คำตอบหลัก
บริษัทที่ขายงานซึ่ง AI มีส่วนทำ ควรเขียนในสัญญาให้ชัดสี่เรื่อง คือ AI ทำอะไรในงานนี้, ใครตรวจผลก่อนส่งมอบ, ข้อมูลของลูกค้าถูกใช้และเก็บอย่างไร และ ถ้าผลผิดพลาดหรือข้อมูลรั่ว ใครรับอะไรและมีเพดานแค่ไหน สัญญาที่เงียบเรื่องเหล่านี้มักทำให้ลูกค้าเข้าใจว่าได้งานฝีมือคนล้วน หรือทำให้ผู้ให้บริการต้องรับความเสี่ยงเกินที่ตั้งใจ
ข้อมูล ณ วันที่ 21 พฤศจิกายน 2569 ยังไม่มีกฎหมาย AI เฉพาะที่ใช้บังคับเป็นการทั่วไป แต่มีร่างและแนวทางหลายฉบับ ผู้อ่านควรตรวจสถานะล่าสุดก่อนใช้งาน ในระหว่างนี้สัญญาแบบนี้อยู่ภายใต้กฎหมายสัญญาทั่วไป PDPA และกฎหมายทรัพย์สินทางปัญญา ส่วนแนวทางการประยุกต์ใช้ Generative AI อย่างมีธรรมาภิบาลสำหรับองค์กรของ ETDA (ประกาศเมื่อ 30 ตุลาคม 2567) เป็นแนวปฏิบัติสำหรับผู้บริหารและบุคลากรขององค์กร ไม่ใช่กฎหมายบังคับ แต่ใช้เป็นกรอบประกอบการเขียนว่าองค์กรชั่งประโยชน์กับความเสี่ยงอย่างไร
คู่มือนี้สำหรับใคร ส่วนไหนสำคัญกับคุณ
| สถานะของคุณ | อ่านส่วนไหนก่อน |
|---|---|
| ยังไม่เซ็น กำลังร่างหรือรับร่างสัญญา | ส่วน 1 ถึง 8 และเช็กลิสต์ |
| เซ็นแล้วและกำลังส่งมอบ | ส่วน 3, 4, 6 และ 8 เพื่อตรวจว่าที่ทำจริงตรงสัญญาหรือไม่ |
| มีข้อพิพาทหรือเหตุขัดข้องแล้ว | ส่วน 6, 7 และ 8 พร้อมเก็บเอกสารตามเช็กลิสต์ |
เรื่องนโยบายภายในว่าพนักงานวางข้อมูลลูกค้าลงเครื่องมือ AI ได้หรือไม่ มีอยู่ใน นโยบาย AI สำหรับพนักงานและข้อมูลลูกค้า คู่มือนี้พูดเฉพาะสัญญาที่ทำกับลูกค้า
1. ต้องบอกลูกค้าหรือไม่ว่าใช้ AI และใช้ตรงไหน
กฎหมายไทยยังไม่มีข้อบังคับทั่วไปให้ประกาศการใช้ AI ในทุกงาน แต่สัญญาที่ไม่บอกอะไรเลยเสี่ยงต่อข้อโต้แย้งว่าลูกค้าเข้าใจผิดในสาระสำคัญของงาน โดยเฉพาะเมื่อราคา เวลา หรือคุณภาพที่ตกลงกันตั้งอยู่บนสมมติฐานว่าคนเป็นผู้ทำ ควรเขียนให้ชัดตามความเป็นจริง เช่น
- ขั้นตอนใดใช้ AI ช่วย (ร่าง สรุป แปล วิเคราะห์ สร้างภาพ เขียนโค้ด) และขั้นตอนใดคนทำเอง
- ลูกค้าเลือกหรือขอปิดการใช้ AI ในบางส่วนได้หรือไม่
- ผู้ให้บริการอาจเปลี่ยนเครื่องมือระหว่างโครงการได้หรือไม่ โดยต้องไม่ลดคุณภาพที่ตกลงไว้
2. ขอบเขตงานควรบอกอะไร และควรรับรองอะไร
ขอบเขตงานที่ดีแยกระหว่าง สิ่งที่ส่งมอบ กับ ผลลัพธ์ที่คาดหวัง ผู้ให้บริการรับรองได้ว่าจะส่งงานตามข้อกำหนดและผ่านขั้นตอนตรวจที่ระบุ แต่ไม่ควรรับรองสิ่งที่ขึ้นกับปัจจัยภายนอกหรือลักษณะของ AI เช่น ความถูกต้อง 100% อันดับค้นหา ยอดขาย หรือผลการวินิจฉัย
| หัวข้อ | เขียนแบบที่รับรองได้ | เขียนแบบที่ควรเลี่ยง |
|---|---|---|
| คุณภาพ | งานผ่านรายการตรวจตามข้อกำหนดก่อนส่งมอบ | ไม่มีข้อผิดพลาดเลย |
| ความถูกต้องของข้อเท็จจริง | ตรวจตัวเลขและแหล่งอ้างอิงสำคัญตามรายการที่ตกลง | AI ตรวจข้อเท็จจริงถูกต้องทั้งหมด |
| ผลทางธุรกิจ | ส่งมอบตามแผนงานและเวลาที่ตกลง | รับประกันยอดขายหรืออันดับ |
| ความเป็นต้นฉบับ | ใช้กระบวนการตรวจตามที่ระบุ | รับรองว่าไม่ซ้ำหรือไม่ละเมิดสิทธิ์ใคร |
| เวลา | กรอบเวลาและจำนวนรอบแก้ไข | ส่งทันทีหรือไม่จำกัดรอบแก้ |
3. การตรวจโดยคนควรเขียนอย่างไร
ETDA วางหลักให้ใช้ Generative AI โดยชั่งประโยชน์กับการบริหารความเสี่ยง การตรวจโดยคนจึงควรเป็นขั้นตอนที่ระบุและมีผู้รับผิดชอบ ไม่ใช่คำกว้าง ๆ ว่า "ตรวจแล้ว"
- ระบุว่างานประเภทใดต้องมีคนตรวจก่อนส่ง เช่น เนื้อหาที่มีตัวเลข ข้อกฎหมาย คำรับรองสินค้า หรือข้อมูลสุขภาพและการเงิน
- ระบุตำแหน่งผู้ตรวจและเก็บบันทึกว่าใครตรวจเมื่อใด
- ระบุว่าลูกค้ามีหน้าที่ตรวจรับงานภายในกี่วัน และเงียบแล้วถือว่ารับหรือไม่
- ระบุเรื่องที่ผู้ให้บริการจะไม่ปล่อยให้ AI ตัดสินเองโดยไม่มีคนทบทวน
4. ข้อมูลที่ลูกค้าส่งมา ใช้ฝึกโมเดลได้หรือไม่ และต้องมีข้อตกลงอะไร
ถ้าข้อมูลที่ลูกค้าส่งมามีข้อมูลส่วนบุคคล เช่น รายชื่อลูกค้า ข้อความสนทนา หรือภาพบุคคล ผู้ให้บริการที่ประมวลผลตามคำสั่งของลูกค้ามักอยู่ในฐานะ ผู้ประมวลผลข้อมูล และลูกค้าเป็น ผู้ควบคุมข้อมูล PDPA มาตรา 40 กำหนดหน้าที่ของผู้ประมวลผล เช่น การดำเนินการตามคำสั่งที่ได้รับจากผู้ควบคุมข้อมูล และการจัดให้มีมาตรการรักษาความปลอดภัย จึงควรมีข้อตกลงประมวลผลข้อมูลแนบสัญญาบริการ
ข้อตกลงนี้ควรมีอย่างน้อย
- วัตถุประสงค์ ประเภทข้อมูล และระยะเวลาประมวลผล
- การใช้ข้อมูลฝึกโมเดล ค่าเริ่มต้นที่ปลอดภัยคือห้าม เว้นแต่ลูกค้าอนุญาตเป็นลายลักษณ์อักษรและลูกค้ามีสิทธิ์อนุญาตจริง
- รายชื่อผู้ให้บริการ AI ที่ใช้ต่อ (ผู้ประมวลผลช่วง) และสิทธิ์ของลูกค้าที่จะคัดค้านเมื่อมีการเปลี่ยน
- ที่ตั้งของระบบ ถ้าข้อมูลไปประมวลผลนอกประเทศ ต้องตรวจเงื่อนไขการส่งข้อมูลไปต่างประเทศตาม PDPA มาตรา 28
- การลบหรือคืนข้อมูลเมื่อจบงาน และการแจ้งลูกค้าเมื่อเกิดเหตุละเมิด
เงื่อนไขของผู้ให้บริการระบบ AI รายต้นทางที่คุณใช้ต้องไม่ขัดกับสิ่งที่สัญญากับลูกค้า เช่น คุณสัญญาว่าไม่ใช้ข้อมูลฝึกโมเดล แต่ระดับบริการที่ซื้อมาอนุญาตให้ผู้ให้บริการต้นทางใช้ข้อมูลฝึก ก็เท่ากับคุณรับความเสี่ยงนั้นเอง รายละเอียดเรื่องฐานทางกฎหมายและหน้าที่ตาม PDPA อยู่ใน PDPA Compliance Checklist
5. ความลับและทรัพย์สินทางปัญญาของผลงานควรเขียนอย่างไร
ความลับ ระบุว่าข้อมูลและงานของลูกค้าเป็นข้อมูลลับ ใครเข้าถึงได้ (รวมผู้รับเหมาช่วงและผู้ให้บริการ AI) และต้องไม่เปิดเผยหรือวางลงเครื่องมือสาธารณะ ความลับทางการค้าได้รับความคุ้มครองเมื่อเจ้าของใช้มาตรการที่เหมาะสมรักษาไว้ ดูเพิ่มที่ ข้อมูลลูกค้ากับความลับทางการค้า
ทรัพย์สินทางปัญญา การคุ้มครองลิขสิทธิ์ของผลงานที่ AI สร้างหรือมีส่วนสร้างยังไม่ชัดเจนในกฎหมายไทย จึงควรเขียนแบบสมเหตุสมผล
- ผู้ให้บริการโอนหรืออนุญาตสิทธิ์ในผลงานเท่าที่ตนมี และระบุเงื่อนไขการโอน เช่น เมื่อชำระครบ
- ระบุว่าส่วนใดสร้างโดยคน ส่วนใดโดย AI เท่าที่บันทึกไว้ได้
- ไม่รับรองว่าผลงานจะได้รับความคุ้มครองลิขสิทธิ์หรือไม่ซ้ำกับงานของผู้อื่น
- แยกเครื่องมือ เทมเพลต และวิธีทำงานเดิมของผู้ให้บริการออกจากผลงานที่ส่งมอบ
- ถ้าลูกค้าส่งภาพ ตัวอักษร หรือเนื้อหาของบุคคลที่สามมา ให้ลูกค้ารับรองว่ามีสิทธิ์ใช้
เรื่องสิทธิ์ในผลงานที่ฟรีแลนซ์หรือเอเจนซีทำให้ลูกค้า และการขอแสดงผลงานในพอร์ตโฟลิโอ ดู การขอใช้ผลงานลูกค้าในพอร์ตโฟลิโอ
6. ข้อสงวนความถูกต้องและเพดานความรับผิดเขียนอย่างไรให้สมเหตุสมผล
AI สร้างข้อความที่ฟังน่าเชื่อแต่ผิดได้ ข้อสงวนที่ดีจึงบอกข้อจำกัดนั้นตรง ๆ และผูกกับขั้นตอนตรวจที่ผู้ให้บริการทำจริง ไม่ใช่ปัดความรับผิดทุกกรณี
- ข้อสงวนที่ระบุความจำกัดของ AI เป็นเรื่องสมเหตุสมผล แต่ข้อความกว้างเกินไปในสัญญามาตรฐานที่ฝ่ายหนึ่งร่างไว้ล่วงหน้า อาจถูกโต้แย้งว่าไม่เป็นธรรมต่ออีกฝ่าย ซึ่งศาลมีอำนาจพิจารณาตามพฤติการณ์ ข้อสงวนจึงไม่ได้คุ้มครองผู้ให้บริการเสมอไป
- เพดานความรับผิดควรผูกกับมูลค่าที่เหมาะสม เช่น ค่าบริการที่รับในช่วงเวลาหนึ่ง และกำหนดให้ชัดว่าครอบคลุมเรื่องใด ส่วนความเสียหายที่เกิดจากการจงใจหรือประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรงไม่ควรคาดหวังว่าจะจำกัดได้
- แยกความรับผิดกรณีข้อมูลรั่วหรือละเมิด PDPA ออกจากความรับผิดทั่วไป เพราะขนาดความเสียหายต่างกัน ถ้าจะตั้งเพดานพิเศษ ให้ตกลงกันตรง ๆ
- ผู้ให้บริการควรรับผิดชอบงานที่ตนส่งมอบ แม้ AI เป็นผู้ร่าง การโยนความผิดไปที่เครื่องมือไม่ช่วยในการเจรจากับลูกค้า
รายละเอียดเรื่องเพดานความรับผิด ความเสียหายทางอ้อม และการชดใช้ อยู่ใน คู่มือข้อจำกัดความรับผิดและการชดใช้
7. ถ้าเกิดเหตุขัดข้อง ข้อมูลรั่ว หรือผลงานผิดพลาด สัญญาควรกำหนดอะไร
- ช่องทางและเวลาแจ้ง ใครแจ้งใคร ภายในเวลาเท่าใดหลังรู้เหตุ
- การตรวจสอบและเก็บหลักฐาน บันทึกการใช้งาน เวอร์ชันงาน และรายชื่อผู้เข้าถึง
- การแก้ไข จำนวนรอบแก้ งานที่ต้องทำใหม่ และกรอบเวลา
- เหตุที่เกี่ยวกับข้อมูลส่วนบุคคล ผู้ประมวลผลต้องแจ้งผู้ควบคุมเพื่อให้ลูกค้าดำเนินการตามหน้าที่ของตน ซึ่งกำหนดเวลาแจ้งตามกฎหมายอาจสั้น ดูหน้าข้อมูลของ สคส. ประกอบ
- เมื่อผู้ให้บริการระบบ AI ต้นทางล่มหรือเปลี่ยนเงื่อนไข ระบุว่าผู้ให้บริการมีหน้าที่หาเครื่องมือทดแทนหรือไม่ และเหตุเช่นนี้ถือเป็นเหตุสุดวิสัยหรือไม่ ซึ่งไม่ควรเขียนให้ครอบคลุมเกินจริง
8. เช็กลิสต์ก่อนส่งสัญญาขายบริการที่ใช้ AI
- ขอบเขตงานบอกว่า AI ช่วยขั้นตอนใด และคนทำขั้นตอนใด
- แยกสิ่งที่รับรองได้ออกจากผลลัพธ์ที่ไม่รับรอง
- ระบุผู้ตรวจ รายการตรวจ และกำหนดเวลาตรวจรับของลูกค้า
- มีข้อตกลงประมวลผลข้อมูลเมื่อมีข้อมูลส่วนบุคคล
- ระบุชัดว่าห้ามหรืออนุญาตใช้ข้อมูลลูกค้าฝึกโมเดล
- ตรวจเงื่อนไขของผู้ให้บริการ AI ต้นทางว่าสอดคล้องกับสัญญา
- มีรายชื่อผู้ประมวลผลช่วงและที่ตั้งของระบบ
- ข้อกำหนดทรัพย์สินทางปัญญาไม่รับรองเกินกว่าที่กฎหมายชัดเจน
- ข้อสงวนความถูกต้องและเพดานความรับผิดเขียนอย่างสมเหตุสมผล
- ขั้นตอนรับมือเหตุขัดข้องและช่องทางแจ้งเหตุ
- เก็บบันทึกการตรวจ เวอร์ชันงาน และหลักฐานการอนุมัติของลูกค้า
ตัวอย่างสมมติ: เอเจนซีทำคอนเทนต์ให้ร้านค้าปลีก
ตัวอย่างนี้เป็นเรื่องสมมติ ไม่ใช่คดีจริง ชื่อและตัวเลขเป็นเพียงภาพประกอบ
เอเจนซี ก. ใช้ AI ร่างข้อความโฆษณาและตอบแชตลูกค้าแทนร้านค้าปลีก ข. สัญญาเดิมเขียนเพียงว่า "รับผิดชอบงานคอนเทนต์ทั้งหมด" ต่อมา AI ร่างข้อความที่ระบุคุณสมบัติสินค้าผิด และร้าน ข. ส่งให้ลูกค้าก่อนมีคนตรวจ ร้านเรียกให้เอเจนซีรับผิดทั้งหมด ขณะเดียวกันเอเจนซีพบว่าบริการ AI ที่ใช้อนุญาตผู้ให้บริการนำข้อความสนทนาไปปรับปรุงระบบ
สัญญาที่ดีกว่าจะระบุว่า ข้อความที่มีคุณสมบัติสินค้าต้องให้คนของเอเจนซีตรวจกับข้อมูลที่ร้านส่งมาก่อนอนุมัติ ร้านมีเวลาตรวจรับกี่วัน ข้อมูลสนทนาลูกค้าถูกประมวลผลตามข้อตกลงประมวลผลข้อมูล และเลือกระดับบริการ AI ที่ไม่ใช้ข้อมูลฝึกโมเดล เมื่อเกิดข้อผิดพลาดก็จะรู้ว่าขั้นตอนไหนขาดและความรับผิดอยู่ตรงไหน แม้เช่นนั้นผลสุดท้ายก็ขึ้นกับข้อเท็จจริงและถ้อยคำสัญญาจริง
อย่าเข้าใจผิด
| ความเข้าใจผิด | ความจริง |
|---|---|
| เขียนว่า "AI อาจผิดพลาด" แล้วไม่ต้องรับผิดชอบงาน | ข้อสงวนช่วยกำหนดความคาดหวัง แต่ข้อความกว้างเกินไปอาจถูกโต้แย้งว่าไม่เป็นธรรม และไม่แทนการตรวจผลจริง |
| ผู้ให้บริการ AI เป็นฝ่ายรับผิดแทนเมื่อผลผิด | ลูกค้าของคุณมีสัญญากับคุณ ไม่ใช่กับผู้ให้บริการ AI ต้นทาง คุณยังต้องตอบลูกค้าก่อน |
| ใช้บริการ AI แบบเสียเงินแล้วข้อมูลลูกค้าปลอดภัยโดยอัตโนมัติ | ต้องอ่านเงื่อนไขการใช้ข้อมูล การเก็บ และที่ตั้งระบบ แล้วเทียบกับที่สัญญากับลูกค้า |
| ผลงานที่ AI ช่วยทำเป็นลิขสิทธิ์ของลูกค้าแน่นอนเมื่อจ่ายเงิน | การคุ้มครองลิขสิทธิ์ของผลงานที่ AI สร้างยังไม่ชัด สัญญาควรโอนหรืออนุญาตเท่าที่มีและไม่รับรองเกินจริง |
| แนวทางของ ETDA เป็นกฎหมายที่ต้องทำตามทุกข้อ | เป็นแนวปฏิบัติที่ไม่มีผลบังคับโดยตรง แต่ใช้เป็นกรอบประกอบการวางระบบกำกับดูแลได้ |
| ประเทศไทยมีกฎหมาย AI ใช้บังคับแล้ว | ข้อมูล ณ วันที่ 21 พฤศจิกายน 2569 ยังไม่มีกฎหมาย AI เฉพาะที่ใช้บังคับเป็นการทั่วไป แต่มีร่างอยู่ ควรตรวจสถานะล่าสุด |
อ่านเพิ่มเติม
- นโยบาย AI สำหรับพนักงานและข้อมูลลูกค้า
- ข้อจำกัดความรับผิด ความเสียหายทางอ้อม และการชดใช้
- PDPA Compliance Checklist
- ข้อมูลลูกค้ากับความลับทางการค้า
- การขอใช้ผลงานลูกค้าในพอร์ตโฟลิโอ
- ระบบตรวจสัญญาก่อนเซ็นสำหรับบริษัทที่ไม่มีฝ่ายกฎหมาย
สัญญาขายบริการที่ใช้ AI ควรบอกว่า AI ทำอะไร ใครตรวจ ข้อมูลลูกค้าไปที่ไหน และใครรับความเสียหายแค่ไหน แล้วค่อยรับรองเฉพาะสิ่งที่ทำได้จริง
เราช่วยตรวจและร่างสัญญาบริการ ขอบเขตงาน ข้อตกลงประมวลผลข้อมูล และข้อกำหนดความลับ ทรัพย์สินทางปัญญา และความรับผิดสำหรับบริษัทที่ขายบริการซึ่งใช้ AI เราไม่ใช่ผู้ตรวจสอบทางเทคนิคของระบบ AI และไม่สามารถรับรองผลของการเจรจากับลูกค้าหรือผู้ให้บริการระบบ ค่าบริการขึ้นอยู่กับขั้นของเรื่องและงานที่ต้องทำ ส่งเอกสารให้เราดูก่อน เราจะแจ้งขอบเขตงานและค่าบริการเป็นลายลักษณ์อักษรก่อนเริ่มงาน โทร 092-254-2045 หรือ ส่งรายละเอียดให้เรา ดูเพิ่มเติมที่ สัญญาและเอกสาร และ PDPA
คู่มือนี้เผยแพร่โดย สำนักงานกฎหมายสุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม — สำนักงานกฎหมายในจังหวัดขอนแก่น ก่อตั้งเมื่อปี 1986 เป็นข้อมูลทั่วไปเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายสำหรับเรื่องใดเรื่องหนึ่งโดยเฉพาะ

