ข้ามไปยังเนื้อหาหลัก
SUWANVARA LAWFIRM
บริษัท สุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม จำกัด
SUWANVARA LAWFIRM
SUWANVARA LAWFIRM
บริษัท สุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม จำกัด
กฎหมายธุรกิจ

บริษัทไทยใช้แบรนด์หรือเทคโนโลยีของบริษัทแม่ ต้องทำสัญญาอนุญาตใช้สิทธิและค่าสิทธิอย่างไร

สัญญาอนุญาตให้บริษัทลูกในไทยใช้เครื่องหมายการค้า ความรู้เทคนิค หรือซอฟต์แวร์ของบริษัทแม่ ควรระบุสิทธิที่ให้ เขตใช้ ระยะเวลา การควบคุมคุณภาพ งานที่พัฒนาขึ้นใหม่ การเลิกสัญญา และวิธีคิดค่าสิทธิ โดยแยกจากค่าบริการ

สำนักงานกฎหมายสุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม— ทีมกฎหมายธุรกิจ21 พฤศจิกายน 256918 นาที
บริษัทไทยใช้แบรนด์หรือเทคโนโลยีของบริษัทแม่ ต้องทำสัญญาอนุญาตใช้สิทธิและค่าสิทธิอย่างไร

คำตอบหลัก

บริษัทไทยที่ใช้แบรนด์ เทคโนโลยี หรือซอฟต์แวร์ของบริษัทแม่ควรมีสัญญาอนุญาตใช้สิทธิเป็นลายลักษณ์อักษรที่แยกออกมาต่างหาก ไม่ควรฝากไว้ในข้อความอีเมลหรือสัญญาบริการฉบับเดียวกัน สัญญาควรตอบให้ได้ว่าบริษัทไทยได้สิทธิอะไร ใช้ที่ไหน ใช้ได้นานเท่าใด ต้องรักษามาตรฐานอย่างไร งานใหม่ที่ทีมไทยสร้างเป็นของใคร เลิกแล้วต้องทำอะไร และค่าตอบแทนคิดจากฐานใด

ก่อนร่างสัญญา ควรดูให้แน่ว่าทรัพย์สินที่จะอนุญาตมีอยู่จริงในประเทศไทยหรือไม่ และเป็นชื่อของใคร เครื่องหมายที่จดในต่างประเทศไม่ได้ทำให้มีสิทธิในประเทศไทยโดยอัตโนมัติ และบริษัทแม่ที่ไม่ได้ถือสิทธิในไทยก็อนุญาตให้ใช้สิ่งที่ตนไม่มีไม่ได้

ค่าสิทธิต้องแยกจากค่าบริการหรือค่าบริหารจัดการ แต่ละรายการมีฐานการคิดและหลักฐานของตนเอง เรื่องภาษีของค่าสิทธิให้นักบัญชีหรือผู้สอบบัญชีเป็นผู้ตรวจ

ใครควรอ่านส่วนไหน

สถานะอ่านส่วนไหนก่อน
ยังไม่เซ็นข้อ 1 ถึง 6 สิ่งที่อนุญาตและสิทธิที่ถืออยู่จริง ขอบเขต ค่าสิทธิ การพัฒนางานใหม่ และการเลิกสัญญา แล้วจึงดูเช็กลิสต์ในข้อ 9
เซ็นแล้วกำลังใช้ข้อ 1 เพื่อเทียบสัญญากับทะเบียนจริง ข้อ 3 ถึง 5 และข้อ 8 โดยเฉพาะว่าค่าสิทธิที่จ่ายอยู่ตรงกับสูตรในสัญญาหรือไม่
มีข้อพิพาทแล้วข้อ 7 ข้อ 8 และข้อ 10 โดยเริ่มจากเอกสารที่ต้องเก็บ ผลของการเลิกสัญญา และสิ่งที่ยังใช้ได้ระหว่างพิพาท

1. สิ่งที่อนุญาตให้ใช้มีอะไรบ้าง และถือสิทธิอยู่จริงหรือไม่

คำว่า "แบรนด์ของบริษัทแม่" ในทางปฏิบัติรวมของหลายอย่างที่มีสถานะต่างกัน ควรแยกเป็นรายการแล้วตรวจแต่ละรายการ

ทรัพย์สินสิ่งที่ควรตรวจก่อนเซ็น
เครื่องหมายการค้าที่จดทะเบียนในไทยหมายเลขคำขอ ชื่อเจ้าของในทะเบียน ประเภทสินค้าหรือบริการที่คุ้มครอง สถานะและวันครบอายุ
เครื่องหมายที่จดในต่างประเทศเท่านั้นยังไม่ได้รับความคุ้มครองตามทะเบียนไทย ควรตัดสินใจว่าจะยื่นจดในไทยก่อนหรือพร้อมกับเริ่มใช้
เครื่องหมายที่ไม่ได้จดเลยความคุ้มครองอ่อนกว่ามาก และมีความเสี่ยงที่บุคคลอื่นไปยื่นจดก่อน
สิทธิบัตรหรืออนุสิทธิบัตรเลขที่ เจ้าของ สถานะการคุ้มครองในไทย ข้อถือสิทธิครอบคลุมผลิตภัณฑ์หรือกรรมวิธีที่บริษัทไทยจะใช้หรือไม่
ความรู้เทคนิค (know-how) และความลับทางการค้าระบุเป็นเอกสารหรือชุดข้อมูลที่ส่งมอบจริง และมีมาตรการรักษาความลับ ไม่ใช่ถ้อยคำกว้าง ๆ
ซอฟต์แวร์อนุญาตให้ใช้ ให้ติดตั้ง ให้แก้ไข หรือให้ทำซ้ำ ในระดับใด และได้เฉพาะโปรแกรมปฏิบัติการหรือรวมซอร์สโค้ดด้วย
คู่มือ แบบฟอร์ม มาตรฐานแบรนด์ลิขสิทธิ์ในเอกสารเป็นของใคร ใช้ปรับเป็นภาษาไทยได้หรือไม่

ขั้นแรกที่ควรทำคือค้นทะเบียนของกรมทรัพย์สินทางปัญญา ดูว่ามีเครื่องหมายหรือสิทธิบัตรใดจดในไทยแล้วบ้าง และจดในชื่อบุคคลใด บางกลุ่มบริษัทจดเครื่องหมายไว้ในชื่อบริษัทหนึ่ง แต่ผู้ที่ลงนามอนุญาตเป็นอีกบริษัทหนึ่ง ถ้าชื่อไม่ตรงกัน ต้องแก้ที่ต้นทางก่อน เช่น ให้ผู้ถือสิทธิลงนามเอง หรือมีเอกสารที่แสดงว่าผู้ลงนามมีอำนาจอนุญาตแทน

เรื่องใครควรเป็นเจ้าของเครื่องหมายตั้งแต่ตอนตั้งบริษัท และความเสี่ยงของหลักยื่นก่อนได้ก่อน ดูการตัดสินใจเรื่องเจ้าของแบรนด์เมื่อตั้งบริษัทในไทย ส่วนขั้นตอนยื่นจดดูขั้นตอนจดเครื่องหมายการค้า และเรื่องสิทธิบัตร อนุสิทธิบัตร และความลับทางการค้า ดูสิทธิบัตร อนุสิทธิบัตร และความลับทางการค้า หน้านี้ไม่ซ้ำเนื้อหาเหล่านั้น เน้นที่ตัวสัญญาอนุญาตและค่าตอบแทน

2. ขอบเขตของสิทธิควรเขียนอย่างไร

ขอบเขตคือจุดที่พิพาทเกิดบ่อยที่สุด เพราะแต่ละฝ่ายเข้าใจว่าได้หรือให้มากกว่าที่เขียน

  • เอกสิทธิ์: อนุญาตแบบเอกสิทธิ์ (exclusive) คือบริษัทแม่ไม่อนุญาตรายอื่นในเขตเดียวกันและมักตกลงว่าตนเองจะไม่ใช้เองในเขตนั้นด้วย อนุญาตแบบไม่เป็นเอกสิทธิ์ (non-exclusive) คือบริษัทแม่ยังอนุญาตรายอื่นได้ ต้องเขียนให้ชัดว่าเป็นแบบใด และถ้าเป็นแบบกึ่งเอกสิทธิ์ ใครยังใช้เองได้บ้าง
  • อาณาเขต: ประเทศไทยทั้งประเทศ หรือบางจังหวัด และขายออนไลน์ข้ามประเทศได้หรือไม่
  • ขอบเขตการใช้ (field of use): ใช้กับสินค้าหรือบริการใด ช่องทางใด ใช้ในการผลิต การขาย หรือการโฆษณา
  • การอนุญาตช่วง: บริษัทไทยอนุญาตต่อให้ตัวแทนจำหน่าย แฟรนไชซี หรือผู้รับจ้างผลิตได้หรือไม่ ถ้าได้ ต้องได้รับความยินยอมล่วงหน้า และผู้รับช่วงต้องผูกพันตามเงื่อนไขเดียวกัน เรื่องการขยายด้วยแฟรนไชส์ ดูการตรวจสัญญาแฟรนไชส์ก่อนซื้อ เป็นมุมของผู้ซื้อแฟรนไชส์
  • ระยะเวลาและการต่ออายุ: ระบุวันเริ่ม วันสิ้นสุด เงื่อนไขต่ออายุ และวิธีบอกกล่าว ถ้ามีต่ออายุอัตโนมัติให้ลงทะเบียนวันบอกกล่าวไว้ ดูต่ออายุอัตโนมัติและวันบอกกล่าว
  • การโอนสิทธิตามสัญญา: ถ้าบริษัทแม่ขายแบรนด์หรือกลุ่มบริษัทเปลี่ยนเจ้าของ สัญญาอนุญาตยังผูกพันผู้ซื้อหรือไม่ และบริษัทไทยโอนสัญญาให้ผู้ซื้อกิจการของตนได้หรือไม่

3. การควบคุมคุณภาพและมาตรฐานแบรนด์ควรมีแค่ไหน

เจ้าของเครื่องหมายมักต้องการควบคุมคุณภาพสินค้าหรือบริการที่ใช้เครื่องหมายของตน เพราะถ้าปล่อยให้ใช้โดยไม่ควบคุม ชื่อเสียงของแบรนด์ทั้งกลุ่มจะเสียหายและสถานะของเครื่องหมายอาจอ่อนลง สัญญาจึงมักมีข้อกำหนดทำนองนี้

  • คู่มือแบรนด์ที่เป็นเอกสารแนบ ระบุรูปแบบโลโก้ สี ถ้อยคำ และการใช้บนป้ายและสื่อโฆษณา
  • มาตรฐานสินค้าหรือบริการ และสิทธิของเจ้าของในการขอตัวอย่างหรือเข้าตรวจสถานที่
  • ขั้นตอนอนุมัติสื่อใหม่ก่อนเผยแพร่ พร้อมกำหนดเวลาตอบ เพื่อไม่ให้การรออนุมัติทำให้งานขายสะดุดโดยไม่มีจุดสิ้นสุด
  • หน้าที่แจ้งเมื่อมีผู้ละเมิดหรือมีข้อร้องเรียนจากลูกค้า และใครเป็นผู้ดำเนินการ

ฝั่งบริษัทไทยควรตรวจว่ามาตรฐานที่ถูกกำหนดทำได้จริงในตลาดไทยและทำให้ต้นทุนเพิ่มเท่าใด ข้อกำหนดที่ปฏิบัติตามไม่ได้ในทางปฏิบัติจะกลายเป็นเหตุให้อีกฝ่ายอ้างเลิกสัญญาได้ในภายหลัง

4. งานใหม่ที่บริษัทไทยพัฒนาขึ้นเป็นของใคร

เมื่อบริษัทไทยใช้เทคโนโลยีของบริษัทแม่ ทีมไทยมักปรับปรุงสูตร กระบวนการ ซอฟต์แวร์ หรือสื่อการตลาดให้เข้ากับตลาดท้องถิ่น ถ้าสัญญาเงียบ ผลจะไม่ชัดและแต่ละฝ่ายมักเข้าใจว่าเป็นของตน สัญญาควรกำหนดอย่างน้อยเรื่องต่อไปนี้

  • นิยาม: อะไรคืองานปรับปรุง (improvement) อะไรคืองานใหม่ที่ไม่ได้อาศัยเทคโนโลยีของบริษัทแม่
  • เจ้าของ: งานปรับปรุงเป็นของบริษัทแม่ บริษัทไทย หรือถือร่วมกัน
  • การให้สิทธิใช้กลับ (grant-back): ถ้างานเป็นของบริษัทไทย บริษัทแม่ขอสิทธิใช้กลับได้หรือไม่ ในขอบเขตใด และมีค่าตอบแทนหรือไม่
  • สิทธิหลังสัญญาสิ้นสุด: บริษัทไทยยังใช้งานนั้นต่อได้หรือไม่ ถ้างานนั้นแยกออกจากเทคโนโลยีของบริษัทแม่ไม่ได้
  • การได้สิทธิจากคน: ต้องมีข้อตกลงโอนสิทธิหรืออนุญาตกับพนักงานและผู้รับจ้างของบริษัทไทยที่สร้างงานนั้น เพราะสิทธิในงานที่คนเหล่านั้นสร้างไม่ได้ตกเป็นของบริษัทโดยอัตโนมัติในทุกกรณี
  • ความลับ: ข้อมูลที่ทีมไทยได้รับต้องอยู่ใต้ข้อกำหนดรักษาความลับ ระบุผู้ที่เข้าถึงได้ ระยะเวลา และสิ่งที่ต้องคืนหรือทำลายเมื่อเลิก

ถ้างานใหม่คือซอฟต์แวร์ที่จ้างผู้พัฒนาภายนอกทำ เรื่องใครเป็นเจ้าของและใครได้รับซอร์สโค้ดมีรายละเอียดแยกต่างหากในสัญญาจ้างพัฒนาซอฟต์แวร์และซอร์สโค้ด

5. ค่าสิทธิคิดอย่างไร และต่างจากค่าบริการอย่างไร

ค่าสิทธิกับค่าบริการ

ค่าสิทธิ (royalty) คือค่าตอบแทนที่บริษัทไทยจ่ายเพื่อได้ใช้ทรัพย์สินทางปัญญา เช่น เครื่องหมาย เทคโนโลยี หรือซอฟต์แวร์ ส่วนค่าบริการหรือค่าบริหารจัดการคือค่าตอบแทนสำหรับงานที่บริษัทแม่ลงมือทำให้ เช่น บัญชีกลุ่ม การตลาดส่วนกลาง หรือการสนับสนุนด้านไอที

ข้อสำคัญคือไม่ควรเรียกเก็บเป็นยอดเดียวที่ปนกัน แยกเป็นรายการในสัญญาและในใบแจ้งหนี้ แต่ละรายการมีสัญญาหรือข้อสัญญาของตน ฐานการคิดของตน และหลักฐานของตน ค่าสิทธิพิสูจน์ด้วยสัญญาอนุญาตและตัวเลขที่ใช้คิด ส่วนค่าบริการพิสูจน์ด้วยหลักฐานว่าบริการเกิดขึ้นจริง ดูรายการหลักฐานในหน้าค่าบริหารจัดการจากบริษัทแม่ต้องมีหลักฐานอะไร และเรื่องการจ่ายเงินข้ามประเทศ ภาษีมูลค่าเพิ่ม และการหักภาษี ณ ที่จ่าย ดูการจ่ายค่าบริการให้ต่างประเทศ

เหตุที่ต้องแยกคือการจัดประเภทของการจ่ายมีผลต่อการบันทึกบัญชี การยื่นแบบ และการตรวจสอบ ซึ่งนักบัญชีและผู้สอบบัญชีเป็นผู้วิเคราะห์ ทนายไม่ให้อัตราหรือข้อสรุปทางภาษี แต่ช่วยให้ถ้อยคำในสัญญาและเอกสารสอดคล้องกันเพื่อให้การจัดประเภททำได้

วิธีคิดค่าสิทธิที่พบบ่อย

วิธีลักษณะประเด็นที่ต้องกำหนดในสัญญา
ร้อยละของยอดขายค่าสิทธิเพิ่มตามยอดขายที่ใช้แบรนด์หรือเทคโนโลยีนิยาม "ยอดขายสุทธิ" ว่าหักอะไรได้ เช่น ส่วนลด สินค้าคืน ภาษีขาย ค่าขนส่ง
ค่าคงที่จ่ายเป็นงวดเท่ากัน ไม่ขึ้นกับยอดขายงวดจ่าย การปรับเมื่อขอบเขตเปลี่ยน
ค่าขั้นต่ำจ่ายขั้นต่ำต่อปีไม่ว่ายอดขายเป็นอย่างไรปีแรกที่ยังไม่มียอดขาย ผลเมื่อต่ำกว่าขั้นต่ำ
ค่าเริ่มต้นครั้งเดียวจ่ายเมื่อได้รับสิทธิหรือส่งมอบเทคโนโลยีจ่ายคืนหรือไม่เมื่อเลิกสัญญาก่อนกำหนด
แบบผสมค่าเริ่มต้นบวกร้อยละของยอดขายระบุแต่ละส่วนแยกกัน

เรื่องที่ควรเขียนให้ชัดไม่ว่าเลือกวิธีใด

  • ฐานของยอดขายสุทธิ: นับยอดขายของใคร นับเฉพาะสินค้าที่ใช้แบรนด์หรือรวมสินค้าอื่น นับขายผ่านตัวแทนและขายออนไลน์หรือไม่ และขายให้บริษัทในเครือนับอย่างไร
  • สิทธิตรวจสอบ (audit): บริษัทแม่ขอตรวจสมุดบัญชีที่เกี่ยวกับยอดขายได้บ่อยเพียงใด ใครออกค่าใช้จ่าย และถ้าพบว่าจ่ายขาดเกินเกณฑ์ที่ตกลงกัน ผลเป็นอย่างไร
  • สกุลเงินและอัตราแลกเปลี่ยน: จ่ายเป็นสกุลใด ใช้อัตราวันใด ใครรับความเสี่ยง
  • กำหนดชำระและรายงาน: รายงานยอดขายเป็นรายเดือนหรือรายไตรมาส ผลของการชำระล่าช้า
  • ระบบเอกสาร: ใบแจ้งหนี้ค่าสิทธิต้องอ้างข้อสัญญาและงวดที่คิด และแนบตัวเลขที่ใช้คำนวณ

อัตราหรือจำนวนค่าสิทธิที่เหมาะสมเป็นประเด็นทางธุรกิจและการกำหนดราคาโอนระหว่างบริษัทในเครือ ซึ่งนักบัญชี ผู้สอบบัญชี หรือที่ปรึกษาด้านราคาโอนต้องประเมิน หน้านี้ไม่ระบุอัตรา

6. การจดทะเบียนสัญญาอนุญาตใช้เครื่องหมายการค้า

สัญญาอนุญาตให้ใช้เครื่องหมายการค้าอาจต้องนำไปจดทะเบียนกับกรมทรัพย์สินทางปัญญา และผลของการไม่จดทะเบียนควรตรวจให้แน่ก่อนเซ็น เช่น กระทบต่อการอ้างสัญญากับบุคคลภายนอก หรือต่อการยืนยันสิทธิของผู้ได้รับอนุญาตหรือไม่ ข้อกำหนดและแบบฟอร์มของกรมอาจเปลี่ยน จึงควรตรวจจากหน้าทางการของกรมก่อนทำจริง

เพื่อไม่ให้เรื่องนี้ตกหล่น ควรเขียนไว้ในสัญญาว่าใครเป็นผู้ยื่นจดทะเบียนสัญญาอนุญาต ภายในกี่วันหลังเซ็น ใครออกค่าใช้จ่าย และบริษัทแม่ต้องให้เอกสารอะไรประกอบ ถ้าสัญญาครอบคลุมทั้งเครื่องหมาย สิทธิบัตร และซอฟต์แวร์ ให้ตรวจแยกกันว่ารายการใดมีเรื่องจดทะเบียนที่ต้องทำ

7. เลิกสัญญาแล้วเกิดอะไรขึ้น

ข้อกำหนดเรื่องการเลิกสัญญาควรเขียนล่วงหน้าตั้งแต่ตอนเซ็น เพราะตอนที่ความสัมพันธ์เสียแล้วจะเจรจาได้ยาก

  • เหตุเลิกสัญญา: ผิดสัญญาที่แก้ไขไม่ได้ ไม่จ่ายค่าสิทธิ ล้มละลาย เปลี่ยนผู้ควบคุมกิจการ หรือบริษัทแม่ขายแบรนด์ พร้อมกำหนดระยะเวลาให้แก้ไขและวิธีบอกกล่าว
  • การเลิกใช้เครื่องหมาย: ต้องเลิกใช้ภายในกี่วัน ครอบคลุมสินค้า บรรจุภัณฑ์ เอกสาร เว็บไซต์ และสื่อโฆษณา
  • สินค้าคงเหลือ: มีช่วงเวลาให้ขายหมด (sell-off period) หรือไม่ ขายได้ในช่องทางใด หรือต้องขายคืนให้บริษัทแม่
  • ป้ายและสถานที่: ใครรื้อถอนป้าย ใครออกค่าใช้จ่าย
  • ชื่อโดเมน บัญชีโซเชียล และเลขหมายโทรศัพท์: ใครเป็นผู้ถือชื่อในระบบ ต้องโอนให้ใครเมื่อเลิก ถ้าบริษัทไทยเป็นผู้จดโดเมนที่มีชื่อแบรนด์ ควรกำหนดไว้ชัดตั้งแต่ต้น
  • ข้อมูลลูกค้า: ใครเป็นผู้ควบคุมข้อมูลส่วนบุคคลของลูกค้า ส่งคืนหรือโอนได้เพียงใด และต้องเป็นไปตามกฎหมายคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล
  • ความลับและเอกสารทางเทคนิค: คืนหรือทำลาย พร้อมหนังสือยืนยัน
  • ข้อห้ามหลังสัญญา: ห้ามใช้ชื่อหรือรูปลักษณ์ที่คล้ายกับแบรนด์เดิม และข้อห้ามแข่งขันถ้ามี ต้องสมเหตุสมผลและมีขอบเขตชัดเจน
  • ค่าสิทธิค้างจ่ายและงวดสุดท้าย: คิดถึงวันที่เลิกใช้จริงหรือวันที่สัญญาสิ้นสุด

ฝั่งบริษัทไทย ข้อที่ควรระวังคือสัญญาที่ให้บริษัทแม่เลิกได้ฝ่ายเดียวทันทีโดยไม่มีช่วงขายสินค้าคงเหลือ เพราะต้นทุนสินค้าและป้ายที่ลงทุนไปแล้วอาจเสียทั้งหมด ฝั่งบริษัทแม่ ข้อที่ควรระวังคือการไม่กำหนดเวลาเลิกใช้ ทำให้เครื่องหมายยังปรากฏต่อไปหลังความสัมพันธ์จบ

8. สัญญาที่เซ็นแล้วและใช้อยู่ ควรตรวจอะไร

หลายกลุ่มบริษัทเริ่มใช้แบรนด์ก่อนแล้วจึงมีสัญญาตามมา หรือใช้แบบสัญญาจากบริษัทแม่ที่ไม่ได้ปรับให้ตรงกับกฎหมายและธุรกิจในไทย ถ้าสัญญาอยู่ในขั้นใช้งานแล้ว ควรตรวจ

  • ผู้อนุญาตตามสัญญาเป็นเจ้าของสิทธิตามทะเบียนไทยหรือไม่
  • ทรัพย์สินที่ใช้จริงอยู่ในขอบเขตที่สัญญาอนุญาตหรือไม่ เช่น ใช้เครื่องหมายกับสินค้าใหม่ที่สัญญาไม่ได้ครอบคลุม
  • ค่าสิทธิที่จ่ายจริงตรงกับสูตรในสัญญา และมีรายงานยอดขายรองรับหรือไม่
  • ค่าสิทธิและค่าบริการถูกแยกในสัญญาและในใบแจ้งหนี้หรือไม่ หากยังรวมเป็นก้อนเดียว ควรแก้ไขสัญญาและให้นักบัญชีประเมินผล
  • มีการอนุญาตช่วงให้ตัวแทนจำหน่ายหรือผู้รับจ้างโดยไม่มีความยินยอมหรือไม่
  • มีการจดทะเบียนสัญญาอนุญาตตามที่ควรหรือไม่
  • วันครบอายุของสัญญาและของการจดทะเบียนเครื่องหมายอยู่ในทะเบียนวันสำคัญหรือไม่
  • งานปรับปรุงที่ทีมไทยสร้างขึ้นมีใครอ้างสิทธิแล้วหรือยัง และมีเอกสารโอนสิทธิจากพนักงานและผู้รับจ้างครบหรือไม่

ถ้าพบช่องว่าง วิธีที่ตรงที่สุดคือทำข้อตกลงแก้ไข (amendment) ที่กำหนดขอบเขต ค่าสิทธิ และการแยกประเภทชัดเจน ให้ตรงกับการปฏิบัติจริง แล้วเก็บบันทึกวันเริ่มมีผล จากนั้นให้นักบัญชีพิจารณาผลต่อรายการที่ผ่านมา

9. เช็กลิสต์ก่อนเซ็นสัญญาอนุญาตใช้สิทธิ

  • ค้นทะเบียนไทยและสรุปว่ามีเครื่องหมาย สิทธิบัตร และอนุสิทธิบัตรใดจดแล้ว ชื่อเจ้าของคือใคร สถานะและวันครบอายุเมื่อใด
  • ยืนยันว่าผู้ลงนามอนุญาตคือผู้ถือสิทธิหรือมีอำนาจอนุญาต
  • แยกรายการทรัพย์สินที่อนุญาต เครื่องหมาย ความรู้เทคนิค ซอฟต์แวร์ และเอกสาร ไม่เขียนรวมเป็น "แบรนด์และเทคโนโลยีทั้งหมด"
  • ระบุเอกสิทธิ์ อาณาเขต ขอบเขตการใช้ และการอนุญาตช่วง
  • กำหนดระยะเวลา เงื่อนไขต่ออายุ และวันบอกกล่าว
  • แนบคู่มือแบรนด์และมาตรฐานคุณภาพ พร้อมขั้นตอนอนุมัติและกำหนดเวลาตอบ
  • กำหนดเจ้าของงานปรับปรุง การให้สิทธิใช้กลับ และสิทธิหลังสัญญาสิ้นสุด
  • ให้พนักงานและผู้รับจ้างของบริษัทไทยเซ็นข้อตกลงโอนสิทธิและรักษาความลับ
  • แยกข้อสัญญาค่าสิทธิออกจากค่าบริการหรือค่าบริหารจัดการ
  • นิยามยอดขายสุทธิ ขั้นต่ำ งวดจ่าย สกุลเงิน อัตราแลกเปลี่ยน และสิทธิตรวจสอบ
  • ให้นักบัญชีหรือผู้สอบบัญชีดูร่างก่อนเซ็นเรื่องการแยกประเภทการจ่ายและผลภาษี
  • ตรวจเรื่องจดทะเบียนสัญญาอนุญาตเครื่องหมายการค้าและกำหนดผู้รับผิดชอบ
  • เขียนข้อกำหนดการเลิกสัญญา ช่วงขายสินค้าคงเหลือ โดเมน ป้าย และข้อมูลลูกค้า
  • ตกลงวิธีระงับข้อพิพาท กฎหมายที่ใช้ และภาษาของฉบับที่ใช้ตีความ
  • บันทึกวันสำคัญลงทะเบียนสัญญา และเก็บต้นฉบับที่ลงนามครบ

10. มีข้อพิพาทแล้ว ควรเก็บอะไรและทำอะไรก่อน

ข้อพิพาทที่พบบ่อยคือ บริษัทแม่ทวงค่าสิทธิเพิ่มจากการตรวจสอบยอดขาย บริษัทแม่บอกเลิกสัญญาและให้เลิกใช้แบรนด์ บริษัทไทยเห็นว่าค่าสิทธิรวมของที่ไม่ได้รับจริง หรือมีข้อโต้แย้งเรื่องเจ้าของงานใหม่

  • เก็บสัญญาทุกฉบับ ภาคผนวก และข้อตกลงแก้ไข พร้อมอีเมลที่ตกลงเปลี่ยนเงื่อนไข
  • เก็บใบแจ้งหนี้ค่าสิทธิ หลักฐานการชำระ รายงานยอดขายที่ส่งให้บริษัทแม่ และสูตรที่ใช้คิด
  • เก็บหลักฐานการใช้แบรนด์และเทคโนโลยีจริง และสิ่งที่บริษัทแม่ส่งมอบหรือไม่ได้ส่งมอบ
  • ก่อนตอบหนังสือเลิกสัญญา อ่านข้อสัญญาเรื่องเหตุเลิก ช่วงให้แก้ไข และวิธีบอกกล่าว เพราะการตอบหรือเลิกใช้แบรนด์ทันทีอาจกระทบสิทธิของท่าน
  • อย่าลบเนื้อหาบนเว็บไซต์ ถอดป้าย หรือส่งคืนความลับ ก่อนอ่านข้อกำหนดผลหลังเลิกสัญญาและช่วงขายสินค้าคงเหลือ
  • ถ้าถูกกล่าวหาว่าใช้เครื่องหมายหลังสัญญาสิ้นสุด ให้ตรวจวันที่สิ้นสุดตามสัญญา ช่วงขายสินค้าคงเหลือ และวันที่บอกกล่าว
  • ขอให้นักบัญชีตรวจตัวเลขที่ถูกทวงก่อนยอมรับหรือโต้แย้ง

ตัวอย่างสมมติ: บริษัทไทยใช้ชื่อแบรนด์และสูตรของบริษัทแม่ แต่จ่ายเป็นยอดเดียว

เรื่องนี้เป็นตัวอย่างสมมติ ไม่ใช่คดีจริง ตัวเลขใช้เพื่อประกอบการอธิบายเท่านั้น

บริษัท ก. ในไทยผลิตและขายผลิตภัณฑ์ภายใต้ชื่อแบรนด์และสูตรของบริษัทแม่ที่ต่างประเทศ ปีแรกบริษัทแม่ออกใบแจ้งหนี้รายเดือนเป็นยอดเดียว เขียนว่า "ค่าใช้แบรนด์และค่าสนับสนุน" ไม่มีสัญญาอนุญาตเป็นลายลักษณ์อักษร มีเพียงอีเมลที่บอกว่า "ใช้ได้เลย"

เมื่อมีผู้สอบบัญชีเข้าตรวจ ได้ถามถึงสัญญาและวิธีคิดยอดดังกล่าว ผลที่ตามมาคือ

จุดที่พบทำไมเป็นปัญหา
ไม่มีสัญญาอนุญาตไม่มีเอกสารยืนยันสิทธิใช้ ขอบเขต และระยะเวลา
ยอดเดียวปนกันแยกไม่ได้ว่าส่วนใดเป็นค่าสิทธิและส่วนใดเป็นค่าบริการ จึงไม่มีฐานคิดและหลักฐานของแต่ละส่วน
ไม่ทราบว่าเครื่องหมายจดในไทยหรือไม่เมื่อค้นทะเบียนพบว่าจดไว้ในชื่อบริษัทในเครืออีกแห่ง ไม่ใช่บริษัทแม่ที่ออกใบแจ้งหนี้

ทางแก้ที่เป็นไปได้ในตัวอย่างนี้ ได้แก่ ให้ผู้ถือสิทธิตามทะเบียนไทยเป็นผู้ลงนามอนุญาตหรือมอบอำนาจให้บริษัทแม่อนุญาตแทน ทำสัญญาอนุญาตที่ระบุเครื่องหมาย สูตร อาณาเขต ระยะเวลา และสูตรคิดค่าสิทธิ ทำสัญญาบริการแยกต่างหากสำหรับงานสนับสนุนที่บริษัทแม่ทำจริง เปลี่ยนใบแจ้งหนี้เป็นสองรายการพร้อมหลักฐานของแต่ละรายการ และให้นักบัญชีประเมินผลของรายการในอดีตและตรวจสอบเรื่องจดทะเบียนสัญญา การแก้ทั้งหมดนี้ไม่รับรองว่าผลทางภาษีของรายการในอดีตจะเป็นอย่างไร ซึ่งเป็นเรื่องที่นักบัญชีและผู้สอบบัญชีต้องประเมิน

อย่าเข้าใจผิด

  • "เป็นบริษัทลูกแล้ว ใช้แบรนด์บริษัทแม่ได้เลย" ไม่เสมอไป ความเป็นกลุ่มเดียวกันไม่ได้ให้สิทธิใช้โดยอัตโนมัติ ควรมีสัญญาอนุญาตเป็นลายลักษณ์อักษร และสิทธิต้องมีอยู่จริงในไทย
  • "แบรนด์จดในต่างประเทศแล้ว ในไทยก็คุ้มครองแล้ว" ไม่จริง ความคุ้มครองเครื่องหมายเป็นรายประเทศ ต้องดูทะเบียนไทยและชื่อเจ้าของ
  • "ค่าสิทธิกับค่าบริหารจัดการเป็นเรื่องเดียวกัน เรียกก้อนเดียวได้" ไม่ควร ต้องแยกฐานคิดและหลักฐาน และให้นักบัญชีจัดประเภท
  • "สัญญาอนุญาตเครื่องหมายไม่ต้องไปจดทะเบียนที่ไหน" อาจต้องจดทะเบียนกับกรมทรัพย์สินทางปัญญา ควรตรวจผลของการไม่จดก่อนเซ็น
  • "งานที่ทีมไทยพัฒนาย่อมเป็นของบริษัทไทย" ขึ้นอยู่กับสัญญาและประเภทงาน และต้องมีข้อตกลงโอนสิทธิจากพนักงานและผู้รับจ้าง
  • "เลิกสัญญาแล้วใช้แบรนด์ขายของที่เหลือต่อได้" ขึ้นอยู่กับสัญญา หากไม่มีข้อกำหนดช่วงขายสินค้าคงเหลือ การใช้ต่ออาจถูกโต้แย้งได้
  • "ทนายบอกได้ว่าค่าสิทธิหักภาษีได้หรือไม่และเท่าใด" เรื่องภาษี อัตรา และการกำหนดราคาโอน เป็นหน้าที่ของนักบัญชีหรือผู้สอบบัญชี

ข้อจำกัดของคู่มือนี้

คู่มือนี้อธิบายหลักทั่วไปของสัญญาอนุญาตใช้สิทธิระหว่างบริษัทแม่กับบริษัทไทย ไม่ใช่การพิจารณาสัญญาหรือทะเบียนของท่านเป็นรายเรื่อง และไม่ครอบคลุมสัญญาแฟรนไชส์ การโอนกรรมสิทธิ์ในทรัพย์สินทางปัญญา หรือสัญญาวิจัยและพัฒนาร่วม และไม่ให้อัตราหรือข้อสรุปทางภาษี ผลของการจดทะเบียนสัญญา และข้อกำหนดทางการ อาจเปลี่ยนได้ ควรตรวจกับกรมทรัพย์สินทางปัญญา ข้อมูล ณ วันที่ 21 พฤศจิกายน 2569

อ่านเพิ่มเติม

สัญญาอนุญาตใช้สิทธิที่ดีระบุสิ่งที่ให้ใช้ ขอบเขต เจ้าของงานใหม่ และผลเมื่อเลิก และแยกค่าสิทธิออกจากค่าบริการ โดยให้นักบัญชีหรือผู้สอบบัญชีเป็นผู้ประเมินผลทางภาษี

เราช่วยตรวจและร่างสัญญาอนุญาตใช้เครื่องหมายการค้า ความรู้เทคนิค และซอฟต์แวร์ระหว่างบริษัทแม่กับบริษัทไทย ตรวจว่าสิทธิที่จะอนุญาตจดทะเบียนในไทยในชื่อใด จัดทำข้อกำหนดเรื่องงานใหม่ การเลิกสัญญา และการแยกค่าสิทธิกับค่าบริการให้ชัดในเอกสาร และช่วยเรื่องการจดทะเบียนเครื่องหมายและการยื่นเอกสารกับกรมทรัพย์สินทางปัญญา เราไม่ใช่นักบัญชีหรือที่ปรึกษาภาษี ไม่ประเมินอัตราค่าสิทธิหรือผลภาษี และไม่สามารถรับรองผลของการเจรจากับบริษัทแม่ ค่าบริการขึ้นอยู่กับขั้นของเรื่องและงานที่ต้องทำ ส่งเอกสารให้เราดูก่อน เราจะแจ้งขอบเขตงานและค่าบริการเป็นลายลักษณ์อักษรก่อนเริ่มงาน โทร 092-254-2045 หรือ ส่งรายละเอียดให้เรา ดูเพิ่มเติมที่ จดทะเบียนเครื่องหมายการค้า สัญญาและเอกสาร และ งานทรัพย์สินทางปัญญา


คู่มือนี้เผยแพร่โดย สำนักงานกฎหมายสุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม — สำนักงานกฎหมายในจังหวัดขอนแก่น ก่อตั้งเมื่อปี 1986 เป็นข้อมูลทั่วไปเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายสำหรับเรื่องใดเรื่องหนึ่งโดยเฉพาะ

คำถามที่พบบ่อย

บริษัทแม่ถือเครื่องหมายการค้า บริษัทไทยใช้ได้เลยหรือไม่+

ไม่ควรสมมติเช่นนั้น เจ้าของเครื่องหมายคือผู้ที่ชื่อปรากฏในทะเบียน หากบริษัทแม่เป็นเจ้าของ บริษัทไทยควรมีสัญญาอนุญาตเป็นลายลักษณ์อักษรที่ระบุเครื่องหมาย สินค้าหรือบริการ เขตใช้ และระยะเวลา และควรมีก่อนเริ่มมีรายได้ การเป็นบริษัทในเครือเดียวกันไม่ได้ทำให้สิทธิใช้เกิดขึ้นเองโดยไม่มีเอกสาร

ต้องจดทะเบียนสัญญาอนุญาตใช้เครื่องหมายการค้าหรือไม่+

สัญญาอนุญาตใช้เครื่องหมายการค้าอาจต้องนำไปจดทะเบียนกับกรมทรัพย์สินทางปัญญา และควรตรวจให้ชัดว่าถ้าไม่จดทะเบียนแล้วผลเป็นอย่างไรทั้งต่อคู่สัญญาและต่อบุคคลภายนอก ก่อนเซ็นสัญญาควรให้ทนายตรวจข้อกำหนดฉบับปัจจุบันของกรมและกำหนดไว้ในสัญญาว่าใครเป็นผู้ยื่นและใครออกค่าใช้จ่าย

ค่าสิทธิกับค่าบริการจากบริษัทแม่ต่างกันอย่างไร และรวมเป็นก้อนเดียวได้หรือไม่+

ค่าสิทธิคือค่าตอบแทนสำหรับการได้ใช้ทรัพย์สินทางปัญญา เช่น เครื่องหมาย ความรู้เทคนิค หรือซอฟต์แวร์ ส่วนค่าบริการคือค่าตอบแทนสำหรับงานที่บริษัทแม่ลงมือทำให้ ไม่ควรรวมสองอย่างเป็นยอดเดียวที่แยกไม่ได้ เพราะแต่ละรายการต้องมีฐานการคิดและหลักฐานของตนเอง และผลทางบัญชีและภาษีอาจต่างกัน ควรให้นักบัญชีหรือผู้สอบบัญชีตรวจการแยกประเภท

งานใหม่ที่ทีมไทยพัฒนาจากเทคโนโลยีของบริษัทแม่ เป็นของใคร+

ขึ้นอยู่กับสัญญาและประเภทของงาน ไม่ควรปล่อยให้เป็นช่องว่าง สัญญาควรระบุว่างานปรับปรุงหรืองานใหม่ที่บริษัทไทยพัฒนาเป็นของฝ่ายใด บริษัทแม่ขอสิทธิใช้กลับ (grant-back) ได้หรือไม่ และบริษัทไทยยังใช้งานนั้นได้หรือไม่เมื่อสัญญาสิ้นสุด รวมถึงต้องมีข้อตกลงโอนสิทธิกับพนักงานและผู้รับจ้างของบริษัทไทยด้วย

เมื่อสัญญาอนุญาตสิ้นสุด บริษัทไทยต้องทำอะไรบ้าง+

ขึ้นอยู่กับข้อสัญญา ที่พบบ่อยคือต้องเลิกใช้เครื่องหมายและเอกสารของแบรนด์ ถอดป้าย ส่งคืนหรือทำลายคู่มือและความลับ และอาจมีช่วงเวลาให้ขายสินค้าคงเหลือ สัญญาควรกำหนดเรื่องชื่อโดเมน บัญชีโซเชียล และข้อมูลลูกค้าไว้ล่วงหน้า เพราะเรื่องเหล่านี้มักเป็นประเด็นพิพาทเมื่อเลิกกัน

ค่าสิทธิที่จ่ายให้บริษัทแม่ต่างประเทศมีผลภาษีอย่างไร+

หน้านี้ไม่ให้อัตราหรือข้อสรุปทางภาษี การหักภาษี ณ ที่จ่าย ภาษีมูลค่าเพิ่ม สิทธิตามอนุสัญญาภาษีซ้อน และการกำหนดราคาโอนระหว่างบริษัทในเครือ เป็นเรื่องที่นักบัญชีหรือผู้สอบบัญชีต้องวิเคราะห์จากสัญญาและข้อเท็จจริงของท่าน ทนายช่วยให้ถ้อยคำในสัญญาชัดพอที่นักบัญชีจะจัดประเภทได้

Lawyer-client handshake symbolizing trust at Suwanvara Law Firm

พร้อมรับฟังเรื่องของคุณ

ปรึกษาเบื้องต้นกับทนายความผู้เชี่ยวชาญของเรา