ข้ามไปยังเนื้อหาหลัก
SUWANVARA LAWFIRM
บริษัท สุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม จำกัด
SUWANVARA LAWFIRM
SUWANVARA LAWFIRM
บริษัท สุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม จำกัด
กฎหมายแรงงาน

บริษัทใช้สแกนหน้า ลายนิ้วมือ หรือ GPS ตรวจพนักงาน ต้องพิจารณาอะไรบ้างตาม PDPA

คู่มือสำหรับนายจ้างและ HR ที่จะติดตั้งหรือใช้อยู่แล้วซึ่งเครื่องสแกนหน้า สแกนนิ้ว หรือติดตาม GPS พนักงาน แยกวัตถุประสงค์ ความจำเป็น ทางเลือกอื่น ผู้เข้าถึงข้อมูล และระยะเวลาเก็บ โดยไม่เริ่มจากการขอความยินยอมอย่างเดียว ตามมาตรา 19, 23, 24 และ 26 ของ PDPA

สำนักงานกฎหมายสุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม— ทีมกฎหมายแรงงานและกฎหมายองค์กร21 พฤศจิกายน 256916 นาที
บริษัทใช้สแกนหน้า ลายนิ้วมือ หรือ GPS ตรวจพนักงาน ต้องพิจารณาอะไรบ้างตาม PDPA

คำตอบหลัก

บริษัทใช้เครื่องสแกนหน้า สแกนนิ้ว หรือติดตาม GPS พนักงานได้ในบางกรณี แต่คำถามที่ควรตอบก่อนไม่ใช่ "ให้พนักงานเซ็นยินยอมอย่างไร" คำถามที่ควรตอบก่อนคือ บริษัทต้องการแก้ปัญหาอะไร ข้อมูลที่เก็บจำเป็นแค่ไหน มีวิธีที่เบากว่าหรือไม่ ใครดูข้อมูลได้ และเก็บนานเท่าใด

เหตุผลที่ไม่ควรเริ่มจากความยินยอมอย่างเดียวมี 2 ข้อ ข้อแรก มาตรา 26 ของ พ.ร.บ.คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 (PDPA) กำหนดให้ข้อมูลชีวภาพเป็นข้อมูลอ่อนไหวที่ห้ามเก็บรวบรวมโดยไม่ได้รับความยินยอมโดยชัดแจ้ง เว้นแต่เข้าข้อยกเว้นที่กฎหมายเขียนไว้ ข้อสอง มาตรา 19 ให้ผู้ควบคุมข้อมูลคำนึงอย่างถึงที่สุดถึงความเป็นอิสระของคนที่ให้ความยินยอม และห้ามผูกเงื่อนไขการให้ความยินยอมกับข้อมูลที่ไม่จำเป็นต่อการทำสัญญา พนักงานที่ถูกถามโดยนายจ้างมักไม่รู้สึกว่าปฏิเสธได้ ใบยินยอมที่เซ็นเพราะกลัวจึงเป็นฐานที่เปราะบาง

ดังนั้นลำดับที่ปลอดภัยกว่าคือ วัตถุประสงค์ ความจำเป็น ทางเลือกอื่น การจำกัดผู้เข้าถึง ระยะเวลาเก็บ และประกาศแจ้งพนักงาน แล้วจึงค่อยตัดสินว่าฐานทางกฎหมายใดรองรับ และถ้าจะอาศัยความยินยอม ต้องมีทางเลือกให้พนักงานที่ไม่ยินยอมจริง ๆ

คู่มือนี้ต่อยอดจาก PDPA กับข้อมูลลูกจ้างและงาน HR ซึ่งอธิบายภาพรวมข้อมูลพนักงานไว้แล้ว ส่วนนี้เจาะเฉพาะอุปกรณ์สแกนชีวภาพและการติดตามตำแหน่ง ข้อมูลในคู่มือ ณ วันที่ 21 พฤศจิกายน 2569 ส่วนประกาศและแนวปฏิบัติของ สคส. อาจเปลี่ยน ควรตรวจหน้าเว็บ สำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล ก่อนตัดสินใจ

คู่มือนี้เหมาะกับใคร

ขั้นของบริษัทควรอ่านหัวข้อใดก่อน
วางนโยบายก่อนเกิดเรื่อง (กำลังจะซื้อหรือจะเปิดใช้เครื่อง)หัวข้อ 1–5 และ 9 แล้วใช้รายการตรวจสอบก่อนติดตั้ง
เกิดเรื่องกับพนักงานคนหนึ่ง (ไม่ยอมสแกน ข้อมูลผิดพลาด หรือถูกเรียกดูข้อมูล)หัวข้อ 6 และ 7
มีข้อร้องเรียนหรือข้อพิพาทแล้ว (พนักงานร้องเรียน หรือนำข้อมูลสแกน/GPS ไปใช้ลงโทษ)หัวข้อ 7 และ 8

1. สแกนหน้า สแกนนิ้ว และ GPS ต่างกันอย่างไรในสายตา PDPA

ทั้งสามอย่างเป็นข้อมูลส่วนบุคคลของพนักงาน แต่ความเสี่ยงไม่เท่ากัน

เครื่องมือข้อมูลที่เกิดขึ้นระดับความเสี่ยงโดยทั่วไปจุดที่ต้องระวัง
สแกนลายนิ้วมือแม่แบบลายนิ้วมือ (template) และเวลาเข้า–ออกสูง เพราะเป็นข้อมูลชีวภาพที่เปลี่ยนไม่ได้ถ้ารั่วไหล พนักงานเปลี่ยนนิ้วใหม่ไม่ได้
สแกนใบหน้าแม่แบบใบหน้า ภาพถ่าย และเวลาสูง และอาจเก็บภาพบุคคลอื่นที่ผ่านกล้องไปด้วยเก็บภาพดิบหรือเก็บเฉพาะแม่แบบ ส่งขึ้นคลาวด์หรือไม่
GPS ในรถหรืออุปกรณ์บริษัทพิกัด เส้นทาง ความเร็ว เวลากลางถึงสูง ขึ้นกับว่าติดตามเมื่อใดนอกเวลางาน และรถที่พนักงานนำกลับบ้าน
GPS ในโทรศัพท์ส่วนตัวหรือแอปลงเวลาพิกัดของพนักงานเองสูง เพราะเข้าถึงชีวิตส่วนตัวเปิดตลอดหรือเปิดเฉพาะตอนกดลงเวลา

ข้อมูลชีวภาพอยู่ในรายการข้อมูลอ่อนไหวของมาตรา 26 โดยตรง ส่วนพิกัดตำแหน่งไม่ได้อยู่ในรายการนั้น แต่เป็นข้อมูลส่วนบุคคลที่ต้องมีฐานทางกฎหมายตามมาตรา 24 และต้องแจ้งตามมาตรา 23 เช่นกัน และยังต้องผ่านหลักความจำเป็นและความได้สัดส่วนเช่นกัน ที่ว่า "ข้อมูลชีวภาพ" ครอบคลุมแม่แบบที่เครื่องแปลงเก็บไว้หรือไม่ และต้องปฏิบัติอย่างไรเมื่อเก็บเฉพาะค่าที่แปลงแล้ว ให้ตรวจประกาศและแนวปฏิบัติล่าสุดของ สคส. และสอบถามผู้ให้บริการระบบว่าเก็บอะไรไว้จริง

2. วัตถุประสงค์คืออะไร: บริษัทต้องการแก้ปัญหาอะไร

ข้อแรกที่ควรเขียนลงกระดาษก่อนซื้ออุปกรณ์คือเหตุผลที่แคบและตรวจสอบได้ เช่น

  • ป้องกันการตอกบัตรแทนกันในโรงงานที่มีพนักงานหลายร้อยคน
  • ควบคุมการเข้าห้องเก็บยา ห้องเซิร์ฟเวอร์ หรือคลังสินค้ามูลค่าสูง
  • ดูแลความปลอดภัยของคนขับรถขนส่ง หรือจัดเส้นทางให้ทีมขาย
  • ยืนยันว่าพนักงานภาคสนามอยู่ที่หน้างานตามที่รายงาน

เหตุผลที่กว้างเกินไป เช่น "เพื่อบริหารจัดการพนักงานให้มีประสิทธิภาพ" หรือ "เผื่อใช้ในอนาคต" ใช้ตอบข้อสอบ PDPA ไม่ได้ และพนักงานก็ไม่รู้ว่าตัวเองถูกเก็บข้อมูลไปทำอะไร มาตรา 23 กำหนดให้แจ้งวัตถุประสงค์ก่อนหรือขณะเก็บ หากต่อมาบริษัทอยากใช้ข้อมูลเดิมเพื่อเรื่องใหม่ เช่น ประเมินผลงาน ควรตัดสินใจและแจ้งไว้ตั้งแต่ต้น

คำถามช่วยตรวจ

  • ปัญหาที่ต้องแก้เกิดขึ้นจริงหรือไม่ มีตัวเลขหรือเหตุการณ์ย้อนหลังหรือเปล่า
  • เหตุผลนั้นใช้กับพนักงานทุกคนหรือเฉพาะบางตำแหน่งบางพื้นที่
  • ถ้าไม่ใช้ข้อมูลชีวภาพหรือ GPS ปัญหานั้นยังเกิดอยู่หรือไม่

3. จำเป็นแค่ไหน และมีทางเลือกที่เบากว่าหรือไม่

หลักที่ควรยึดคือเก็บเท่าที่จำเป็นต่อวัตถุประสงค์ ตารางด้านล่างเป็นตัวอย่างวิธีคิด ไม่ใช่รายการที่กฎหมายบังคับให้ทำตามลำดับ

ปัญหาวิธีที่เบากว่าที่ควรลองเปรียบเทียบเมื่อไรที่วิธีหนักกว่าอาจมีเหตุผล
ตอกบัตรแทนกันบัตรพนักงานพร้อมรหัสส่วนตัว กล้องวงจรปิดตรงจุดลงเวลา การสุ่มตรวจมีหลักฐานว่าวิธีเบากว่าถูกหลีกเลี่ยงซ้ำ ๆ และความเสียหายสูง
ควบคุมการเข้าพื้นที่หวงห้ามบัตรคีย์การ์ด รหัสผ่านร่วมกับบัตรพื้นที่เก็บของมีค่าสูงหรือมีกฎหมายเฉพาะกำกับ
พนักงานภาคสนามรายงานงานใบงาน ภาพถ่ายหน้างาน การเช็กอินในแอปครั้งต่อครั้งต้องยืนยันตำแหน่งจริงเพื่อความปลอดภัย
ดูแลรถและคนขับGPS ที่ตัวรถเฉพาะระหว่างวิ่งงานรถบรรทุกสินค้ามีค่าหรือเส้นทางเสี่ยง

ถ้าตัวเลือกที่เบากว่าแก้ปัญหาได้ใกล้เคียงกัน การเลือกตัวเลือกที่หนักกว่ามักอธิบายยากเมื่อมีข้อร้องเรียน และอย่าลืมว่าอุปกรณ์ชีวภาพมีต้นทุนด้านการรักษาความปลอดภัยของข้อมูลตามมาตลอดอายุการใช้งาน

4. ฐานทางกฎหมาย: ทำไมไม่ควรเริ่มจากความยินยอมอย่างเดียว

ลำดับการคิดตามตัวบทเป็นดังนี้ (ข้อความทั้งหมดตรวจกับตัวบทของ พ.ร.บ.คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 แล้ว)

  1. มาตรา 24 (ข้อมูลส่วนบุคคลทั่วไป เช่น พิกัด GPS) ให้เก็บได้โดยไม่ต้องขอความยินยอมเมื่อเข้าฐานใดฐานหนึ่ง เช่น จำเป็นเพื่อปฏิบัติตามสัญญา จำเป็นเพื่อประโยชน์โดยชอบด้วยกฎหมายของผู้ควบคุมข้อมูลเว้นแต่ประโยชน์นั้นสำคัญน้อยกว่าสิทธิขั้นพื้นฐานของเจ้าของข้อมูล หรือเป็นการปฏิบัติตามกฎหมาย
  2. มาตรา 26 (ข้อมูลชีวภาพ) ตั้งต้นที่ความยินยอมโดยชัดแจ้ง และมีข้อยกเว้นเฉพาะที่เขียนไว้ เช่น เพื่อป้องกันอันตรายต่อชีวิต ร่างกาย หรือสุขภาพของบุคคลที่ไม่สามารถให้ความยินยอมได้ เพื่อก่อตั้งหรือใช้สิทธิเรียกร้องตามกฎหมาย หรือเพื่อการปฏิบัติตามกฎหมายในบางวัตถุประสงค์ ข้อยกเว้นเหล่านี้แคบ การลงเวลาทำงานทั่วไปโดยปกติไม่เข้าข้อยกเว้นเหล่านั้น จึงต้องคุยกับผู้ให้คำปรึกษาด้าน PDPA เป็นรายกรณี
  3. มาตรา 19 วางเงื่อนไขความยินยอมที่ใช้ได้ ต้องขอโดยชัดแจ้ง เป็นหนังสือหรือผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์ แจ้งวัตถุประสงค์ แยกจากข้อความอื่น ใช้ภาษาอ่านง่าย คำนึงอย่างถึงที่สุดถึงความเป็นอิสระของผู้ให้ความยินยอม ห้ามกำหนดเงื่อนไขให้ยินยอมเก็บข้อมูลที่ไม่จำเป็นหรือไม่เกี่ยวข้องกับการทำสัญญา ผู้ให้ความยินยอมถอนได้ทุกเมื่อและต้องถอนได้ง่ายพอ ๆ กับตอนให้ และความยินยอมที่ไม่เป็นไปตามเงื่อนไขไม่ผูกพันเจ้าของข้อมูล

ผลในทางปฏิบัติคือ ถ้าบริษัทเลือกสแกนชีวภาพโดยอาศัยความยินยอม บริษัทต้องเตรียมวิธีลงเวลาอื่นไว้ให้พนักงานที่ไม่ยินยอมหรือถอนความยินยอมภายหลัง และต้องไม่ถือว่าการปฏิเสธเป็นความผิดวินัยโดยอัตโนมัติ หากไม่มีทางเลือกอื่นเลย ความยินยอมนั้นอาจถูกมองว่าไม่เป็นอิสระ ทั้งหมดนี้ขึ้นกับข้อเท็จจริงของแต่ละบริษัท จึงเป็นเหตุให้ต้องผ่านขั้นวัตถุประสงค์และทางเลือกอื่นก่อนที่จะคิดเรื่องแบบฟอร์ม

5. ใครเข้าถึงข้อมูลได้บ้าง

ปัญหาที่พบบ่อยไม่ใช่ตัวเครื่อง แต่คือจำนวนคนที่เปิดดูข้อมูลได้

  • กำหนดรายชื่อผู้มีสิทธิดู เช่น HR 1–2 คน และผู้ดูแลระบบ ไม่ให้หัวหน้าทุกแผนกเข้าถึงข้อมูลทั้งหมด
  • แยกสิทธิดูรายงานเวลาเข้า–ออก ออกจากสิทธิเข้าถึงแม่แบบชีวภาพ ซึ่งควรมีเฉพาะผู้ดูแลระบบจริง ๆ
  • ใช้บัญชีรายบุคคล ไม่ใช้รหัสร่วมกัน เพื่อให้ตรวจย้อนหลังได้ว่าใครเปิดดู
  • ถ้าผู้ให้บริการภายนอก (ผู้ผลิตเครื่อง ผู้ให้บริการคลาวด์ ผู้ให้บริการ GPS) เข้าถึงหรือเก็บข้อมูล ให้ทำข้อตกลงการประมวลผลข้อมูลและตรวจว่าเซิร์ฟเวอร์อยู่ที่ใด ถ้าอยู่ต่างประเทศ ดูการส่งข้อมูลพนักงานและลูกค้าให้บริษัทแม่ในต่างประเทศ และเอกสารต้นแบบของ สคส.
  • เก็บบันทึกการเข้าถึง (log) และทบทวนสิทธิเมื่อพนักงาน HR หรือผู้ดูแลระบบเปลี่ยน

6. GPS: ติดตามได้แค่ไหน

GPS เป็นเรื่องที่นายจ้างมักคิดว่า "เป็นรถของบริษัท จะดูอย่างไรก็ได้" แต่ข้อมูลพิกัดของรถที่คนคนหนึ่งขับ คือข้อมูลว่าบุคคลนั้นอยู่ที่ใดเมื่อใด จึงเป็นข้อมูลส่วนบุคคลของพนักงาน

แนวทางที่ลดความเสี่ยง

  • ผูกกับงาน ติดตามเฉพาะช่วงที่ปฏิบัติงานหรือขับรถตามใบงาน นอกเวลางานปิดการติดตามหรือมีสวิตช์ให้พนักงานปิดได้เมื่อไม่ได้ใช้รถเพื่องาน
  • รถที่พนักงานนำกลับบ้าน ต้องกำหนดไว้ชัดว่าติดตามหรือไม่ ถ้าติดตามนอกเวลา ต้องมีเหตุผลเฉพาะ เช่น ป้องกันรถหาย และแจ้งพนักงานล่วงหน้า
  • โทรศัพท์ส่วนตัว หลีกเลี่ยงการติดตั้งแอปติดตามตำแหน่งตลอดเวลาในเครื่องส่วนตัว ถ้าต้องยืนยันที่อยู่ ให้ใช้การเช็กอินเป็นครั้ง ๆ ที่พนักงานกดเอง
  • ความละเอียดของข้อมูล ถ้าเพียงพอที่จะรู้ว่าถึงหน้างานหรือยัง ก็ไม่จำเป็นต้องเก็บเส้นทางทุกนาที
  • ใช้กับการประเมินผล ถ้าจะนำข้อมูลพิกัดไปใช้ประเมินผลงานหรือเป็นเหตุทางวินัย ควรระบุไว้ในประกาศแจ้งตั้งแต่ต้น และเตรียมให้พนักงานชี้แจงเมื่อข้อมูลคลาดเคลื่อน

ถ้าบริษัทให้พนักงานทำงานที่บ้านหรือใช้อุปกรณ์ส่วนตัว (BYOD) ดูแนวทางการติดตามเท่าที่จำเป็นในคู่มือข้อตกลงทำงานที่บ้าน ซึ่งอธิบายซอฟต์แวร์ติดตามการทำงานไว้แล้ว

7. ประกาศแจ้งพนักงานต้องมีอะไร และพนักงานไม่ยอมสแกนทำอย่างไร

มาตรา 23 ให้แจ้งก่อนหรือขณะเก็บรวบรวม โดยบอกอย่างน้อยเรื่องต่อไปนี้

เรื่องที่ต้องแจ้งตัวอย่างสำหรับเครื่องสแกนหรือ GPS
วัตถุประสงค์ลงเวลาเข้า–ออก / ควบคุมการเข้าห้องเก็บของ / ความปลอดภัยรถขนส่ง
ข้อมูลที่เก็บและระยะเวลาแม่แบบลายนิ้วมือเก็บจนสิ้นสุดการจ้างแล้วลบ / พิกัดเก็บเท่าที่กำหนด
ผลของการไม่ให้ข้อมูลถ้าไม่ใช้เครื่องสแกน ใช้วิธีลงเวลาอื่นแทนอย่างไร
ผู้ที่ข้อมูลอาจถูกเปิดเผยให้ผู้ผลิตระบบ ผู้ให้บริการคลาวด์ บริษัทแม่
ข้อมูลติดต่อผู้ควบคุมข้อมูลHR หรือผู้ดูแล PDPA
สิทธิของเจ้าของข้อมูลเข้าถึง ขอสำเนา คัดค้าน ลบ ถอนความยินยอม

เมื่อพนักงานไม่ยอมสแกนหรือขอถอนความยินยอม

  • เสนอวิธีลงเวลาอื่น (บัตร รหัส หรือแอป) และบันทึกว่าเสนอแล้ว
  • ลบแม่แบบชีวภาพของพนักงานคนนั้นออกจากระบบ และเก็บหลักฐานการลบ
  • ไม่นำการปฏิเสธไปเป็นเหตุเลิกจ้างหรือลงโทษ โดยไม่ปรึกษาก่อน เพราะอาจเป็นปัญหาทั้งด้าน PDPA และด้านกฎหมายแรงงาน ดู สิทธิเมื่อถูกเลิกจ้าง
  • ถ้ามีกรณีลงเวลาผิดปกติ ให้ตรวจข้อมูลซ้ำกับวิธีอื่น เช่น ภาพกล้องหรือบันทึกงาน ก่อนสรุป

8. นำข้อมูลสแกนหรือ GPS ไปใช้ลงโทษ หักค่าจ้าง หรือใช้ในข้อพิพาทได้หรือไม่

ข้อมูลจากเครื่องมือเหล่านี้เป็นพยานหลักฐานที่มักถูกยกขึ้นอ้างได้ แต่มีเรื่องที่ควรตรวจ

  • การใช้ตรงกับที่แจ้งไว้หรือไม่ ถ้าประกาศแจ้งไว้ว่าใช้เพื่อลงเวลา แต่ภายหลังนำไปสืบหาพฤติกรรมอื่น ต้องระวังว่าเกินวัตถุประสงค์ที่แจ้งหรือไม่
  • ความแม่นยำ เครื่องสแกนอาจอ่านผิดเมื่อมือเปียกหรือแสงไม่พอ GPS อาจคลาดเคลื่อนในอาคารหรือใต้ดิน ควรเก็บบันทึกข้อผิดพลาดและให้พนักงานแย้งได้
  • ขั้นตอนทางวินัย ข้อมูลเครื่องสแกนอย่างเดียวไม่ควรเป็นเหตุเลิกจ้างทันที ควรสอบถามพนักงานและตรวจหลักฐานอื่นประกอบ ดูการพักงานระหว่างสอบสวนทางวินัย
  • หักค่าจ้าง การหักเงินจากค่าจ้างต้องเป็นไปตามกฎหมายคุ้มครองแรงงาน ควรปรึกษาก่อนทำ ไม่ควรให้ระบบหักเองโดยอัตโนมัติจากข้อมูลสแกน
  • คำขอของพนักงาน พนักงานอาจขอดูหรือขอสำเนาข้อมูลของตน บริษัทควรมีผู้รับผิดชอบและขั้นตอนตอบคำขอ

หากมีข้อพิพาทแล้ว ให้เก็บข้อมูลเฉพาะที่เกี่ยวกับเรื่องนั้นไว้เป็นหลักฐาน อย่าลบข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับคดีทันทีเพียงเพราะครบระยะเก็บ และอย่าเปิดดูข้อมูลของพนักงานทั้งแผนกเพื่อหาเรื่อง ดูการเก็บเอกสารและข้อมูลพนักงาน ประกอบ

9. ระยะเวลาเก็บและการลบข้อมูล

PDPA ไม่ได้กำหนดจำนวนปีตายตัวสำหรับข้อมูลสแกนหรือ GPS ตามมาตรา 23 บริษัทต้องแจ้งพนักงานว่าเก็บนานเท่าใด หรือหากกำหนดไม่ได้ชัดเจน ให้แจ้งระยะเวลาที่คาดหมายได้ตามมาตรฐานของการเก็บ จึงเป็นหน้าที่ของบริษัทที่ต้องตัดสินใจและเขียนไว้

แนวทางที่ใช้ได้จริง

  • แม่แบบลายนิ้วมือหรือใบหน้า ลบเมื่อพนักงานออกจากงาน หรือเมื่อเปลี่ยนไปใช้วิธีอื่น และเมื่อบริษัทเลิกใช้ระบบ
  • บันทึกเวลาเข้า–ออก เป็นข้อมูลอีกประเภทหนึ่งที่อาจต้องเก็บตามกฎหมายแรงงานหรือเพื่อคำนวณค่าจ้าง ควรเก็บแยกจากแม่แบบชีวภาพ และตรวจกับนักบัญชีหรือผู้ตรวจสอบเรื่องระยะเวลาเก็บเอกสารด้านบัญชีและภาษี
  • พิกัด GPS ละเอียด เก็บในระยะสั้นตามความจำเป็น เช่น ตรวจเหตุการณ์ย้อนหลัง แล้วเก็บเพียงสรุปงานต่อไป
  • ภาพใบหน้าดิบ ถ้าระบบเก็บภาพถ่าย ให้ถามผู้ให้บริการว่าตั้งค่าไม่เก็บภาพดิบได้หรือไม่
  • หลังลบ บันทึกวันที่ลบและผู้ลบ และตรวจว่าข้อมูลสำรองและคลาวด์ของผู้ให้บริการถูกลบด้วย

ตัวอย่างสมมติ: โรงงานบรรจุภัณฑ์เปลี่ยนจากบัตรตอกเป็นสแกนนิ้ว

(ตัวอย่างสมมติเพื่ออธิบายแนวคิด ไม่ใช่เหตุการณ์จริง ตัวเลขเป็นตัวเลขสมมติ)

บริษัทสมมติแห่งหนึ่งมีพนักงาน 180 คน เพิ่งพบว่าในช่วง 6 เดือนมีการตอกบัตรแทนกัน 12 ครั้งในกะดึก ผู้จัดการอยากเปลี่ยนไปใช้เครื่องสแกนนิ้วทั้งโรงงานและให้พนักงานเซ็นใบยินยอมแผ่นเดียว

ทีม HR ทำตามลำดับนี้

  1. วัตถุประสงค์ ป้องกันการลงเวลาแทนกันในกะดึกของฝ่ายผลิต ไม่ใช่เพื่อประเมินผลงานหรือติดตามพฤติกรรมอื่น
  2. ทางเลือกที่เบากว่า ทดลองใช้บัตรร่วมกับรหัสส่วนตัวและกล้องวงจรปิดตรงจุดลงเวลา 2 เดือน แล้วดูว่าการตอกแทนกันลดลงหรือไม่ ผลปรากฏว่าลดลงเหลือ 2 ครั้ง ผู้บริหารจึงตัดสินใจยังไม่ซื้อเครื่องสแกนนิ้ว และพิจารณาใหม่ถ้าปัญหากลับมา
  3. ถ้าผลไม่ดีขึ้น บริษัทจะติดตั้งเครื่องเฉพาะฝ่ายผลิตกะดึก ไม่ใช้ทั้งโรงงาน เก็บแม่แบบในเครื่องที่โรงงาน ไม่ส่งขึ้นคลาวด์ ผู้ดูแลระบบมี 2 คน และ HR ดูได้เฉพาะรายงานเวลา
  4. พนักงานที่ไม่ยินยอม ใช้บัตรร่วมกับรหัสต่อไปได้ ไม่ถือเป็นการฝ่าฝืนวินัย
  5. ลบข้อมูล แม่แบบลบภายในสิ้นเดือนที่พนักงานออกจากงาน และบันทึกการลบไว้
  6. ประกาศแจ้ง ชี้แจงพนักงานเป็นหนังสือก่อนเริ่มใช้ ตามหัวข้อ 7

ตัวอย่างนี้แสดงว่าคำตอบอาจจบที่ "ยังไม่ต้องสแกนนิ้ว" ได้ และแม้ท้ายที่สุดตัดสินใจติดตั้ง ใบยินยอมก็เป็นเพียงส่วนหนึ่งของขั้นตอน

เอกสารและรายการตรวจสอบก่อนใช้สแกนหรือ GPS

เอกสารที่ควรมี

  • บันทึกวัตถุประสงค์และเหตุผลความจำเป็น (1 หน้า) พร้อมทางเลือกที่ลองแล้ว
  • ผลประเมินความเสี่ยงอย่างย่อ ว่าข้อมูลรั่วไหลหรือถูกใช้ผิดวัตถุประสงค์แล้วจะเกิดอะไร
  • ประกาศแจ้งพนักงาน (privacy notice) เฉพาะเรื่องสแกน/GPS ตามมาตรา 23
  • แบบยินยอมโดยชัดแจ้งที่แยกจากสัญญาจ้าง ใช้เมื่อตัดสินใจอาศัยความยินยอม พร้อมวิธีถอนที่ทำได้ง่าย
  • ขั้นตอนสำหรับพนักงานที่ไม่ยินยอม (วิธีลงเวลาอื่น)
  • ข้อตกลงการประมวลผลข้อมูลกับผู้ผลิตระบบหรือผู้ให้บริการคลาวด์/GPS
  • รายชื่อผู้มีสิทธิเข้าถึงและบันทึกการเข้าถึง
  • กำหนดระยะเวลาเก็บและขั้นตอนลบ
  • การแก้ข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงาน หากมีเรื่องวินัยที่เกี่ยวกับการลงเวลา ดูกฎการทำงานที่นายจ้างทุกคนต้องมี
  • ขั้นตอนตอบคำขอใช้สิทธิของพนักงานและแผนรับมือข้อมูลรั่ว

อย่าเข้าใจผิด

  • "ให้พนักงานเซ็นยินยอมแล้วจบ" ยังไม่จบ ความยินยอมต้องเป็นอิสระและถอนได้ตามมาตรา 19 และไม่ช่วยถ้าเก็บข้อมูลเกินความจำเป็น บริษัทควรตอบเรื่องวัตถุประสงค์และทางเลือกอื่นด้วย
  • "มีกฎหมายบังคับให้ใช้สแกนนิ้ว" ผู้เขียนไม่พบข้อกำหนดทั่วไปที่ให้นายจ้างทุกแห่งต้องใช้เครื่องสแกนชีวภาพลงเวลา การลงเวลาด้วยวิธีอื่นก็ใช้ได้ ถ้าบริษัทอ้างว่ามีกฎหมายเฉพาะ ควรตรวจตัวบทนั้นก่อน
  • "รถบริษัท ติดตามได้ทุกที่ตลอดเวลา" ไม่เสมอไป ข้อมูลพิกัดเป็นข้อมูลส่วนบุคคลของคนขับ ต้องมีวัตถุประสงค์ ต้องแจ้ง และไม่ควรเกินความจำเป็น
  • "เก็บข้อมูลชีวภาพไว้ตลอด เผื่อใช้ภายหลัง" ไม่ควร ควรลบเมื่อไม่ต้องใช้และแจ้งระยะเวลาไว้ตามมาตรา 23
  • "พนักงานที่ปฏิเสธสแกนมีความผิดวินัย" ยังสรุปไม่ได้ ต้องดูว่าบริษัทมีทางเลือกอื่นให้หรือไม่ และฐานที่อ้างคืออะไร อย่าลงโทษโดยไม่ปรึกษา
  • "ข้อมูลอยู่ที่ผู้ให้บริการระบบ บริษัทไม่ต้องรับผิดชอบ" บริษัทยังเป็นผู้ควบคุมข้อมูลและต้องเลือกผู้ให้บริการ ทำข้อตกลง และตรวจมาตรการรักษาความปลอดภัย
  • "ไม่ต้องทำอะไรจนกว่าจะถูกร้องเรียน" การรอทำให้แก้ยาก ควรทำเอกสารข้างต้นก่อนเปิดใช้

อ่านเพิ่มเติม

ก่อนซื้อหรือเปิดใช้เครื่องสแกนหน้า สแกนนิ้ว หรือ GPS ให้เขียนวัตถุประสงค์ ลองวิธีที่เบากว่า จำกัดผู้เข้าถึงและระยะเวลาเก็บ และเตรียมทางเลือกให้พนักงานที่ไม่ยินยอม แทนที่จะเริ่มจากใบยินยอมใบเดียว

เราช่วยตรวจว่าระบบที่บริษัทใช้หรือกำลังจะใช้เข้าข่ายอย่างไร ร่างประกาศแจ้งพนักงาน แบบยินยอม ข้อตกลงการประมวลผลข้อมูลกับผู้ให้บริการ และแก้ข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงานให้สอดคล้อง เราไม่ใช่ผู้ผลิตหรือผู้ติดตั้งระบบ ไม่ตรวจความปลอดภัยทางเทคนิคของอุปกรณ์ และไม่รับรองผลของการตรวจสอบจากหน่วยงานรัฐ ค่าบริการขึ้นอยู่กับขั้นของเรื่องและงานที่ต้องทำ ส่งเอกสารให้เราดูก่อน เราจะแจ้งขอบเขตงานและค่าบริการเป็นลายลักษณ์อักษรก่อนเริ่มงาน ปรึกษาเบื้องต้น โทร 092-254-2045 หรือ ส่งรายละเอียดให้เรา ดูเพิ่มเติมที่ การปฏิบัติตาม PDPA และ เอกสารด้านทรัพยากรบุคคล


คู่มือนี้เผยแพร่โดย สำนักงานกฎหมายสุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม — สำนักงานกฎหมายในจังหวัดขอนแก่น ก่อตั้งเมื่อปี 1986 เป็นข้อมูลทั่วไปเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายสำหรับเรื่องใดเรื่องหนึ่งโดยเฉพาะ

คำถามที่พบบ่อย

นายจ้างให้พนักงานสแกนลายนิ้วมือหรือใบหน้าลงเวลาได้หรือไม่+

ทำได้ในบางกรณี แต่ไม่ใช่เรื่องที่ตัดสินได้ด้วยการให้พนักงานเซ็นยินยอมใบเดียว มาตรา 26 ของ PDPA จัดข้อมูลชีวภาพเป็นข้อมูลอ่อนไหวที่ห้ามเก็บโดยไม่มีความยินยอมโดยชัดแจ้ง เว้นแต่เข้าข้อยกเว้นที่กฎหมายกำหนด ส่วนมาตรา 19 ให้ผู้ควบคุมข้อมูลคำนึงถึงความเป็นอิสระในการให้ความยินยอมอย่างถึงที่สุด จึงควรตอบก่อนว่าบริษัทต้องการแก้ปัญหาอะไร มีวิธีที่เบากว่าหรือไม่ และใครเข้าถึงข้อมูลได้บ้าง

ถ้าพนักงานไม่ยอมสแกนนิ้วหรือใบหน้า นายจ้างลงโทษได้หรือไม่+

ขึ้นอยู่กับว่าบริษัทอาศัยฐานทางกฎหมายใด และมีทางเลือกอื่นให้หรือไม่ หากบริษัทอ้างว่าเป็นความยินยอม ความยินยอมนั้นต้องถอนได้และไม่ควรเป็นเงื่อนไขที่ไม่จำเป็นต่อการจ้างงาน การลงโทษพนักงานที่ปฏิเสธโดยไม่มีวิธีลงเวลาแบบอื่นให้เลย เป็นความเสี่ยงทั้งด้าน PDPA และด้านวินัย ควรจัดวิธีอื่น เช่น บัตร รหัส หรือแอปลงเวลา ก่อนจะพิจารณาเรื่องวินัย

ติดตาม GPS รถบริษัทหรือโทรศัพท์พนักงานได้แค่ไหน+

รถหรืออุปกรณ์ที่บริษัทเป็นเจ้าของและใช้เฉพาะงาน ติดตามเท่าที่จำเป็นต่อวัตถุประสงค์ที่แจ้งไว้ เช่น ความปลอดภัยของการขนส่ง หรือการจัดเส้นทาง ได้ง่ายกว่าการติดตามโทรศัพท์ส่วนตัวของพนักงาน การติดตามนอกเวลางานหรือตลอด 24 ชั่วโมงเข้าไปถึงชีวิตส่วนตัวและเสี่ยงสูง ควรเปิดเฉพาะช่วงงาน มีสวิตช์ปิดนอกเวลา และจำกัดผู้ดูข้อมูล

ต้องเก็บข้อมูลสแกนนิ้วหรือใบหน้าของพนักงานไว้นานเท่าใด+

PDPA ไม่ได้กำหนดจำนวนปีตายตัว มาตรา 23 กำหนดให้แจ้งพนักงานว่าเก็บข้อมูลไว้นานเท่าใด หรือหากกำหนดไม่ได้ชัดเจนให้แจ้งระยะเวลาที่คาดหมายได้ตามมาตรฐานการเก็บ ในทางปฏิบัติข้อมูลแม่แบบลายนิ้วมือหรือใบหน้าไม่มีเหตุต้องเก็บหลังพนักงานออกจากงาน บริษัทควรกำหนดลบภายในเวลาที่สั้นและบันทึกการลบไว้ ส่วนบันทึกเวลาทำงานที่ใช้ตามกฎหมายแรงงานเป็นอีกเรื่องหนึ่ง ซึ่งควรเก็บแยกจากข้อมูลชีวภาพ

ใช้ข้อมูลจากเครื่องสแกนหรือ GPS ไปหักเงินเดือนหรือเลิกจ้างได้หรือไม่+

ใช้เป็นพยานหลักฐานได้ในหลายกรณี แต่ต้องตรวจก่อนว่าวัตถุประสงค์ที่แจ้งพนักงานไว้ครอบคลุมการใช้นั้นหรือไม่ และข้อมูลแม่นยำพอหรือไม่ เครื่องสแกนอ่านผิดและ GPS คลาดเคลื่อนเป็นเรื่องที่พบได้ การหักค่าจ้างหรือเลิกจ้างยังต้องเป็นไปตามกฎหมายแรงงานด้วย จึงควรให้พนักงานได้ชี้แจงและตรวจข้อมูลซ้ำก่อนตัดสิน

Lawyer-client handshake symbolizing trust at Suwanvara Law Firm

พร้อมรับฟังเรื่องของคุณ

ปรึกษาเบื้องต้นกับทนายความผู้เชี่ยวชาญของเรา