- ตารางสัญญา: ฉบับ คู่สัญญา อายุ มูลค่า ข้อกำหนดเปลี่ยนผู้ควบคุม ข้อห้ามโอน สิทธิเลิกโดยไม่ต้องมีเหตุ
- นิยามผู้ควบคุมกิจการและเกณฑ์ในแต่ละฉบับ เทียบกับโครงสร้างผู้ถือหุ้นก่อนและหลังดีล
- รายการสัญญาที่ต้องแจ้ง ต้องขอความยินยอม หรือต้องขอหนังสือสละสิทธิ พร้อมกำหนดเวลา
- ข้อตกลงรักษาความลับของดีลและข้อจำกัดว่าบอกลูกค้าได้เมื่อใด
- ร่างหนังสือแจ้งหรือขอความยินยอมที่ผู้ขายและผู้ซื้อเห็นชอบร่วมกัน
- เงื่อนไขในสัญญาซื้อขายหุ้นที่เกี่ยวกับสัญญาลูกค้ารายสำคัญ
- วันที่ปิดธุรกรรม วันที่ส่งหนังสือ และวันสิ้นสุดของกรอบเวลาที่ลูกค้าใช้สิทธิ ลงในทะเบียนสัญญา
- หลักฐานการส่งหนังสือและการตอบรับทุกฉบับ
อย่าเข้าใจผิด
| ความเข้าใจผิด | ที่ถูกต้อง |
|---|---|
| "ขายหุ้นแล้ว ลูกค้าเลิกสัญญาได้ทันที" | ไม่ใช่โดยอัตโนมัติ บริษัทคู่สัญญายังเป็นนิติบุคคลเดิม ลูกค้าเลิกได้เมื่อสัญญาหรือกฎหมายให้สิทธิเท่านั้น |
| "เปลี่ยนเจ้าของ ต้องขอความยินยอมจากลูกค้าทุกราย" | ต้องขอเฉพาะรายที่สัญญากำหนด ส่วนรายอื่นอาจแจ้งเพื่อรักษาความสัมพันธ์ ซึ่งเป็นการเลือกของบริษัท ไม่ใช่หน้าที่ตามสัญญา |
| "ข้อห้ามโอนสัญญาครอบคลุมการขายหุ้นเสมอ" | โดยทั่วไปไม่ครอบคลุม เพราะไม่มีการโอนสัญญา แต่ถ้านิยามในสัญญารวมการเปลี่ยนผู้ควบคุมก็ครอบคลุมได้ ต้องอ่านนิยามจริง |
| "การแจ้ง การขอความยินยอม และการโอนสัญญาเป็นเรื่องเดียวกัน" | เป็นคนละเรื่อง เวลา ผลที่ตามมา และผู้ที่ต้องทำต่างกัน ดูข้อ 4 |
| "ลูกค้าส่งหนังสือบอกเลิกมาแล้ว ยังเปลี่ยนใจได้ง่าย ๆ" | เมื่อฝ่ายที่มีสิทธิเลิกแสดงเจตนาแล้ว ถอนไม่ได้ (มาตรา 386) ถ้าจะกลับมาทำต่อ ต้องตกลงกันใหม่ |
| "ถ้าลูกค้าไม่มีสิทธิเลิกตามข้อกำหนดนี้ ก็ไม่มีความเสี่ยงเสียลูกค้า" | ลูกค้ายังเลือกไม่ต่อสัญญา ใช้สิทธิเลิกโดยไม่ต้องมีเหตุ หรือขอเจรจาใหม่ได้ ความเสี่ยงเชิงธุรกิจจึงยังต้องบริหาร |
ขอบเขตของคู่มือนี้ เป็นข้อมูลทั่วไป ณ วันที่ 21 พฤศจิกายน 2569 ไม่ครอบคลุมสัญญาที่ใช้กฎหมายต่างประเทศ สัญญากับหน่วยงานรัฐหรือการประมูล สัญญาที่หน่วยงานกำกับดูแลกำหนดเงื่อนไขเฉพาะ การอนุญาตหรือการควบคุมการรวมธุรกิจ ภาษีของดีล และข้อสัญญาเรื่องผู้ค้ำประกัน ผู้ให้เช่า หรือผู้ให้กู้ ซึ่งมีหลักการคล้ายกันแต่ต้องอ่านถ้อยคำแต่ละฉบับ ผลของสัญญาจริงขึ้นกับถ้อยคำและข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี ภาษีให้นักบัญชีหรือผู้สอบบัญชีตรวจ
อ่านเพิ่มเติม
- ซื้อกิจการแบบซื้อหุ้นหรือซื้อทรัพย์สิน
- การตรวจสอบสถานะทางกฎหมาย (due diligence) ในดีลข้ามพรมแดน
- สัญญาต่ออายุอัตโนมัติและทะเบียนวันบอกกล่าว
- ข้อผูกพันซื้อขั้นต่ำและการจ่ายเงินแม้ไม่รับสินค้า
- ตัวแทนจำหน่ายผูกขาดที่ทำยอดไม่ถึงเป้า มีทางเลือกอะไร
- วางระบบตรวจสัญญาก่อนเซ็นเมื่อไม่มีฝ่ายกฎหมาย
การขายหุ้นเปลี่ยนเจ้าของบริษัท แต่ไม่เปลี่ยนตัวคู่สัญญา ลูกค้าจะเลิกหรือเจรจาใหม่ได้ก็ต่อเมื่อสัญญาหรือกฎหมายให้สิทธิไว้ จึงต้องอ่านสัญญาลูกค้าแต่ละฉบับและแยกเรื่องผู้ควบคุม การโอน การแจ้ง และความยินยอมออกจากกันก่อนปิดดีล
เราช่วยตรวจสัญญาลูกค้าที่สำคัญก่อนซื้อขายกิจการ จัดตารางสัญญาที่ต้องแจ้ง ขอความยินยอม หรือขอหนังสือสละสิทธิ ร่างหนังสือแจ้งหรือขอความยินยอม และเสนอข้อสัญญาในสัญญาซื้อขายหุ้นที่เกี่ยวกับสัญญาลูกค้า เราไม่ใช่ที่ปรึกษาภาษีหรือนักบัญชี ไม่ประเมินมูลค่ากิจการ และไม่สามารถรับรองว่าลูกค้ารายใดจะยินยอมหรือไม่เลิกสัญญา ค่าบริการขึ้นอยู่กับขั้นของเรื่องและงานที่ต้องทำ ส่งเอกสารให้เราดูก่อน เราจะแจ้งขอบเขตงานและค่าบริการเป็นลายลักษณ์อักษรก่อนเริ่มงาน โทร 092-254-2045 หรือ ส่งรายละเอียดให้เรา ดูเพิ่มเติมที่ สัญญาและเอกสาร และ งานซื้อขายกิจการ
คู่มือนี้เผยแพร่โดย สำนักงานกฎหมายสุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม — สำนักงานกฎหมายในจังหวัดขอนแก่น ก่อตั้งเมื่อปี 1986 เป็นข้อมูลทั่วไปเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายสำหรับเรื่องใดเรื่องหนึ่งโดยเฉพาะ

