ข้ามไปยังเนื้อหาหลัก
SUWANVARA LAWFIRM
บริษัท สุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม จำกัด
SUWANVARA LAWFIRM
SUWANVARA LAWFIRM
บริษัท สุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม จำกัด
กฎหมายแรงงาน

ตรวจแอลกอฮอล์หรือสารเสพติดในงานที่มีความเสี่ยง ต้องวางนโยบายและดูแลข้อมูลอย่างไร

คู่มือสำหรับโรงงาน ขนส่ง และธุรกิจที่มีงานอันตราย ว่าควรตรวจกับตำแหน่งใด ตรวจเมื่อไร ใช้วิธีและผลตรวจที่เชื่อถือได้อย่างไร ให้พนักงานชี้แจงอย่างไร เขียนลงข้อบังคับอย่างไร และดูแลผลตรวจซึ่งเป็นข้อมูลสุขภาพตาม PDPA โดยไม่สรุปว่าผลตรวจครั้งเดียวเลิกจ้างได้ทันที

สำนักงานกฎหมายสุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม— ทีมกฎหมายแรงงานและกฎหมายองค์กร21 พฤศจิกายน 256917 นาที
ตรวจแอลกอฮอล์หรือสารเสพติดในงานที่มีความเสี่ยง ต้องวางนโยบายและดูแลข้อมูลอย่างไร

คำตอบหลัก

นายจ้างที่มีงานเสี่ยง เช่น โรงงาน ขนส่ง งานเดินเครื่องจักร หรืองานในพื้นที่อันตราย ตั้งนโยบายตรวจแอลกอฮอล์หรือสารเสพติดได้ในบางกรณี แต่นโยบายที่ใช้ได้จริงต้องตอบ 5 เรื่องก่อนซื้ออุปกรณ์หรือเริ่มตรวจ คือ ตรวจเพื่อป้องกันความเสี่ยงด้านความปลอดภัยอะไร ตรวจกับตำแหน่งใด ตรวจเมื่อไร ใช้วิธีไหนที่ผลเชื่อถือได้ และผลตรวจที่เป็นข้อมูลสุขภาพจะถูกดูแลอย่างไร

อีกข้อที่ต้องชัดตั้งแต่ต้น คือ ผลตรวจเบื้องต้นเป็นบวกหนึ่งครั้งไม่ได้ทำให้เลิกจ้างได้โดยอัตโนมัติ ผลคัดกรองเป็นจุดเริ่มของการตรวจสอบ ไม่ใช่คำตัดสิน ผลที่ตามมาขึ้นอยู่กับข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงาน หลักฐาน ลักษณะตำแหน่ง และข้อเท็จจริงของเหตุการณ์ นายจ้างควรให้พนักงานได้ชี้แจง และเลือกมาตรการที่ได้สัดส่วน

เรื่องข้อมูล ผลตรวจแอลกอฮอล์หรือสารเสพติดคือข้อมูลสุขภาพ PDPA ถือเป็นข้อมูลอ่อนไหว ต้องมีฐานทางกฎหมายที่เหมาะสม แจ้งพนักงานล่วงหน้า จำกัดคนที่เข้าถึง เก็บแยกจากแฟ้มทั่วไป และกำหนดระยะเวลาเก็บไว้ คู่มือนี้ไม่ระบุค่าแอลกอฮอล์ในเลือดหรือเกณฑ์ปริมาณสารเสพติดทางกฎหมาย เพราะตัวเลขเหล่านั้นกำหนดโดยกฎหมายเฉพาะและผู้เชี่ยวชาญด้านการตรวจ ส่วนมาตรฐานความปลอดภัยของงานแต่ละประเภทควรวางร่วมกับผู้เชี่ยวชาญด้านอาชีวอนามัยและความปลอดภัย

ข้อมูลในคู่มือ ณ วันที่ 21 พฤศจิกายน 2569 กฎหมายและแนวปฏิบัติอาจเปลี่ยน ควรตรวจจากหน้าทางการของ สำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล และ กระทรวงแรงงาน ก่อนตัดสินใจ

คู่มือนี้เหมาะกับใคร

ขั้นของบริษัทควรอ่านหัวข้อใดก่อน
กำลังวางแผน (ยังไม่เคยตรวจ กำลังคิดจะตั้งนโยบาย)หัวข้อ 1, 2, 3, 5 และ 6 แล้วใช้รายการตรวจสอบก่อนเริ่มโครงการ
กำลังเจรจา (กำลังแจ้งพนักงาน ปรึกษาตัวแทนพนักงานหรือสหภาพ หรือแก้ข้อบังคับ)หัวข้อ 5, 6 และ 8
ทำไปแล้ว (ตรวจอยู่ มีผลบวก มีผู้ปฏิเสธ หรือมีข้อโต้แย้ง)หัวข้อ 3, 4, 7 และ 8

1. ตรวจเพื่ออะไร และตำแหน่งใดควรอยู่ในโครงการ

จุดตั้งต้นของนโยบายคือ ความเสี่ยงด้านความปลอดภัยที่เกิดขึ้นจริงจากงาน ไม่ใช่ความอยากรู้ว่าพนักงานดื่มหรือใช้สารอะไรนอกเวลาทำงาน ถ้าตอบไม่ได้ว่าตรวจแล้วป้องกันอุบัติเหตุแบบไหน การตรวจนั้นจะอธิบายยากทั้งต่อพนักงานและต่อผู้ตรวจสอบภายหลัง

ตำแหน่งที่มักมีเหตุผลรองรับมากกว่า เช่น

  • งานขับขี่: คนขับรถบรรทุก รถขนส่ง รถโดยสาร รถยก รถในพื้นที่โรงงาน
  • งานควบคุมเครื่องจักรและกระบวนการผลิต: เครื่องปั๊ม เครื่องตัด เตาอุณหภูมิสูง ระบบสารเคมี
  • งานในที่เสี่ยง: งานบนที่สูง พื้นที่อับอากาศ งานไฟฟ้าแรงสูง งานก่อสร้าง งานขนถ่ายวัตถุอันตราย
  • งานที่ความพลาดกระทบผู้อื่น: ผู้ให้สัญญาณ ผู้ควบคุมเครน ผู้ดูแลความปลอดภัยของคนอื่น

ตำแหน่งที่ควรคิดให้หนักก่อนรวมเข้าโครงการ คืองานสำนักงานทั่วไปที่ไม่มีความเสี่ยงต่อชีวิตหรือทรัพย์สินจากการทำงานขณะมึนเมา การตรวจพนักงานทุกคนโดยไม่แยกระดับความเสี่ยงเป็นจุดที่พนักงานโต้แย้งได้ง่ายและเสี่ยงต่อหลักข้อมูลส่วนบุคคลว่าต้องเก็บเท่าที่จำเป็น

คำถามเมื่อพิจารณาแต่ละตำแหน่งตัวอย่างบันทึกที่ควรมี
งานนี้ถ้าทำขณะมึนเมา อาจเกิดอันตรายอะไรผลประเมินความเสี่ยงของหน่วยงาน หรือรายงานอุบัติเหตุ/เหตุเกือบเกิด
มีมาตรการอื่นที่เบากว่าและได้ผลเท่ากันหรือไม่ เช่น การกำกับดูแลหน้างาน การจัดกะบันทึกเหตุผลที่เลือกการตรวจ
ใครอยู่ในกลุ่มที่ตรวจ และใครไม่อยู่รายชื่อตำแหน่ง ไม่ใช่รายชื่อบุคคล

2. ตรวจเมื่อไร: ก่อนเข้ากะ สุ่ม หลังเกิดเหตุ หรือเมื่อมีเหตุสงสัย

นโยบายควรระบุ "จังหวะ" ของการตรวจให้ชัด เพราะแต่ละจังหวะมีเหตุผลและข้อควรระวังต่างกัน

จังหวะใช้เมื่อข้อควรระวัง
ก่อนเริ่มกะหรือก่อนขับตำแหน่งที่ความพลาดแล้วอันตรายทันที เช่น คนขับ ผู้เดินเครื่องจักรหนักตรวจอย่างเป็นระบบและไม่ให้เห็นผลต่อหน้าคนอื่น มีที่ตรวจที่เป็นส่วนตัว
สุ่มเฉพาะตำแหน่งที่กำหนดตำแหน่งเสี่ยงสูงที่ต้องการป้องกันเชิงป้องปรามใช้วิธีสุ่มที่เป็นกลาง เช่น โปรแกรมสุ่ม ไม่ให้หัวหน้าเลือกตัวบุคคลตามอารมณ์ จดวิธีสุ่มไว้
หลังเกิดอุบัติเหตุหรือเหตุเกือบเกิดเพื่อสอบสวนสาเหตุตรวจให้ทันเวลา ตรวจกับทุกคนที่เกี่ยวข้องโดยเสมอกัน ไม่ใช้ผลตรวจเป็นเหตุให้ข้ามการหาสาเหตุอื่น เช่น เครื่องจักรชำรุด การอบรมไม่พอ
เมื่อมีเหตุอันควรสงสัยพบอาการ เช่น กลิ่น เดินเซ พูดไม่ชัดให้ผู้สังเกตอย่างน้อยสองคนที่ผ่านการอบรม จดอาการตามข้อเท็จจริง ไม่ใช้คำตัดสิน เช่น "เมา"
ก่อนรับเข้าทำงานหรือก่อนย้ายเข้าตำแหน่งเสี่ยงเมื่อบริษัทแจ้งผู้สมัครไว้ล่วงหน้าเป็นข้อมูลสุขภาพเช่นกัน ต้องมีฐานทางกฎหมายและประกาศแจ้งผู้สมัคร

ในทุกจังหวะ นโยบายควรบอกว่า ใครสั่งตรวจได้ ใครเป็นผู้ตรวจ ตรวจที่ไหน และจะบันทึกอะไร การให้หัวหน้างานตัดสินใจตามความรู้สึกเป็นจุดอ่อนที่พบบ่อยที่สุด

3. วิธีตรวจและความน่าเชื่อถือของผล

นโยบายที่ดีไม่ได้ขึ้นกับว่าบริษัทซื้ออุปกรณ์ราคาเท่าใด แต่ขึ้นกับว่าผลที่ได้ เชื่อถือและพิสูจน์ได้เพียงใด เมื่อมีการโต้แย้ง ประเด็นที่ควรวางไว้ล่วงหน้า

ตรวจคัดกรองกับตรวจยืนยัน

  • ตรวจคัดกรอง (screening) เป็นการตรวจเบื้องต้นที่เร็วและทำที่หน้างานได้ เช่น เครื่องเป่าลมหายใจ หรือชุดตรวจปัสสาวะแบบเร็ว ผลบวกจากขั้นนี้ยังเป็นเพียงข้อบ่งชี้
  • ตรวจยืนยัน (confirmation) เป็นการตรวจซ้ำด้วยวิธีที่จำเพาะกว่า ในห้องปฏิบัติการหรือโดยบุคลากรที่เหมาะสม เมื่อจะนำผลไปใช้ทางวินัย ควรมีขั้นนี้ หรืออย่างน้อยต้องอธิบายได้ว่าทำไมผลคัดกรองจึงเพียงพอสำหรับเหตุการณ์นั้น

เครื่องมือและผู้ตรวจ

  • ใช้เครื่องมือที่ได้รับการสอบเทียบ (calibration) ตามรอบที่ผู้ผลิตหรือผู้เชี่ยวชาญแนะนำ และเก็บบันทึกการสอบเทียบไว้
  • ผู้ตรวจผ่านการอบรมวิธีใช้ ไม่ใช่หัวหน้างานที่ไม่เคยอบรม และมีขั้นตอนตรวจสอบเครื่องก่อนใช้
  • บันทึกเวลา สถานที่ ชื่อผู้ตรวจ หมายเลขเครื่อง และผลในแบบฟอร์มที่ผู้ถูกตรวจเห็นและลงชื่อรับทราบได้

ห่วงโซ่การครอบครองตัวอย่าง (chain of custody) กรณีเก็บตัวอย่าง เช่น ปัสสาวะ ต้องมีวิธีที่ทำให้พิสูจน์ได้ว่าตัวอย่างเป็นของบุคคลนั้นจริง ไม่ถูกสลับหรือปนเปื้อน เช่น ปิดผนึกต่อหน้าผู้ถูกตรวจ ติดรหัส ลงชื่อกำกับ และบันทึกผู้ถือครองทุกขั้น

การตรวจซ้ำ ควรให้สิทธิขอตรวจซ้ำหรือตรวจตัวอย่างที่เก็บแยกไว้ภายในกรอบเวลาที่กำหนด เพราะบางสารและแอลกอฮอล์ในร่างกายเปลี่ยนตามเวลา

ผลที่อาจคลาดเคลื่อน ผลคัดกรองอาจเป็นบวกเพราะยาที่แพทย์สั่ง ยาที่ซื้อเอง อาหารหรือผลิตภัณฑ์บางชนิด หรือข้อผิดพลาดของเครื่อง ดังนั้นนโยบายต้องมีทางให้ผู้ตรวจอธิบายและให้ผู้เชี่ยวชาญแปลผล

เกณฑ์ตัวเลข คู่มือนี้ไม่ให้ค่าแอลกอฮอล์หรือเกณฑ์สารเสพติดที่ถือว่าบวก เพราะต้องกำหนดตามคำแนะนำของผู้ผลิตเครื่องมือ ห้องปฏิบัติการ และผู้เชี่ยวชาญ ส่วนข้อจำกัดสำหรับ การขับรถบนทางหลวง กำหนดไว้ในกฎหมายจราจรทางบก ให้ตรวจกับกรมการขนส่งทางบกหรือตำรวจจราจร ไม่ควรลอกตัวเลขจากแหล่งไม่เป็นทางการมาใส่ในนโยบาย

4. การให้โอกาสพนักงานชี้แจง และยาที่แพทย์สั่ง

ก่อนใช้ผลตรวจกับพนักงาน ควรให้เขา ชี้แจงได้จริง ด้วยขั้นตอนที่เขียนไว้ล่วงหน้า

  1. แจ้งผลโดยส่วนตัว ไม่ประกาศต่อหน้าคนอื่น
  2. อธิบายว่าผลคืออะไร เป็นผลคัดกรองหรือผลยืนยัน
  3. ถามว่ามียาที่แพทย์สั่ง ยาที่ซื้อเอง หรือสภาวะสุขภาพที่อาจเกี่ยวข้องหรือไม่ และเปิดช่องให้แจ้งภายหลัง เช่น ส่งใบรับรองแพทย์ภายในกำหนด
  4. ให้แพทย์ที่บริษัทใช้บริการหรือแพทย์อาชีวเวชศาสตร์ประเมิน แทนให้ HR เดาเอง
  5. ระหว่างรอผล พิจารณามอบหมายงานชั่วคราวที่ไม่เสี่ยง แทนการสั่งพักงานทันที ถ้าจะพักงาน ให้ดูเรื่องค่าจ้างและเอกสารใน พักงานระหว่างสอบสวนความผิด
  6. จดคำชี้แจงและเอกสารที่พนักงานส่ง

ยาที่แพทย์สั่งเป็นข้อมูลสุขภาพเช่นกัน ควรให้พนักงานแจ้งแพทย์หรือฝ่ายความปลอดภัยที่เก็บเป็นความลับ โดยไม่ต้องให้หัวหน้างานรู้ชื่อยาหรือโรค ส่งเพียงข้อสรุปว่า "ทำงานได้" "ทำงานได้โดยมีข้อจำกัด" หรือ "ยังไม่ควรทำงานตำแหน่งนี้ชั่วคราว"

5. เขียนลงนโยบายและข้อบังคับ และสื่อสารกับพนักงาน

นโยบายที่ไม่ได้เขียนและไม่ได้แจ้ง จะนำไปใช้ลงโทษพนักงานได้ยาก ควรทำ 3 ชั้น

  1. นโยบายความปลอดภัย ระบุวัตถุประสงค์ ตำแหน่ง จังหวะการตรวจ วิธีตรวจ และการดูแลข้อมูล
  2. ข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงาน ระบุว่าเรื่องใดเป็นความผิดวินัย เช่น เข้างานขณะอยู่ภายใต้ฤทธิ์ของแอลกอฮอล์หรือสารต้องห้าม ปฏิเสธตรวจโดยไม่มีเหตุอันสมควร ขัดขวางการตรวจ และโทษแต่ละขั้น ข้อบังคับต้องทำเป็นลายลักษณ์อักษรและเผยแพร่ให้พนักงานทราบ ดูภาพรวมได้ใน ข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงาน: บริษัทขนาดไหนต้องมี และมีแล้วต้องทำอะไรต่อ
  3. ประกาศความเป็นส่วนตัวสำหรับการตรวจ บอกว่าเก็บข้อมูลอะไร เพื่ออะไร ใครเข้าถึง เก็บนานเท่าใด

สื่อสารอย่างไรให้ใช้ได้จริง

  • ประชุมชี้แจงทุกกะ ใช้ภาษาที่พนักงานเข้าใจ รวมถึงพนักงานต่างชาติ ถ้ามีแปลเอกสาร
  • ให้ลงชื่อรับทราบ และแจกเอกสารหรือติดประกาศ
  • บอกเหตุผลว่าเพื่อความปลอดภัยของผู้ทำงานเอง ไม่ใช่เพื่อจับผิด
  • แจ้งช่องทางสอบถามและร้องเรียน
  • ถ้ามีสหภาพหรือตัวแทนพนักงาน ควรหารือก่อนประกาศใช้ เพราะนโยบายที่พนักงานมีส่วนร่วมมักถูกยอมรับมากกว่า

ถ้าบริษัทเริ่มตรวจกับพนักงานเดิม ควรให้ระยะเวลาปรับตัวและประกาศวันเริ่มใช้ชัดเจน ไม่ใช้ย้อนหลังกับเหตุที่เกิดก่อนมีนโยบาย

6. ผลตรวจเป็นข้อมูลสุขภาพ: PDPA ต้องดูแลอย่างไร

ผลตรวจแอลกอฮอล์หรือสารเสพติดบอกเรื่องสุขภาพของคน พ.ร.บ.คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 (PDPA) จัดข้อมูลสุขภาพเป็น ข้อมูลอ่อนไหว ซึ่งต้องระวังมากกว่าข้อมูลทั่วไป โดยสรุปเป็นภาษาง่าย ๆ

เรื่องสิ่งที่ควรทำ
ฐานทางกฎหมายต้องมีฐานที่ใช้ได้สำหรับข้อมูลอ่อนไหว ไม่ใช่เพียงเขียนว่า "เพื่อประโยชน์ของบริษัท" ควรให้ผู้ที่รู้เรื่อง PDPA ประเมินว่าฐานใดเหมาะกับงานแต่ละประเภท และความยินยอมของพนักงานมักเป็นฐานที่เปราะบางเพราะอำนาจต่อรองไม่เท่ากัน
เก็บเท่าที่จำเป็นบันทึกเฉพาะ "ผ่าน/ไม่ผ่าน" และข้อมูลที่ต้องใช้ ไม่ต้องเก็บรายละเอียดสุขภาพที่ไม่เกี่ยวกับความปลอดภัยของงาน
ผู้เข้าถึงขั้นต่ำเฉพาะผู้ตรวจ ผู้ดูแลความปลอดภัยหรือแพทย์ และผู้ที่ต้องตัดสินวินัย ไม่เปิดให้หัวหน้างานทั่วไปหรือเพื่อนร่วมงาน
เก็บแยกเก็บในแฟ้มหรือระบบแยกจากแฟ้มประวัติพนักงานทั่วไป ใช้รหัสผ่านและบันทึกผู้เปิดดู
ระยะเวลาเก็บกำหนดไว้ล่วงหน้าว่าเก็บนานเท่าใดและลบเมื่อใด แยกผลที่ไม่พบสิ่งผิดปกติ (ควรลบเร็ว) ออกจากผลที่เป็นหลักฐานทางวินัย (เก็บตามความจำเป็นของเรื่อง)
แจ้งพนักงานประกาศความเป็นส่วนตัวต้องบอกวัตถุประสงค์ ข้อมูลที่เก็บ ผู้รับข้อมูล ระยะเวลาเก็บ และสิทธิของพนักงาน
ส่งต่อบุคคลภายนอกถ้าห้องปฏิบัติการหรือผู้ให้บริการตรวจเก็บข้อมูลแทนบริษัท ควรมีสัญญาที่กำหนดหน้าที่ดูแลข้อมูล
ความปลอดภัยป้องกันไฟล์และแบบฟอร์มกระดาษ ไม่ส่งผลตรวจทางกลุ่มแชต

ภาพรวมของข้อมูลพนักงานตาม PDPA และฐานทางกฎหมายอธิบายไว้ใน PDPA กับข้อมูลลูกจ้างและงาน HR ส่วนเครื่องสแกนชีวภาพซึ่งเป็นข้อมูลอ่อนไหวอีกประเภทมีหลักคล้ายกันใน สแกนหน้า ลายนิ้วมือ หรือ GPS ตรวจพนักงาน

7. ผลตรวจเป็นบวกครั้งเดียว เลิกจ้างได้เลยหรือไม่

ไม่ควรสรุปว่าได้โดยอัตโนมัติ ผลคัดกรองเป็นบวกหนึ่งครั้งทำให้นายจ้างมีเหตุให้สอบสวนต่อ แต่ยังไม่ตอบว่าควรลงโทษอย่างไร สิ่งที่ต้องพิจารณาร่วมกัน

  • ข้อบังคับเขียนไว้อย่างไร: ระบุว่าเป็นความผิดร้ายแรงหรือไม่ มีขั้นตอนเตือนก่อนหรือไม่ และพนักงานรับทราบข้อบังคับแล้วหรือไม่
  • หลักฐาน: เป็นผลคัดกรองหรือผลยืนยัน เครื่องสอบเทียบแล้วหรือไม่ มีบันทึกผู้ตรวจและห่วงโซ่ตัวอย่างหรือไม่ มีพยานสังเกตอาการหรือไม่
  • ตำแหน่ง: คนขับรถบรรทุกหรือผู้ควบคุมเครื่องจักรอันตรายต่างจากพนักงานธุรการ
  • ข้อเท็จจริง: เกิดอุบัติเหตุหรือไม่ เป็นครั้งแรกหรือซ้ำ พนักงานมีคำอธิบายหรือยาที่แพทย์สั่งหรือไม่ อยู่ในเวลางานหรือไม่
  • การปฏิบัติต่อคนอื่น: เคยใช้มาตรการกับกรณีคล้ายกันอย่างไร เพื่อให้ปฏิบัติเสมอกัน

มาตรการที่ได้สัดส่วนอาจมีหลายระดับ เช่น ย้ายออกจากงานเสี่ยงชั่วคราว ตรวจยืนยัน ส่งพบแพทย์ ส่งเข้าโปรแกรมช่วยเหลือ ตักเตือน และในกรณีร้ายแรงจึงพิจารณาโทษสูงขึ้น การเลิกจ้างจะชอบด้วยกฎหมายแรงงานหรือไม่ และต้องจ่ายค่าชดเชยหรือไม่ ขึ้นอยู่กับเหตุและข้อเท็จจริงเป็นรายกรณี ดูหลักภาพรวมใน ถูกเลิกจ้าง ทำอย่างไร และควรปรึกษาทนายความก่อนออกหนังสือเลิกจ้าง

8. พนักงานปฏิเสธไม่ยอมตรวจ

กรณีปฏิเสธเป็นเรื่องที่ควรเขียนวิธีรับมือไว้ใน นโยบายและขั้นตอน ก่อนเกิดเหตุ ไม่ใช่ตัดสินใจหน้างาน ขั้นตอนที่สมเหตุสมผล

  1. อธิบายเหตุผล ว่าตรวจเพื่ออะไร และบอกว่านโยบายระบุผลของการปฏิเสธไว้อย่างไร
  2. ถามเหตุผลของพนักงาน อาจมีเหตุสุขภาพ ศาสนา หรือความไม่เข้าใจที่แก้ได้ด้วยการอธิบายหรือเปลี่ยนวิธีตรวจ
  3. มีพยานฝ่ายนายจ้างอย่างน้อยหนึ่งคนที่ไม่ใช่ผู้ตรวจ และจดคำสั่งกับคำตอบ
  4. ไม่บังคับร่างกายและไม่ประจานต่อหน้าผู้อื่น
  5. ย้ายพนักงานออกจากงานเสี่ยงชั่วคราวตามความจำเป็นด้านความปลอดภัย แต่ระวังเรื่องค่าจ้างและเงื่อนไขการจ้าง
  6. พิจารณาโทษตามข้อบังคับที่ใช้เสมอกันกับทุกคน

การปฏิเสธจะถือเป็นความผิดวินัยหรือไม่ ขึ้นอยู่กับว่านโยบายชอบด้วยกฎหมาย แจ้งไว้ชัด เกี่ยวข้องกับความปลอดภัยของงานจริง และคำสั่งสมเหตุสมผลหรือไม่ ไม่ควรเขียนในนโยบายว่า "ปฏิเสธเท่ากับถูกเลิกจ้างทันที" โดยไม่ตรวจกับทนายความ

9. เอกสารและรายการตรวจสอบก่อนเริ่มโครงการ

เอกสารที่ควรเตรียม

#เอกสารเนื้อหาหลัก
1นโยบายตรวจแอลกอฮอล์และสารเสพติดวัตถุประสงค์ ตำแหน่ง จังหวะตรวจ วิธีตรวจ ผู้มีอำนาจสั่งตรวจ
2ข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงานฉบับแก้ไขความผิดวินัย โทษ ขั้นตอน การปฏิเสธตรวจ
3ประกาศความเป็นส่วนตัวสำหรับการตรวจข้อมูลที่เก็บ ผู้เข้าถึง ระยะเวลาเก็บ สิทธิของพนักงาน
4ขั้นตอนปฏิบัติ (SOP)ลำดับการตรวจ การตรวจยืนยัน การตรวจซ้ำ ห่วงโซ่ตัวอย่าง
5แบบบันทึกผลและแบบสังเกตอาการเวลา สถานที่ ผู้ตรวจ เครื่อง ผล ผู้เห็นเหตุการณ์
6แบบชี้แจงของพนักงานคำอธิบาย ยาที่แพทย์สั่ง เอกสารแนบ
7สัญญากับห้องปฏิบัติการหรือผู้ให้บริการมาตรฐานการตรวจ การเก็บความลับ การลบข้อมูล
8บันทึกการรับทราบของพนักงานวันที่ประชุมชี้แจง รายชื่อผู้ลงชื่อ

รายการตรวจสอบก่อนเริ่มโครงการ

  • ประเมินความเสี่ยงของงาน และเลือกเฉพาะตำแหน่งที่มีเหตุผลด้านความปลอดภัย
  • กำหนดจังหวะการตรวจ และวิธีสุ่มที่เป็นกลาง
  • เลือกวิธีตรวจคัดกรองและตรวจยืนยัน พร้อมเครื่องมือที่สอบเทียบ
  • อบรมผู้ตรวจและผู้สังเกตอาการ
  • เขียนขั้นตอนชี้แจง ยาที่แพทย์สั่ง และการตรวจซ้ำ
  • แก้ข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงานและประกาศใช้
  • ทำประกาศความเป็นส่วนตัว กำหนดผู้เข้าถึง ที่เก็บแยก และระยะเวลาลบ
  • เขียนขั้นตอนกรณีปฏิเสธตรวจ
  • ประชุมชี้แจงพนักงานทุกกะ และเก็บลายมือชื่อรับทราบ
  • ให้ผู้เชี่ยวชาญด้านอาชีวอนามัยและความปลอดภัยตรวจมาตรฐานของงานแต่ละประเภท
  • ทดลองใช้ และทบทวนนโยบายหลังผ่านไประยะหนึ่ง

ตัวอย่างสมมติ: โรงงานบรรจุภัณฑ์ตั้งนโยบายตรวจก่อนเข้ากะ

(ตัวอย่างสมมติเพื่ออธิบายหลักการ ไม่ใช่คดีจริง ตัวเลขเป็นเพียงตัวอย่างประกอบ)

บริษัทสมมติมีพนักงาน 150 คน เกิดเหตุเกือบเกิดอุบัติเหตุจากรถยกในคลังสินค้า 2 ครั้งในรอบปี ผู้จัดการอยากให้ตรวจแอลกอฮอล์ทุกคนทุกเช้า

ฝ่ายบุคคลกับเจ้าหน้าที่ความปลอดภัยทำตามลำดับนี้

  1. ประเมินความเสี่ยง พบว่างานเสี่ยงสูงคือคนขับรถยก ผู้ควบคุมเครื่องปั๊มขึ้นรูป และคนขับรถส่งของ ไม่ใช่พนักงานบัญชีหรือสำนักงาน
  2. กำหนดกลุ่มตรวจ ตรวจก่อนเข้ากะเฉพาะ 3 กลุ่มนี้ และสุ่มตรวจเดือนละครั้งด้วยโปรแกรมสุ่ม ไม่ให้หัวหน้าเลือกเอง
  3. วิธีตรวจ ใช้เครื่องเป่าลมหายใจที่สอบเทียบตามรอบ ผู้ตรวจผ่านการอบรม ตรวจในห้องเล็กที่เป็นส่วนตัว ถ้าผลคัดกรองเป็นบวก ตรวจซ้ำและส่งตรวจยืนยันตามขั้นตอน
  4. ชี้แจง พนักงานคนหนึ่งผลคัดกรองเป็นบวกเล็กน้อยตอนเช้า เขาแจ้งว่าใช้ยาน้ำที่แพทย์สั่ง ฝ่ายความปลอดภัยให้เขาพักจากงานรถยกชั่วคราวและส่งไปพบแพทย์ แพทย์สรุปความเหมาะสมในการทำงาน หัวหน้างานได้รับเพียงข้อสรุป ไม่เห็นชื่อยา
  5. ข้อมูล บันทึกผลเก็บเป็นเอกสารแยก เปิดให้เฉพาะฝ่ายความปลอดภัยและ HR ผลที่ไม่พบสิ่งผิดปกติถูกลบตามรอบที่กำหนด
  6. ผลต่อวินัย บริษัทไม่ลงโทษ เพราะข้อเท็จจริงสนับสนุนคำชี้แจง และเตือนทุกคนให้แจ้งยาที่ใช้ล่วงหน้า
  7. ตัวอย่างผลต่างกัน หากผลยืนยันเป็นบวก และเกิดการชนขณะขับรถยก บริษัทจะพิจารณาตามข้อบังคับและหลักฐานทั้งหมด โดยไม่เลิกจ้างอัตโนมัติจากผลตรวจเท่านั้น

อย่าเข้าใจผิด

ความเข้าใจที่พบบ่อยข้อเท็จจริงที่ควรรู้
"ผลตรวจเป็นบวกครั้งเดียว เลิกจ้างได้ทันที"ผลคัดกรองเป็นจุดเริ่มสอบสวน ผลลัพธ์ขึ้นอยู่กับข้อบังคับ หลักฐาน ตำแหน่ง และข้อเท็จจริง และการเลิกจ้างต้องชอบด้วยกฎหมายแรงงานเป็นรายกรณี
"ตรวจทุกคนทุกตำแหน่งไว้ก่อน ปลอดภัยที่สุด"การตรวจต้องผูกกับความเสี่ยงของงาน การตรวจกว้างเกินความจำเป็นเสี่ยงทั้งข้อโต้แย้งเรื่องความได้สัดส่วนและหลัก PDPA
"เครื่องเป่าลมหายใจราคาถูกก็พอ"ความน่าเชื่อถือของผลขึ้นกับการสอบเทียบ ผู้ตรวจที่ผ่านการอบรม บันทึก และการตรวจยืนยัน ไม่ใช่แค่ราคาเครื่อง
"ผลตรวจเป็นเรื่องของบริษัท ใครในแผนกดูก็ได้"เป็นข้อมูลสุขภาพ ต้องจำกัดผู้เข้าถึง เก็บแยก และแจ้งระยะเวลาเก็บ
"พนักงานเซ็นรับทราบนโยบายแล้ว ทำอะไรกับผลตรวจก็ได้"การรับทราบไม่ใช่ใบอนุญาตทุกอย่าง ต้องมีฐานตาม PDPA ใช้ข้อมูลตามวัตถุประสงค์ที่แจ้ง และลงโทษตามขั้นตอน
"ปฏิเสธตรวจ แปลว่ามีความผิดแน่"ต้องดูว่านโยบายชอบด้วยกฎหมาย แจ้งไว้ชัด คำสั่งสมเหตุสมผล และให้โอกาสชี้แจงแล้วหรือไม่
"ใช้ตัวเลขแอลกอฮอล์ของกฎหมายจราจรเป็นเกณฑ์ภายในได้เสมอ"ข้อจำกัดของกฎหมายจราจรมีวัตถุประสงค์เฉพาะ เกณฑ์ภายในควรกำหนดตามความเสี่ยงของงานโดยผู้เชี่ยวชาญ

ขอบเขตของคู่มือนี้ คู่มือนี้อธิบายแนวทางทั่วไปสำหรับนายจ้างเอกชน ไม่ครอบคลุมงานที่มีกฎหมายเฉพาะกำหนดการตรวจ เช่น บางกิจการขนส่งหรือการบิน ซึ่งอาจมีข้อกำหนดของหน่วยงานกำกับ ไม่ให้ตัวเลขทางการแพทย์หรือเกณฑ์ทางกฎหมาย ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ และไม่แทนที่มาตรฐานความปลอดภัยที่ต้องให้ผู้เชี่ยวชาญด้านอาชีวอนามัยและความปลอดภัยกำหนด เมื่อข้อเท็จจริงเปลี่ยน เช่น มีอุบัติเหตุ มีผู้บาดเจ็บ หรือมีข้อพิพาท คำตอบอาจเปลี่ยน

อ่านเพิ่มเติม

นโยบายตรวจแอลกอฮอล์และสารเสพติดที่ใช้ได้จริง ผูกกับความเสี่ยงของงานจริง ใช้วิธีตรวจที่เชื่อถือได้และให้พนักงานชี้แจง เขียนลงข้อบังคับและแจ้งล่วงหน้า ดูแลผลตรวจเป็นข้อมูลสุขภาพ และไม่ถือว่าผลคัดกรองครั้งเดียวทำให้เลิกจ้างได้ทันที

เราช่วยร่างนโยบายตรวจ ข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงานที่แก้ไขแล้ว ประกาศความเป็นส่วนตัว แบบบันทึกและแบบชี้แจง รวมถึงตรวจว่านโยบายสอดคล้องกับ PDPA แต่เราไม่ใช่ผู้เชี่ยวชาญด้านอาชีวอนามัย ไม่ใช่แพทย์หรือห้องปฏิบัติการ และไม่อาจรับรองผลของข้อพิพาทแต่ละเรื่อง ค่าบริการขึ้นอยู่กับขั้นของเรื่องและงานที่ต้องทำ ส่งเอกสารให้เราดูก่อน เราจะแจ้งขอบเขตงานและค่าบริการเป็นลายลักษณ์อักษรก่อนเริ่มงาน โทร 092-254-2045 หรือ ส่งรายละเอียดให้เรา ดูเพิ่มเติมที่ เอกสารด้านทรัพยากรบุคคล และ การปฏิบัติตามกฎหมาย PDPA


คู่มือนี้เผยแพร่โดย สำนักงานกฎหมายสุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม — สำนักงานกฎหมายในจังหวัดขอนแก่น ก่อตั้งเมื่อปี 1986 เป็นข้อมูลทั่วไปเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายสำหรับเรื่องใดเรื่องหนึ่งโดยเฉพาะ

คำถามที่พบบ่อย

นายจ้างตรวจแอลกอฮอล์หรือสารเสพติดพนักงานได้หรือไม่+

ทำได้ในบางกรณี แต่ควรผูกกับความเสี่ยงด้านความปลอดภัยของงานจริง เช่น ขับรถ เดินเครื่องจักร งานบนที่สูง หรือพื้นที่อันตราย และควรเขียนเป็นนโยบายที่แจ้งพนักงานล่วงหน้า การตรวจทุกคนทุกตำแหน่งโดยไม่มีเหตุผลรองรับเสี่ยงต่อข้อโต้แย้งทั้งเรื่องความได้สัดส่วนและเรื่องข้อมูลส่วนบุคคล คำตอบสุดท้ายขึ้นอยู่กับลักษณะงาน ข้อบังคับ และวิธีตรวจที่บริษัทใช้

ผลตรวจเบื้องต้นเป็นบวกครั้งเดียว เลิกจ้างได้ทันทีหรือไม่+

ไม่ควรสรุปเช่นนั้น ผลตรวจเบื้องต้นเป็นเพียงผลคัดกรอง ต้องดูว่าวิธีตรวจเชื่อถือได้เพียงใด มีการตรวจยืนยันหรือไม่ พนักงานมียาที่แพทย์สั่งหรือคำอธิบายอื่นหรือไม่ ข้อบังคับเขียนไว้อย่างไร ตำแหน่งงานเสี่ยงเพียงใด และข้อเท็จจริงของเหตุการณ์ แล้วจึงเลือกมาตรการที่ได้สัดส่วน การเลิกจ้างจะชอบหรือไม่ต้องพิจารณาตามกฎหมายแรงงานเป็นรายกรณี

ผลตรวจแอลกอฮอล์หรือสารเสพติดเป็นข้อมูลส่วนบุคคลประเภทใด+

เป็นข้อมูลเกี่ยวกับสุขภาพ ซึ่ง PDPA จัดเป็นข้อมูลอ่อนไหว ต้องมีฐานทางกฎหมายที่ชอบด้วยกฎหมาย แจ้งพนักงานล่วงหน้า จำกัดผู้เข้าถึงให้เฉพาะผู้ที่จำเป็น เก็บแยกจากแฟ้มประวัติทั่วไป และกำหนดระยะเวลาเก็บและลบไว้ชัดเจน ไม่ควรเปิดเผยผลให้หัวหน้าหน่วยหรือเพื่อนร่วมงานที่ไม่เกี่ยวข้อง

พนักงานปฏิเสธไม่ยอมตรวจ นายจ้างลงโทษได้หรือไม่+

ควรจัดการผ่านนโยบายและขั้นตอนที่เขียนไว้ก่อนเกิดเหตุ เช่น อธิบายเหตุผล ให้โอกาสชี้แจง บันทึกคำสั่งและคำตอบ และพิจารณาโทษตามข้อบังคับที่ใช้บังคับกับพนักงานทุกคนเสมอกัน ไม่ควรบังคับร่างกายหรือประจานต่อหน้าผู้อื่น การปฏิเสธจะถือเป็นความผิดวินัยหรือไม่ ขึ้นอยู่กับว่านโยบายชอบด้วยกฎหมาย แจ้งไว้ชัด และคำสั่งสมเหตุสมผลหรือไม่

พนักงานกินยาที่แพทย์สั่งแล้วผลตรวจเป็นบวก ต้องทำอย่างไร+

ยาบางชนิดอาจทำให้ผลคัดกรองเป็นบวกหรือทำให้ง่วง นโยบายที่ดีควรให้พนักงานแจ้งยาที่ใช้ตามคำสั่งแพทย์ล่วงหน้าหรือชี้แจงได้ภายหลัง โดยให้แพทย์ผู้ตรวจหรือแพทย์อาชีวเวชศาสตร์เป็นผู้ประเมิน และเก็บข้อมูลยาเป็นความลับ ไม่ให้หัวหน้างานเข้าถึง

ค่าแอลกอฮอล์ในเลือดที่กฎหมายกำหนดสำหรับคนขับคือเท่าใด+

ข้อจำกัดสำหรับการขับรถบนทางหลวงกำหนดไว้ในกฎหมายจราจรและประกาศของหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ซึ่งอาจเปลี่ยนแปลงและแยกตามประเภทผู้ขับ คู่มือนี้จึงไม่ระบุตัวเลข ให้ตรวจกับกรมการขนส่งทางบกหรือตำรวจจราจร และให้เกณฑ์ภายในบริษัทเป็นเรื่องที่กำหนดแยกต่างหากตามความเสี่ยงของงาน

Lawyer-client handshake symbolizing trust at Suwanvara Law Firm

พร้อมรับฟังเรื่องของคุณ

ปรึกษาเบื้องต้นกับทนายความผู้เชี่ยวชาญของเรา