ข้ามไปยังเนื้อหาหลัก
SUWANVARA LAWFIRM
บริษัท สุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม จำกัด
SUWANVARA LAWFIRM
SUWANVARA LAWFIRM
บริษัท สุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม จำกัด
คู่มือกฎหมายมรดก

ผู้จัดการมรดกจะซื้อทรัพย์มรดกเอง หรือขายให้ญาติ ต้องระวังอะไร

ผู้จัดการมรดกซื้อทรัพย์มรดกเอง หรือขายให้คู่สมรส ลูก พี่น้อง ติดเรื่องผลประโยชน์ขัดกันตามมาตรา 1722 อย่างไร ต้องมีคำอนุญาตจากพินัยกรรมหรือศาล ประเมินราคา เปิดเผยข้อมูลต่อทายาท และเก็บหลักฐานอย่างไร

สำนักงานกฎหมายสุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม— ทีมคดีครอบครัวและมรดก21 พฤศจิกายน 256914 นาที
ผู้จัดการมรดกจะซื้อทรัพย์มรดกเอง หรือขายให้ญาติ ต้องระวังอะไร

คำตอบหลัก

ผู้จัดการมรดกมีหน้าที่จัดการมรดกเพื่อกองมรดกและทายาท ไม่ใช่เพื่อตัวเอง มาตรา 1722 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ห้ามผู้จัดการมรดกทำนิติกรรมใด ๆ ที่ตนมีส่วนได้เสียเป็นปฏิปักษ์ต่อกองมรดก เว้นแต่พินัยกรรมอนุญาตไว้ หรือได้รับอนุญาตจากศาล การที่ผู้จัดการมรดกจะซื้อทรัพย์ของกองมรดกเอง จึงเป็นเรื่องที่ต้องตรวจพินัยกรรมและพิจารณาขออนุญาตศาลก่อน ไม่ใช่เรื่องที่ตกลงกันเองแล้วไปจดทะเบียนได้เลย

การขายให้ญาติ เช่น คู่สมรส ลูก หรือพี่น้อง ตัวบทไม่ได้ระบุชื่อญาติไว้ จะเข้าข่ายหรือไม่ขึ้นกับข้อเท็จจริง แต่เพราะมีความเสี่ยงที่ทายาทคนอื่นจะมองว่าผู้จัดการมรดกได้ประโยชน์ทางอ้อม จึงควรเดินด้วยความระมัดระวังระดับเดียวกัน คือราคาที่ประเมินโดยคนกลาง การเปิดเผยข้อมูลครบต่อทายาททุกคน ความยินยอมเป็นลายลักษณ์อักษร และบันทึกที่เก็บไว้ครบ

ความยินยอมของทายาทเป็นหลักฐานที่ช่วยได้มาก แต่ตัวบทมาตรา 1722 เขียนทางออกไว้สองทางคือพินัยกรรมอนุญาตหรือศาลอนุญาต การตกลงกันในครอบครัวอย่างเดียวจึงไม่ควรถือว่าปลอดภัยเสมอ หน้านี้ไม่ได้แทนการตรวจเอกสารจริงของท่าน

เรื่องที่หน้านี้ไม่ได้ทำซ้ำ: ถ้าผู้จัดการมรดกไม่แบ่งมรดกหรือไม่ตอบทายาท ดูผู้จัดการมรดกไม่แบ่งมรดกและไม่ตอบทายาท ภาพรวมการจัดการมรดกดูพ่อแม่เสียชีวิต แบ่งมรดกอย่างไร และการยื่นศาลตั้งผู้จัดการมรดกดูยื่นคำร้องขอตั้งผู้จัดการมรดก

ท่านอยู่ขั้นไหน อ่านส่วนไหน

ขั้นของท่านควรอ่านส่วนไหน
ยังมีชีวิตอยู่และวางแผน (เขียนพินัยกรรม เลือกผู้จัดการมรดก)ส่วนที่ 2 และ 4 เรื่องพินัยกรรมอนุญาตได้หรือไม่ ผู้เขียนพินัยกรรมควรเขียนเรื่องนี้ให้ชัด
เพิ่งเสียชีวิต ผู้จัดการมรดกเพิ่งรับหน้าที่หรือกำลังจะขายทรัพย์ส่วนที่ 1 ถึง 7 และรายการตรวจสอบ ก่อนเซ็นสัญญาหรือโอนทรัพย์
มีผู้จัดการมรดกหรือข้อพิพาทแล้ว (ขายไปแล้ว หรือทายาทไม่พอใจ)ส่วนที่ 8 และ 9 เรื่องการขอบัญชี การคัดค้าน และการไปศาล

1. ผู้จัดการมรดกมีอำนาจและหน้าที่แค่ไหน

มาตรา 1719 ให้ผู้จัดการมรดกมีสิทธิและหน้าที่ที่จะทำการอันจำเป็น เพื่อให้เป็นไปตามคำสั่งแจ้งชัดหรือโดยปริยายของพินัยกรรม และเพื่อจัดการมรดกโดยทั่วไปหรือเพื่อแบ่งปันทรัพย์มรดก

อ่านตามตัวบท อำนาจของผู้จัดการมรดกมีเป้าหมายสามอย่าง คือทำตามพินัยกรรม จัดการมรดกทั่วไป และแบ่งทรัพย์มรดก การขายทรัพย์มรดกให้บุคคลภายนอกเพื่อชำระหนี้หรือเพื่อแบ่งเงินให้ทายาท อาจอยู่ในขอบเขตของการจัดการนี้ได้ ขึ้นกับพินัยกรรม ข้อตกลงของทายาท และคำสั่งศาลที่ตั้งผู้จัดการมรดก แต่ตัวบทไม่ได้พูดว่าผู้จัดการมรดกจะซื้อทรัพย์ไว้เองได้

มาตรา 1720 กำหนดให้ผู้จัดการมรดกต้องรับผิดต่อทายาทตามบทบัญญัติของประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ที่มาตรานี้อ้างถึงมาใช้โดยอนุโลม และเมื่อเกี่ยวกับบุคคลภายนอกให้ใช้มาตราอีกมาตราหนึ่งตามที่ระบุไว้ในมาตรานั้น พูดอย่างง่ายคือ ผู้จัดการมรดกต้องรับผิดต่อทายาทในการทำหน้าที่ ถ้าทำให้กองมรดกเสียหายโดยไม่ชอบ ทายาทอาจเรียกร้องได้ ขอบเขตความรับผิดที่แน่นอนต้องดูตามมาตราที่ถูกอ้างถึงและข้อเท็จจริงของแต่ละเรื่อง

2. มาตรา 1722 พูดว่าอะไร และขอบเขตอยู่ตรงไหน

ตัวบทมาตรา 1722 มีใจความว่า ผู้จัดการมรดกจะทำนิติกรรมใด ๆ ซึ่งตนมีส่วนได้เสียเป็นปฏิปักษ์ต่อกองมรดกหาได้ไม่ เว้นแต่พินัยกรรมจะได้อนุญาตไว้ หรือได้รับอนุญาตจากศาล

แยกเป็นข้อได้ดังนี้

  • นิติกรรมใด ๆ ไม่จำกัดแค่การซื้อขาย อาจรวมถึงการเช่า การแลกเปลี่ยน หรือการโอนทรัพย์ให้ตัวเองในรูปแบบอื่นที่ผลคล้ายกัน
  • ส่วนได้เสียเป็นปฏิปักษ์ต่อกองมรดก คือผลประโยชน์ของผู้จัดการมรดกขัดกับประโยชน์ของกองมรดก เช่น ยิ่งซื้อได้ถูก ผู้จัดการมรดกยิ่งได้ ยิ่งกองมรดกเสีย
  • ทางที่ทำได้มีสองทาง คือพินัยกรรมอนุญาตไว้ หรือได้รับอนุญาตจากศาล ตัวบทไม่ได้เขียนถึงความยินยอมของทายาทเป็นทางที่สาม
  • ผลทางกฎหมายของการฝ่าฝืน ตัวมาตรา 1722 ไม่ได้เขียนไว้ในตัวเองว่านิติกรรมที่ทำโดยไม่ได้รับอนุญาตจะมีผลอย่างไร ผลนั้นขึ้นกับข้อเท็จจริงและบทกฎหมายอื่น ควรให้ทนายความวิเคราะห์เป็นรายเรื่อง อย่าอนุมานเองว่า "ใช้ได้" หรือ "เป็นโมฆะ"

ผู้จัดการมรดกที่เป็นทายาทด้วย ยังรับทรัพย์ตามส่วนที่ตนมีสิทธิในการแบ่งมรดกได้ตามปกติ สิ่งที่มาตรา 1722 ระวังคือการที่ตนเป็นทั้งผู้ขายแทนกองมรดกและผู้ซื้อ

3. ขายให้ญาติ ต่างจากซื้อเองอย่างไร

เมื่อผู้จัดการมรดกซื้อเอง ผลประโยชน์ขัดกันเห็นชัด เมื่อขายให้ญาติ เส้นแบ่งเบลอกว่า

ผู้ซื้อจุดที่ต้องดู
คู่สมรสของผู้จัดการมรดกทรัพย์ที่ซื้ออาจเป็นของสองคนร่วมกัน ผู้จัดการมรดกจึงอาจได้ประโยชน์โดยตรง ควรปฏิบัติเหมือนซื้อเอง
ลูกของผู้จัดการมรดกผู้จัดการมรดกอาจได้ประโยชน์ทางอ้อม เช่น ลูกซื้อแล้วไว้ใช้ในครอบครัวเดียวกัน หรือเงินที่ลูกจ่ายมาจากผู้จัดการมรดก
พี่น้องของผู้จัดการมรดกผลประโยชน์ทางตรงน้อยกว่า แต่ถ้าพี่น้องเป็นทายาทด้วย ทายาทอื่นอาจมองว่าเอื้อกัน ต้องเปิดเผยความสัมพันธ์
ทายาทคนหนึ่งที่ไม่ใช่ผู้จัดการมรดกถ้าซื้อตามส่วนในการแบ่งมรดกด้วยความยินยอมของทายาททั้งหมดและราคาเป็นธรรม มักเป็นเรื่องแบ่งมรดกมากกว่าขายให้บุคคลภายนอก
บุคคลภายนอกที่ไม่เกี่ยวข้องไม่เข้าลักษณะผลประโยชน์ขัดกัน แต่ยังต้องขายในราคาที่เป็นธรรมต่อกองมรดก

ตารางนี้เป็นวิธีมองความเสี่ยงเท่านั้น ตัวบทไม่ได้แบ่งประเภทผู้ซื้อไว้ จะเข้ามาตรา 1722 หรือไม่ศาลดูข้อเท็จจริงเป็นรายเรื่อง

4. ทายาททุกคนยินยอมแล้ว พอหรือยัง

คำตอบสั้นคือ ยังไม่ควรถือว่าพอ

  • มาตรา 1722 ให้ทางออกไว้สองทาง คือพินัยกรรมอนุญาต หรือศาลอนุญาต หนังสือยินยอมของทายาทไม่ได้ถูกระบุเป็นทางที่สามในตัวบท
  • ความยินยอมของทายาทยังมีประโยชน์มาก ช่วยแสดงว่าทุกคนรู้เรื่อง ไม่มีใครถูกปิดบัง และลดโอกาสที่จะมีข้อพิพาทตามมา และศาลอาจใช้พิจารณาประกอบการขออนุญาต
  • ความยินยอมจะมีน้ำหนักเมื่อทายาทเซ็นด้วยความสมัครใจ หลังได้รับข้อมูลราคาและวิธีประเมินครบ และมีเอกสารแสดงว่าได้รับแล้ว
  • ทายาทที่เซ็นไปแล้วมักยังติดตามขอบัญชีหรือโต้แย้งภายหลังได้ ถ้ามีเหตุว่าข้อมูลที่ให้ไม่ครบหรือไม่ตรงความจริง

พินัยกรรมอนุญาตไว้หรือไม่ ต้องอ่านข้อความจริงในพินัยกรรม ถ้ามีข้อความเช่น ให้ผู้จัดการมรดกซื้อทรัพย์รายการใดรายการหนึ่งได้ ควรตรวจให้ชัดว่าอนุญาตเฉพาะทรัพย์ใด ในเงื่อนไขอะไร ผู้ที่กำลังวางแผนเขียนพินัยกรรมและต้องการให้บุตรหลานที่เป็นผู้จัดการมรดกซื้อทรัพย์บางรายการ ควรเขียนอนุญาตให้ชัด และระบุเกณฑ์ราคา เช่น ให้ใช้ราคาประเมินโดยผู้ประเมินอิสระ การตั้งผู้จัดการมรดกในพินัยกรรมดูการเลือกผู้จัดการมรดกตามพินัยกรรม

5. ตั้งราคาให้เป็นธรรมอย่างไร

เรื่องที่ทายาทโต้แย้งบ่อยที่สุดเมื่อมีการขายทรัพย์มรดกให้ผู้จัดการมรดกหรือญาติคือราคา วิธีที่ช่วยให้ตรวจสอบได้มีดังนี้

  1. ให้คนกลางประเมิน ใช้ผู้ประเมินอิสระที่ไม่ใช่ญาติและไม่มีส่วนได้เสีย เก็บรายงานทั้งฉบับ ระบุวันที่ประเมินและวิธีที่ใช้
  2. ขอราคามากกว่าหนึ่งราย ผลประเมินสองรายขึ้นไป หรือใบเสนอราคาจากผู้ที่สนใจซื้อ ช่วยให้เห็นช่วงราคา และลดข้อครหาว่าเลือกราคาที่ถูกที่สุด
  3. เทียบราคาตลาด ดูราคาซื้อขายหรือประกาศขายของทรัพย์ใกล้เคียงในช่วงเวลาใกล้กัน สำหรับที่ดินอาจดูราคาประเมินทางราชการเป็นข้อมูลประกอบ แต่ราคาประเมินทางราชการอาจไม่เท่าราคาตลาด
  4. เสนอขายเปิดเผย ถ้าเป็นไปได้ ให้ทายาทและบุคคลภายนอกมีโอกาสเสนอราคา เช่น ประกาศหรือประมูลเปิด ถ้ามีผู้เสนอสูงกว่า ผู้จัดการมรดกควรอธิบายได้ว่าเหตุใดจึงขายให้ผู้ซื้อรายอื่นในราคาต่ำกว่า
  5. อย่าให้ผู้ซื้อกำหนดราคาเอง ถ้าผู้ซื้อเป็นผู้จัดการมรดกหรือญาติ ไม่ควรให้ผู้นั้นเลือกผู้ประเมิน

ไม่มีสูตรตายตัวว่าราคาเท่าไรจึงเป็นธรรม ทรัพย์ที่ขายเร่งด่วน ทรัพย์ที่มีผู้อาศัย หรือที่ดินที่ติดจำนองอาจได้ราคาต่างจากตลาดทั่วไป ควรบันทึกเหตุผลของราคาไว้

6. เปิดเผยข้อมูลต่อทายาทอย่างไร

ก่อนให้ทายาทเซ็นอะไร ควรแจ้งเป็นหนังสือถึงทายาททุกคนที่ทราบ รวมคนที่ไม่ค่อยติดต่อ

  • ใครเป็นผู้ซื้อ และผู้ซื้อมีความสัมพันธ์กับผู้จัดการมรดกอย่างไร
  • ทรัพย์ที่จะขายคืออะไร สภาพ ภาระผูกพัน เช่น จำนอง และมีใครอยู่อาศัยหรือเช่า
  • ราคาที่เสนอ ผลประเมินทั้งหมดที่มี และวิธีที่ใช้เทียบราคา
  • เงินที่ได้จะเอาไปทำอะไร เช่น ชำระหนี้ของกองมรดก แบ่งให้ทายาท
  • ผู้จัดการมรดกมีส่วนได้เสียอย่างไร และจะขอคำอนุญาตจากศาลหรือไม่
  • ทายาทมีเวลาพิจารณาเท่าไร ถามหรือขอข้อมูลเพิ่มได้ที่ใคร

เก็บหลักฐานการส่งและการรับ เช่น จดหมายลงทะเบียน อีเมลที่ตอบกลับ หรือการลงชื่อรับเอกสาร อย่าแจ้งเฉพาะทายาทที่เห็นด้วย

7. ทายาทที่เป็นผู้เยาว์หรืออยู่ในความดูแลของผู้อนุบาล

ถ้าทายาทคนหนึ่งเป็นผู้เยาว์ ผู้เยาว์เซ็นยินยอมเองไม่ได้ ต้องผ่านผู้แทนตามกฎหมาย และการจัดการทรัพย์สินของผู้เยาว์ในบางเรื่อง อาจต้องได้รับอนุญาตจากศาลก่อน ผู้ที่ศาลสั่งให้เป็นคนไร้ความสามารถและมีผู้อนุบาลก็มีแนวคิดทำนองเดียวกัน

ข้อควรระวังที่พบได้ในครอบครัว

  • ถ้าผู้แทนตามกฎหมายของผู้เยาว์คือพ่อหรือแม่ที่เป็นผู้ซื้อหรือเป็นญาติของผู้ซื้อ ผลประโยชน์อาจขัดกันอีกชั้นหนึ่ง
  • อย่าให้คนเดียวกันเซ็นทั้งฝั่งผู้ซื้อและฝั่งผู้แทนของผู้เยาว์โดยไม่ตรวจก่อน
  • ควรให้ทนายความตรวจก่อนว่าต้องขออนุญาตศาลเรื่องใดบ้าง เพราะขึ้นกับสถานะของผู้เยาว์ ประเภททรัพย์ และบทกฎหมายอื่นที่เกี่ยวข้อง ซึ่งหน้านี้ไม่ได้ระบุเลขมาตรา

8. ถ้าทายาทเห็นว่าขายไม่เป็นธรรม ทำอะไรได้

ตัวอย่างลำดับที่ทายาทมักเลือกใช้ โดยไม่ได้หมายความว่าจะสำเร็จเสมอไป

  1. ขอข้อมูลและบัญชี ทำหนังสือถึงผู้จัดการมรดก ขอสำเนาสัญญาซื้อขาย ผลประเมิน หลักฐานการรับเงิน และบัญชีทรัพย์มรดก ผู้จัดการมรดกต้องรับผิดต่อทายาทในการทำหน้าที่ตามที่มาตรา 1720 ระบุ จึงมีเหตุผลที่จะขอให้อธิบายได้
  2. คัดค้านเป็นลายลักษณ์อักษร ระบุว่าคัดค้านเรื่องใด เช่น ราคาต่ำเกินไป ไม่เคยได้รับแจ้ง หรือไม่มีคำอนุญาตตามมาตรา 1722 และเก็บสำเนาไว้
  3. เจรจาหรือหาคนกลาง บางเรื่องจบด้วยการให้ผู้ซื้อจ่ายส่วนต่างราคา หรือขายต่อให้ผู้เสนอราคาสูงกว่า
  4. ไปศาล ถ้าตกลงกันไม่ได้ ทายาทอาจปรึกษาทนายความเรื่องยื่นคำร้องหรือฟ้อง เช่น ขอให้ถอนผู้จัดการมรดก เรียกให้รับผิดต่อกองมรดก หรือขอให้ศาลพิจารณาความสมบูรณ์ของนิติกรรม ผลขึ้นกับพยานหลักฐาน ราคาจริง การเปิดเผยข้อมูล และพฤติการณ์ของแต่ละเรื่อง ไม่มีใครรับรองผลล่วงหน้าได้

ควรเริ่มเร็ว เพราะถ้าทรัพย์ถูกโอนต่อหลายทอดหรือผ่านการแบ่งมรดกไปแล้ว การแก้ไขจะยากขึ้น ไม่ควรรอจนทรัพย์ถูกโอนไปให้บุคคลที่สาม หน้านี้ไม่ได้ระบุอายุความหรือกำหนดเวลาฟ้อง ควรตรวจกับทนายความตามข้อเท็จจริงจริง

9. ตัวอย่างสมมติ

ตัวอย่างสมมติ (ไม่ใช่คดีจริง ชื่อและตัวเลขเป็นตัวอย่างประกอบ)

คุณสุดาเป็นผู้จัดการมรดกของบิดา ทายาทมีสามคน คือคุณสุดา พี่ชายคือคุณวิชัย และน้องสาวคือคุณมาลี กองมรดกมีทาวน์เฮาส์หนึ่งหลัง พินัยกรรมตั้งคุณสุดาเป็นผู้จัดการมรดกแต่ไม่ได้เขียนเรื่องการซื้อทรัพย์ไว้ คุณสุดาอยากซื้อทาวน์เฮาส์เองเพื่อให้ลูกใช้อยู่ และเสนอราคา 2,000,000 บาท (ตัวเลขสมมติ)

เส้นทางที่ระวังรัดกุม

  1. ตรวจพินัยกรรม พบว่าไม่ได้อนุญาตให้ผู้จัดการมรดกซื้อทรัพย์ จึงยังไม่มีทางที่หนึ่งตามมาตรา 1722
  2. ให้ผู้ประเมินอิสระสองรายประเมิน ได้ 2,300,000 และ 2,400,000 บาท (ตัวเลขสมมติ) แสดงว่าราคาที่เสนอต่ำกว่าผลประเมิน
  3. คุณสุดาแจ้งคุณวิชัยและคุณมาลีเป็นหนังสือ พร้อมรายงานประเมินทั้งสองฉบับ ทั้งสองคนขอให้ปรับราคาให้เท่าผลประเมินสูงสุด คุณสุดาตกลง
  4. ทุกคนเซ็นหนังสือยินยอมที่ระบุราคา วิธีประเมิน และความสัมพันธ์ของผู้ซื้อ
  5. เนื่องจากพินัยกรรมไม่ได้อนุญาต คุณสุดาปรึกษาทนายความและยื่นคำร้องขออนุญาตศาลทำนิติกรรมที่ตนมีส่วนได้เสีย โดยแนบพินัยกรรม รายงานประเมิน และหนังสือยินยอมของทายาท
  6. เมื่อศาลอนุญาต จึงทำสัญญาและโอน เก็บคำสั่งศาล สัญญา หลักฐานการรับเงิน และบัญชีไว้

ถ้าคุณสุดาเอาแต่ให้ทุกคนเซ็นยินยอมแล้วโอนเลย ต่อมาถ้าคุณมาลีเห็นว่าราคาต่ำ หรือบอกว่าไม่ได้รับข้อมูลครบ คุณสุดาอาจต้องอธิบายต่อศาลว่าได้ทำตามมาตรา 1722 หรือไม่ ซึ่งยากกว่าการทำถูกขั้นตอนตั้งแต่ต้น

10. รายการเอกสารและสิ่งที่ต้องทำก่อนตัดสินใจ

  • พินัยกรรมฉบับจริง (ถ้ามี) และข้อความที่เกี่ยวกับอำนาจและการอนุญาตของผู้จัดการมรดก
  • คำสั่งศาลตั้งผู้จัดการมรดกและหนังสือรับรองคดีถึงที่สุด (ถ้ามี)
  • บัญชีทรัพย์มรดกและรายชื่อทายาททุกคน พร้อมที่อยู่ติดต่อ
  • เอกสารสิทธิของทรัพย์ เช่น โฉนด สำเนาทะเบียน เอกสารจำนอง
  • ผลประเมินราคาจากผู้ประเมินอิสระ อย่างน้อยหนึ่ง และควรมีสองราย
  • ข้อมูลราคาเปรียบเทียบของทรัพย์ใกล้เคียง
  • หนังสือแจ้งทายาททุกคน พร้อมหลักฐานการส่งและการรับ
  • หนังสือยินยอมของทายาทแต่ละคน ระบุราคา ผู้ซื้อ ความสัมพันธ์ และผลประเมิน
  • สำหรับทายาทผู้เยาว์หรือผู้ไร้ความสามารถ เอกสารของผู้แทนตามกฎหมายและข้อสรุปว่าต้องขออนุญาตศาลหรือไม่
  • คำร้องและคำสั่งศาลอนุญาต (ถ้าต้องขอ)
  • สัญญาซื้อขาย หลักฐานการชำระเงิน และบัญชีรับจ่ายของกองมรดก
  • หลักฐานการนำเงินไปชำระหนี้หรือแบ่งให้ทายาท
  • สำหรับที่ดิน ดูขั้นตอนที่สำนักงานที่ดินในการโอนที่ดินมรดกที่สำนักงานที่ดิน

อย่าเข้าใจผิด

เข้าใจว่าความจริง
ทายาททุกคนเห็นด้วยแล้ว ก็ปลอดภัยตัวบทมาตรา 1722 เขียนทางออกไว้สองทางคือพินัยกรรมหรือศาลอนุญาต ความยินยอมของทายาทช่วยลดข้อพิพาทแต่ไม่ควรถือว่าแทนได้
ผู้จัดการมรดกก็เป็นทายาท จึงซื้อทรัพย์มรดกได้ตามสบายการรับทรัพย์ตามส่วนในการแบ่งมรดกต่างจากการซื้อทรัพย์ของกองมรดกในฐานะผู้ซื้อ ต้องระวังมาตรา 1722
ขายให้ลูกหรือคู่สมรสไม่ใช่การซื้อเอง จึงไม่ติดอะไรตัวบทไม่ได้ยกเว้นญาติไว้ ถ้าผู้จัดการมรดกได้ประโยชน์ทางตรงหรือทางอ้อม อาจถือเป็นส่วนได้เสียขัดกันได้ จึงควรปฏิบัติรัดกุมเท่ากับซื้อเอง
ขายตามราคาประเมินทางราชการก็ถือว่าเป็นธรรมราคาประเมินทางราชการเป็นข้อมูลประกอบ ไม่ใช่ราคาตลาดเสมอไป ควรมีผู้ประเมินอิสระและราคาเปรียบเทียบ
ทายาทเซ็นแล้ว จะไม่มีสิทธิโต้แย้งอีกถ้ามีเหตุว่าข้อมูลที่ให้ไม่ครบหรือไม่ตรงความจริง ทายาทอาจยังขอบัญชีและโต้แย้งได้ ผลขึ้นกับพยานหลักฐาน
พ่อหรือแม่เซ็นแทนลูกผู้เยาว์ได้เสมอการจัดการทรัพย์สินของผู้เยาว์บางอย่างอาจต้องได้รับอนุญาตจากศาล และถ้าผู้ซื้อเป็นพ่อหรือแม่เอง ผลประโยชน์อาจขัดกัน
หน้านี้ใช้ตัดสินเรื่องของท่านได้หน้านี้อธิบายหลักทั่วไปจากมาตรา 1719, 1720 และ 1722 เท่านั้น ไม่ครอบคลุมภาษีและค่าธรรมเนียมการโอน เรื่องหนี้ของกองมรดก หรือทรัพย์ในต่างประเทศ ซึ่งควรสอบถามผู้ที่เกี่ยวข้องและตรวจเอกสารจริงก่อน

อ่านเพิ่มเติม

ผู้จัดการมรดกที่จะซื้อทรัพย์มรดกเองหรือขายให้ญาติ ควรตรวจพินัยกรรมก่อน ขอคำอนุญาตจากศาลเมื่อจำเป็น ใช้ราคาที่ประเมินโดยคนกลาง เปิดเผยข้อมูลต่อทายาททุกคน และเก็บเอกสารไว้ เพราะความยินยอมของครอบครัวอย่างเดียวไม่ควรถือว่าปลอดภัยเสมอ

เราช่วยตรวจพินัยกรรมและเอกสารของกองมรดก วางขั้นตอนก่อนทำธุรกรรม จัดทำหนังสือแจ้งและหนังสือยินยอม ยื่นคำร้องขออนุญาตศาล และช่วยทายาทที่ต้องการขอบัญชีหรือคัดค้านการขาย เราไม่ใช่ผู้ประเมินราคาหรือนักบัญชีภาษี และไม่สามารถรับรองผลของคดี ค่าบริการขึ้นอยู่กับขั้นของเรื่องและงานที่ต้องทำ ส่งเอกสารให้เราดูก่อน เราจะแจ้งขอบเขตงานและค่าบริการเป็นลายลักษณ์อักษรก่อนเริ่มงาน ปรึกษาเบื้องต้น โทร 092-254-2045 หรือ ส่งรายละเอียดให้เรา ดูเพิ่มเติมที่งานมรดกและงานที่ดิน


คู่มือนี้เผยแพร่โดย สำนักงานกฎหมายสุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม — สำนักงานกฎหมายในจังหวัดขอนแก่น ก่อตั้งเมื่อปี 1986 เป็นข้อมูลทั่วไปเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายสำหรับเรื่องใดเรื่องหนึ่งโดยเฉพาะ

คำถามที่พบบ่อย

ผู้จัดการมรดกซื้อทรัพย์ของกองมรดกเองได้หรือไม่+

มาตรา 1722 ห้ามผู้จัดการมรดกทำนิติกรรมใด ๆ ที่ตนมีส่วนได้เสียเป็นปฏิปักษ์ต่อกองมรดก เว้นแต่พินัยกรรมอนุญาตไว้ หรือได้รับอนุญาตจากศาล การซื้อทรัพย์มรดกเองมักเข้าลักษณะนี้ เพราะผู้ซื้อยืนอยู่อีกฝั่งหนึ่งของผู้ขายที่ตนเป็นตัวแทนอยู่ ก่อนทำจึงควรดูว่าพินัยกรรมเขียนอนุญาตไว้หรือไม่ ถ้าไม่ ให้ปรึกษาทนายความเรื่องขออนุญาตศาลก่อนทำสัญญา

ถ้าทายาททุกคนเซ็นยินยอมแล้ว ยังต้องขออนุญาตศาลอีกหรือไม่+

ตัวบทมาตรา 1722 พูดถึงทางที่ทำได้สองทางคือพินัยกรรมอนุญาตหรือศาลอนุญาต ไม่ได้เขียนว่าความยินยอมของทายาทแทนสองทางนี้ได้ หนังสือยินยอมที่ทายาททุกคนลงชื่อโดยรู้ข้อมูลครบเป็นหลักฐานที่มีน้ำหนักและช่วยลดข้อพิพาท แต่ไม่ควรถือว่าทดแทนคำอนุญาตเอง ควรให้ทนายความตรวจข้อเท็จจริงของเรื่องนั้นก่อนว่าจำเป็นต้องขออนุญาตศาลหรือไม่

ขายทรัพย์มรดกให้ลูก คู่สมรส หรือพี่น้องของผู้จัดการมรดก ถือว่าขัดกันหรือไม่+

มาตรา 1722 พูดถึงนิติกรรมที่ตัวผู้จัดการมรดกมีส่วนได้เสียเป็นปฏิปักษ์ ไม่ได้ระบุชื่อญาติ การขายให้ญาติจะเข้าข่ายหรือไม่ขึ้นกับข้อเท็จจริง เช่น ผู้จัดการมรดกได้ประโยชน์ทางตรงหรือทางอ้อมหรือไม่ ใครเป็นผู้กำหนดราคา และทายาทอื่นรู้เรื่องหรือไม่ เพื่อความปลอดภัยควรปฏิบัติต่อการขายให้คู่สมรสและบุตรเหมือนกรณีซื้อเอง คือตรวจพินัยกรรม และพิจารณาขออนุญาตศาลก่อน

ถ้าทายาทมีผู้เยาว์ ต้องทำอะไรเพิ่ม+

ความยินยอมของผู้เยาว์ต้องผ่านผู้แทนตามกฎหมาย และการจัดการทรัพย์สินของผู้เยาว์บางอย่างอาจต้องได้รับอนุญาตจากศาล ผู้ที่ศาลสั่งให้อยู่ในความดูแลของผู้อนุบาลก็ทำนองเดียวกัน กรณีนี้ควรให้ทนายความตรวจก่อนว่าจะต้องขออนุญาตศาลเรื่องใดบ้าง อย่าให้พ่อหรือแม่ที่เป็นผู้ซื้อเองเซ็นแทนลูกโดยไม่ตรวจ

ถ้าทายาทเห็นว่าขายในราคาต่ำเกินไป ทำอะไรได้บ้าง+

เริ่มจากขอให้ผู้จัดการมรดกแสดงบัญชีและเอกสารการขาย แล้วทำหนังสือคัดค้านเป็นลายลักษณ์อักษร ถ้าตกลงกันไม่ได้ ทายาทอาจปรึกษาทนายความเรื่องยื่นเรื่องต่อศาล เช่น ขอให้ถอนผู้จัดการมรดก หรือฟ้องเรียกให้รับผิดต่อกองมรดก ผลขึ้นกับพยานหลักฐานและพฤติการณ์ของแต่ละเรื่อง ไม่มีใครรับรองผลได้ล่วงหน้า

ต้องประเมินราคาโดยใครจึงจะเหมาะ+

มาตรา 1722 ไม่ได้กำหนดว่าใครต้องเป็นผู้ประเมิน แต่ในทางปฏิบัติควรใช้ผู้ประเมินอิสระที่ไม่ใช่คนในครอบครัวและไม่มีส่วนได้เสีย อาจขอใบเสนอราคาหรือผลประเมินมากกว่าหนึ่งราย เทียบกับราคาตลาดของทรัพย์ใกล้เคียง และเก็บรายงานไว้เป็นหลักฐานว่าราคาที่ขายเป็นธรรม

Lawyer-client handshake symbolizing trust at Suwanvara Law Firm

พร้อมรับฟังเรื่องของคุณ

ปรึกษาเบื้องต้นกับทนายความผู้เชี่ยวชาญของเรา