คำตอบหลัก
นายจ้างที่มีงานเสี่ยง เช่น โรงงาน ขนส่ง งานเดินเครื่องจักร หรืองานในพื้นที่อันตราย ตั้งนโยบายตรวจแอลกอฮอล์หรือสารเสพติดได้ในบางกรณี แต่นโยบายที่ใช้ได้จริงต้องตอบ 5 เรื่องก่อนซื้ออุปกรณ์หรือเริ่มตรวจ คือ ตรวจเพื่อป้องกันความเสี่ยงด้านความปลอดภัยอะไร ตรวจกับตำแหน่งใด ตรวจเมื่อไร ใช้วิธีไหนที่ผลเชื่อถือได้ และผลตรวจที่เป็นข้อมูลสุขภาพจะถูกดูแลอย่างไร
อีกข้อที่ต้องชัดตั้งแต่ต้น คือ ผลตรวจเบื้องต้นเป็นบวกหนึ่งครั้งไม่ได้ทำให้เลิกจ้างได้โดยอัตโนมัติ ผลคัดกรองเป็นจุดเริ่มของการตรวจสอบ ไม่ใช่คำตัดสิน ผลที่ตามมาขึ้นอยู่กับข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงาน หลักฐาน ลักษณะตำแหน่ง และข้อเท็จจริงของเหตุการณ์ นายจ้างควรให้พนักงานได้ชี้แจง และเลือกมาตรการที่ได้สัดส่วน
เรื่องข้อมูล ผลตรวจแอลกอฮอล์หรือสารเสพติดคือข้อมูลสุขภาพ PDPA ถือเป็นข้อมูลอ่อนไหว ต้องมีฐานทางกฎหมายที่เหมาะสม แจ้งพนักงานล่วงหน้า จำกัดคนที่เข้าถึง เก็บแยกจากแฟ้มทั่วไป และกำหนดระยะเวลาเก็บไว้ คู่มือนี้ไม่ระบุค่าแอลกอฮอล์ในเลือดหรือเกณฑ์ปริมาณสารเสพติดทางกฎหมาย เพราะตัวเลขเหล่านั้นกำหนดโดยกฎหมายเฉพาะและผู้เชี่ยวชาญด้านการตรวจ ส่วนมาตรฐานความปลอดภัยของงานแต่ละประเภทควรวางร่วมกับผู้เชี่ยวชาญด้านอาชีวอนามัยและความปลอดภัย
ข้อมูลในคู่มือ ณ วันที่ 21 พฤศจิกายน 2569 กฎหมายและแนวปฏิบัติอาจเปลี่ยน ควรตรวจจากหน้าทางการของ สำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล และ กระทรวงแรงงาน ก่อนตัดสินใจ
คู่มือนี้เหมาะกับใคร
| ขั้นของบริษัท | ควรอ่านหัวข้อใดก่อน |
|---|---|
| กำลังวางแผน (ยังไม่เคยตรวจ กำลังคิดจะตั้งนโยบาย) | หัวข้อ 1, 2, 3, 5 และ 6 แล้วใช้รายการตรวจสอบก่อนเริ่มโครงการ |
| กำลังเจรจา (กำลังแจ้งพนักงาน ปรึกษาตัวแทนพนักงานหรือสหภาพ หรือแก้ข้อบังคับ) | หัวข้อ 5, 6 และ 8 |
| ทำไปแล้ว (ตรวจอยู่ มีผลบวก มีผู้ปฏิเสธ หรือมีข้อโต้แย้ง) | หัวข้อ 3, 4, 7 และ 8 |
1. ตรวจเพื่ออะไร และตำแหน่งใดควรอยู่ในโครงการ
จุดตั้งต้นของนโยบายคือ ความเสี่ยงด้านความปลอดภัยที่เกิดขึ้นจริงจากงาน ไม่ใช่ความอยากรู้ว่าพนักงานดื่มหรือใช้สารอะไรนอกเวลาทำงาน ถ้าตอบไม่ได้ว่าตรวจแล้วป้องกันอุบัติเหตุแบบไหน การตรวจนั้นจะอธิบายยากทั้งต่อพนักงานและต่อผู้ตรวจสอบภายหลัง
ตำแหน่งที่มักมีเหตุผลรองรับมากกว่า เช่น
- งานขับขี่: คนขับรถบรรทุก รถขนส่ง รถโดยสาร รถยก รถในพื้นที่โรงงาน
- งานควบคุมเครื่องจักรและกระบวนการผลิต: เครื่องปั๊ม เครื่องตัด เตาอุณหภูมิสูง ระบบสารเคมี
- งานในที่เสี่ยง: งานบนที่สูง พื้นที่อับอากาศ งานไฟฟ้าแรงสูง งานก่อสร้าง งานขนถ่ายวัตถุอันตราย
- งานที่ความพลาดกระทบผู้อื่น: ผู้ให้สัญญาณ ผู้ควบคุมเครน ผู้ดูแลความปลอดภัยของคนอื่น
ตำแหน่งที่ควรคิดให้หนักก่อนรวมเข้าโครงการ คืองานสำนักงานทั่วไปที่ไม่มีความเสี่ยงต่อชีวิตหรือทรัพย์สินจากการทำงานขณะมึนเมา การตรวจพนักงานทุกคนโดยไม่แยกระดับความเสี่ยงเป็นจุดที่พนักงานโต้แย้งได้ง่ายและเสี่ยงต่อหลักข้อมูลส่วนบุคคลว่าต้องเก็บเท่าที่จำเป็น
| คำถามเมื่อพิจารณาแต่ละตำแหน่ง | ตัวอย่างบันทึกที่ควรมี |
|---|---|
| งานนี้ถ้าทำขณะมึนเมา อาจเกิดอันตรายอะไร | ผลประเมินความเสี่ยงของหน่วยงาน หรือรายงานอุบัติเหตุ/เหตุเกือบเกิด |
| มีมาตรการอื่นที่เบากว่าและได้ผลเท่ากันหรือไม่ เช่น การกำกับดูแลหน้างาน การจัดกะ | บันทึกเหตุผลที่เลือกการตรวจ |
| ใครอยู่ในกลุ่มที่ตรวจ และใครไม่อยู่ | รายชื่อตำแหน่ง ไม่ใช่รายชื่อบุคคล |
2. ตรวจเมื่อไร: ก่อนเข้ากะ สุ่ม หลังเกิดเหตุ หรือเมื่อมีเหตุสงสัย
นโยบายควรระบุ "จังหวะ" ของการตรวจให้ชัด เพราะแต่ละจังหวะมีเหตุผลและข้อควรระวังต่างกัน
| จังหวะ | ใช้เมื่อ | ข้อควรระวัง |
|---|---|---|
| ก่อนเริ่มกะหรือก่อนขับ | ตำแหน่งที่ความพลาดแล้วอันตรายทันที เช่น คนขับ ผู้เดินเครื่องจักรหนัก | ตรวจอย่างเป็นระบบและไม่ให้เห็นผลต่อหน้าคนอื่น มีที่ตรวจที่เป็นส่วนตัว |
| สุ่มเฉพาะตำแหน่งที่กำหนด | ตำแหน่งเสี่ยงสูงที่ต้องการป้องกันเชิงป้องปราม | ใช้วิธีสุ่มที่เป็นกลาง เช่น โปรแกรมสุ่ม ไม่ให้หัวหน้าเลือกตัวบุคคลตามอารมณ์ จดวิธีสุ่มไว้ |
| หลังเกิดอุบัติเหตุหรือเหตุเกือบเกิด | เพื่อสอบสวนสาเหตุ | ตรวจให้ทันเวลา ตรวจกับทุกคนที่เกี่ยวข้องโดยเสมอกัน ไม่ใช้ผลตรวจเป็นเหตุให้ข้ามการหาสาเหตุอื่น เช่น เครื่องจักรชำรุด การอบรมไม่พอ |
| เมื่อมีเหตุอันควรสงสัย | พบอาการ เช่น กลิ่น เดินเซ พูดไม่ชัด | ให้ผู้สังเกตอย่างน้อยสองคนที่ผ่านการอบรม จดอาการตามข้อเท็จจริง ไม่ใช้คำตัดสิน เช่น "เมา" |
| ก่อนรับเข้าทำงานหรือก่อนย้ายเข้าตำแหน่งเสี่ยง | เมื่อบริษัทแจ้งผู้สมัครไว้ล่วงหน้า | เป็นข้อมูลสุขภาพเช่นกัน ต้องมีฐานทางกฎหมายและประกาศแจ้งผู้สมัคร |
ในทุกจังหวะ นโยบายควรบอกว่า ใครสั่งตรวจได้ ใครเป็นผู้ตรวจ ตรวจที่ไหน และจะบันทึกอะไร การให้หัวหน้างานตัดสินใจตามความรู้สึกเป็นจุดอ่อนที่พบบ่อยที่สุด
3. วิธีตรวจและความน่าเชื่อถือของผล
นโยบายที่ดีไม่ได้ขึ้นกับว่าบริษัทซื้ออุปกรณ์ราคาเท่าใด แต่ขึ้นกับว่าผลที่ได้ เชื่อถือและพิสูจน์ได้เพียงใด เมื่อมีการโต้แย้ง ประเด็นที่ควรวางไว้ล่วงหน้า
ตรวจคัดกรองกับตรวจยืนยัน
- ตรวจคัดกรอง (screening) เป็นการตรวจเบื้องต้นที่เร็วและทำที่หน้างานได้ เช่น เครื่องเป่าลมหายใจ หรือชุดตรวจปัสสาวะแบบเร็ว ผลบวกจากขั้นนี้ยังเป็นเพียงข้อบ่งชี้
- ตรวจยืนยัน (confirmation) เป็นการตรวจซ้ำด้วยวิธีที่จำเพาะกว่า ในห้องปฏิบัติการหรือโดยบุคลากรที่เหมาะสม เมื่อจะนำผลไปใช้ทางวินัย ควรมีขั้นนี้ หรืออย่างน้อยต้องอธิบายได้ว่าทำไมผลคัดกรองจึงเพียงพอสำหรับเหตุการณ์นั้น
เครื่องมือและผู้ตรวจ
- ใช้เครื่องมือที่ได้รับการสอบเทียบ (calibration) ตามรอบที่ผู้ผลิตหรือผู้เชี่ยวชาญแนะนำ และเก็บบันทึกการสอบเทียบไว้
- ผู้ตรวจผ่านการอบรมวิธีใช้ ไม่ใช่หัวหน้างานที่ไม่เคยอบรม และมีขั้นตอนตรวจสอบเครื่องก่อนใช้
- บันทึกเวลา สถานที่ ชื่อผู้ตรวจ หมายเลขเครื่อง และผลในแบบฟอร์มที่ผู้ถูกตรวจเห็นและลงชื่อรับทราบได้
ห่วงโซ่การครอบครองตัวอย่าง (chain of custody) กรณีเก็บตัวอย่าง เช่น ปัสสาวะ ต้องมีวิธีที่ทำให้พิสูจน์ได้ว่าตัวอย่างเป็นของบุคคลนั้นจริง ไม่ถูกสลับหรือปนเปื้อน เช่น ปิดผนึกต่อหน้าผู้ถูกตรวจ ติดรหัส ลงชื่อกำกับ และบันทึกผู้ถือครองทุกขั้น
การตรวจซ้ำ ควรให้สิทธิขอตรวจซ้ำหรือตรวจตัวอย่างที่เก็บแยกไว้ภายในกรอบเวลาที่กำหนด เพราะบางสารและแอลกอฮอล์ในร่างกายเปลี่ยนตามเวลา
ผลที่อาจคลาดเคลื่อน ผลคัดกรองอาจเป็นบวกเพราะยาที่แพทย์สั่ง ยาที่ซื้อเอง อาหารหรือผลิตภัณฑ์บางชนิด หรือข้อผิดพลาดของเครื่อง ดังนั้นนโยบายต้องมีทางให้ผู้ตรวจอธิบายและให้ผู้เชี่ยวชาญแปลผล
เกณฑ์ตัวเลข คู่มือนี้ไม่ให้ค่าแอลกอฮอล์หรือเกณฑ์สารเสพติดที่ถือว่าบวก เพราะต้องกำหนดตามคำแนะนำของผู้ผลิตเครื่องมือ ห้องปฏิบัติการ และผู้เชี่ยวชาญ ส่วนข้อจำกัดสำหรับ การขับรถบนทางหลวง กำหนดไว้ในกฎหมายจราจรทางบก ให้ตรวจกับกรมการขนส่งทางบกหรือตำรวจจราจร ไม่ควรลอกตัวเลขจากแหล่งไม่เป็นทางการมาใส่ในนโยบาย
4. การให้โอกาสพนักงานชี้แจง และยาที่แพทย์สั่ง
ก่อนใช้ผลตรวจกับพนักงาน ควรให้เขา ชี้แจงได้จริง ด้วยขั้นตอนที่เขียนไว้ล่วงหน้า
- แจ้งผลโดยส่วนตัว ไม่ประกาศต่อหน้าคนอื่น
- อธิบายว่าผลคืออะไร เป็นผลคัดกรองหรือผลยืนยัน
- ถามว่ามียาที่แพทย์สั่ง ยาที่ซื้อเอง หรือสภาวะสุขภาพที่อาจเกี่ยวข้องหรือไม่ และเปิดช่องให้แจ้งภายหลัง เช่น ส่งใบรับรองแพทย์ภายในกำหนด
- ให้แพทย์ที่บริษัทใช้บริการหรือแพทย์อาชีวเวชศาสตร์ประเมิน แทนให้ HR เดาเอง
- ระหว่างรอผล พิจารณามอบหมายงานชั่วคราวที่ไม่เสี่ยง แทนการสั่งพักงานทันที ถ้าจะพักงาน ให้ดูเรื่องค่าจ้างและเอกสารใน พักงานระหว่างสอบสวนความผิด
- จดคำชี้แจงและเอกสารที่พนักงานส่ง
ยาที่แพทย์สั่งเป็นข้อมูลสุขภาพเช่นกัน ควรให้พนักงานแจ้งแพทย์หรือฝ่ายความปลอดภัยที่เก็บเป็นความลับ โดยไม่ต้องให้หัวหน้างานรู้ชื่อยาหรือโรค ส่งเพียงข้อสรุปว่า "ทำงานได้" "ทำงานได้โดยมีข้อจำกัด" หรือ "ยังไม่ควรทำงานตำแหน่งนี้ชั่วคราว"
5. เขียนลงนโยบายและข้อบังคับ และสื่อสารกับพนักงาน
นโยบายที่ไม่ได้เขียนและไม่ได้แจ้ง จะนำไปใช้ลงโทษพนักงานได้ยาก ควรทำ 3 ชั้น
- นโยบายความปลอดภัย ระบุวัตถุประสงค์ ตำแหน่ง จังหวะการตรวจ วิธีตรวจ และการดูแลข้อมูล
- ข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงาน ระบุว่าเรื่องใดเป็นความผิดวินัย เช่น เข้างานขณะอยู่ภายใต้ฤทธิ์ของแอลกอฮอล์หรือสารต้องห้าม ปฏิเสธตรวจโดยไม่มีเหตุอันสมควร ขัดขวางการตรวจ และโทษแต่ละขั้น ข้อบังคับต้องทำเป็นลายลักษณ์อักษรและเผยแพร่ให้พนักงานทราบ ดูภาพรวมได้ใน ข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงาน: บริษัทขนาดไหนต้องมี และมีแล้วต้องทำอะไรต่อ
- ประกาศความเป็นส่วนตัวสำหรับการตรวจ บอกว่าเก็บข้อมูลอะไร เพื่ออะไร ใครเข้าถึง เก็บนานเท่าใด
สื่อสารอย่างไรให้ใช้ได้จริง
- ประชุมชี้แจงทุกกะ ใช้ภาษาที่พนักงานเข้าใจ รวมถึงพนักงานต่างชาติ ถ้ามีแปลเอกสาร
- ให้ลงชื่อรับทราบ และแจกเอกสารหรือติดประกาศ
- บอกเหตุผลว่าเพื่อความปลอดภัยของผู้ทำงานเอง ไม่ใช่เพื่อจับผิด
- แจ้งช่องทางสอบถามและร้องเรียน
- ถ้ามีสหภาพหรือตัวแทนพนักงาน ควรหารือก่อนประกาศใช้ เพราะนโยบายที่พนักงานมีส่วนร่วมมักถูกยอมรับมากกว่า
ถ้าบริษัทเริ่มตรวจกับพนักงานเดิม ควรให้ระยะเวลาปรับตัวและประกาศวันเริ่มใช้ชัดเจน ไม่ใช้ย้อนหลังกับเหตุที่เกิดก่อนมีนโยบาย
6. ผลตรวจเป็นข้อมูลสุขภาพ: PDPA ต้องดูแลอย่างไร
ผลตรวจแอลกอฮอล์หรือสารเสพติดบอกเรื่องสุขภาพของคน พ.ร.บ.คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 (PDPA) จัดข้อมูลสุขภาพเป็น ข้อมูลอ่อนไหว ซึ่งต้องระวังมากกว่าข้อมูลทั่วไป โดยสรุปเป็นภาษาง่าย ๆ
| เรื่อง | สิ่งที่ควรทำ |
|---|---|
| ฐานทางกฎหมาย | ต้องมีฐานที่ใช้ได้สำหรับข้อมูลอ่อนไหว ไม่ใช่เพียงเขียนว่า "เพื่อประโยชน์ของบริษัท" ควรให้ผู้ที่รู้เรื่อง PDPA ประเมินว่าฐานใดเหมาะกับงานแต่ละประเภท และความยินยอมของพนักงานมักเป็นฐานที่เปราะบางเพราะอำนาจต่อรองไม่เท่ากัน |
| เก็บเท่าที่จำเป็น | บันทึกเฉพาะ "ผ่าน/ไม่ผ่าน" และข้อมูลที่ต้องใช้ ไม่ต้องเก็บรายละเอียดสุขภาพที่ไม่เกี่ยวกับความปลอดภัยของงาน |
| ผู้เข้าถึงขั้นต่ำ | เฉพาะผู้ตรวจ ผู้ดูแลความปลอดภัยหรือแพทย์ และผู้ที่ต้องตัดสินวินัย ไม่เปิดให้หัวหน้างานทั่วไปหรือเพื่อนร่วมงาน |
| เก็บแยก | เก็บในแฟ้มหรือระบบแยกจากแฟ้มประวัติพนักงานทั่วไป ใช้รหัสผ่านและบันทึกผู้เปิดดู |
| ระยะเวลาเก็บ | กำหนดไว้ล่วงหน้าว่าเก็บนานเท่าใดและลบเมื่อใด แยกผลที่ไม่พบสิ่งผิดปกติ (ควรลบเร็ว) ออกจากผลที่เป็นหลักฐานทางวินัย (เก็บตามความจำเป็นของเรื่อง) |
| แจ้งพนักงาน | ประกาศความเป็นส่วนตัวต้องบอกวัตถุประสงค์ ข้อมูลที่เก็บ ผู้รับข้อมูล ระยะเวลาเก็บ และสิทธิของพนักงาน |
| ส่งต่อบุคคลภายนอก | ถ้าห้องปฏิบัติการหรือผู้ให้บริการตรวจเก็บข้อมูลแทนบริษัท ควรมีสัญญาที่กำหนดหน้าที่ดูแลข้อมูล |
| ความปลอดภัย | ป้องกันไฟล์และแบบฟอร์มกระดาษ ไม่ส่งผลตรวจทางกลุ่มแชต |
ภาพรวมของข้อมูลพนักงานตาม PDPA และฐานทางกฎหมายอธิบายไว้ใน PDPA กับข้อมูลลูกจ้างและงาน HR ส่วนเครื่องสแกนชีวภาพซึ่งเป็นข้อมูลอ่อนไหวอีกประเภทมีหลักคล้ายกันใน สแกนหน้า ลายนิ้วมือ หรือ GPS ตรวจพนักงาน
7. ผลตรวจเป็นบวกครั้งเดียว เลิกจ้างได้เลยหรือไม่
ไม่ควรสรุปว่าได้โดยอัตโนมัติ ผลคัดกรองเป็นบวกหนึ่งครั้งทำให้นายจ้างมีเหตุให้สอบสวนต่อ แต่ยังไม่ตอบว่าควรลงโทษอย่างไร สิ่งที่ต้องพิจารณาร่วมกัน
- ข้อบังคับเขียนไว้อย่างไร: ระบุว่าเป็นความผิดร้ายแรงหรือไม่ มีขั้นตอนเตือนก่อนหรือไม่ และพนักงานรับทราบข้อบังคับแล้วหรือไม่
- หลักฐาน: เป็นผลคัดกรองหรือผลยืนยัน เครื่องสอบเทียบแล้วหรือไม่ มีบันทึกผู้ตรวจและห่วงโซ่ตัวอย่างหรือไม่ มีพยานสังเกตอาการหรือไม่
- ตำแหน่ง: คนขับรถบรรทุกหรือผู้ควบคุมเครื่องจักรอันตรายต่างจากพนักงานธุรการ
- ข้อเท็จจริง: เกิดอุบัติเหตุหรือไม่ เป็นครั้งแรกหรือซ้ำ พนักงานมีคำอธิบายหรือยาที่แพทย์สั่งหรือไม่ อยู่ในเวลางานหรือไม่
- การปฏิบัติต่อคนอื่น: เคยใช้มาตรการกับกรณีคล้ายกันอย่างไร เพื่อให้ปฏิบัติเสมอกัน
มาตรการที่ได้สัดส่วนอาจมีหลายระดับ เช่น ย้ายออกจากงานเสี่ยงชั่วคราว ตรวจยืนยัน ส่งพบแพทย์ ส่งเข้าโปรแกรมช่วยเหลือ ตักเตือน และในกรณีร้ายแรงจึงพิจารณาโทษสูงขึ้น การเลิกจ้างจะชอบด้วยกฎหมายแรงงานหรือไม่ และต้องจ่ายค่าชดเชยหรือไม่ ขึ้นอยู่กับเหตุและข้อเท็จจริงเป็นรายกรณี ดูหลักภาพรวมใน ถูกเลิกจ้าง ทำอย่างไร และควรปรึกษาทนายความก่อนออกหนังสือเลิกจ้าง
8. พนักงานปฏิเสธไม่ยอมตรวจ
กรณีปฏิเสธเป็นเรื่องที่ควรเขียนวิธีรับมือไว้ใน นโยบายและขั้นตอน ก่อนเกิดเหตุ ไม่ใช่ตัดสินใจหน้างาน ขั้นตอนที่สมเหตุสมผล
- อธิบายเหตุผล ว่าตรวจเพื่ออะไร และบอกว่านโยบายระบุผลของการปฏิเสธไว้อย่างไร
- ถามเหตุผลของพนักงาน อาจมีเหตุสุขภาพ ศาสนา หรือความไม่เข้าใจที่แก้ได้ด้วยการอธิบายหรือเปลี่ยนวิธีตรวจ
- มีพยานฝ่ายนายจ้างอย่างน้อยหนึ่งคนที่ไม่ใช่ผู้ตรวจ และจดคำสั่งกับคำตอบ
- ไม่บังคับร่างกายและไม่ประจานต่อหน้าผู้อื่น
- ย้ายพนักงานออกจากงานเสี่ยงชั่วคราวตามความจำเป็นด้านความปลอดภัย แต่ระวังเรื่องค่าจ้างและเงื่อนไขการจ้าง
- พิจารณาโทษตามข้อบังคับที่ใช้เสมอกันกับทุกคน
การปฏิเสธจะถือเป็นความผิดวินัยหรือไม่ ขึ้นอยู่กับว่านโยบายชอบด้วยกฎหมาย แจ้งไว้ชัด เกี่ยวข้องกับความปลอดภัยของงานจริง และคำสั่งสมเหตุสมผลหรือไม่ ไม่ควรเขียนในนโยบายว่า "ปฏิเสธเท่ากับถูกเลิกจ้างทันที" โดยไม่ตรวจกับทนายความ
9. เอกสารและรายการตรวจสอบก่อนเริ่มโครงการ
เอกสารที่ควรเตรียม
| # | เอกสาร | เนื้อหาหลัก |
|---|---|---|
| 1 | นโยบายตรวจแอลกอฮอล์และสารเสพติด | วัตถุประสงค์ ตำแหน่ง จังหวะตรวจ วิธีตรวจ ผู้มีอำนาจสั่งตรวจ |
| 2 | ข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงานฉบับแก้ไข | ความผิดวินัย โทษ ขั้นตอน การปฏิเสธตรวจ |
| 3 | ประกาศความเป็นส่วนตัวสำหรับการตรวจ | ข้อมูลที่เก็บ ผู้เข้าถึง ระยะเวลาเก็บ สิทธิของพนักงาน |
| 4 | ขั้นตอนปฏิบัติ (SOP) | ลำดับการตรวจ การตรวจยืนยัน การตรวจซ้ำ ห่วงโซ่ตัวอย่าง |
| 5 | แบบบันทึกผลและแบบสังเกตอาการ | เวลา สถานที่ ผู้ตรวจ เครื่อง ผล ผู้เห็นเหตุการณ์ |
| 6 | แบบชี้แจงของพนักงาน | คำอธิบาย ยาที่แพทย์สั่ง เอกสารแนบ |
| 7 | สัญญากับห้องปฏิบัติการหรือผู้ให้บริการ | มาตรฐานการตรวจ การเก็บความลับ การลบข้อมูล |
| 8 | บันทึกการรับทราบของพนักงาน | วันที่ประชุมชี้แจง รายชื่อผู้ลงชื่อ |
รายการตรวจสอบก่อนเริ่มโครงการ
- ประเมินความเสี่ยงของงาน และเลือกเฉพาะตำแหน่งที่มีเหตุผลด้านความปลอดภัย
- กำหนดจังหวะการตรวจ และวิธีสุ่มที่เป็นกลาง
- เลือกวิธีตรวจคัดกรองและตรวจยืนยัน พร้อมเครื่องมือที่สอบเทียบ
- อบรมผู้ตรวจและผู้สังเกตอาการ
- เขียนขั้นตอนชี้แจง ยาที่แพทย์สั่ง และการตรวจซ้ำ
- แก้ข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงานและประกาศใช้
- ทำประกาศความเป็นส่วนตัว กำหนดผู้เข้าถึง ที่เก็บแยก และระยะเวลาลบ
- เขียนขั้นตอนกรณีปฏิเสธตรวจ
- ประชุมชี้แจงพนักงานทุกกะ และเก็บลายมือชื่อรับทราบ
- ให้ผู้เชี่ยวชาญด้านอาชีวอนามัยและความปลอดภัยตรวจมาตรฐานของงานแต่ละประเภท
- ทดลองใช้ และทบทวนนโยบายหลังผ่านไประยะหนึ่ง
ตัวอย่างสมมติ: โรงงานบรรจุภัณฑ์ตั้งนโยบายตรวจก่อนเข้ากะ
(ตัวอย่างสมมติเพื่ออธิบายหลักการ ไม่ใช่คดีจริง ตัวเลขเป็นเพียงตัวอย่างประกอบ)
บริษัทสมมติมีพนักงาน 150 คน เกิดเหตุเกือบเกิดอุบัติเหตุจากรถยกในคลังสินค้า 2 ครั้งในรอบปี ผู้จัดการอยากให้ตรวจแอลกอฮอล์ทุกคนทุกเช้า
ฝ่ายบุคคลกับเจ้าหน้าที่ความปลอดภัยทำตามลำดับนี้
- ประเมินความเสี่ยง พบว่างานเสี่ยงสูงคือคนขับรถยก ผู้ควบคุมเครื่องปั๊มขึ้นรูป และคนขับรถส่งของ ไม่ใช่พนักงานบัญชีหรือสำนักงาน
- กำหนดกลุ่มตรวจ ตรวจก่อนเข้ากะเฉพาะ 3 กลุ่มนี้ และสุ่มตรวจเดือนละครั้งด้วยโปรแกรมสุ่ม ไม่ให้หัวหน้าเลือกเอง
- วิธีตรวจ ใช้เครื่องเป่าลมหายใจที่สอบเทียบตามรอบ ผู้ตรวจผ่านการอบรม ตรวจในห้องเล็กที่เป็นส่วนตัว ถ้าผลคัดกรองเป็นบวก ตรวจซ้ำและส่งตรวจยืนยันตามขั้นตอน
- ชี้แจง พนักงานคนหนึ่งผลคัดกรองเป็นบวกเล็กน้อยตอนเช้า เขาแจ้งว่าใช้ยาน้ำที่แพทย์สั่ง ฝ่ายความปลอดภัยให้เขาพักจากงานรถยกชั่วคราวและส่งไปพบแพทย์ แพทย์สรุปความเหมาะสมในการทำงาน หัวหน้างานได้รับเพียงข้อสรุป ไม่เห็นชื่อยา
- ข้อมูล บันทึกผลเก็บเป็นเอกสารแยก เปิดให้เฉพาะฝ่ายความปลอดภัยและ HR ผลที่ไม่พบสิ่งผิดปกติถูกลบตามรอบที่กำหนด
- ผลต่อวินัย บริษัทไม่ลงโทษ เพราะข้อเท็จจริงสนับสนุนคำชี้แจง และเตือนทุกคนให้แจ้งยาที่ใช้ล่วงหน้า
- ตัวอย่างผลต่างกัน หากผลยืนยันเป็นบวก และเกิดการชนขณะขับรถยก บริษัทจะพิจารณาตามข้อบังคับและหลักฐานทั้งหมด โดยไม่เลิกจ้างอัตโนมัติจากผลตรวจเท่านั้น
อย่าเข้าใจผิด
| ความเข้าใจที่พบบ่อย | ข้อเท็จจริงที่ควรรู้ |
|---|---|
| "ผลตรวจเป็นบวกครั้งเดียว เลิกจ้างได้ทันที" | ผลคัดกรองเป็นจุดเริ่มสอบสวน ผลลัพธ์ขึ้นอยู่กับข้อบังคับ หลักฐาน ตำแหน่ง และข้อเท็จจริง และการเลิกจ้างต้องชอบด้วยกฎหมายแรงงานเป็นรายกรณี |
| "ตรวจทุกคนทุกตำแหน่งไว้ก่อน ปลอดภัยที่สุด" | การตรวจต้องผูกกับความเสี่ยงของงาน การตรวจกว้างเกินความจำเป็นเสี่ยงทั้งข้อโต้แย้งเรื่องความได้สัดส่วนและหลัก PDPA |
| "เครื่องเป่าลมหายใจราคาถูกก็พอ" | ความน่าเชื่อถือของผลขึ้นกับการสอบเทียบ ผู้ตรวจที่ผ่านการอบรม บันทึก และการตรวจยืนยัน ไม่ใช่แค่ราคาเครื่อง |
| "ผลตรวจเป็นเรื่องของบริษัท ใครในแผนกดูก็ได้" | เป็นข้อมูลสุขภาพ ต้องจำกัดผู้เข้าถึง เก็บแยก และแจ้งระยะเวลาเก็บ |
| "พนักงานเซ็นรับทราบนโยบายแล้ว ทำอะไรกับผลตรวจก็ได้" | การรับทราบไม่ใช่ใบอนุญาตทุกอย่าง ต้องมีฐานตาม PDPA ใช้ข้อมูลตามวัตถุประสงค์ที่แจ้ง และลงโทษตามขั้นตอน |
| "ปฏิเสธตรวจ แปลว่ามีความผิดแน่" | ต้องดูว่านโยบายชอบด้วยกฎหมาย แจ้งไว้ชัด คำสั่งสมเหตุสมผล และให้โอกาสชี้แจงแล้วหรือไม่ |
| "ใช้ตัวเลขแอลกอฮอล์ของกฎหมายจราจรเป็นเกณฑ์ภายในได้เสมอ" | ข้อจำกัดของกฎหมายจราจรมีวัตถุประสงค์เฉพาะ เกณฑ์ภายในควรกำหนดตามความเสี่ยงของงานโดยผู้เชี่ยวชาญ |
ขอบเขตของคู่มือนี้ คู่มือนี้อธิบายแนวทางทั่วไปสำหรับนายจ้างเอกชน ไม่ครอบคลุมงานที่มีกฎหมายเฉพาะกำหนดการตรวจ เช่น บางกิจการขนส่งหรือการบิน ซึ่งอาจมีข้อกำหนดของหน่วยงานกำกับ ไม่ให้ตัวเลขทางการแพทย์หรือเกณฑ์ทางกฎหมาย ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ และไม่แทนที่มาตรฐานความปลอดภัยที่ต้องให้ผู้เชี่ยวชาญด้านอาชีวอนามัยและความปลอดภัยกำหนด เมื่อข้อเท็จจริงเปลี่ยน เช่น มีอุบัติเหตุ มีผู้บาดเจ็บ หรือมีข้อพิพาท คำตอบอาจเปลี่ยน
อ่านเพิ่มเติม
- PDPA กับข้อมูลลูกจ้างและงาน HR — ฐานทางกฎหมายและประกาศความเป็นส่วนตัวของข้อมูลพนักงาน
- ข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงาน: บริษัทขนาดไหนต้องมี และมีแล้วต้องทำอะไรต่อ — การจัดทำและเผยแพร่ข้อบังคับ
- บริษัทใช้สแกนหน้า ลายนิ้วมือ หรือ GPS ตรวจพนักงาน — ข้อมูลอ่อนไหวอีกประเภทหนึ่ง
- พักงานระหว่างสอบสวนความผิด ต้องจ่ายเงินไหม — ระหว่างรอผลสอบสวน
- ถูกเลิกจ้าง ทำอย่างไร — หลักภาพรวมเรื่องการเลิกจ้าง
นโยบายตรวจแอลกอฮอล์และสารเสพติดที่ใช้ได้จริง ผูกกับความเสี่ยงของงานจริง ใช้วิธีตรวจที่เชื่อถือได้และให้พนักงานชี้แจง เขียนลงข้อบังคับและแจ้งล่วงหน้า ดูแลผลตรวจเป็นข้อมูลสุขภาพ และไม่ถือว่าผลคัดกรองครั้งเดียวทำให้เลิกจ้างได้ทันที
เราช่วยร่างนโยบายตรวจ ข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงานที่แก้ไขแล้ว ประกาศความเป็นส่วนตัว แบบบันทึกและแบบชี้แจง รวมถึงตรวจว่านโยบายสอดคล้องกับ PDPA แต่เราไม่ใช่ผู้เชี่ยวชาญด้านอาชีวอนามัย ไม่ใช่แพทย์หรือห้องปฏิบัติการ และไม่อาจรับรองผลของข้อพิพาทแต่ละเรื่อง ค่าบริการขึ้นอยู่กับขั้นของเรื่องและงานที่ต้องทำ ส่งเอกสารให้เราดูก่อน เราจะแจ้งขอบเขตงานและค่าบริการเป็นลายลักษณ์อักษรก่อนเริ่มงาน โทร 092-254-2045 หรือ ส่งรายละเอียดให้เรา ดูเพิ่มเติมที่ เอกสารด้านทรัพยากรบุคคล และ การปฏิบัติตามกฎหมาย PDPA
คู่มือนี้เผยแพร่โดย สำนักงานกฎหมายสุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม — สำนักงานกฎหมายในจังหวัดขอนแก่น ก่อตั้งเมื่อปี 1986 เป็นข้อมูลทั่วไปเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายสำหรับเรื่องใดเรื่องหนึ่งโดยเฉพาะ

