ข้ามไปยังเนื้อหาหลัก
SUWANVARA LAWFIRM
บริษัท สุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม จำกัด
SUWANVARA LAWFIRM
SUWANVARA LAWFIRM
บริษัท สุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม จำกัด
กฎหมายธุรกิจ

ซื้อกิจการแล้วจ่ายราคาเพิ่มตามผลงาน: เขียนเงื่อนไข Earn-out อย่างไรไม่ให้ทะเลาะภายหลัง

วิธีเขียน Earn-out ในสัญญาซื้อขายกิจการ ตั้งแต่การนิยามยอดขาย กำไร หรือการรักษาลูกค้า หลักการบัญชีที่ใช้วัดผล อำนาจบริหารหลังซื้อ พฤติกรรมผู้ซื้อที่อาจกดตัวเลข สิทธิตรวจบัญชี ผู้ชี้ขาดข้อพิพาท และกำหนดจ่ายพร้อมหลักประกัน

สำนักงานกฎหมายสุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม— ทีมกฎหมายธุรกิจ21 พฤศจิกายน 256915 นาที
ซื้อกิจการแล้วจ่ายราคาเพิ่มตามผลงาน: เขียนเงื่อนไข Earn-out อย่างไรไม่ให้ทะเลาะภายหลัง

คำตอบหลัก

Earn-out คือการแบ่งราคาซื้อกิจการเป็นสองส่วน ส่วนแรกจ่ายตอนโอน ส่วนที่สองจ่ายทีหลังตามผลงานของกิจการ ข้อพิพาทเกือบทั้งหมดไม่ได้เกิดจากตัวหลักการนี้ แต่เกิดจากสัญญาที่เขียนว่า "ตามผลกำไร" โดยไม่บอกว่ากำไรหมายถึงอะไร ใครนับ นับตามหลักบัญชีใด และใครคุมกิจการระหว่างที่นับ

สัญญา Earn-out ที่ดีตอบให้ได้หกข้อ คือ ตัวชี้วัดคืออะไรและคำนวณอย่างไร ใช้หลักบัญชีแบบใดและมีรายการปรับอะไรบ้าง ผู้ซื้อทำอะไรกับกิจการได้และทำอะไรไม่ได้ ผู้ขายตรวจบัญชีได้เมื่อไรและอย่างไร ถ้าเห็นตัวเลขไม่ตรงกันใครชี้ขาด และจ่ายเมื่อไรพร้อมหลักประกันอะไร

หลักกฎหมาย (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์) มาตรา 368 บัญญัติว่าสัญญาให้ตีความไปตามความประสงค์ในทางสุจริต โดยพิเคราะห์ถึงปกติประเพณีด้วย ข้อนี้ช่วยได้เมื่อถ้อยคำคลุมเครือ แต่ศาลหรืออนุญาโตตุลาการต้องตีความจากสิ่งที่เขียนไว้ก่อน ถ้าสัญญาเงียบเรื่องสำคัญ ผลลัพธ์คาดเดายาก

ความเห็นเชิงปฏิบัติของเรา อย่าเพิ่งตกลงตัวเลขเป้าหมายจนกว่าจะเขียนสูตรคำนวณและตัวอย่างตัวเลขแนบท้ายสัญญาได้ ถ้าสองฝ่ายคำนวณตัวอย่างเดียวกันได้ผลต่างกัน แปลว่าสัญญายังไม่พร้อม

ใครควรอ่านส่วนไหน

ขั้นของคุณอ่านส่วนไหน
กำลังวางแผน (ยังไม่ได้คุยราคา)ข้อ 1 และ 2 เพื่อดูว่า Earn-out เหมาะกับดีลนี้หรือไม่ และเลือกตัวชี้วัดแบบใด
กำลังเจรจา (มีร่างสัญญาแล้ว)ข้อ 3 ถึง 9 ใช้เป็นรายการตรวจร่างสัญญาทีละข้อ
ทำไปแล้ว (โอนกิจการแล้ว อยู่ในช่วงนับผล)ข้อ 5 ถึง 7 เรื่องพฤติกรรมของผู้ซื้อ สิทธิตรวจบัญชี และกลไกชี้ขาด

1. Earn-out เหมาะกับดีลแบบไหน

Earn-out เหมาะเมื่อผู้ขายเชื่อว่ากิจการจะโตหรือรายได้จะคงอยู่ แต่ผู้ซื้อยังไม่เห็นหลักฐานพอ ตัวอย่างที่พบบ่อยคือกิจการที่พึ่งเจ้าของหรือลูกค้ารายใหญ่ไม่กี่ราย กิจการที่เพิ่งเริ่มโต หรือกิจการที่ผลงานปีล่าสุดผิดปกติ การเลื่อนราคาบางส่วนช่วยให้ผู้ซื้อลดความเสี่ยง และผู้ขายได้ราคาสูงขึ้นถ้าตัวเลขเป็นไปตามที่เล่า

ข้อเสียคือ Earn-out ทำให้ผู้ขายและผู้ซื้อยังผูกกันอยู่หลังวันโอน ผลประโยชน์ของสองฝ่ายขัดกันโดยธรรมชาติ ผู้ซื้อได้ประโยชน์เมื่อ Earn-out จ่ายน้อย ขณะที่ผู้ซื้อเป็นฝ่ายคุมกิจการและคุมบัญชี ถ้าสองฝ่ายไม่ไว้ใจกันเลย ทางเลือกอื่นคือตกลงราคาคงที่ที่ต่ำลง หรือแบ่งจ่ายเป็นงวดโดยไม่ผูกกับผลงาน

โครงสร้างว่าจะซื้อหุ้นหรือซื้อทรัพย์สิน และความเสี่ยงที่ผู้ซื้อรับต่างกันอย่างไร เป็นอีกคำถามหนึ่ง อ่านที่ ซื้อหุ้นบริษัทกับซื้อเฉพาะทรัพย์สินกิจการ ต่างกันอย่างไร บทความนี้เริ่มต่อจากจุดที่ตกลงโครงสร้างแล้ว และเหลือแต่เรื่องราคาส่วนที่รอผลงาน

2. เป้าหมายควรวัดจากยอดขาย กำไร หรือการรักษาลูกค้า

ตัวชี้วัดจุดแข็งจุดอ่อนที่ต้องเขียนกันไว้
ยอดขายหรือรายได้วัดง่าย แต่งยากกว่ากำไร ผู้ขายเห็นได้เร็วผู้ซื้อลดราคาหรือรับงานกำไรต่ำเพื่อเร่งยอด หรือกลับกัน ผู้ซื้อย้ายยอดไปบริษัทอื่นในกลุ่ม
กำไร (เช่น กำไรจากการดำเนินงาน)สะท้อนคุณภาพของรายได้ผู้ซื้อลงค่าใช้จ่ายส่วนกลาง ค่าที่ปรึกษา หรือค่าตัดจำหน่ายเข้ามาได้ จึงต้องนิยามละเอียด
การรักษาลูกค้า (จำนวนลูกค้าหลักที่ยังอยู่ หรือสัญญาที่ต่ออายุ)เหมาะกับกิจการที่ขายด้วยความสัมพันธ์ ตรวจสอบง่ายต้องระบุชื่อลูกค้าหรือเกณฑ์ว่าใครนับ ลูกค้าที่ผู้ซื้อเลิกเองนับหรือไม่
ผสมหลายตัวกันการบิดเบือนตัวใดตัวหนึ่งสูตรซับซ้อน ต้องมีตัวอย่างคำนวณแนบ

เรื่องที่ควรเขียนให้ชัดไม่ว่าจะเลือกตัวชี้วัดใด

  • ช่วงเวลาที่นับ (เช่น สองรอบปีบัญชีนับจากวันโอน) และวันตัดรอบ
  • ขอบเขตของ "กิจการ" ที่นับ เฉพาะบริษัทที่ซื้อหรือรวมสายธุรกิจที่ผู้ซื้อเพิ่มเข้ามาภายหลัง
  • ยอดหรือกำไรจากการรวมกิจการกับธุรกิจของผู้ซื้อ นับให้ผู้ขายหรือไม่
  • เกณฑ์ขั้นต่ำที่ต่ำกว่านั้นไม่ได้อะไรเลย และเพดานสูงสุดของ Earn-out
  • จ่ายแบบทั้งก้อนหรือแบบสัดส่วนตามผลที่ทำได้ (ทำได้เกือบถึงเป้าแล้วได้ศูนย์ มักนำไปสู่ข้อพิพาท)
  • ยอดที่ผู้ซื้อเป็นฝ่ายเลือกรับรู้ เช่น งานที่ยังไม่ส่งมอบ ใช้เกณฑ์ใด

3. วัดผลและทำบัญชีตามหลักอะไร

หัวใจคือเลือกหลักบัญชีหนึ่งชุดและเขียนลงสัญญา ไม่ปล่อยให้เป็น "ตามหลักบัญชีที่รับรองทั่วไป" โดยไม่ระบุว่าเป็นมาตรฐานของปีใด และไม่ระบุว่าถ้าผู้ซื้อเปลี่ยนนโยบายบัญชีจะเกิดอะไรขึ้น

ประเด็นสิ่งที่ควรเขียน
มาตรฐานและนโยบายบัญชีให้ใช้นโยบายเดียวกับงบการเงินของกิจการก่อนวันโอน ถ้าผู้ซื้อเปลี่ยนนโยบาย ให้คำนวณทั้งสองแบบและใช้แบบที่ให้ผลใกล้เคียงกับนโยบายเดิม
การรับรู้รายได้ระบุว่ารับรู้เมื่อส่งมอบ เมื่อออกใบแจ้งหนี้ หรือเมื่อรับเงิน และจัดการงานข้ามรอบอย่างไร
รายการผิดปกติระบุว่ารายการครั้งเดียว (ขายสินทรัพย์ รับชดเชย) ตัดออกหรือไม่
ค่าใช้จ่ายส่วนกลางของผู้ซื้อเขียนรายการที่หักได้ วิธีปันส่วน และเพดาน ถ้าไม่เกี่ยวกับกิจการให้หักไม่ได้
รายการระหว่างบริษัทในกลุ่มต้องคิดราคาเทียบเท่าราคาตลาด และเปิดเผยให้ผู้ขายเห็น
ใครจัดทำตัวเลขผู้ซื้อจัดทำคำนวณ Earn-out ส่งให้ผู้ขายภายในกี่วันหลังปิดบัญชี พร้อมเอกสารรองรับ
งบที่ตรวจสอบแล้วระบุว่าใช้งบที่ผู้สอบบัญชีรับรองหรือบัญชีบริหาร และถ้าตัวเลขสองชุดต่างกัน ใช้ชุดใด

ประเด็นภาษีของรายการนี้ให้ผู้สอบบัญชีหรือนักบัญชีของแต่ละฝ่ายตรวจ สำนักงานเราไม่ให้ตัวเลขภาษี

4. ใครเป็นผู้คุมกิจการระหว่างช่วง Earn-out

ผู้ซื้อมักต้องการคุมกิจการเต็มที่หลังโอน ส่วนผู้ขายที่ถูกผูกกับผลงานอยากมีอำนาจบางอย่างเพื่อปกป้องตัวเลข สองฝ่ายต้องหาจุดกลาง มี 3 แบบที่พบบ่อย

  1. ผู้ซื้อคุมเต็มที่ แต่มีข้อห้ามเฉพาะเรื่อง ผู้ซื้อบริหารได้ตามดุลพินิจทางธุรกิจ แต่ห้ามทำบางอย่างที่กระทบ Earn-out โดยตรง (ดูข้อ 5) วิธีนี้ปฏิบัติง่ายที่สุด
  2. ผู้ขายยังมีบทบาท ผู้ขายอยู่เป็นกรรมการหรือผู้บริหาร และมีอำนาจตัดสินใจเรื่องที่กำหนด เช่น งบประมาณ การจ้างหรือเลิกจ้างพนักงานหลัก การตั้งราคา ข้อควรระวังคือเกิดความขัดแย้งในการบริหารทุกวัน และต้องกำหนดว่าผู้ขายต้องทำหน้าที่ต่อไปหรือไม่ รวมทั้งเงื่อนไขเมื่อผู้ขายออก
  3. มีคณะกรรมการหรือที่ประชุมสำหรับเรื่องสำคัญ ผู้ซื้อต้องขอความเห็นชอบจากผู้ขายก่อนตัดสินใจบางเรื่องที่ระบุ วิธีนี้ปกป้องผู้ขายได้ แต่ทำให้ตัดสินใจช้า

สิ่งที่ควรตัดสินใจก่อนเลือกแบบ

  • ผู้ขายจะยังทำงานในกิจการหรือไม่ ในตำแหน่งใด มีสัญญาจ้างหรือสัญญาที่ปรึกษาแยกหรือเปล่า
  • เรื่องใดผู้ซื้อต้องขอความเห็นชอบก่อน และเรื่องใดแจ้งภายหลังได้
  • ถ้าผู้ขายถูกเลิกจ้างหรือลาออกระหว่างช่วงนับ Earn-out จะยังได้รับส่วนที่เหลือหรือไม่ และกรณีใดถือว่าเลิกจ้างเพราะเหตุอันควร
  • ผู้ขายผูกพันไม่แข่งขันกับกิจการกี่ปี ในขอบเขตแค่ไหน (ดูแนวคิดเรื่องการจำกัดการแข่งขันที่ ข้อตกลงห้ามแข่งขันหลังลาออก แม้เป็นเรื่องแรงงาน แต่มีหลักเรื่องความพอสมควรที่เทียบเคียงได้)

5. ผู้ซื้อทำอะไรได้ ทำอะไรไม่ได้ เมื่อผลงานผูกกับราคา

ปัญหาหลักของ Earn-out คือผู้ซื้อคุมสิ่งที่กำหนดตัวเลขของผู้ขาย สัญญาจึงควรเขียนข้อห้ามหรือข้อผูกพันเฉพาะเรื่อง แทนการพึ่งถ้อยคำกว้าง ๆ ว่า "ผู้ซื้อต้องกระทำโดยสุจริต" ถึงอย่างนั้น หลักสุจริตตามมาตรา 368 ก็ยังเป็นฐานที่ผู้ขายอ้างได้เมื่อมีข้อพิพาทเรื่องการตีความ

พฤติกรรมของผู้ซื้อตัวอย่างข้อสัญญาที่ใช้กัน
ย้ายลูกค้าหรือคำสั่งซื้อไปบริษัทอื่นของผู้ซื้อห้ามย้าย หรือถ้าย้ายให้นับยอดนั้นกลับเข้ามาในกิจการ
ลดราคาหรือรับงานกำไรต่ำเพื่อเปลี่ยนตัวเลขผู้ซื้อต้องบริหารตามแนวทางเดิมของกิจการ หรือมีราคาขั้นต่ำที่ต้องรักษา
เพิ่มค่าใช้จ่ายส่วนกลางหรือค่าที่ปรึกษาจำกัดรายการและเพดานที่หักได้ ตามข้อ 3
ลดงบการตลาด ลดพนักงานขายหลัก หรือหยุดสายผลิตภัณฑ์ห้ามทำโดยไม่ได้รับความเห็นชอบจากผู้ขาย หรือกำหนดระดับขั้นต่ำของการลงทุน
ขายหรือโอนกิจการต่อ หรือควบรวมระหว่างช่วงนับผู้รับโอนต้องผูกพันตามสัญญา Earn-out หรือกำหนดให้ Earn-out ถึงกำหนดจ่ายทันที
เปลี่ยนรอบปีบัญชีหรือนโยบายบัญชีต้องได้รับความเห็นชอบ หรือคำนวณตามนโยบายเดิม
ยกเลิกหรือไม่ต่อสัญญาลูกค้าสำคัญโดยไม่มีเหตุผลทางธุรกิจนับลูกค้านั้นเสมือนยังอยู่

ข้อควรรู้ของฝั่งผู้ซื้อด้วย สัญญาที่ผูกมือผู้ซื้อมากเกินไปทำให้บริหารกิจการไม่ได้จริง ผู้ซื้อมักขอให้เขียนเป็นข้อยกเว้นที่ชัด เช่น ทำได้เมื่อมีเหตุจำเป็นทางกฎหมาย ความปลอดภัย หรือการปฏิบัติตามใบอนุญาต

ถ้าผู้ซื้อทำผิดข้อผูกพันเหล่านี้ ผลควรเขียนไว้ล่วงหน้า เช่น ให้คำนวณ Earn-out ใหม่โดยปรับตัวเลขกลับ หรือให้ถึงกำหนดจ่ายทั้งหมดตามเพดาน การพึ่งการเรียกค่าเสียหายภายหลังพิสูจน์ยากว่ายอดที่หายไปเท่าไร

6. ผู้ขายตรวจบัญชีได้อย่างไร

เมื่อผู้ซื้อเป็นผู้ถือบัญชี ผู้ขายต้องมีสิทธิตรวจ ไม่เช่นนั้นจะไม่มีทางรู้ว่าตัวเลขถูกต้องหรือไม่ สัญญาควรกำหนด

  • ผู้ซื้อส่งรายงาน Earn-out ภายในกี่วันหลังปิดงวด พร้อมเอกสารรองรับระดับใด
  • ผู้ขายมีเวลาแจ้งคัดค้านกี่วัน และต้องระบุเหตุผลเป็นลายลักษณ์อักษร
  • สิทธิให้ผู้สอบบัญชีหรือผู้ตรวจที่ผู้ขายตั้งเข้าดูสมุดบัญชี เอกสารสนับสนุน สัญญากับลูกค้าหลัก และข้อมูลที่จำเป็นในเวลาทำการ
  • ข้อผูกพันรักษาความลับของผู้ตรวจ โดยเฉพาะถ้าผู้ขายมีธุรกิจที่แข่งกับผู้ซื้อ อาจให้ดูผ่านผู้สอบบัญชีอิสระแทนผู้ขายโดยตรง
  • ใครออกค่าตรวจ มักให้ผู้ขายออกก่อน และให้ผู้ซื้อรับภาระถ้าตรวจพบความคลาดเคลื่อนเกินระดับที่ตกลง
  • ผู้ซื้อต้องเก็บเอกสารและบันทึกบัญชีไว้ตลอดช่วงนับและช่วงที่อาจมีข้อพิพาทต่อเนื่อง

ข้อมูลงบการเงินที่นิติบุคคลยื่นต่อกรมพัฒนาธุรกิจการค้า ตรวจสอบได้จากช่องทางของกรม dbd.go.th แต่ไม่ละเอียดพอแทนสิทธิตรวจบัญชีที่เขียนไว้ในสัญญา

7. ถ้าตัวเลขไม่ตรงกัน ใครเป็นผู้ชี้ขาด

แยกข้อพิพาทเป็นสองประเภทก่อน แล้วค่อยเลือกกลไกให้แต่ละประเภท

ประเภทตัวอย่างกลไกที่ใช้บ่อย
ข้อพิพาทเชิงตัวเลขหรือบัญชีปันส่วนค่าใช้จ่ายเท่าไร รับรู้รายได้งวดใด ตัวเลขสุดท้ายเป็นเท่าไรผู้เชี่ยวชาญอิสระ เช่น สำนักงานสอบบัญชีที่ไม่เคยทำงานให้ทั้งสองฝ่าย
ข้อพิพาทเรื่องสัญญาและพฤติกรรมผู้ซื้อผิดข้อห้ามในข้อ 5 หรือไม่ ตีความนิยามอย่างไรอนุญาโตตุลาการหรือศาล

ผู้เชี่ยวชาญอิสระเหมาะกับเรื่องบัญชีเพราะเร็วและถูกกว่าการฟ้อง แต่สัญญาต้องเขียนให้ชัดว่า

  • วิธีเลือกผู้เชี่ยวชาญ ถ้าตกลงกันไม่ได้ให้ใครแต่งตั้ง
  • ผู้เชี่ยวชาญตัดสินเฉพาะข้อถกเถียงที่ส่งให้ และตีความได้แค่ไหน
  • กรอบเวลา เช่น ตัดสินภายในกี่วันหลังรับเรื่อง
  • ผลของคำตัดสินผูกพันทั้งสองฝ่ายหรือไม่ และโต้แย้งได้เฉพาะกรณีผิดพลาดอย่างชัดแจ้งหรือทุจริต
  • ค่าใช้จ่ายของผู้เชี่ยวชาญแบ่งกันอย่างไร
  • ผู้เชี่ยวชาญทำหน้าที่ในฐานะผู้เชี่ยวชาญหรือในฐานะอนุญาโตตุลาการ เพราะการบังคับตามคำตัดสินแตกต่างกัน

ถ้าเลือกอนุญาโตตุลาการ ควรกำหนดสถาบัน สถานที่ ภาษา และจำนวนอนุญาโตตุลาการไว้ในสัญญา พระราชบัญญัติอนุญาโตตุลาการ พ.ศ. 2545 เป็นกฎหมายหลักเรื่องนี้ และรายละเอียดข้อตกลงอนุญาโตตุลาการระหว่างประเทศอ่านได้ที่ กฎหมายต่างประเทศและข้อตกลงอนุญาโตตุลาการก่อนลงนาม ถ้าไม่ได้เขียนกลไกไว้ ข้อพิพาทจะไปที่ศาลตามปกติ ซึ่งใช้เวลานานและเปิดเผยข้อมูลทางธุรกิจ

8. จ่ายเมื่อไร และมีหลักประกันอะไร

ส่วนของราคาที่รอผลงานคือเงินที่ผู้ซื้อค้างไว้ ผู้ขายจึงต้องดูทั้งกำหนดเวลาและความสามารถในการจ่าย

ประเด็นสิ่งที่ควรกำหนด
กำหนดจ่ายภายในกี่วันหลังตัวเลขสุดท้ายตกลงได้ หรือหลังผู้เชี่ยวชาญตัดสิน ไม่ผูกกับ "เมื่อผู้ซื้อพร้อม"
งวดจ่ายจ่ายเป็นงวดรายปีหรือรวมตอนสิ้นสุด และมีการจ่ายล่วงหน้าบางส่วนหรือไม่
ส่วนที่ไม่มีข้อพิพาทจ่ายส่วนที่ผู้ซื้อยอมรับไปก่อน แล้วค่อยเถียงส่วนต่าง
ดอกเบี้ยเมื่อจ่ายล่าช้าระบุอัตราหรือวิธีคิดไว้ในสัญญา ตรวจกับทนายว่าอยู่ในกรอบที่กฎหมายยอมรับ
การหักกลบลบหนี้ผู้ซื้อหัก Earn-out เพื่อชดเชยข้อเรียกร้องจากการรับประกันในสัญญาได้หรือไม่ ภายใต้เงื่อนไขอะไร
หลักประกันเงินฝากกับบุคคลที่สาม หนังสือค้ำประกันธนาคาร การค้ำประกันโดยบริษัทแม่หรือผู้ถือหุ้นผู้ซื้อ หรือการจำนำหุ้นที่โอน
เหตุที่ถึงกำหนดทันทีผู้ซื้อขายกิจการต่อ ล้มละลาย หยุดดำเนินกิจการ หรือผิดข้อผูกพันสำคัญ

หลักประกันที่เหมาะสมขึ้นอยู่กับฐานะผู้ซื้อ ถ้าผู้ซื้อเป็นบริษัทตั้งใหม่เพื่อซื้อกิจการนี้โดยเฉพาะ และไม่มีทรัพย์สินอื่น หลักประกันมีน้ำหนักมากกว่ากรณีที่ผู้ซื้อเป็นกลุ่มบริษัทที่มั่นคง

9. เช็กลิสต์ก่อนลงนามสัญญาที่มี Earn-out

  • ตัวชี้วัด สูตรคำนวณ ช่วงเวลา และขอบเขตของกิจการที่นับ เขียนในสัญญาและมีตัวอย่างคำนวณแนบท้าย
  • นโยบายบัญชีที่ใช้ และผลเมื่อผู้ซื้อเปลี่ยนนโยบาย
  • รายการค่าใช้จ่ายที่หักได้และหักไม่ได้ พร้อมเพดาน
  • ข้อห้ามและข้อผูกพันของผู้ซื้อระหว่างช่วงนับ และผลเมื่อผิดข้อผูกพัน
  • บทบาทของผู้ขายหลังโอน และผลเมื่อผู้ขายออกจากงาน
  • สิทธิตรวจบัญชีและกำหนดเวลาแจ้งคัดค้าน
  • ผู้เชี่ยวชาญอิสระสำหรับข้อพิพาทตัวเลข และอนุญาโตตุลาการหรือศาลสำหรับข้อพิพาทอื่น
  • กำหนดจ่าย ดอกเบี้ยเมื่อล่าช้า และหลักประกัน
  • เหตุที่ Earn-out ถึงกำหนดทันที เช่น ผู้ซื้อขายกิจการต่อหรือเลิกกิจการ
  • เรื่องภาษีของการจ่ายราคาแบบรอผลงาน ให้ผู้สอบบัญชีหรือนักบัญชีตรวจก่อนลงนาม
  • ตรวจสอบสถานะบริษัทและข้อมูลกิจการ ดูแนวทางที่ การตรวจสอบสถานะกิจการข้ามพรมแดน

ตัวอย่างสมมติ: ผู้ซื้อลงค่าใช้จ่ายส่วนกลางเข้ามาแล้ว Earn-out หายไปเกือบครึ่ง

ตัวอย่างนี้สมมติขึ้นเพื่ออธิบาย ไม่ใช่คดีจริง ตัวเลขทุกตัวเป็นตัวเลขสมมติ

คุณมานะขายบริษัทจัดจำหน่ายอุปกรณ์สำนักงานให้บริษัทผู้ซื้อ ราคารวม 26,000,000 บาท จ่ายตอนโอน 20,000,000 บาท และมี Earn-out ไม่เกิน 6,000,000 บาท ผูกกับกำไรจากการดำเนินงานของปีแรกหลังโอน สัญญากำหนดว่า

  • ถ้ากำไรจากการดำเนินงานต่ำกว่า 4,000,000 บาท ไม่ได้ Earn-out
  • ถ้ากำไรถึง 5,000,000 บาทขึ้นไป ได้เต็ม 6,000,000 บาท
  • ถ้ากำไรอยู่ระหว่าง 4,000,000 ถึง 5,000,000 บาท ได้ตามสัดส่วน

เมื่อสิ้นปี ผู้ซื้อส่งรายงานว่ากำไรจากการดำเนินงาน 4,200,000 บาท ผู้ซื้อจึงจ่าย Earn-out 1,200,000 บาท (20% ของเพดาน) คุณมานะขอตรวจบัญชีตามสิทธิในสัญญา และพบว่าผู้ซื้อลง "ค่าบริหารกลุ่ม" 700,000 บาทเข้าไปในบัญชีของกิจการ

สัญญาเขียนไว้ว่ารายจ่ายส่วนกลางหักได้เฉพาะที่เกี่ยวกับกิจการจริงและมีเพดานปีละ 200,000 บาท ผู้เชี่ยวชาญอิสระตัดสินว่าหักได้ 200,000 บาท จึงปรับกำไรกลับขึ้น 500,000 บาท เป็น 4,700,000 บาท Earn-out ที่ถูกต้องจึงเท่ากับ 70% ของเพดาน คือ 4,200,000 บาท ส่วนต่างที่ผู้ซื้อต้องจ่ายเพิ่มเท่ากับ 3,000,000 บาท พร้อมดอกเบี้ยล่าช้าตามสัญญา

ถ้าสัญญาไม่ได้เขียนรายการและเพดานของค่าใช้จ่ายส่วนกลาง และไม่ได้ให้สิทธิตรวจบัญชี ผู้ขายจะต้องพิสูจน์เองว่าค่าบริหารกลุ่มไม่สมเหตุสมผล ซึ่งยากกว่ามาก

อย่าเข้าใจผิด

ความเข้าใจผิดความจริง
"Earn-out คือการค้ำประกันว่าผู้ขายจะได้เงินครบ"ไม่ใช่ จำนวนที่ได้ขึ้นกับผลงานจริงและวิธีคำนวณในสัญญา ผู้ขายอาจได้น้อยกว่าเพดานหรือไม่ได้เลย
"เขียนว่า ผู้ซื้อต้องบริหารโดยสุจริต ก็พอแล้ว"หลักสุจริตช่วยตีความได้ แต่พิสูจน์ยากและผลคาดเดายาก ควรเขียนข้อห้ามเฉพาะเรื่องและผลเมื่อผิดข้อผูกพัน
"ใช้กำไรเป็นเป้าหมายเพราะเป็นธรรมที่สุด"กำไรเปิดช่องให้ถกเถียงเรื่องค่าใช้จ่ายมากที่สุด ถ้าไม่นิยามให้ชัด อาจเป็นตัวชี้วัดที่ก่อข้อพิพาทมากที่สุด
"ผู้เชี่ยวชาญตัดสินแล้วจบ ไม่มีข้อพิพาทอีก"ขึ้นกับว่าสัญญากำหนดให้ผู้เชี่ยวชาญตัดสินอะไร และผูกพันแค่ไหน ข้อพิพาทเรื่องตีความสัญญายังไปที่อนุญาโตตุลาการหรือศาลได้
"เงินที่ค้างอยู่ไม่ต้องมีหลักประกันเพราะผู้ซื้อเป็นบริษัทใหญ่"ผู้ซื้อที่ซื้อผ่านบริษัทตั้งใหม่ไม่มีทรัพย์สินอื่น จึงควรพิจารณาหลักประกันหรือการค้ำประกันจากบริษัทแม่
"ตกลงตัวเลขเป้าหมายได้แล้ว รายละเอียดค่อยเขียนทีหลัง"ตัวเลขเป้าหมายไม่มีความหมายถ้ายังไม่รู้ว่านับอย่างไร ควรเขียนสูตรและตัวอย่างพร้อมกัน

อ่านเพิ่มเติม

Earn-out ที่ดีไม่ได้อยู่ที่เป้าหมายสูงหรือต่ำ แต่อยู่ที่สัญญาตอบได้ว่านับอะไร นับอย่างไร ใครคุม ใครตรวจ และใครชี้ขาด ก่อนที่ใครจะเริ่มทะเลาะกัน

เราช่วยร่างและตรวจเงื่อนไข Earn-out ในสัญญาซื้อขายกิจการ ทั้งนิยามตัวชี้วัด ข้อห้ามและข้อผูกพันของผู้ซื้อ สิทธิตรวจบัญชี กลไกชี้ขาดข้อพิพาท และเงื่อนไขการจ่ายพร้อมหลักประกัน เราไม่ใช่นักบัญชีหรือที่ปรึกษาภาษี ไม่ประเมินมูลค่ากิจการ และไม่สามารถรับรองผลของการเจรจาหรือจำนวนเงินที่จะได้รับ ค่าบริการขึ้นอยู่กับขั้นของเรื่องและงานที่ต้องทำ ส่งเอกสารให้เราดูก่อน เราจะแจ้งขอบเขตงานและค่าบริการเป็นลายลักษณ์อักษรก่อนเริ่มงาน โทร 092-254-2045 หรือ ส่งรายละเอียดให้เรา ดูเพิ่มเติมที่ ซื้อขายกิจการ และ สัญญาและเอกสาร


คู่มือนี้เผยแพร่โดย สำนักงานกฎหมายสุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม — สำนักงานกฎหมายในจังหวัดขอนแก่น ก่อตั้งเมื่อปี 1986 เป็นข้อมูลทั่วไปเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายสำหรับเรื่องใดเรื่องหนึ่งโดยเฉพาะ

คำถามที่พบบ่อย

Earn-out คืออะไร+

คือข้อตกลงที่ราคาซื้อกิจการส่วนหนึ่งจะจ่ายภายหลัง และจ่ายมากน้อยแค่ไหนขึ้นอยู่กับผลงานของกิจการในช่วงที่ตกลงไว้ เช่น ยอดขาย กำไร หรือจำนวนลูกค้าที่ยังอยู่ ผู้ขายรับเงินส่วนแรกตอนโอนกิจการ ส่วนที่เหลือรอดูตัวเลขจริง ใช้เมื่อสองฝ่ายเห็นมูลค่าอนาคตของกิจการไม่ตรงกัน

ควรใช้ยอดขายหรือกำไรเป็นเป้าหมาย+

ยอดขายวัดง่ายและผู้ซื้อแต่งตัวเลขได้ยากกว่า แต่ผู้ซื้ออาจลดราคาหรือรับงานกำไรต่ำเพื่อเร่งยอด กำไรสะท้อนคุณภาพของรายได้ แต่เปิดช่องให้ถกเถียงเรื่องค่าใช้จ่ายที่ผู้ซื้อโยนเข้ามา หลายดีลจึงใช้ทั้งสองอย่างคู่กัน หรือใช้ตัวชี้วัดเดียวที่นิยามไว้ละเอียดมาก สิ่งสำคัญคือเขียนสูตรและตัวอย่างการคำนวณแนบท้ายสัญญา

ถ้าผู้ซื้อเอาค่าใช้จ่ายส่วนกลางมาลงในกิจการที่ซื้อ ผู้ขายทำอะไรได้+

ถ้าสัญญาเขียนไว้ว่าค่าใช้จ่ายส่วนกลางที่นับได้มีอะไรบ้างและคิดอย่างไร ก็ใช้ตามนั้น ถ้าไม่ได้เขียน ผู้ขายต้องอาศัยหลักการตีความสัญญาโดยสุจริตและต้องพิสูจน์ว่าค่าใช้จ่ายนั้นไม่เกี่ยวกับกิจการ จึงควรกำหนดรายการที่หักได้และหักไม่ได้ไว้ล่วงหน้า พร้อมสิทธิตรวจสมุดบัญชีและเอกสารรองรับ

ข้อพิพาทเรื่องตัวเลข Earn-out ควรให้ใครชี้ขาด+

ข้อพิพาทเชิงตัวเลขหรือบัญชีมักให้ผู้เชี่ยวชาญอิสระ เช่น ผู้สอบบัญชีที่สองฝ่ายยอมรับ ตัดสินภายในเวลาสั้น ส่วนข้อพิพาทเรื่องการตีความสัญญา หรือการที่ผู้ซื้อทำผิดหน้าที่ มักไปที่อนุญาโตตุลาการหรือศาล สัญญาควรแยกสองประเภทนี้ให้ชัด และบอกว่าผู้เชี่ยวชาญตัดสินในฐานะผู้เชี่ยวชาญหรือผู้ชี้ขาด เพราะผลทางกฎหมายต่างกัน

ผู้ขายควรขอหลักประกันการจ่าย Earn-out หรือไม่+

ควรพิจารณา เพราะเงินก้อนนี้จะถึงกำหนดในอนาคต ทางเลือกมีทั้งการฝากเงินส่วนหนึ่งไว้กับบุคคลที่สาม หนังสือค้ำประกันธนาคาร การค้ำประกันโดยบริษัทแม่หรือเจ้าของผู้ซื้อ หรือการจำนำหุ้นที่โอน การเลือกแบบไหนขึ้นอยู่กับฐานะผู้ซื้อและโครงสร้างดีล ควรปรึกษาทนายก่อนตกลง

Lawyer-client handshake symbolizing trust at Suwanvara Law Firm

พร้อมรับฟังเรื่องของคุณ

ปรึกษาเบื้องต้นกับทนายความผู้เชี่ยวชาญของเรา