ข้ามไปยังเนื้อหาหลัก
SUWANVARA LAWFIRM
บริษัท สุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม จำกัด
SUWANVARA LAWFIRM
SUWANVARA LAWFIRM
บริษัท สุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม จำกัด
กฎหมายธุรกิจ

ขายหุ้นหรือเปลี่ยนเจ้าของบริษัทแล้ว ลูกค้ามีสิทธิยกเลิกสัญญาหรือไม่: ข้อกำหนดเปลี่ยนผู้ควบคุมกิจการ

การขายหุ้นไม่ได้เปลี่ยนตัวบริษัทที่เป็นคู่สัญญา ลูกค้าจะยกเลิกหรือขอเจรจาใหม่ได้ก็เมื่อสัญญามีข้อกำหนดเปลี่ยนผู้ควบคุมกิจการหรือกฎหมายให้สิทธิไว้ อธิบายความต่างของการเปลี่ยนผู้ควบคุม การโอนสัญญา การแจ้ง และการขอความยินยอม พร้อมรายการตรวจสัญญาก่อนและหลังปิดธุรกรรม

สำนักงานกฎหมายสุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม— ทีมกฎหมายธุรกิจ21 พฤศจิกายน 256917 นาที
ขายหุ้นหรือเปลี่ยนเจ้าของบริษัทแล้ว ลูกค้ามีสิทธิยกเลิกสัญญาหรือไม่: ข้อกำหนดเปลี่ยนผู้ควบคุมกิจการ

คำตอบหลัก

การขายหุ้นหรือเปลี่ยนเจ้าของบริษัท ไม่ได้ทำให้ลูกค้ามีสิทธิยกเลิกสัญญาโดยอัตโนมัติ เพราะสิ่งที่เปลี่ยนมือคือหุ้น ไม่ใช่ตัวบริษัท บริษัทที่เซ็นสัญญากับลูกค้ายังเป็นนิติบุคคลเดิม มีสิทธิและหน้าที่ตามสัญญาเดิมทุกข้อ ลูกค้าจะเลิกสัญญาหรือบังคับให้เจรจาใหม่ได้ก็ต่อเมื่อมีฐานให้ทำเช่นนั้น คือ สัญญามีข้อกำหนดเรื่องการเปลี่ยนผู้ควบคุมกิจการ หรือกฎหมายให้สิทธิเลิกสัญญาไว้ในเหตุอื่น ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 386 วางหลักว่าสิทธิเลิกสัญญามาจาก "ข้อสัญญาหรือบทบัญญัติแห่งกฎหมาย" สองทางนี้

ดังนั้นคำถามที่ต้องตอบเป็นรายสัญญาคือ สัญญาฉบับนั้นเขียนอะไรไว้ ข้อกำหนดเปลี่ยนผู้ควบคุมกิจการ การห้ามโอนสัญญา การแจ้ง และการขอความยินยอม เป็นเรื่องที่คนมักรวมเป็นเรื่องเดียว แต่แต่ละเรื่องเกิดขึ้นในเวลาต่างกันและมีผลต่างกัน การแยกให้ออกก่อนปิดดีลช่วยให้ผู้ขายไม่ต้องขอความยินยอมที่ไม่จำเป็น และผู้ซื้อไม่พลาดสัญญาที่ลูกค้าเลิกได้จริง

คู่มือนี้ตอบเฉพาะประเด็นว่าลูกค้าเลิกหรือเจรจาใหม่ได้หรือไม่เมื่อเปลี่ยนเจ้าของ หากต้องการเปรียบเทียบโครงสร้างซื้อหุ้นกับซื้อทรัพย์สิน ดู ซื้อกิจการแบบซื้อหุ้นหรือซื้อทรัพย์สิน และหากต้องการทราบขอบเขตการตรวจสอบกิจการทั้งหมด ดู การตรวจสอบสถานะทางกฎหมาย (due diligence) ในดีลข้ามพรมแดน

ใครควรอ่านส่วนไหน

สถานะของคุณส่วนที่ควรอ่าน
กำลังวางแผนหรือยังไม่ได้เซ็นสัญญาซื้อขายหุ้นข้อ 1 ถึง 5 เพื่ออ่านสัญญาลูกค้าและแยกประเภทข้อกำหนด และข้อ 7 วางลำดับแจ้งและขอความยินยอมก่อนปิดดีล
เซ็นสัญญาซื้อขายหุ้นแล้วและรอปิดธุรกรรม หรือปิดแล้วข้อ 6 ว่าลูกค้าที่ไม่มีข้อกำหนดทำอะไรได้บ้าง ข้อ 7 ลำดับงานก่อนและหลังปิดดีล และข้อ 8 เมื่อมีหนังสือจากลูกค้า
ลูกค้าส่งหนังสือบอกเลิกหรือขอเจรจาใหม่มาแล้วข้อ 2 ฐานของสิทธิเลิกสัญญา ข้อ 8 ตรวจหนังสือและตอบ และรายการเอกสารท้ายคู่มือ

1. ขายหุ้นแล้ว คู่สัญญากับลูกค้าเปลี่ยนไปหรือไม่

ไม่เปลี่ยน ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1129 กล่าวว่าหุ้นของบริษัทจำกัดโอนกันได้โดยไม่ต้องได้รับความยินยอมของบริษัท เว้นแต่หุ้นชนิดระบุชื่อลงในใบหุ้นที่ข้อบังคับกำหนดไว้เป็นอย่างอื่น และการโอนใช้ยันบริษัทหรือบุคคลภายนอกไม่ได้จนกว่าจะจดแจ้งการโอนในทะเบียนผู้ถือหุ้น เรื่องนี้เป็นการเปลี่ยนตัวผู้ถือหุ้นภายในบริษัท ไม่ได้ทำให้บริษัทเป็นคนละบริษัท

ผลที่ตามมาในทางสัญญามีสามข้อ

  • สัญญากับลูกค้าไม่ต้องโอน เพราะผู้ขายสินค้าหรือบริการยังเป็นบริษัทเดิม มีเลขทะเบียนนิติบุคคลเดิม ลายมือชื่อผู้มีอำนาจเดิมยังผูกพันบริษัท
  • สิทธิและหนี้ของบริษัทยังอยู่ครบ รวมทั้งหนี้ที่ค้างและความรับผิดที่เกิดจากการส่งมอบก่อนหน้า ผู้ซื้อหุ้นรับกิจการมาทั้งหมดพร้อมภาระเดิม ประเด็นนี้อยู่ในคู่มือเปรียบเทียบโครงสร้างที่ลิงก์ไว้ข้างต้น
  • ผู้ขายหุ้นเป็นบุคคลอื่นจากคู่สัญญาของลูกค้า ลูกค้าไม่มีสัญญากับผู้ถือหุ้น จึงไม่มีฐานเรียกให้ผู้ถือหุ้นเดิมหรือใหม่รับผิดแทนบริษัท เว้นแต่ผู้ถือหุ้นนั้นได้ค้ำประกันหรือเข้าเป็นคู่สัญญาเอง

ที่ต่างออกไปคือการขายทรัพย์สินหรือรับโอนกิจการ ซึ่งบริษัทผู้รับโอนเป็นคนละนิติบุคคลกับผู้ขาย สัญญาแต่ละฉบับต้องพิจารณาว่าโอนได้หรือไม่ และต้องขอความยินยอมหรือไม่ เรื่องนั้นอยู่ในคู่มือซื้อหุ้นหรือซื้อทรัพย์สินเช่นกัน ส่วนในคู่มือนี้จะพูดเรื่องการโอนสัญญาเฉพาะเท่าที่ต้องแยกให้ออกจากการเปลี่ยนผู้ควบคุม

2. ลูกค้าเลิกสัญญาหรือขอเจรจาใหม่ได้เมื่อใด

ลูกค้าต้องมีฐานอย่างใดอย่างหนึ่งต่อไปนี้ การไม่พอใจเจ้าของใหม่เพียงอย่างเดียวไม่ใช่ฐาน

ฐานลูกค้าทำอะไรได้หมายเหตุ
ข้อกำหนดเปลี่ยนผู้ควบคุมกิจการในสัญญาเลิกสัญญา ขอเจรจา หรือเรียกให้แก้ไขตามที่ข้อสัญญาเขียนผลขึ้นกับถ้อยคำ ดูข้อ 3 ถึง 5
ข้อสัญญาให้เลิกได้โดยไม่ต้องมีเหตุ (เช่น แจ้งล่วงหน้า 30 วัน)เลิกสัญญาตามวิธีและเวลาที่เขียนไว้ไม่เกี่ยวกับการเปลี่ยนเจ้าของ ลูกค้าใช้สิทธินี้ได้อยู่แล้วทุกเมื่อ
คู่สัญญาผิดสัญญาบอกกล่าวให้ปฏิบัติภายในเวลาพอสมควร แล้วเลิกสัญญาได้หากไม่ปฏิบัติ (มาตรา 387) หรือใช้สิทธิตามที่สัญญากำหนดต้องมีการผิดสัญญาจริง ไม่ใช่เพราะเปลี่ยนเจ้าของ
สัญญาครบกำหนดหรือถึงรอบต่ออายุไม่ต่อสัญญาหรือขอเงื่อนไขใหม่ลูกค้ามีสิทธิตัดสินใจเรื่องการต่อสัญญาอยู่แล้ว ดู สัญญาต่ออายุอัตโนมัติและทะเบียนวันบอกกล่าว

มาตรา 386 ยังกำหนดวิธีใช้สิทธิไว้ด้วยว่า การเลิกสัญญาทำโดยแสดงเจตนาแก่อีกฝ่ายหนึ่ง และเมื่อแสดงเจตนาแล้วถอนไม่ได้ ข้อนี้มีผลในทางปฏิบัติ เพราะหนังสือบอกเลิกจากลูกค้าที่ส่งออกมาแล้วเปลี่ยนใจไม่ได้ตามกฎหมาย ถ้าลูกค้าอยากกลับมาทำต่อ ต้องตกลงกันใหม่

สรุปคือ ลูกค้าที่ถือสัญญาซึ่งไม่มีข้อกำหนดเปลี่ยนผู้ควบคุมกิจการ และไม่มีสิทธิเลิกโดยไม่ต้องมีเหตุ จะเลิกสัญญาเพียงเพราะบริษัทเปลี่ยนเจ้าของไม่ได้ ถ้าเลิกโดยไม่มีฐาน การเลิกนั้นอาจเป็นการผิดสัญญาของลูกค้าเอง ขึ้นกับข้อเท็จจริงและถ้อยคำของสัญญา

3. ข้อกำหนดเปลี่ยนผู้ควบคุมกิจการเขียนไว้ได้กี่แบบ

ไม่มีถ้อยคำมาตรฐาน ข้อกำหนดนี้มีหลายระดับความเข้ม และมักไปปรากฏในสัญญาที่มีมูลค่าสูง ระยะยาว หรือที่ลูกค้าให้ความสำคัญกับตัวเจ้าของบริษัท

รูปแบบผลต่อบริษัทตัวอย่างถ้อยคำ (สมมติ)
แจ้งอย่างเดียวต้องแจ้งภายในเวลาที่กำหนด ไม่มีสิทธิเลิก"ผู้ขายต้องแจ้งเป็นหนังสือภายใน 15 วันนับแต่การเปลี่ยนผู้ควบคุม"
ขอความยินยอมก่อนต้องได้ความยินยอมเป็นหนังสือก่อนที่การเปลี่ยนผู้ควบคุมจะมีผล ถ้าไม่ขอ ถือว่าผิดสัญญา"ห้ามเปลี่ยนผู้ควบคุมกิจการโดยไม่ได้รับความยินยอมล่วงหน้าของผู้ซื้อ"
ให้สิทธิเลิกสัญญาลูกค้าเลือกเลิกได้ภายในช่วงเวลาที่กำหนด หากไม่ใช้สิทธิในช่วงนั้นอาจหมดสิทธิ"ผู้ซื้อเลิกสัญญาได้ด้วยการแจ้ง 30 วัน ภายใน 60 วันหลังได้รับแจ้งการเปลี่ยนผู้ควบคุม"
ให้เจรจาใหม่ต้องเจรจาด้วยกัน ไม่ได้ให้สิทธิเลิกทันที ผลขึ้นกับว่าเจรจาไม่สำเร็จแล้วเกิดอะไร"คู่สัญญาจะเจรจาโดยสุจริตเพื่อปรับเงื่อนไข"
ผลทางการเงินราคา ส่วนลด หรือหลักประกันเปลี่ยนไปเมื่อมีเหตุ"ผู้ขายต้องวางหลักประกันเพิ่ม"

เมื่ออ่านสัญญา ให้จับประเด็นเหล่านี้ให้ครบ เพราะรูปแบบเดียวกันอาจให้ผลต่างกันมากตามรายละเอียด

  • นิยามของ "ผู้ควบคุมกิจการ" เป็นเปอร์เซ็นต์หุ้น สิทธิออกเสียง สิทธิแต่งตั้งกรรมการ หรือคำว่า "อำนาจควบคุมการจัดการ"
  • เกณฑ์ที่ถือว่าเปลี่ยน เช่น เกินครึ่งหนึ่ง หรือผู้ถือหุ้นรายใหญ่รายเดิมลดสัดส่วนลงต่ำกว่าเกณฑ์ หรือการขายหุ้นเพียงบางส่วน
  • การเปลี่ยนทางอ้อม เช่น ผู้ถือหุ้นของบริษัทแม่เปลี่ยนมือ แต่หุ้นของบริษัทที่เป็นคู่สัญญายังอยู่ที่เดิม สัญญาบางฉบับรวมกรณีนี้ บางฉบับไม่รวม
  • เวลา เหตุเกิดเมื่อลงนามสัญญาซื้อขายหุ้น เมื่อปิดธุรกรรม หรือเมื่อจดแจ้งในทะเบียน และให้แจ้งก่อนหรือหลัง
  • กรอบเวลาใช้สิทธิ ลูกค้าใช้สิทธิเลิกได้นานเท่าใด และเริ่มนับเมื่อใด
  • ใครเป็นผู้ซื้อ บางข้อยกเว้นการเปลี่ยนภายในกลุ่มบริษัทเดียวกัน หรือบางข้อห้ามเฉพาะคู่แข่งของลูกค้า
  • ผลของการละเมิด เลิกสัญญา เรียกค่าเสียหาย หรือหยุดชำระ

4. เปลี่ยนผู้ควบคุม โอนสัญญา แจ้ง และขอความยินยอม ต่างกันอย่างไร

สี่คำนี้มักถูกใช้ปนกัน แต่เป็นสี่เรื่อง สัญญาหนึ่งฉบับอาจมีหนึ่ง สอง หรือทั้งสี่ข้อ

เรื่องถามว่าเกี่ยวกับการขายหุ้นหรือไม่
การเปลี่ยนผู้ควบคุมกิจการใครอยู่เบื้องหลังคู่สัญญาเปลี่ยนไปหรือไม่เกี่ยว ถ้าสัญญามีข้อนี้
การโอนสัญญา หรือห้ามโอนสิทธิและหน้าที่คู่สัญญาส่งต่อสิทธิหรือหน้าที่ให้บุคคลอื่นหรือไม่โดยทั่วไปไม่เกี่ยว เพราะคู่สัญญายังเป็นบริษัทเดิม เว้นแต่สัญญานิยามให้รวมการเปลี่ยนผู้ควบคุม
การแจ้งต้องบอกอีกฝ่ายหรือไม่ ภายในเมื่อใดเกี่ยวเมื่อสัญญากำหนดหน้าที่แจ้ง
การขอความยินยอมต้องได้รับอนุมัติก่อนทำหรือไม่เกี่ยวเมื่อสัญญากำหนดให้ขอก่อนเปลี่ยนผู้ควบคุม

ข้อห้ามโอนสัญญาจึงมักไม่ถูกกระตุ้นโดยการขายหุ้น ถ้าคู่สัญญาเป็นบริษัทเดิม แต่ต้องอ่านนิยามในสัญญาจริง เพราะผู้ร่างบางรายเขียนว่า "ถือว่าการเปลี่ยนผู้ควบคุมเป็นการโอน" ซึ่งทำให้ข้อห้ามโอนครอบคลุมการขายหุ้นด้วย

กรณีที่เรื่องการโอนสัญญาเข้ามาเกี่ยวจริงคือเมื่อโครงสร้างดีลเป็นการซื้อทรัพย์สินหรือโอนกิจการ ซึ่งสัญญาของบริษัทเดิมต้องย้ายไปยังบริษัทอื่น ในส่วนสิทธิเรียกร้องเงิน มาตรา 306 กำหนดว่าการโอนหนี้ที่ต้องชำระแก่เจ้าหนี้เฉพาะรายต้องทำเป็นหนังสือจึงสมบูรณ์ และจะยกขึ้นเป็นข้อต่อสู้ลูกหนี้หรือบุคคลภายนอกได้เมื่อมีการบอกกล่าวไปยังลูกหนี้หรือลูกหนี้ยินยอม โดยคำบอกกล่าวหรือความยินยอมต้องทำเป็นหนังสือ ส่วนการโอนภาระหรือหน้าที่ของบริษัทไปให้ผู้อื่น ควรตกลงให้ชัดกับคู่สัญญาเป็นรายกรณี

5. อ่านสัญญาลูกค้าแต่ละฉบับอย่างไรก่อนปิดดีล

ใช้ลำดับนี้กับสัญญาลูกค้าที่สำคัญ โดยเรียงตามรายได้หรือผลกระทบต่อกิจการ

  1. ค้นข้อกำหนดที่ตั้งชื่อต่างกัน ข้อกำหนดนี้อาจใช้ชื่อว่า การเปลี่ยนผู้ควบคุม การเปลี่ยนแปลงโครงสร้างผู้ถือหุ้น การโอนหรือการควบรวม ข้อห้ามโอน เหตุเลิกสัญญา หรือการเปลี่ยนความเป็นเจ้าของ อ่านทั้งสัญญาและเอกสารแนบ ไม่ใช่เฉพาะส่วนท้าย
  2. จดนิยามที่เกี่ยวข้อง นิยามผู้ควบคุม เกณฑ์ และตัวอย่างเหตุการณ์ที่ถือว่าเข้าเงื่อนไข
  3. ตรวจว่าเหตุการณ์ในดีลเข้านิยามหรือไม่ เช่น ผู้ซื้อได้หุ้นร้อยละเท่าใด ผู้ถือหุ้นเดิมยังเหลือสัดส่วนเท่าใด มีผู้ถือหุ้นระดับบริษัทแม่เปลี่ยนด้วยหรือไม่
  4. ดูผลและกรอบเวลา แจ้งเมื่อใด ลูกค้ามีเวลาเลิกเท่าใด เลิกแล้วมีผลเมื่อไร ต้องชำระอะไรเมื่อเลิก
  5. จัดกลุ่ม แบ่งสัญญาเป็นกลุ่มไม่ต้องทำอะไร กลุ่มต้องแจ้ง กลุ่มต้องขอความยินยอมหรือหนังสือสละสิทธิ และกลุ่มที่ต้องเจรจาเงื่อนไขใหม่
  6. ตรวจสัญญาที่ไม่มีข้อกำหนดนี้แต่มีสิทธิเลิกโดยไม่ต้องมีเหตุ สัญญากลุ่มนี้ไม่เกี่ยวกับการเปลี่ยนเจ้าของโดยตรง แต่ลูกค้าอาจใช้โอกาสนี้ต่อรองใหม่ ควรรู้ไว้ก่อนวางแผนสื่อสาร

ถ้าสัญญาลูกค้ามีจำนวนมาก ให้ทำตารางเดียวที่ตอบคำถามเดียวกันในทุกแถว ซึ่งจะใช้เป็นตารางสัญญาที่ต้องดำเนินการก่อนหรือหลังปิดดีลได้ การตรวจสัญญาก่อนซื้อขายกิจการเป็นส่วนหนึ่งของงานตรวจสอบสถานะที่ลิงก์ไว้ ไม่ได้แทนที่งานนั้น

6. ลูกค้าไม่มีข้อกำหนดเปลี่ยนผู้ควบคุม แต่ไม่สบายใจ จะทำอะไรได้บ้าง

ในทางกฎหมาย ลูกค้ากลุ่มนี้ไม่มีสิทธิเลิกสัญญาเพราะการเปลี่ยนเจ้าของ แต่ในทางธุรกิจ ลูกค้าอาจมีทางเลือกที่ไม่ได้เกี่ยวกับการเปลี่ยนเจ้าของโดยตรง

  • ไม่ต่อสัญญา เมื่อครบอายุ หรือไม่สั่งงานเพิ่มถ้าสัญญาไม่ได้กำหนดขั้นต่ำ ดูเรื่องขั้นต่ำและข้อผูกพันซื้อในคู่มือ ข้อผูกพันซื้อขั้นต่ำและการจ่ายเงินแม้ไม่รับสินค้า
  • ใช้สิทธิเลิกโดยไม่ต้องมีเหตุ ถ้าสัญญาให้ไว้ โดยแจ้งล่วงหน้าตามกำหนด
  • ขอเงื่อนไขใหม่ ซึ่งเป็นการต่อรอง ไม่ใช่สิทธิตามสัญญา บริษัทไม่มีหน้าที่ต้องตกลง
  • ตรวจจับการผิดสัญญา หากหลังเปลี่ยนเจ้าของ บริษัทส่งมอบล่าช้า คุณภาพตก หรือไม่ทำตามสัญญา ลูกค้าอาจใช้สิทธิจากการผิดสัญญานั้น ไม่ใช่เพราะเจ้าของเปลี่ยน

ข้อสำคัญสำหรับผู้บริหารคือ ช่วงที่ความเสี่ยงสูงของการสูญเสียลูกค้าไม่ได้อยู่ที่ตัวกฎหมายเสมอไป อยู่ที่ว่าลูกค้ารู้เรื่องจากใครและเมื่อใด การสื่อสารที่ชัดว่าทีมงาน ราคา และเงื่อนไขการส่งมอบยังเหมือนเดิมช่วยลดแรงจูงใจที่จะเจรจาใหม่ได้มากกว่าการอ้างสัญญา

7. ผู้ขายและผู้ซื้อควรทำอะไรก่อนและหลังปิดธุรกรรม

ช่วงเวลาผู้ขายผู้ซื้อ
ก่อนเซ็นสัญญาซื้อขายหุ้นจัดตารางสัญญาลูกค้าตามข้อ 5 ตรวจข้อตกลงรักษาความลับของดีลว่าบอกลูกค้าได้เมื่อใดขอสัญญาลูกค้าที่สำคัญ ระบุสัญญาที่มีสิทธิเลิกเมื่อเปลี่ยนผู้ควบคุม ประเมินว่ามูลค่ากิจการพึ่งสัญญาเหล่านี้เพียงใด
ระหว่างเจรจาและก่อนปิดขอความยินยอมหรือหนังสือสละสิทธิจากลูกค้าที่ต้องขอ ตามลำดับและเวลาที่ตกลงกับผู้ซื้อพิจารณากำหนดเป็นเงื่อนไขก่อนปิดดีลว่าต้องได้ความยินยอมจากลูกค้ารายสำคัญ หรือกำหนดราคาและกลไกเก็บเงินไว้ส่วนหนึ่งให้สอดคล้องกับความเสี่ยง
หลังปิดส่งหนังสือแจ้งตามที่สัญญากำหนดภายในกำหนดตรวจกรอบเวลาที่ลูกค้าใช้สิทธิเลิกได้ จดวันสิ้นสุดลงทะเบียนสัญญา ติดตามลูกค้ารายสำคัญ

ข้อควรระวังเรื่องจังหวะ ถ้าสัญญาเขียนให้ขอความยินยอม "ก่อน" การเปลี่ยนผู้ควบคุม แต่ข้อตกลงรักษาความลับห้ามเปิดเผยดีล ต้องหาทางออกร่วมกัน เช่น ขอหนังสือยินยอมโดยไม่เปิดเผยรายละเอียดดีลเกินจำเป็น หรือให้ลูกค้าลงนามข้อตกลงรักษาความลับก่อน และไม่ควรเริ่มแจ้งลูกค้าก่อนที่ผู้ซื้อและผู้ขายตกลงเรื่องข้อความและลำดับ

เมื่อขอความยินยอมหรือหนังสือสละสิทธิ ควรให้หนังสือระบุให้ชัดว่า ลูกค้ายินยอมต่อเหตุการณ์ใด (ระบุชื่อบริษัท ผู้ซื้อ และสัดส่วนหุ้นคร่าว ๆ) ยินยอมตามข้อสัญญาข้อใด และยืนยันว่าสัญญายังมีผลต่อไปตามเดิม เพื่อไม่ต้องกลับมาถกเรื่องเดิมอีกในภายหลัง

8. ลูกค้าส่งหนังสือบอกเลิกหรือขอเจรจาใหม่มาแล้ว ทำอย่างไร

ลูกค้าอาจส่งหนังสือหลังรู้เรื่องดีล ซึ่งควรไล่ตามลำดับนี้ก่อนตอบ

  1. หาข้อสัญญาที่ลูกค้าอ้าง ถ้าลูกค้าไม่ระบุ ให้ขอให้ระบุ
  2. ตรวจว่าเหตุการณ์เข้าเงื่อนไขจริงหรือไม่ ตามนิยามและเกณฑ์ในสัญญา
  3. ตรวจเวลา ลูกค้าส่งภายในกรอบเวลาใช้สิทธิหรือไม่ และสัญญากำหนดช่วงแจ้งล่วงหน้าไว้อย่างไร
  4. ตรวจวิธีส่ง สัญญาอาจกำหนดผู้รับ ที่อยู่ หรือช่องทางที่ถือว่าส่งถูกต้อง
  5. ตรวจผลของการเลิก งานที่ส่งมอบแล้ว เงินที่ค้างชำระ ข้อผูกพันที่ยังอยู่หลังเลิก
  6. เก็บหลักฐาน ทั้งหนังสือและเอกสารการส่ง และบันทึกการติดต่อ
  7. เลือกทาง โต้แย้งว่าไม่มีสิทธิเลิก เจรจาปรับเงื่อนไข หรือยอมรับการเลิกพร้อมตกลงเรื่องการส่งมอบ

อย่าเพิ่งเพิกเฉย เพราะหากการเลิกเป็นไปตามสัญญา การแสดงเจตนาเลิกสัญญาที่ถึงอีกฝ่ายแล้วถอนไม่ได้ตามมาตรา 386 และอย่าเพิ่งยืนยันว่าลูกค้า "ไม่มีสิทธิ" ก่อนอ่านข้อสัญญาครบถ้วน หนังสือโต้ตอบที่ผิดข้อเท็จจริงอาจกลายเป็นหลักฐานต่อต้านตนเอง ถ้าเรื่องไปถึงข้อพิพาทเรื่องการเลิกสัญญาและค่าเสียหาย ให้ส่งเอกสารให้ทนายความตรวจก่อนตอบ

ตัวอย่างสมมติ: โรงงานบรรจุภัณฑ์ที่ผู้ถือหุ้นขายหุ้นร้อยละ 70

ตัวอย่างนี้เป็นเรื่องสมมติเพื่ออธิบายเท่านั้น ไม่ใช่คดีจริง ตัวเลขเป็นเพียงภาพประกอบ

บริษัท ก ผลิตกล่องบรรจุภัณฑ์ ผู้ถือหุ้นสามคนตกลงขายหุ้นร้อยละ 70 ให้กองทุนแห่งหนึ่ง บริษัท ก มีสัญญาจัดส่งกับลูกค้าสำคัญสามราย

ลูกค้าข้อสัญญาที่เกี่ยวข้องผลของการขายหุ้นสิ่งที่ควรทำ
ลูกค้า 1ข้อกำหนดเปลี่ยนผู้ควบคุม: ถ้าผู้ถือหุ้นเกินกึ่งหนึ่งเปลี่ยน ลูกค้าเลิกสัญญาได้โดยแจ้ง 30 วันภายใน 60 วันหลังได้รับแจ้งการขายร้อยละ 70 เข้าเกณฑ์ ลูกค้ามีสิทธิเลิกแจ้งตามกำหนด ขอหนังสือสละสิทธิเลิกสัญญาจากเหตุการณ์นี้ก่อนหรือหลังปิด ตามที่ตกลงกับผู้ซื้อ
ลูกค้า 2ข้อห้ามโอนสิทธิและหน้าที่โดยไม่ได้รับความยินยอม ไม่มีนิยามให้รวมการเปลี่ยนผู้ควบคุมบริษัท ก ยังเป็นคู่สัญญา ไม่มีการโอน จึงไม่เข้าข้อนี้ไม่ต้องขอความยินยอมตามข้อนี้ อาจเลือกแจ้งเพื่อรักษาความสัมพันธ์
ลูกค้า 3ไม่มีข้อกำหนดเปลี่ยนผู้ควบคุม แต่ให้เลิกสัญญาได้โดยแจ้งล่วงหน้า 90 วันเปลี่ยนเจ้าของไม่ใช่เหตุเลิก แต่ลูกค้าเลิกตามสิทธิปกติได้อยู่แล้วเตรียมแผนสื่อสารและข้อเสนอรักษาลูกค้า ไม่ใช่ขอความยินยอม

ถ้าผู้ซื้อทำตารางนี้ก่อนเซ็นสัญญาซื้อขายหุ้น จะเห็นว่ารายได้ส่วนที่เสี่ยงต่อการเลิกจากการเปลี่ยนเจ้าของโดยตรงมีเพียงลูกค้า 1 และสามารถกำหนดให้การได้หนังสือสละสิทธิจากลูกค้า 1 เป็นเงื่อนไขของดีลได้ ส่วนลูกค้า 3 เป็นความเสี่ยงเชิงธุรกิจที่ต้องบริหารต่างหาก

รายการเอกสารและงานที่ควรเตรียม

  • สัญญาลูกค้าที่สำคัญทุกฉบับ พร้อมเอกสารแนบ ใบสั่งซื้อ และข้อตกลงแก้ไข
  • ตารางสัญญา: ฉบับ คู่สัญญา อายุ มูลค่า ข้อกำหนดเปลี่ยนผู้ควบคุม ข้อห้ามโอน สิทธิเลิกโดยไม่ต้องมีเหตุ
  • นิยามผู้ควบคุมกิจการและเกณฑ์ในแต่ละฉบับ เทียบกับโครงสร้างผู้ถือหุ้นก่อนและหลังดีล
  • รายการสัญญาที่ต้องแจ้ง ต้องขอความยินยอม หรือต้องขอหนังสือสละสิทธิ พร้อมกำหนดเวลา
  • ข้อตกลงรักษาความลับของดีลและข้อจำกัดว่าบอกลูกค้าได้เมื่อใด
  • ร่างหนังสือแจ้งหรือขอความยินยอมที่ผู้ขายและผู้ซื้อเห็นชอบร่วมกัน
  • เงื่อนไขในสัญญาซื้อขายหุ้นที่เกี่ยวกับสัญญาลูกค้ารายสำคัญ
  • วันที่ปิดธุรกรรม วันที่ส่งหนังสือ และวันสิ้นสุดของกรอบเวลาที่ลูกค้าใช้สิทธิ ลงในทะเบียนสัญญา
  • หลักฐานการส่งหนังสือและการตอบรับทุกฉบับ

อย่าเข้าใจผิด

ความเข้าใจผิดที่ถูกต้อง
"ขายหุ้นแล้ว ลูกค้าเลิกสัญญาได้ทันที"ไม่ใช่โดยอัตโนมัติ บริษัทคู่สัญญายังเป็นนิติบุคคลเดิม ลูกค้าเลิกได้เมื่อสัญญาหรือกฎหมายให้สิทธิเท่านั้น
"เปลี่ยนเจ้าของ ต้องขอความยินยอมจากลูกค้าทุกราย"ต้องขอเฉพาะรายที่สัญญากำหนด ส่วนรายอื่นอาจแจ้งเพื่อรักษาความสัมพันธ์ ซึ่งเป็นการเลือกของบริษัท ไม่ใช่หน้าที่ตามสัญญา
"ข้อห้ามโอนสัญญาครอบคลุมการขายหุ้นเสมอ"โดยทั่วไปไม่ครอบคลุม เพราะไม่มีการโอนสัญญา แต่ถ้านิยามในสัญญารวมการเปลี่ยนผู้ควบคุมก็ครอบคลุมได้ ต้องอ่านนิยามจริง
"การแจ้ง การขอความยินยอม และการโอนสัญญาเป็นเรื่องเดียวกัน"เป็นคนละเรื่อง เวลา ผลที่ตามมา และผู้ที่ต้องทำต่างกัน ดูข้อ 4
"ลูกค้าส่งหนังสือบอกเลิกมาแล้ว ยังเปลี่ยนใจได้ง่าย ๆ"เมื่อฝ่ายที่มีสิทธิเลิกแสดงเจตนาแล้ว ถอนไม่ได้ (มาตรา 386) ถ้าจะกลับมาทำต่อ ต้องตกลงกันใหม่
"ถ้าลูกค้าไม่มีสิทธิเลิกตามข้อกำหนดนี้ ก็ไม่มีความเสี่ยงเสียลูกค้า"ลูกค้ายังเลือกไม่ต่อสัญญา ใช้สิทธิเลิกโดยไม่ต้องมีเหตุ หรือขอเจรจาใหม่ได้ ความเสี่ยงเชิงธุรกิจจึงยังต้องบริหาร

ขอบเขตของคู่มือนี้ เป็นข้อมูลทั่วไป ณ วันที่ 21 พฤศจิกายน 2569 ไม่ครอบคลุมสัญญาที่ใช้กฎหมายต่างประเทศ สัญญากับหน่วยงานรัฐหรือการประมูล สัญญาที่หน่วยงานกำกับดูแลกำหนดเงื่อนไขเฉพาะ การอนุญาตหรือการควบคุมการรวมธุรกิจ ภาษีของดีล และข้อสัญญาเรื่องผู้ค้ำประกัน ผู้ให้เช่า หรือผู้ให้กู้ ซึ่งมีหลักการคล้ายกันแต่ต้องอ่านถ้อยคำแต่ละฉบับ ผลของสัญญาจริงขึ้นกับถ้อยคำและข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี ภาษีให้นักบัญชีหรือผู้สอบบัญชีตรวจ

อ่านเพิ่มเติม

การขายหุ้นเปลี่ยนเจ้าของบริษัท แต่ไม่เปลี่ยนตัวคู่สัญญา ลูกค้าจะเลิกหรือเจรจาใหม่ได้ก็ต่อเมื่อสัญญาหรือกฎหมายให้สิทธิไว้ จึงต้องอ่านสัญญาลูกค้าแต่ละฉบับและแยกเรื่องผู้ควบคุม การโอน การแจ้ง และความยินยอมออกจากกันก่อนปิดดีล

เราช่วยตรวจสัญญาลูกค้าที่สำคัญก่อนซื้อขายกิจการ จัดตารางสัญญาที่ต้องแจ้ง ขอความยินยอม หรือขอหนังสือสละสิทธิ ร่างหนังสือแจ้งหรือขอความยินยอม และเสนอข้อสัญญาในสัญญาซื้อขายหุ้นที่เกี่ยวกับสัญญาลูกค้า เราไม่ใช่ที่ปรึกษาภาษีหรือนักบัญชี ไม่ประเมินมูลค่ากิจการ และไม่สามารถรับรองว่าลูกค้ารายใดจะยินยอมหรือไม่เลิกสัญญา ค่าบริการขึ้นอยู่กับขั้นของเรื่องและงานที่ต้องทำ ส่งเอกสารให้เราดูก่อน เราจะแจ้งขอบเขตงานและค่าบริการเป็นลายลักษณ์อักษรก่อนเริ่มงาน โทร 092-254-2045 หรือ ส่งรายละเอียดให้เรา ดูเพิ่มเติมที่ สัญญาและเอกสาร และ งานซื้อขายกิจการ


คู่มือนี้เผยแพร่โดย สำนักงานกฎหมายสุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม — สำนักงานกฎหมายในจังหวัดขอนแก่น ก่อตั้งเมื่อปี 1986 เป็นข้อมูลทั่วไปเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายสำหรับเรื่องใดเรื่องหนึ่งโดยเฉพาะ

คำถามที่พบบ่อย

ขายหุ้นบริษัทแล้ว ลูกค้ายกเลิกสัญญาได้เลยหรือไม่+

ไม่ได้โดยอัตโนมัติ การขายหุ้นเป็นการเปลี่ยนตัวผู้ถือหุ้น บริษัทที่เป็นคู่สัญญายังเป็นนิติบุคคลเดิม ลูกค้าจะเลิกสัญญาได้ก็ต่อเมื่อสัญญาให้สิทธิไว้ เช่น ข้อกำหนดเปลี่ยนผู้ควบคุมกิจการ หรือกฎหมายให้สิทธิเลิกสัญญาในเหตุอื่น เช่น มีการผิดสัญญา ถ้าไม่มีทั้งสองทาง การเปลี่ยนเจ้าของอย่างเดียวไม่ใช่เหตุให้ลูกค้าเลิกสัญญา

ข้อกำหนดเปลี่ยนผู้ควบคุมกิจการ (change of control) คืออะไร+

คือข้อสัญญาที่กำหนดผลเมื่อผู้ถือหุ้นหรือผู้ควบคุมบริษัทคู่สัญญาเปลี่ยนไปตามเกณฑ์ที่เขียนไว้ ผลอาจเป็นเพียงให้แจ้ง ให้ขอความยินยอมก่อน ให้อีกฝ่ายเลิกสัญญาได้ หรือให้เจรจาราคาและเงื่อนไขใหม่ ต้องอ่านถ้อยคำของแต่ละสัญญา เพราะแต่ละฉบับเขียนต่างกัน

ข้อห้ามโอนสัญญาเหมือนข้อกำหนดเปลี่ยนผู้ควบคุมกิจการหรือไม่+

ไม่เหมือนกัน ข้อห้ามโอนสัญญาพูดถึงการที่คู่สัญญาโอนสิทธิหรือหน้าที่ให้บุคคลอื่น ซึ่งในการขายหุ้นไม่เกิดขึ้น เพราะคู่สัญญายังเป็นบริษัทเดิม แต่บางสัญญานิยามคำว่าโอนให้รวมการเปลี่ยนผู้ควบคุมด้วย จึงต้องอ่านนิยามในสัญญาเป็นรายฉบับ

ต้องแจ้งลูกค้าก่อนขายหุ้นหรือไม่+

ขึ้นอยู่กับสัญญา ถ้าสัญญากำหนดให้แจ้งหรือขอความยินยอม ต้องทำตามเวลาที่กำหนด ถ้าไม่มีข้อกำหนดนี้ ไม่มีหน้าที่ตามสัญญาให้แจ้ง แต่บริษัทอาจเลือกแจ้งเพื่อรักษาความสัมพันธ์ ข้อควรระวังคือข้อตกลงรักษาความลับของดีลที่อาจจำกัดว่าบอกใครได้เมื่อใด

ถ้าลูกค้าส่งหนังสือบอกเลิกสัญญาหลังรู้ว่าเปลี่ยนเจ้าของ ควรทำอย่างไร+

อย่าเพิ่งโต้ตอบหรือเพิกเฉย ให้ตรวจก่อนว่าลูกค้าอ้างข้อสัญญาข้อใด เกณฑ์เปลี่ยนผู้ควบคุมเข้าเงื่อนไขจริงหรือไม่ ส่งหนังสือภายในเวลาที่สัญญากำหนดหรือไม่ และส่งถูกวิธีหรือไม่ เพราะเมื่อฝ่ายที่มีสิทธิเลิกสัญญาแสดงเจตนาเลิกสัญญาไปยังอีกฝ่ายแล้ว ถอนการแสดงเจตนานั้นไม่ได้ แล้วจึงเจรจาหรือตอบเป็นหนังสือ

ผู้ซื้อหุ้นควรตรวจอะไรเกี่ยวกับสัญญาลูกค้าก่อนปิดดีล+

ควรขอสัญญาลูกค้าที่สำคัญทั้งหมด จัดทำรายการสัญญาที่มีข้อกำหนดเปลี่ยนผู้ควบคุม ข้อห้ามโอน และสิทธิเลิกสัญญาโดยไม่ต้องมีเหตุ แล้วแยกว่าสัญญาใดต้องแจ้ง ขอความยินยอม หรือขอหนังสือสละสิทธิก่อนหรือหลังปิดดีล และพิจารณากำหนดเป็นเงื่อนไขในสัญญาซื้อขายหุ้น

Lawyer-client handshake symbolizing trust at Suwanvara Law Firm

พร้อมรับฟังเรื่องของคุณ

ปรึกษาเบื้องต้นกับทนายความผู้เชี่ยวชาญของเรา