คำตอบหลัก
Earn-out คือการแบ่งราคาซื้อกิจการเป็นสองส่วน ส่วนแรกจ่ายตอนโอน ส่วนที่สองจ่ายทีหลังตามผลงานของกิจการ ข้อพิพาทเกือบทั้งหมดไม่ได้เกิดจากตัวหลักการนี้ แต่เกิดจากสัญญาที่เขียนว่า "ตามผลกำไร" โดยไม่บอกว่ากำไรหมายถึงอะไร ใครนับ นับตามหลักบัญชีใด และใครคุมกิจการระหว่างที่นับ
สัญญา Earn-out ที่ดีตอบให้ได้หกข้อ คือ ตัวชี้วัดคืออะไรและคำนวณอย่างไร ใช้หลักบัญชีแบบใดและมีรายการปรับอะไรบ้าง ผู้ซื้อทำอะไรกับกิจการได้และทำอะไรไม่ได้ ผู้ขายตรวจบัญชีได้เมื่อไรและอย่างไร ถ้าเห็นตัวเลขไม่ตรงกันใครชี้ขาด และจ่ายเมื่อไรพร้อมหลักประกันอะไร
หลักกฎหมาย (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์) มาตรา 368 บัญญัติว่าสัญญาให้ตีความไปตามความประสงค์ในทางสุจริต โดยพิเคราะห์ถึงปกติประเพณีด้วย ข้อนี้ช่วยได้เมื่อถ้อยคำคลุมเครือ แต่ศาลหรืออนุญาโตตุลาการต้องตีความจากสิ่งที่เขียนไว้ก่อน ถ้าสัญญาเงียบเรื่องสำคัญ ผลลัพธ์คาดเดายาก
ความเห็นเชิงปฏิบัติของเรา อย่าเพิ่งตกลงตัวเลขเป้าหมายจนกว่าจะเขียนสูตรคำนวณและตัวอย่างตัวเลขแนบท้ายสัญญาได้ ถ้าสองฝ่ายคำนวณตัวอย่างเดียวกันได้ผลต่างกัน แปลว่าสัญญายังไม่พร้อม
ใครควรอ่านส่วนไหน
| ขั้นของคุณ | อ่านส่วนไหน |
|---|---|
| กำลังวางแผน (ยังไม่ได้คุยราคา) | ข้อ 1 และ 2 เพื่อดูว่า Earn-out เหมาะกับดีลนี้หรือไม่ และเลือกตัวชี้วัดแบบใด |
| กำลังเจรจา (มีร่างสัญญาแล้ว) | ข้อ 3 ถึง 9 ใช้เป็นรายการตรวจร่างสัญญาทีละข้อ |
| ทำไปแล้ว (โอนกิจการแล้ว อยู่ในช่วงนับผล) | ข้อ 5 ถึง 7 เรื่องพฤติกรรมของผู้ซื้อ สิทธิตรวจบัญชี และกลไกชี้ขาด |
1. Earn-out เหมาะกับดีลแบบไหน
Earn-out เหมาะเมื่อผู้ขายเชื่อว่ากิจการจะโตหรือรายได้จะคงอยู่ แต่ผู้ซื้อยังไม่เห็นหลักฐานพอ ตัวอย่างที่พบบ่อยคือกิจการที่พึ่งเจ้าของหรือลูกค้ารายใหญ่ไม่กี่ราย กิจการที่เพิ่งเริ่มโต หรือกิจการที่ผลงานปีล่าสุดผิดปกติ การเลื่อนราคาบางส่วนช่วยให้ผู้ซื้อลดความเสี่ยง และผู้ขายได้ราคาสูงขึ้นถ้าตัวเลขเป็นไปตามที่เล่า
ข้อเสียคือ Earn-out ทำให้ผู้ขายและผู้ซื้อยังผูกกันอยู่หลังวันโอน ผลประโยชน์ของสองฝ่ายขัดกันโดยธรรมชาติ ผู้ซื้อได้ประโยชน์เมื่อ Earn-out จ่ายน้อย ขณะที่ผู้ซื้อเป็นฝ่ายคุมกิจการและคุมบัญชี ถ้าสองฝ่ายไม่ไว้ใจกันเลย ทางเลือกอื่นคือตกลงราคาคงที่ที่ต่ำลง หรือแบ่งจ่ายเป็นงวดโดยไม่ผูกกับผลงาน
โครงสร้างว่าจะซื้อหุ้นหรือซื้อทรัพย์สิน และความเสี่ยงที่ผู้ซื้อรับต่างกันอย่างไร เป็นอีกคำถามหนึ่ง อ่านที่ ซื้อหุ้นบริษัทกับซื้อเฉพาะทรัพย์สินกิจการ ต่างกันอย่างไร บทความนี้เริ่มต่อจากจุดที่ตกลงโครงสร้างแล้ว และเหลือแต่เรื่องราคาส่วนที่รอผลงาน
2. เป้าหมายควรวัดจากยอดขาย กำไร หรือการรักษาลูกค้า
| ตัวชี้วัด | จุดแข็ง | จุดอ่อนที่ต้องเขียนกันไว้ |
|---|---|---|
| ยอดขายหรือรายได้ | วัดง่าย แต่งยากกว่ากำไร ผู้ขายเห็นได้เร็ว | ผู้ซื้อลดราคาหรือรับงานกำไรต่ำเพื่อเร่งยอด หรือกลับกัน ผู้ซื้อย้ายยอดไปบริษัทอื่นในกลุ่ม |
| กำไร (เช่น กำไรจากการดำเนินงาน) | สะท้อนคุณภาพของรายได้ | ผู้ซื้อลงค่าใช้จ่ายส่วนกลาง ค่าที่ปรึกษา หรือค่าตัดจำหน่ายเข้ามาได้ จึงต้องนิยามละเอียด |
| การรักษาลูกค้า (จำนวนลูกค้าหลักที่ยังอยู่ หรือสัญญาที่ต่ออายุ) | เหมาะกับกิจการที่ขายด้วยความสัมพันธ์ ตรวจสอบง่าย | ต้องระบุชื่อลูกค้าหรือเกณฑ์ว่าใครนับ ลูกค้าที่ผู้ซื้อเลิกเองนับหรือไม่ |
| ผสมหลายตัว | กันการบิดเบือนตัวใดตัวหนึ่ง | สูตรซับซ้อน ต้องมีตัวอย่างคำนวณแนบ |
เรื่องที่ควรเขียนให้ชัดไม่ว่าจะเลือกตัวชี้วัดใด
- ช่วงเวลาที่นับ (เช่น สองรอบปีบัญชีนับจากวันโอน) และวันตัดรอบ
- ขอบเขตของ "กิจการ" ที่นับ เฉพาะบริษัทที่ซื้อหรือรวมสายธุรกิจที่ผู้ซื้อเพิ่มเข้ามาภายหลัง
- ยอดหรือกำไรจากการรวมกิจการกับธุรกิจของผู้ซื้อ นับให้ผู้ขายหรือไม่
- เกณฑ์ขั้นต่ำที่ต่ำกว่านั้นไม่ได้อะไรเลย และเพดานสูงสุดของ Earn-out
- จ่ายแบบทั้งก้อนหรือแบบสัดส่วนตามผลที่ทำได้ (ทำได้เกือบถึงเป้าแล้วได้ศูนย์ มักนำไปสู่ข้อพิพาท)
- ยอดที่ผู้ซื้อเป็นฝ่ายเลือกรับรู้ เช่น งานที่ยังไม่ส่งมอบ ใช้เกณฑ์ใด
3. วัดผลและทำบัญชีตามหลักอะไร
หัวใจคือเลือกหลักบัญชีหนึ่งชุดและเขียนลงสัญญา ไม่ปล่อยให้เป็น "ตามหลักบัญชีที่รับรองทั่วไป" โดยไม่ระบุว่าเป็นมาตรฐานของปีใด และไม่ระบุว่าถ้าผู้ซื้อเปลี่ยนนโยบายบัญชีจะเกิดอะไรขึ้น
| ประเด็น | สิ่งที่ควรเขียน |
|---|---|
| มาตรฐานและนโยบายบัญชี | ให้ใช้นโยบายเดียวกับงบการเงินของกิจการก่อนวันโอน ถ้าผู้ซื้อเปลี่ยนนโยบาย ให้คำนวณทั้งสองแบบและใช้แบบที่ให้ผลใกล้เคียงกับนโยบายเดิม |
| การรับรู้รายได้ | ระบุว่ารับรู้เมื่อส่งมอบ เมื่อออกใบแจ้งหนี้ หรือเมื่อรับเงิน และจัดการงานข้ามรอบอย่างไร |
| รายการผิดปกติ | ระบุว่ารายการครั้งเดียว (ขายสินทรัพย์ รับชดเชย) ตัดออกหรือไม่ |
| ค่าใช้จ่ายส่วนกลางของผู้ซื้อ | เขียนรายการที่หักได้ วิธีปันส่วน และเพดาน ถ้าไม่เกี่ยวกับกิจการให้หักไม่ได้ |
| รายการระหว่างบริษัทในกลุ่ม | ต้องคิดราคาเทียบเท่าราคาตลาด และเปิดเผยให้ผู้ขายเห็น |
| ใครจัดทำตัวเลข | ผู้ซื้อจัดทำคำนวณ Earn-out ส่งให้ผู้ขายภายในกี่วันหลังปิดบัญชี พร้อมเอกสารรองรับ |
| งบที่ตรวจสอบแล้ว | ระบุว่าใช้งบที่ผู้สอบบัญชีรับรองหรือบัญชีบริหาร และถ้าตัวเลขสองชุดต่างกัน ใช้ชุดใด |
ประเด็นภาษีของรายการนี้ให้ผู้สอบบัญชีหรือนักบัญชีของแต่ละฝ่ายตรวจ สำนักงานเราไม่ให้ตัวเลขภาษี
4. ใครเป็นผู้คุมกิจการระหว่างช่วง Earn-out
ผู้ซื้อมักต้องการคุมกิจการเต็มที่หลังโอน ส่วนผู้ขายที่ถูกผูกกับผลงานอยากมีอำนาจบางอย่างเพื่อปกป้องตัวเลข สองฝ่ายต้องหาจุดกลาง มี 3 แบบที่พบบ่อย
- ผู้ซื้อคุมเต็มที่ แต่มีข้อห้ามเฉพาะเรื่อง ผู้ซื้อบริหารได้ตามดุลพินิจทางธุรกิจ แต่ห้ามทำบางอย่างที่กระทบ Earn-out โดยตรง (ดูข้อ 5) วิธีนี้ปฏิบัติง่ายที่สุด
- ผู้ขายยังมีบทบาท ผู้ขายอยู่เป็นกรรมการหรือผู้บริหาร และมีอำนาจตัดสินใจเรื่องที่กำหนด เช่น งบประมาณ การจ้างหรือเลิกจ้างพนักงานหลัก การตั้งราคา ข้อควรระวังคือเกิดความขัดแย้งในการบริหารทุกวัน และต้องกำหนดว่าผู้ขายต้องทำหน้าที่ต่อไปหรือไม่ รวมทั้งเงื่อนไขเมื่อผู้ขายออก
- มีคณะกรรมการหรือที่ประชุมสำหรับเรื่องสำคัญ ผู้ซื้อต้องขอความเห็นชอบจากผู้ขายก่อนตัดสินใจบางเรื่องที่ระบุ วิธีนี้ปกป้องผู้ขายได้ แต่ทำให้ตัดสินใจช้า
สิ่งที่ควรตัดสินใจก่อนเลือกแบบ
- ผู้ขายจะยังทำงานในกิจการหรือไม่ ในตำแหน่งใด มีสัญญาจ้างหรือสัญญาที่ปรึกษาแยกหรือเปล่า
- เรื่องใดผู้ซื้อต้องขอความเห็นชอบก่อน และเรื่องใดแจ้งภายหลังได้
- ถ้าผู้ขายถูกเลิกจ้างหรือลาออกระหว่างช่วงนับ Earn-out จะยังได้รับส่วนที่เหลือหรือไม่ และกรณีใดถือว่าเลิกจ้างเพราะเหตุอันควร
- ผู้ขายผูกพันไม่แข่งขันกับกิจการกี่ปี ในขอบเขตแค่ไหน (ดูแนวคิดเรื่องการจำกัดการแข่งขันที่ ข้อตกลงห้ามแข่งขันหลังลาออก แม้เป็นเรื่องแรงงาน แต่มีหลักเรื่องความพอสมควรที่เทียบเคียงได้)
5. ผู้ซื้อทำอะไรได้ ทำอะไรไม่ได้ เมื่อผลงานผูกกับราคา
ปัญหาหลักของ Earn-out คือผู้ซื้อคุมสิ่งที่กำหนดตัวเลขของผู้ขาย สัญญาจึงควรเขียนข้อห้ามหรือข้อผูกพันเฉพาะเรื่อง แทนการพึ่งถ้อยคำกว้าง ๆ ว่า "ผู้ซื้อต้องกระทำโดยสุจริต" ถึงอย่างนั้น หลักสุจริตตามมาตรา 368 ก็ยังเป็นฐานที่ผู้ขายอ้างได้เมื่อมีข้อพิพาทเรื่องการตีความ
| พฤติกรรมของผู้ซื้อ | ตัวอย่างข้อสัญญาที่ใช้กัน |
|---|---|
| ย้ายลูกค้าหรือคำสั่งซื้อไปบริษัทอื่นของผู้ซื้อ | ห้ามย้าย หรือถ้าย้ายให้นับยอดนั้นกลับเข้ามาในกิจการ |
| ลดราคาหรือรับงานกำไรต่ำเพื่อเปลี่ยนตัวเลข | ผู้ซื้อต้องบริหารตามแนวทางเดิมของกิจการ หรือมีราคาขั้นต่ำที่ต้องรักษา |
| เพิ่มค่าใช้จ่ายส่วนกลางหรือค่าที่ปรึกษา | จำกัดรายการและเพดานที่หักได้ ตามข้อ 3 |
| ลดงบการตลาด ลดพนักงานขายหลัก หรือหยุดสายผลิตภัณฑ์ | ห้ามทำโดยไม่ได้รับความเห็นชอบจากผู้ขาย หรือกำหนดระดับขั้นต่ำของการลงทุน |
| ขายหรือโอนกิจการต่อ หรือควบรวมระหว่างช่วงนับ | ผู้รับโอนต้องผูกพันตามสัญญา Earn-out หรือกำหนดให้ Earn-out ถึงกำหนดจ่ายทันที |
| เปลี่ยนรอบปีบัญชีหรือนโยบายบัญชี | ต้องได้รับความเห็นชอบ หรือคำนวณตามนโยบายเดิม |
| ยกเลิกหรือไม่ต่อสัญญาลูกค้าสำคัญโดยไม่มีเหตุผลทางธุรกิจ | นับลูกค้านั้นเสมือนยังอยู่ |
ข้อควรรู้ของฝั่งผู้ซื้อด้วย สัญญาที่ผูกมือผู้ซื้อมากเกินไปทำให้บริหารกิจการไม่ได้จริง ผู้ซื้อมักขอให้เขียนเป็นข้อยกเว้นที่ชัด เช่น ทำได้เมื่อมีเหตุจำเป็นทางกฎหมาย ความปลอดภัย หรือการปฏิบัติตามใบอนุญาต
ถ้าผู้ซื้อทำผิดข้อผูกพันเหล่านี้ ผลควรเขียนไว้ล่วงหน้า เช่น ให้คำนวณ Earn-out ใหม่โดยปรับตัวเลขกลับ หรือให้ถึงกำหนดจ่ายทั้งหมดตามเพดาน การพึ่งการเรียกค่าเสียหายภายหลังพิสูจน์ยากว่ายอดที่หายไปเท่าไร
6. ผู้ขายตรวจบัญชีได้อย่างไร
เมื่อผู้ซื้อเป็นผู้ถือบัญชี ผู้ขายต้องมีสิทธิตรวจ ไม่เช่นนั้นจะไม่มีทางรู้ว่าตัวเลขถูกต้องหรือไม่ สัญญาควรกำหนด
- ผู้ซื้อส่งรายงาน Earn-out ภายในกี่วันหลังปิดงวด พร้อมเอกสารรองรับระดับใด
- ผู้ขายมีเวลาแจ้งคัดค้านกี่วัน และต้องระบุเหตุผลเป็นลายลักษณ์อักษร
- สิทธิให้ผู้สอบบัญชีหรือผู้ตรวจที่ผู้ขายตั้งเข้าดูสมุดบัญชี เอกสารสนับสนุน สัญญากับลูกค้าหลัก และข้อมูลที่จำเป็นในเวลาทำการ
- ข้อผูกพันรักษาความลับของผู้ตรวจ โดยเฉพาะถ้าผู้ขายมีธุรกิจที่แข่งกับผู้ซื้อ อาจให้ดูผ่านผู้สอบบัญชีอิสระแทนผู้ขายโดยตรง
- ใครออกค่าตรวจ มักให้ผู้ขายออกก่อน และให้ผู้ซื้อรับภาระถ้าตรวจพบความคลาดเคลื่อนเกินระดับที่ตกลง
- ผู้ซื้อต้องเก็บเอกสารและบันทึกบัญชีไว้ตลอดช่วงนับและช่วงที่อาจมีข้อพิพาทต่อเนื่อง
ข้อมูลงบการเงินที่นิติบุคคลยื่นต่อกรมพัฒนาธุรกิจการค้า ตรวจสอบได้จากช่องทางของกรม dbd.go.th แต่ไม่ละเอียดพอแทนสิทธิตรวจบัญชีที่เขียนไว้ในสัญญา
7. ถ้าตัวเลขไม่ตรงกัน ใครเป็นผู้ชี้ขาด
แยกข้อพิพาทเป็นสองประเภทก่อน แล้วค่อยเลือกกลไกให้แต่ละประเภท
| ประเภท | ตัวอย่าง | กลไกที่ใช้บ่อย |
|---|---|---|
| ข้อพิพาทเชิงตัวเลขหรือบัญชี | ปันส่วนค่าใช้จ่ายเท่าไร รับรู้รายได้งวดใด ตัวเลขสุดท้ายเป็นเท่าไร | ผู้เชี่ยวชาญอิสระ เช่น สำนักงานสอบบัญชีที่ไม่เคยทำงานให้ทั้งสองฝ่าย |
| ข้อพิพาทเรื่องสัญญาและพฤติกรรม | ผู้ซื้อผิดข้อห้ามในข้อ 5 หรือไม่ ตีความนิยามอย่างไร | อนุญาโตตุลาการหรือศาล |
ผู้เชี่ยวชาญอิสระเหมาะกับเรื่องบัญชีเพราะเร็วและถูกกว่าการฟ้อง แต่สัญญาต้องเขียนให้ชัดว่า
- วิธีเลือกผู้เชี่ยวชาญ ถ้าตกลงกันไม่ได้ให้ใครแต่งตั้ง
- ผู้เชี่ยวชาญตัดสินเฉพาะข้อถกเถียงที่ส่งให้ และตีความได้แค่ไหน
- กรอบเวลา เช่น ตัดสินภายในกี่วันหลังรับเรื่อง
- ผลของคำตัดสินผูกพันทั้งสองฝ่ายหรือไม่ และโต้แย้งได้เฉพาะกรณีผิดพลาดอย่างชัดแจ้งหรือทุจริต
- ค่าใช้จ่ายของผู้เชี่ยวชาญแบ่งกันอย่างไร
- ผู้เชี่ยวชาญทำหน้าที่ในฐานะผู้เชี่ยวชาญหรือในฐานะอนุญาโตตุลาการ เพราะการบังคับตามคำตัดสินแตกต่างกัน
ถ้าเลือกอนุญาโตตุลาการ ควรกำหนดสถาบัน สถานที่ ภาษา และจำนวนอนุญาโตตุลาการไว้ในสัญญา พระราชบัญญัติอนุญาโตตุลาการ พ.ศ. 2545 เป็นกฎหมายหลักเรื่องนี้ และรายละเอียดข้อตกลงอนุญาโตตุลาการระหว่างประเทศอ่านได้ที่ กฎหมายต่างประเทศและข้อตกลงอนุญาโตตุลาการก่อนลงนาม ถ้าไม่ได้เขียนกลไกไว้ ข้อพิพาทจะไปที่ศาลตามปกติ ซึ่งใช้เวลานานและเปิดเผยข้อมูลทางธุรกิจ
8. จ่ายเมื่อไร และมีหลักประกันอะไร
ส่วนของราคาที่รอผลงานคือเงินที่ผู้ซื้อค้างไว้ ผู้ขายจึงต้องดูทั้งกำหนดเวลาและความสามารถในการจ่าย
| ประเด็น | สิ่งที่ควรกำหนด |
|---|---|
| กำหนดจ่าย | ภายในกี่วันหลังตัวเลขสุดท้ายตกลงได้ หรือหลังผู้เชี่ยวชาญตัดสิน ไม่ผูกกับ "เมื่อผู้ซื้อพร้อม" |
| งวดจ่าย | จ่ายเป็นงวดรายปีหรือรวมตอนสิ้นสุด และมีการจ่ายล่วงหน้าบางส่วนหรือไม่ |
| ส่วนที่ไม่มีข้อพิพาท | จ่ายส่วนที่ผู้ซื้อยอมรับไปก่อน แล้วค่อยเถียงส่วนต่าง |
| ดอกเบี้ยเมื่อจ่ายล่าช้า | ระบุอัตราหรือวิธีคิดไว้ในสัญญา ตรวจกับทนายว่าอยู่ในกรอบที่กฎหมายยอมรับ |
| การหักกลบลบหนี้ | ผู้ซื้อหัก Earn-out เพื่อชดเชยข้อเรียกร้องจากการรับประกันในสัญญาได้หรือไม่ ภายใต้เงื่อนไขอะไร |
| หลักประกัน | เงินฝากกับบุคคลที่สาม หนังสือค้ำประกันธนาคาร การค้ำประกันโดยบริษัทแม่หรือผู้ถือหุ้นผู้ซื้อ หรือการจำนำหุ้นที่โอน |
| เหตุที่ถึงกำหนดทันที | ผู้ซื้อขายกิจการต่อ ล้มละลาย หยุดดำเนินกิจการ หรือผิดข้อผูกพันสำคัญ |
หลักประกันที่เหมาะสมขึ้นอยู่กับฐานะผู้ซื้อ ถ้าผู้ซื้อเป็นบริษัทตั้งใหม่เพื่อซื้อกิจการนี้โดยเฉพาะ และไม่มีทรัพย์สินอื่น หลักประกันมีน้ำหนักมากกว่ากรณีที่ผู้ซื้อเป็นกลุ่มบริษัทที่มั่นคง
9. เช็กลิสต์ก่อนลงนามสัญญาที่มี Earn-out
- ตัวชี้วัด สูตรคำนวณ ช่วงเวลา และขอบเขตของกิจการที่นับ เขียนในสัญญาและมีตัวอย่างคำนวณแนบท้าย
- นโยบายบัญชีที่ใช้ และผลเมื่อผู้ซื้อเปลี่ยนนโยบาย
- รายการค่าใช้จ่ายที่หักได้และหักไม่ได้ พร้อมเพดาน
- ข้อห้ามและข้อผูกพันของผู้ซื้อระหว่างช่วงนับ และผลเมื่อผิดข้อผูกพัน
- บทบาทของผู้ขายหลังโอน และผลเมื่อผู้ขายออกจากงาน
- สิทธิตรวจบัญชีและกำหนดเวลาแจ้งคัดค้าน
- ผู้เชี่ยวชาญอิสระสำหรับข้อพิพาทตัวเลข และอนุญาโตตุลาการหรือศาลสำหรับข้อพิพาทอื่น
- กำหนดจ่าย ดอกเบี้ยเมื่อล่าช้า และหลักประกัน
- เหตุที่ Earn-out ถึงกำหนดทันที เช่น ผู้ซื้อขายกิจการต่อหรือเลิกกิจการ
- เรื่องภาษีของการจ่ายราคาแบบรอผลงาน ให้ผู้สอบบัญชีหรือนักบัญชีตรวจก่อนลงนาม
- ตรวจสอบสถานะบริษัทและข้อมูลกิจการ ดูแนวทางที่ การตรวจสอบสถานะกิจการข้ามพรมแดน
ตัวอย่างสมมติ: ผู้ซื้อลงค่าใช้จ่ายส่วนกลางเข้ามาแล้ว Earn-out หายไปเกือบครึ่ง
ตัวอย่างนี้สมมติขึ้นเพื่ออธิบาย ไม่ใช่คดีจริง ตัวเลขทุกตัวเป็นตัวเลขสมมติ
คุณมานะขายบริษัทจัดจำหน่ายอุปกรณ์สำนักงานให้บริษัทผู้ซื้อ ราคารวม 26,000,000 บาท จ่ายตอนโอน 20,000,000 บาท และมี Earn-out ไม่เกิน 6,000,000 บาท ผูกกับกำไรจากการดำเนินงานของปีแรกหลังโอน สัญญากำหนดว่า
- ถ้ากำไรจากการดำเนินงานต่ำกว่า 4,000,000 บาท ไม่ได้ Earn-out
- ถ้ากำไรถึง 5,000,000 บาทขึ้นไป ได้เต็ม 6,000,000 บาท
- ถ้ากำไรอยู่ระหว่าง 4,000,000 ถึง 5,000,000 บาท ได้ตามสัดส่วน
เมื่อสิ้นปี ผู้ซื้อส่งรายงานว่ากำไรจากการดำเนินงาน 4,200,000 บาท ผู้ซื้อจึงจ่าย Earn-out 1,200,000 บาท (20% ของเพดาน) คุณมานะขอตรวจบัญชีตามสิทธิในสัญญา และพบว่าผู้ซื้อลง "ค่าบริหารกลุ่ม" 700,000 บาทเข้าไปในบัญชีของกิจการ
สัญญาเขียนไว้ว่ารายจ่ายส่วนกลางหักได้เฉพาะที่เกี่ยวกับกิจการจริงและมีเพดานปีละ 200,000 บาท ผู้เชี่ยวชาญอิสระตัดสินว่าหักได้ 200,000 บาท จึงปรับกำไรกลับขึ้น 500,000 บาท เป็น 4,700,000 บาท Earn-out ที่ถูกต้องจึงเท่ากับ 70% ของเพดาน คือ 4,200,000 บาท ส่วนต่างที่ผู้ซื้อต้องจ่ายเพิ่มเท่ากับ 3,000,000 บาท พร้อมดอกเบี้ยล่าช้าตามสัญญา
ถ้าสัญญาไม่ได้เขียนรายการและเพดานของค่าใช้จ่ายส่วนกลาง และไม่ได้ให้สิทธิตรวจบัญชี ผู้ขายจะต้องพิสูจน์เองว่าค่าบริหารกลุ่มไม่สมเหตุสมผล ซึ่งยากกว่ามาก
อย่าเข้าใจผิด
| ความเข้าใจผิด | ความจริง |
|---|---|
| "Earn-out คือการค้ำประกันว่าผู้ขายจะได้เงินครบ" | ไม่ใช่ จำนวนที่ได้ขึ้นกับผลงานจริงและวิธีคำนวณในสัญญา ผู้ขายอาจได้น้อยกว่าเพดานหรือไม่ได้เลย |
| "เขียนว่า ผู้ซื้อต้องบริหารโดยสุจริต ก็พอแล้ว" | หลักสุจริตช่วยตีความได้ แต่พิสูจน์ยากและผลคาดเดายาก ควรเขียนข้อห้ามเฉพาะเรื่องและผลเมื่อผิดข้อผูกพัน |
| "ใช้กำไรเป็นเป้าหมายเพราะเป็นธรรมที่สุด" | กำไรเปิดช่องให้ถกเถียงเรื่องค่าใช้จ่ายมากที่สุด ถ้าไม่นิยามให้ชัด อาจเป็นตัวชี้วัดที่ก่อข้อพิพาทมากที่สุด |
| "ผู้เชี่ยวชาญตัดสินแล้วจบ ไม่มีข้อพิพาทอีก" | ขึ้นกับว่าสัญญากำหนดให้ผู้เชี่ยวชาญตัดสินอะไร และผูกพันแค่ไหน ข้อพิพาทเรื่องตีความสัญญายังไปที่อนุญาโตตุลาการหรือศาลได้ |
| "เงินที่ค้างอยู่ไม่ต้องมีหลักประกันเพราะผู้ซื้อเป็นบริษัทใหญ่" | ผู้ซื้อที่ซื้อผ่านบริษัทตั้งใหม่ไม่มีทรัพย์สินอื่น จึงควรพิจารณาหลักประกันหรือการค้ำประกันจากบริษัทแม่ |
| "ตกลงตัวเลขเป้าหมายได้แล้ว รายละเอียดค่อยเขียนทีหลัง" | ตัวเลขเป้าหมายไม่มีความหมายถ้ายังไม่รู้ว่านับอย่างไร ควรเขียนสูตรและตัวอย่างพร้อมกัน |
อ่านเพิ่มเติม
- ซื้อหุ้นบริษัทกับซื้อเฉพาะทรัพย์สินกิจการ ต่างกันอย่างไร
- การตรวจสอบสถานะกิจการข้ามพรมแดน
- กฎหมายต่างประเทศและข้อตกลงอนุญาโตตุลาการก่อนลงนาม
- ข้อตกลงห้ามแข่งขันหลังลาออก
- ระบบตรวจสัญญาก่อนเซ็นสำหรับบริษัทที่ไม่มีฝ่ายกฎหมาย
Earn-out ที่ดีไม่ได้อยู่ที่เป้าหมายสูงหรือต่ำ แต่อยู่ที่สัญญาตอบได้ว่านับอะไร นับอย่างไร ใครคุม ใครตรวจ และใครชี้ขาด ก่อนที่ใครจะเริ่มทะเลาะกัน
เราช่วยร่างและตรวจเงื่อนไข Earn-out ในสัญญาซื้อขายกิจการ ทั้งนิยามตัวชี้วัด ข้อห้ามและข้อผูกพันของผู้ซื้อ สิทธิตรวจบัญชี กลไกชี้ขาดข้อพิพาท และเงื่อนไขการจ่ายพร้อมหลักประกัน เราไม่ใช่นักบัญชีหรือที่ปรึกษาภาษี ไม่ประเมินมูลค่ากิจการ และไม่สามารถรับรองผลของการเจรจาหรือจำนวนเงินที่จะได้รับ ค่าบริการขึ้นอยู่กับขั้นของเรื่องและงานที่ต้องทำ ส่งเอกสารให้เราดูก่อน เราจะแจ้งขอบเขตงานและค่าบริการเป็นลายลักษณ์อักษรก่อนเริ่มงาน โทร 092-254-2045 หรือ ส่งรายละเอียดให้เรา ดูเพิ่มเติมที่ ซื้อขายกิจการ และ สัญญาและเอกสาร
คู่มือนี้เผยแพร่โดย สำนักงานกฎหมายสุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม — สำนักงานกฎหมายในจังหวัดขอนแก่น ก่อตั้งเมื่อปี 1986 เป็นข้อมูลทั่วไปเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายสำหรับเรื่องใดเรื่องหนึ่งโดยเฉพาะ

