ข้ามไปยังเนื้อหาหลัก
SUWANVARA LAWFIRM
บริษัท สุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม จำกัด
SUWANVARA LAWFIRM
SUWANVARA LAWFIRM
บริษัท สุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม จำกัด
กฎหมายธุรกิจ

ลูกค้าขอให้ขายใน “ราคาดีที่สุดเสมอ” บริษัทควรระวังเงื่อนไขอะไร: ข้อสัญญา MFN สำหรับผู้ขายไทย

ข้อสัญญาราคาดีที่สุด (MFN) คุมลูกค้าประเภทใด เทียบราคาอย่างไรเมื่อปริมาณหรือบริการต่างกัน ต้องคืนส่วนต่างย้อนหลังหรือไม่ และฝ่ายขายควรอนุมัติราคาอย่างไรเพื่อไม่รับเงื่อนไขที่กระทบลูกค้ารายอื่นโดยไม่รู้ตัว

สำนักงานกฎหมายสุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม— ทีมกฎหมายธุรกิจ21 พฤศจิกายน 256916 นาที
ลูกค้าขอให้ขายใน “ราคาดีที่สุดเสมอ” บริษัทควรระวังเงื่อนไขอะไร: ข้อสัญญา MFN สำหรับผู้ขายไทย

คำตอบหลัก

ข้อสัญญา “ราคาดีที่สุดเสมอ” หรือ MFN (most favoured customer) คือคำสัญญาของผู้ขายว่าลูกค้ารายนี้จะไม่ได้ราคาแย่กว่าลูกค้าอีกกลุ่มหนึ่ง ข้อนี้เซ็นง่ายและดูไม่มีอะไร แต่ผลของมันอยู่ที่ถ้อยคำสามจุด คือ เทียบกับใคร เทียบราคาอะไร และ ถ้าพลาดต้องทำอะไร ถ้าจุดใดเขียนกว้างเกินไป ฝ่ายขายอาจไปลดราคาให้ลูกค้ารายเล็กโดยไม่รู้ว่าเท่ากับต้องลดย้อนหลังให้ลูกค้ารายใหญ่ด้วย

หลักกฎหมาย ผู้ขายกับผู้ซื้อตกลงเรื่องราคาและเงื่อนไขกันได้อย่างอิสระ ข้อตกลงที่ต่างจากบทบัญญัติทั่วไปของประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ไม่เป็นโมฆะเพียงเพราะต่างจากบทบัญญัตินั้น ถ้าไม่ใช่เรื่องความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดีของประชาชน (มาตรา 151) ส่วนนิติกรรมที่วัตถุประสงค์ต้องห้ามชัดแจ้งโดยกฎหมาย พ้นวิสัย หรือขัดต่อความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดีเป็นโมฆะ (มาตรา 150) ดังนั้นข้อ MFN ธรรมดาไม่ผิดกฎหมายเพียงเพราะมีอยู่ และกฎหมายไม่ได้ให้ความหมายสำเร็จรูปของคำว่า “ราคาดีที่สุด” ไว้ ขอบเขตทั้งหมดมาจากถ้อยคำในสัญญา

ความเห็นเชิงปฏิบัติของเรา อย่าตอบรับข้อ MFN ที่เขียนสั้นว่า “บริษัทจะขายให้ราคาดีที่สุดเสมอ” ให้เขียนกลุ่มเปรียบเทียบ วิธีเทียบ ช่วงเวลา และวิธีแก้ไขให้ครบ แล้วให้ฝ่ายขายตรวจก่อนอนุมัติราคาทุกครั้งตามข้อ 7

คู่มือนี้เจาะเฉพาะข้อ MFN ส่วนการอ่านสัญญาจัดซื้อทั้งฉบับ ดู ตรวจสัญญากับลูกค้ารายใหญ่ก่อนเซ็น ส่วนข้อห้ามขายรายอื่นและการพึ่งพาลูกค้ารายเดียว ดู ความเสี่ยงพึ่งพาลูกค้ารายเดียว

ใครควรอ่านส่วนไหน

สถานะของคุณส่วนที่ควรอ่าน
ยังไม่เซ็นข้อ 1 ถึง 5 ขอบเขตและวิธีเทียบราคา ข้อ 8 ถ้อยคำที่ควรขอแก้ และข้อ 11 เช็กลิสต์ก่อนเซ็น
เซ็นแล้วกำลังใช้ข้อ 6 ผลต่อลูกค้ารายอื่น ข้อ 7 วิธีอนุมัติราคา และทะเบียนข้อ MFN ในข้อ 10
มีข้อพิพาทแล้วข้อ 3 วิธีเทียบราคา ข้อ 4 การคืนย้อนหลัง ข้อ 5 สิทธิตรวจสอบ แล้วส่งสัญญาและใบแจ้งหนี้ให้ทนายตามข้อ 11

1. “ราคาดีที่สุด” หมายถึงอะไรกันแน่

คำว่า “ราคาดีที่สุด” ในสัญญาอาจหมายถึงสิ่งที่ต่างกันมาก

ถ้อยคำที่พบความหมายที่อาจเป็นความเสี่ยงต่อผู้ขาย
ราคาไม่สูงกว่าลูกค้ารายอื่นที่ซื้อสินค้าเดียวกันเทียบทุกรายที่ซื้อสินค้ารายการเดียวกันกว้างมาก รวมลูกค้าปริมาณมากหรือลูกค้ารายพิเศษ
ราคาไม่สูงกว่าลูกค้าที่ซื้อ “ปริมาณใกล้เคียงกัน”เทียบเฉพาะกลุ่มที่สั่งขนาดเดียวกันแคบลง แต่ต้องนิยามคำว่าใกล้เคียง
ราคาที่ดีที่สุดที่เคยเสนอให้ใคร ๆเทียบราคาต่ำสุดที่เคยให้ใครก็ตามรวมใบเสนอราคาที่ยังไม่มีการซื้อ
ปรับราคาให้เท่ากับราคาต่ำสุดในตลาดเทียบกับราคาของผู้ขายรายอื่น (price matching)อาจต้องรู้ราคาคู่แข่ง ซึ่งผู้ขายไม่รู้เสมอไป
ลูกค้าได้สิทธิ “ราคาและเงื่อนไขที่ดีที่สุด”ครอบคลุมทั้งราคา เครดิต บริการ และสิทธิอื่นกว้างที่สุด เพราะเงื่อนไขที่ไม่ใช่ราคาก็ถูกนับ

ข้อความที่มีเงื่อนไข “ราคา” อย่างเดียวต่างจากข้อความที่ครอบคลุม “ราคาและเงื่อนไข” อย่างมาก อย่างหลังทำให้เครดิต ระยะเวลาชำระ การรับประกัน หรือบริการเสริมที่ให้ลูกค้ารายอื่นกลายเป็นเรื่องที่ต้องเสนอให้ลูกค้าที่มี MFN ด้วย

2. ข้อสัญญานี้ครอบคลุมลูกค้าประเภทไหน

กลุ่มลูกค้าที่ใช้เทียบคือส่วนที่ควรอ่านช้าที่สุด ถามให้ครบว่าข้อสัญญานับใครและไม่นับใคร

  • ลูกค้าทุกรายหรือเฉพาะบางกลุ่ม เช่น เฉพาะลูกค้าในไทย เฉพาะลูกค้าประเภทเดียวกับผู้ซื้อ เฉพาะลูกค้าที่ซื้อผ่านช่องทางเดียวกัน
  • บริษัทในเครือและกิจการที่เกี่ยวข้อง ถ้านับรวม ราคาที่ขายให้บริษัทในเครือของผู้ขายเองหรือบริษัทแม่ของลูกค้ารายอื่นอาจถูกนำมาเทียบด้วย
  • ลูกค้ารายใหม่ ราคาต่ำที่เสนอให้ลูกค้าใหม่เพื่อเปิดตลาดจะกลายเป็นราคาเทียบหรือไม่
  • ภาครัฐและงานประมูล ราคาที่ได้จากการประมูลมีเงื่อนไขของตัวเอง ควรระบุว่านับหรือไม่
  • ตัวแทนจำหน่ายหรือผู้ค้าส่ง ราคาขายส่งต่อรายใหญ่มักต่ำกว่าราคาขายตรงอยู่แล้ว
  • สินค้าหรือบริการที่นับ เฉพาะรายการที่ลูกค้าซื้อ หรือรวมรุ่นที่ใกล้เคียง สินค้าชุด และบริการที่ขายพ่วงกัน
  • พื้นที่และช่วงเวลา ไทยเท่านั้นหรือทั่วโลก และเทียบเฉพาะช่วงที่สัญญามีผลหรือรวมก่อนหน้านั้น

เมื่อกลุ่มเทียบกว้าง ผู้ขายต้องติดตามราคาของลูกค้าจำนวนมากไปตลอดอายุสัญญา เมื่อแคบ ผู้ขายคุมได้ แต่ลูกค้ามักขอให้ขยาย ควรเสนอเกณฑ์ที่วัดได้จากข้อมูลที่ผู้ขายมีอยู่แล้ว

3. เทียบราคาอย่างไรเมื่อปริมาณหรือบริการต่างกัน

ราคาต่อหน่วยที่เห็นบนใบเสนอราคาไม่ใช่ราคาที่เทียบกันได้เสมอไป ข้อสัญญาที่ดีต้องกำหนดว่าเทียบ ราคาสุทธิที่ปรับด้วยเงื่อนไขเดียวกัน

ปัจจัยที่ต่างกันเทียบอย่างไรให้เป็นธรรม
ปริมาณสั่งซื้อเทียบเฉพาะลูกค้าที่สั่งอยู่ในช่วงปริมาณเดียวกัน หรือเทียบราคาตามขั้นปริมาณในตารางราคา
ส่วนลดย้อนหลังและเรเบตคำนวณเป็นราคาสุทธิหลังหักส่วนลดที่ได้จริงตลอดปี
เงื่อนไขชำระเงินปรับตามระยะเครดิต ลูกค้าที่จ่ายเร็วหรือจ่ายล่วงหน้าอาจได้ราคาต่ำกว่าโดยชอบ
ค่าขนส่ง การติดตั้ง และการฝึกอบรมแยกออกจากราคาสินค้า หรือเทียบเฉพาะส่วนที่เหมือนกัน
ระดับบริการ การรับประกัน และเวลาส่งมอบเทียบเฉพาะแพ็กเกจบริการที่เหมือนกัน
โปรโมชันชั่วคราว ราคาเคลียร์สต็อกยกเว้นออกจากการเทียบ หรือกำหนดช่วงไม่เกินจำนวนวันที่ตกลง
สกุลเงินและอัตราแลกเปลี่ยนระบุอัตราและวันที่ใช้แปลง
โครงการนำร่องและตัวอย่างยกเว้นออก เพราะไม่ใช่การซื้อขายเต็มรูปแบบ
ผลิตภัณฑ์ที่ทำเฉพาะรายไม่เทียบกับสินค้ามาตรฐาน

ถ้าสัญญาเทียบแค่ “ราคาต่อหน่วยในใบแจ้งหนี้” โดยไม่ปรับปัจจัยเหล่านี้ ลูกค้าอาจอ้างว่ามีลูกค้ารายอื่นได้ราคาต่ำกว่าทั้งที่เงื่อนไขต่างกัน ผู้ขายจึงควรให้เขียนวิธีเทียบเป็นสูตรหรือเป็นตัวอย่างแนบท้ายสัญญา

4. ถ้าขายถูกกว่าให้รายอื่น ต้องคืนส่วนต่างย้อนหลังหรือไม่

คำตอบอยู่ในสัญญา ไม่ได้อยู่ในกฎหมายทั่วไป ดูให้ชัดว่าสัญญาเขียนผลของการละเมิดไว้อย่างไร

  • ผลเฉพาะอนาคต ลูกค้าได้ราคาใหม่นับจากรายการสั่งซื้อถัดไป ผู้ขายรับความเสี่ยงน้อยที่สุด
  • ผลย้อนหลังถึงวันที่ขายราคาต่ำกว่า ต้องคืนส่วนต่างของทุกรายการที่ขายนับจากวันนั้น
  • ผลย้อนหลังเป็นระยะเวลาคงที่ เช่น ย้อนหลังไม่เกินจำนวนเดือนที่ตกลง
  • คืนเป็นเครดิตโน้ตหรือส่วนลดในคำสั่งซื้อครั้งต่อไป ต่างจากการคืนเป็นเงิน เพราะกระทบกระแสเงินสดของผู้ขาย

ถ้าสัญญาไม่เขียนผลไว้เลย ลูกค้าต้องอ้างว่าผู้ขายผิดสัญญา แล้วพิสูจน์ความเสียหายเอง เช่น ส่วนต่างราคาที่จ่ายเกินไป ไม่ใช่สิทธิคืนเงินโดยอัตโนมัติ แต่เมื่อเขียนไว้ชัดว่า “ผู้ขายต้องคืนส่วนต่างทั้งหมด” ผู้ขายผูกพันตามนั้น

หลักกฎหมายที่เกี่ยวข้องมีสองข้อ ข้อแรก อายุความของสิทธิเรียกร้องที่ไม่มีกำหนดไว้เป็นอย่างอื่นคือสิบปี (มาตรา 193/30) ซึ่งแปลว่าลูกค้าอาจมีเวลานานในการทวงส่วนต่างที่สะสมมาหลายปี ข้อสอง หากการคืนเงินเป็นหนี้เงินที่ผู้ขายผิดนัด อาจมีดอกเบี้ยผิดนัดตามมาตรา 224 ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับว่าสัญญากำหนดดอกเบี้ยหรือเงื่อนไขการชำระไว้อย่างไร

สิ่งที่ผู้ขายควรขอเขียน

  1. วันเริ่มนับผล เช่น นับจากวันที่ผู้ขายรับรู้หรือได้รับแจ้งเป็นหนังสือ ไม่ใช่วันที่ขายถูกกว่าโดยไม่รู้
  2. ระยะย้อนหลังสูงสุด
  3. คืนเป็นเครดิตโน้ตก่อน และเป็นเงินเมื่อสัญญาสิ้นสุดเท่านั้น
  4. กำหนดเวลาที่ผู้ขายต้องแจ้งและปรับราคา เช่น ภายในจำนวนวันที่ตกลงหลังได้รับแจ้ง
  5. เพดานรวมของยอดที่ต้องคืนต่อปี

5. ลูกค้าตรวจสอบราคาของรายอื่นได้แค่ไหน

ข้อ MFN ที่ไม่มีสิทธิตรวจสอบมักไม่มีใครรู้ว่าฝ่าฝืนหรือไม่ ลูกค้ารายใหญ่จึงมักขอสิทธิตรวจสอบหรือหนังสือรับรอง ปัญหาคือผู้ขายผูกพันรักษาความลับราคาของลูกค้าอีกรายตามสัญญาของรายนั้นเช่นกัน

รูปแบบผลต่อผู้ขาย
ลูกค้าขอดูใบแจ้งหนี้ของรายอื่นเสี่ยงผิดข้อรักษาความลับกับลูกค้ารายนั้น ควรปฏิเสธ
ผู้ตรวจสอบอิสระได้รับมอบหมายร่วมกันผู้ตรวจสอบเห็นข้อมูล แต่รายงานต่อลูกค้าเฉพาะผลว่าผ่านหรือไม่ผ่านและส่วนต่าง
หนังสือรับรองจากผู้บริหารปีละครั้งผู้ขายยืนยันว่าปฏิบัติตามข้อสัญญา ไม่เปิดข้อมูลรายอื่น
ตรวจสอบเฉพาะเมื่อมีเหตุอันควรสงสัยจำกัดความถี่และขอบเขต ผู้ตรวจต้องเสนอหลักฐานเบื้องต้น

ควรกำหนดด้วยว่าใครออกค่าใช้จ่ายของการตรวจสอบ และถ้าพบความต่างเกินเกณฑ์ที่ตกลงจึงให้ผู้ขายรับค่าใช้จ่าย

6. ข้อ MFN ส่งผลต่อลูกค้ารายอื่นและกฎหมายแข่งขันอย่างไร

ข้อ MFN ผูกคนที่ไม่ได้เซ็นด้วยโดยทางอ้อม เพราะทุกครั้งที่ผู้ขายลดราคาให้ลูกค้ารายหนึ่ง ต้นทุนของการลดนั้นอาจรวมส่วนต่างที่ต้องจ่ายให้ลูกค้าที่มี MFN ผลที่เจอบ่อยคือ

  • ฝ่ายขายลังเลที่จะให้ส่วนลดแก่ลูกค้ารายอื่นแม้ตลาดต้องการ เพราะกลัวผลย้อนกลับ
  • ลูกค้ารายเล็กเห็นราคาสูงกว่ารายใหญ่เสมอโดยผู้ขายอธิบายไม่ได้
  • ถ้ามี MFN หลายฉบับ ลูกค้าแต่ละรายต่างมีกลุ่มเทียบของตัวเอง ราคาต่ำสุดของผู้ขายถูกส่งต่อไปทุกฉบับ

เรื่องกฎหมายแข่งขันทางการค้า ผู้ผลิตหรือผู้จำหน่ายแนะนำราคาขายต่อให้ผู้ซื้อได้ แต่การบังคับหรือกำหนดราคาขายต่อ รวมถึงข้อตกลงที่มีผลกระทบต่อการแข่งขันในตลาด อาจเข้าข่ายประเด็นตามกฎหมายการแข่งขันทางการค้า การเข้าข่ายหรือไม่ขึ้นอยู่กับอำนาจตลาดของผู้ขายและผู้ซื้อ ลักษณะข้อตกลง และผลต่อตลาดจริง คู่มือนี้จึงไม่สรุปว่าข้อ MFN ใดผิดหรือไม่ผิด ตรวจข้อมูลล่าสุดได้ที่เว็บไซต์ของ สขค. ข้อมูล ณ วันที่ 21 พฤศจิกายน 2569 และควรให้ทนายประเมินสัญญาของท่านเมื่อบริษัทหรือลูกค้ามีส่วนแบ่งตลาดสูง

7. ฝ่ายขายควรอนุมัติราคาอย่างไรเมื่อมีข้อ MFN

ปัญหาจริงของข้อ MFN มักเกิดหลังเซ็น เมื่อพนักงานขายเสนอราคาให้รายอื่นโดยไม่รู้ว่ามีข้อผูกพัน

  1. ขึ้นทะเบียนข้อ MFN บันทึกชื่อลูกค้า กลุ่มเทียบ สินค้าที่ครอบคลุม วันเริ่ม วันสิ้นสุด และผลเมื่อละเมิด ไว้ในทะเบียนกลางที่ฝ่ายขายและการเงินเปิดดูได้
  2. ตั้งเกณฑ์ที่ต้องขออนุมัติ ราคาที่ต่ำกว่าราคาที่ลูกค้า MFN ได้ หรือต่ำกว่าราคาในตารางที่ตกลง ต้องผ่านผู้อนุมัติที่ระบุชื่อก่อนส่งใบเสนอราคา
  3. ตรวจก่อนส่งใบเสนอราคา ผู้ตรวจดูทะเบียน เทียบกลุ่มและเงื่อนไข และบันทึกผลว่านับหรือไม่นับ พร้อมเหตุผล
  4. เก็บหลักฐานเหตุที่ไม่นับ เช่น ปริมาณต่างกัน เป็นโครงการนำร่อง หรือเป็นสินค้าเฉพาะราย
  5. ทบทวนปีละครั้ง ตรวจว่าราคาที่ขายจริงทั้งปีตรงกับข้อ MFN หรือไม่ ก่อนวันที่ลูกค้าอาจขอตรวจ

ถ้าบริษัทไม่มีระบบแบบนี้ ลูกค้า MFN รายเดียวอาจกดราคาทั้งตลาดของผู้ขายโดยไม่ได้ตั้งใจ ดูแนวทางตั้งผู้อนุมัติได้ที่ วางระบบตรวจสัญญาเมื่อไม่มีฝ่ายกฎหมาย

8. ก่อนเซ็น ควรขอแก้ถ้อยคำอย่างไร

ร่างที่ลูกค้าเสนอทางเลือกที่ผู้ขายควรเสนอ
ราคาดีที่สุดเสมอ ไม่ว่าลูกค้ารายใดราคาไม่สูงกว่าลูกค้าประเภทเดียวกันที่สั่งซื้อปริมาณและเงื่อนไขชำระเงินเทียบเคียงกัน
ราคาและเงื่อนไขที่ดีที่สุดเฉพาะราคาสุทธิต่อหน่วย ส่วนเงื่อนไขอื่นเจรจาแยก
ลดราคาให้ทันทีและคืนย้อนหลังทั้งหมดลดนับจากคำสั่งซื้อหลังวันที่ได้รับแจ้งเป็นหนังสือ และคืนย้อนหลังไม่เกินช่วงที่ตกลง
ลูกค้าตรวจสอบเอกสารของผู้ขายได้ทุกเมื่อหนังสือรับรองปีละครั้ง หรือผู้ตรวจอิสระที่ไม่เปิดข้อมูลรายอื่น
ใช้ได้ตลอดอายุสัญญามีวันสิ้นสุดและเปิดให้ทบทวนเมื่อปริมาณสั่งซื้อลดต่ำกว่าที่ตกลง
นับราคาทุกรูปแบบยกเว้นโปรโมชัน โครงการนำร่อง สินค้าเฉพาะราย และราคาที่ตั้งตามเงื่อนไขพิเศษที่ตกลงไว้แยกต่างหาก

ถ้าลูกค้าไม่ยอมแก้ ให้ถามต่อว่าลูกค้าให้อะไรตอบแทน เช่น ปริมาณสั่งซื้อขั้นต่ำที่รับประกัน ระยะสัญญาที่ยาวขึ้น หรือการชำระเงินเร็วขึ้น ข้อ MFN ที่ไม่มีของตอบแทนเป็นต้นทุนที่ผู้ขายแบกฝ่ายเดียว ถ้าสัญญาต่อรองเรื่องราคาวัตถุดิบด้วย ดู ปรับราคาเมื่อต้นทุนวัตถุดิบขึ้น ประกอบ

9. ตัวอย่างสมมติ: ผู้ผลิตชิ้นส่วนรับข้อ MFN จากลูกค้ารายใหญ่

ตัวอย่างนี้สมมติขึ้นเพื่ออธิบาย ไม่ใช่คดีจริง ตัวเลขทั้งหมดเป็นตัวอย่าง

บริษัท ก ผลิตชิ้นส่วนพลาสติกขายให้โรงงานหลายราย โรงงาน X ซึ่งสั่งปีละ 1,000,000 ชิ้น ขอข้อสัญญาว่า “ราคาต่อชิ้นต้องไม่สูงกว่าลูกค้ารายอื่นของบริษัท ก” ฝ่ายขายเห็นว่าเป็นถ้อยคำสั้น ๆ จึงเซ็นโดยไม่ปรึกษาใคร ราคาที่ตกลงคือ 10 บาทต่อชิ้น

สามเดือนต่อมา โรงงาน Y สั่งปีละ 3,000,000 ชิ้น ฝ่ายขายเสนอ 9 บาทต่อชิ้นเพราะปริมาณสูงกว่า และ Y ชำระเงินภายใน 15 วัน ในขณะที่ X ได้เครดิต 60 วัน

รายการข้อเท็จจริงสมมติ
ราคาที่ X จ่าย10 บาท/ชิ้น เครดิต 60 วัน
ราคาที่ Y จ่าย9 บาท/ชิ้น เครดิต 15 วัน
ปริมาณ X ต่อปี1,000,000 ชิ้น
ส่วนต่างต่อชิ้น1 บาท
ส่วนต่างที่ X อาจเรียกต่อปี หากสัญญาไม่มีเกณฑ์เทียบ1,000,000 บาท

ถ้าสัญญาเขียนตามร่างเดิม X อาจอ้างว่าราคาของ Y ต่ำกว่า และเรียกส่วนต่างย้อนหลังทั้งหมดนับจากวันที่ Y ได้ราคา ผู้ขายแก้ตัวได้ยาก เพราะสัญญาไม่ได้แยกปริมาณและเงื่อนไขชำระเงิน

ถ้าบริษัท ก เสนอแก้ถ้อยคำก่อนเซ็นให้เป็น “เทียบเฉพาะลูกค้าที่สั่งปริมาณปีละ 800,000 ถึง 1,200,000 ชิ้น และใช้เครดิตเกิน 45 วัน” ราคาของ Y ที่สั่งปริมาณต่างกันและจ่ายเร็วกว่าจะไม่ถูกนำมาเทียบ X จึงไม่มีสิทธิเรียกคืน บทเรียนคือเกณฑ์เทียบที่เขียนไว้ก่อนเซ็นมีค่ามากกว่าการโต้แย้งภายหลัง

10. เช็กลิสต์เอกสารและขั้นตอนเมื่อมีข้อ MFN

  • สัญญาฉบับเต็มและภาคผนวกราคา รวมแก้ไขเพิ่มเติมทุกครั้ง
  • ถ้อยคำข้อ MFN ที่ขีดเส้นใต้กลุ่มเทียบ สินค้าที่ครอบคลุม วิธีเทียบ และผลเมื่อละเมิด
  • ตารางราคาและขั้นปริมาณที่ใช้อยู่จริง พร้อมส่วนลดและเรเบตที่ให้ลูกค้าแต่ละกลุ่ม
  • ทะเบียนข้อ MFN ที่ระบุลูกค้า วันเริ่ม วันสิ้นสุด และผู้รับผิดชอบ
  • ใบเสนอราคาและใบแจ้งหนี้ของลูกค้ากลุ่มที่อาจถูกนำมาเทียบ
  • บันทึกเหตุผลที่ราคาต่างกัน เช่น ปริมาณ เครดิต บริการ โครงการนำร่อง
  • ข้อกำหนดรักษาความลับของสัญญาลูกค้ารายอื่นที่เกี่ยวข้อง
  • หนังสือแจ้งหรือคำเรียกร้องที่ได้รับจากลูกค้า ถ้ามี พร้อมวันที่ได้รับ
  • ชื่อผู้อนุมัติราคาและเกณฑ์ที่ต้องขออนุมัติ
  • วันครบกำหนดต่ออายุหรือบอกเลิกสัญญา ดู ต่ออายุอัตโนมัติและวันบอกกล่าว

11. เมื่อไรควรส่งสัญญาให้ทนายตรวจ

ส่งก่อนเซ็นเมื่อพบข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้

  • ข้อ MFN ครอบคลุม “ราคาและเงื่อนไข” ไม่ใช่เฉพาะราคา
  • กลุ่มเทียบคือ “ลูกค้าทุกราย” หรือรวมบริษัทในเครือ
  • มีผลย้อนหลังโดยไม่มีเพดาน หรือคืนเป็นเงินสดทันที
  • ลูกค้าขอสิทธิดูข้อมูลหรือเอกสารของลูกค้ารายอื่น
  • ผู้ขายหรือลูกค้ามีส่วนแบ่งตลาดสูง หรือสัญญากำหนดราคาขายต่อของลูกค้า
  • ได้รับหนังสือเรียกร้องให้คืนส่วนต่างย้อนหลัง

ถ้ามีข้อพิพาทแล้ว ให้ส่งสัญญา ภาคผนวกราคา ใบแจ้งหนี้ที่เกี่ยวข้อง และหนังสือเรียกร้อง ก่อนตอบลูกค้าหรือจ่ายเงินคืน

อย่าเข้าใจผิด

ความเข้าใจผิดที่ถูกต้อง
ข้อ MFN เป็นแค่คำสัญญาลอย ๆ ไม่มีผลจริงเป็นข้อสัญญาที่ผูกพัน ผู้ขายที่ฝ่าฝืนอาจถูกเรียกค่าเสียหายหรือส่วนต่างตามที่สัญญากำหนด
ข้อ MFN ผิดกฎหมายอยู่แล้ว เซ็นไปแล้วบังคับไม่ได้โดยหลักคู่สัญญาตกลงกันได้ (มาตรา 151) ข้อนี้ไม่เป็นโมฆะเพียงเพราะมีอยู่ ส่วนผลต่อกฎหมายแข่งขันขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี
ถ้อยคำว่า “ราคาดีที่สุด” มีความหมายตายตัวตามกฎหมายกฎหมายไม่ได้นิยามไว้ ความหมายมาจากถ้อยคำและภาคผนวกของสัญญาแต่ละฉบับ
ลูกค้าที่ซื้อน้อยกว่า ไม่มีทางเรียกส่วนต่างจากลูกค้าที่ซื้อมากกว่าถ้ากลุ่มเทียบไม่แยกปริมาณ ราคาของลูกค้าปริมาณมากอาจถูกนำมาเทียบ ต้องดูถ้อยคำ
ผู้ขายไม่ต้องคืนอะไรถ้าไม่ได้ตั้งใจขายถูกกว่าผลของข้อ MFN มักไม่ขึ้นกับเจตนา ถ้าสัญญากำหนดให้คืนเมื่อราคาต่ำกว่า ก็ต้องคืน
ผู้ซื้อต้องดูราคาที่ผู้ขายขายให้ผู้อื่นได้เสมอต้องมีสิทธิตรวจสอบในสัญญา และผู้ขายมักผูกพันรักษาความลับของลูกค้ารายอื่น จึงควรใช้ผู้ตรวจอิสระหรือหนังสือรับรอง
ผู้ขายแนะนำราคาขายต่อให้ผู้ซื้อ เท่ากับผิดกฎหมายแข่งขันการแนะนำเฉย ๆ ต่างจากการบังคับหรือกำหนดราคาขายต่อ ซึ่งอาจเกิดประเด็นตามกฎหมายแข่งขันทางการค้า

ขอบเขตของคู่มือนี้ คู่มือนี้อธิบายข้อ MFN ในสัญญาซื้อขายระหว่างธุรกิจกับธุรกิจโดยทั่วไป ไม่ครอบคลุมสัญญาของภาครัฐ สัญญาแฟรนไชส์ สัญญาที่มีกฎหมายเฉพาะกำกับ หรือการวิเคราะห์อำนาจตลาดตามกฎหมายแข่งขันทางการค้าของบริษัทใดบริษัทหนึ่ง และไม่ใช่คำแนะนำภาษี เรื่องภาษีของส่วนลดหรือเครดิตโน้ตให้นักบัญชีหรือผู้สอบบัญชีตรวจ คำตอบเปลี่ยนได้ตามถ้อยคำสัญญา ข้อมูล ณ วันที่ 21 พฤศจิกายน 2569

อ่านเพิ่มเติม

ข้อสรุป: ข้อ “ราคาดีที่สุดเสมอ” เซ็นได้ก็ต่อเมื่อเขียนครบว่าเทียบกับใคร เทียบราคาสุทธิอย่างไร คืนย้อนหลังได้แค่ไหน และมีระบบอนุมัติราคาที่ฝ่ายขายใช้จริงหลังเซ็น

เราช่วยตรวจร่างข้อสัญญาราคาดีที่สุดและถ้อยคำเทียบราคาที่ลูกค้าส่งมา เสนอแนวแก้ที่ต่อรองได้ จัดทำเกณฑ์อนุมัติราคาและทะเบียนข้อ MFN สำหรับฝ่ายขาย และช่วยตอบหนังสือเรียกร้องส่วนต่างราคา เราไม่ใช่ที่ปรึกษาภาษีหรือนักบัญชี ไม่ประเมินตลาดหรือกำหนดราคาให้ธุรกิจ และไม่สามารถรับรองผลการเจรจากับลูกค้า ค่าบริการขึ้นอยู่กับขั้นของเรื่องและงานที่ต้องทำ ส่งเอกสารให้เราดูก่อน เราจะแจ้งขอบเขตงานและค่าบริการเป็นลายลักษณ์อักษรก่อนเริ่มงาน โทร 092-254-2045 หรือ ส่งรายละเอียดให้เรา ดูเพิ่มเติมที่ สัญญาและเอกสาร และ ที่ปรึกษากฎหมายประจำ


คู่มือนี้เผยแพร่โดย สำนักงานกฎหมายสุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม — สำนักงานกฎหมายในจังหวัดขอนแก่น ก่อตั้งเมื่อปี 1986 เป็นข้อมูลทั่วไปเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายสำหรับเรื่องใดเรื่องหนึ่งโดยเฉพาะ

คำถามที่พบบ่อย

ข้อสัญญาราคาดีที่สุด (MFN) คืออะไร+

คือข้อที่ผู้ขายรับรองว่าจะขายให้ลูกค้ารายนี้ในราคาไม่สูงกว่าที่ขายให้ลูกค้าอีกกลุ่มหนึ่ง กลุ่มที่ใช้เปรียบเทียบ วิธีเทียบราคา และผลเมื่อขายถูกกว่าให้รายอื่น ต้องเขียนไว้ในสัญญาเอง กฎหมายไม่ได้กำหนดความหมายสำเร็จรูปของคำนี้ จึงต้องอ่านถ้อยคำจริงของแต่ละฉบับ

ข้อสัญญาราคาดีที่สุดผิดกฎหมายหรือไม่+

โดยทั่วไปคู่สัญญามีเสรีภาพตกลงกันได้ ข้อนี้ไม่ได้ผิดกฎหมายเพียงเพราะมีอยู่ แต่ผู้ขายควรระวังผลที่ตามมา ทั้งภาระคืนเงินและผลต่อการตั้งราคากับลูกค้ารายอื่น ส่วนเรื่องกฎหมายแข่งขันทางการค้าขึ้นอยู่กับอำนาจตลาดและข้อเท็จจริง ควรให้ทนายตรวจสัญญาและตลาดจริงก่อนสรุป

ถ้าลูกค้ารายอื่นซื้อปริมาณมากกว่า ได้ราคาต่ำกว่า ต้องลดราคาให้ลูกค้าที่มี MFN ด้วยหรือไม่+

ขึ้นอยู่กับว่าสัญญาเขียนกลุ่มเปรียบเทียบไว้อย่างไร ถ้าเทียบกับ “ลูกค้าทุกราย” ก็อาจต้องลด ถ้าเทียบเฉพาะ “ลูกค้าที่สั่งปริมาณใกล้เคียงกัน เงื่อนไขชำระเงินและบริการเดียวกัน” ส่วนลดตามปริมาณที่ต่างกันจะไม่ถูกนับ ควรกำหนดเกณฑ์เทียบไว้เป็นลายลักษณ์อักษรตั้งแต่ก่อนเซ็น

ถ้าขายถูกกว่าให้ลูกค้าอื่นไปแล้ว ต้องคืนส่วนต่างย้อนหลังหรือไม่+

ต้องดูสัญญา ถ้าสัญญาไม่เขียนการคืนย้อนหลังไว้ ผู้ซื้อต้องอ้างว่าผู้ขายผิดสัญญาและพิสูจน์ความเสียหาย ถ้าเขียนไว้ชัดว่าให้คืนนับจากวันที่ขายราคาต่ำกว่า ก็ต้องคืนตามนั้น ควรกำหนดให้มีผลเฉพาะอนาคตหรือจำกัดช่วงย้อนหลัง และระบุว่าคืนเป็นเครดิตโน้ตหรือเป็นเงิน

ลูกค้าขอตรวจสอบราคาที่ขายให้รายอื่นได้หรือไม่+

ถ้าสัญญาให้สิทธิตรวจสอบไว้ ผู้ขายต้องปฏิบัติตาม แต่ราคาของลูกค้ารายอื่นมักเป็นความลับทางการค้าที่ผู้ขายผูกพันต่อลูกค้ารายนั้นด้วย จึงควรใช้วิธีให้ผู้ตรวจสอบอิสระ หรือให้ผู้บริหารออกหนังสือรับรองว่าปฏิบัติตามข้อสัญญา แทนการเปิดใบแจ้งหนี้ของรายอื่น

ผู้ขายควรขอแก้ข้อสัญญาราคาดีที่สุดอย่างไรก่อนเซ็น+

ทางที่พบบ่อยคือจำกัดกลุ่มเปรียบเทียบให้แคบ เทียบราคาสุทธิตามปริมาณและเงื่อนไขเดียวกัน ให้มีผลเฉพาะรายการสั่งซื้อหลังวันที่พบความต่าง กำหนดเพดานการคืน ยกเว้นราคาโปรโมชันหรือโครงการนำร่อง และให้ตรวจสอบปีละครั้งโดยไม่เปิดข้อมูลรายอื่น

Lawyer-client handshake symbolizing trust at Suwanvara Law Firm

พร้อมรับฟังเรื่องของคุณ

ปรึกษาเบื้องต้นกับทนายความผู้เชี่ยวชาญของเรา