คำตอบหลัก
บริษัทใช้เครื่องสแกนหน้า สแกนนิ้ว หรือติดตาม GPS พนักงานได้ในบางกรณี แต่คำถามที่ควรตอบก่อนไม่ใช่ "ให้พนักงานเซ็นยินยอมอย่างไร" คำถามที่ควรตอบก่อนคือ บริษัทต้องการแก้ปัญหาอะไร ข้อมูลที่เก็บจำเป็นแค่ไหน มีวิธีที่เบากว่าหรือไม่ ใครดูข้อมูลได้ และเก็บนานเท่าใด
เหตุผลที่ไม่ควรเริ่มจากความยินยอมอย่างเดียวมี 2 ข้อ ข้อแรก มาตรา 26 ของ พ.ร.บ.คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 (PDPA) กำหนดให้ข้อมูลชีวภาพเป็นข้อมูลอ่อนไหวที่ห้ามเก็บรวบรวมโดยไม่ได้รับความยินยอมโดยชัดแจ้ง เว้นแต่เข้าข้อยกเว้นที่กฎหมายเขียนไว้ ข้อสอง มาตรา 19 ให้ผู้ควบคุมข้อมูลคำนึงอย่างถึงที่สุดถึงความเป็นอิสระของคนที่ให้ความยินยอม และห้ามผูกเงื่อนไขการให้ความยินยอมกับข้อมูลที่ไม่จำเป็นต่อการทำสัญญา พนักงานที่ถูกถามโดยนายจ้างมักไม่รู้สึกว่าปฏิเสธได้ ใบยินยอมที่เซ็นเพราะกลัวจึงเป็นฐานที่เปราะบาง
ดังนั้นลำดับที่ปลอดภัยกว่าคือ วัตถุประสงค์ ความจำเป็น ทางเลือกอื่น การจำกัดผู้เข้าถึง ระยะเวลาเก็บ และประกาศแจ้งพนักงาน แล้วจึงค่อยตัดสินว่าฐานทางกฎหมายใดรองรับ และถ้าจะอาศัยความยินยอม ต้องมีทางเลือกให้พนักงานที่ไม่ยินยอมจริง ๆ
คู่มือนี้ต่อยอดจาก PDPA กับข้อมูลลูกจ้างและงาน HR ซึ่งอธิบายภาพรวมข้อมูลพนักงานไว้แล้ว ส่วนนี้เจาะเฉพาะอุปกรณ์สแกนชีวภาพและการติดตามตำแหน่ง ข้อมูลในคู่มือ ณ วันที่ 21 พฤศจิกายน 2569 ส่วนประกาศและแนวปฏิบัติของ สคส. อาจเปลี่ยน ควรตรวจหน้าเว็บ สำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล ก่อนตัดสินใจ
คู่มือนี้เหมาะกับใคร
| ขั้นของบริษัท | ควรอ่านหัวข้อใดก่อน |
|---|---|
| วางนโยบายก่อนเกิดเรื่อง (กำลังจะซื้อหรือจะเปิดใช้เครื่อง) | หัวข้อ 1–5 และ 9 แล้วใช้รายการตรวจสอบก่อนติดตั้ง |
| เกิดเรื่องกับพนักงานคนหนึ่ง (ไม่ยอมสแกน ข้อมูลผิดพลาด หรือถูกเรียกดูข้อมูล) | หัวข้อ 6 และ 7 |
| มีข้อร้องเรียนหรือข้อพิพาทแล้ว (พนักงานร้องเรียน หรือนำข้อมูลสแกน/GPS ไปใช้ลงโทษ) | หัวข้อ 7 และ 8 |
1. สแกนหน้า สแกนนิ้ว และ GPS ต่างกันอย่างไรในสายตา PDPA
ทั้งสามอย่างเป็นข้อมูลส่วนบุคคลของพนักงาน แต่ความเสี่ยงไม่เท่ากัน
| เครื่องมือ | ข้อมูลที่เกิดขึ้น | ระดับความเสี่ยงโดยทั่วไป | จุดที่ต้องระวัง |
|---|---|---|---|
| สแกนลายนิ้วมือ | แม่แบบลายนิ้วมือ (template) และเวลาเข้า–ออก | สูง เพราะเป็นข้อมูลชีวภาพที่เปลี่ยนไม่ได้ | ถ้ารั่วไหล พนักงานเปลี่ยนนิ้วใหม่ไม่ได้ |
| สแกนใบหน้า | แม่แบบใบหน้า ภาพถ่าย และเวลา | สูง และอาจเก็บภาพบุคคลอื่นที่ผ่านกล้องไปด้วย | เก็บภาพดิบหรือเก็บเฉพาะแม่แบบ ส่งขึ้นคลาวด์หรือไม่ |
| GPS ในรถหรืออุปกรณ์บริษัท | พิกัด เส้นทาง ความเร็ว เวลา | กลางถึงสูง ขึ้นกับว่าติดตามเมื่อใด | นอกเวลางาน และรถที่พนักงานนำกลับบ้าน |
| GPS ในโทรศัพท์ส่วนตัวหรือแอปลงเวลา | พิกัดของพนักงานเอง | สูง เพราะเข้าถึงชีวิตส่วนตัว | เปิดตลอดหรือเปิดเฉพาะตอนกดลงเวลา |
ข้อมูลชีวภาพอยู่ในรายการข้อมูลอ่อนไหวของมาตรา 26 โดยตรง ส่วนพิกัดตำแหน่งไม่ได้อยู่ในรายการนั้น แต่เป็นข้อมูลส่วนบุคคลที่ต้องมีฐานทางกฎหมายตามมาตรา 24 และต้องแจ้งตามมาตรา 23 เช่นกัน และยังต้องผ่านหลักความจำเป็นและความได้สัดส่วนเช่นกัน ที่ว่า "ข้อมูลชีวภาพ" ครอบคลุมแม่แบบที่เครื่องแปลงเก็บไว้หรือไม่ และต้องปฏิบัติอย่างไรเมื่อเก็บเฉพาะค่าที่แปลงแล้ว ให้ตรวจประกาศและแนวปฏิบัติล่าสุดของ สคส. และสอบถามผู้ให้บริการระบบว่าเก็บอะไรไว้จริง
2. วัตถุประสงค์คืออะไร: บริษัทต้องการแก้ปัญหาอะไร
ข้อแรกที่ควรเขียนลงกระดาษก่อนซื้ออุปกรณ์คือเหตุผลที่แคบและตรวจสอบได้ เช่น
- ป้องกันการตอกบัตรแทนกันในโรงงานที่มีพนักงานหลายร้อยคน
- ควบคุมการเข้าห้องเก็บยา ห้องเซิร์ฟเวอร์ หรือคลังสินค้ามูลค่าสูง
- ดูแลความปลอดภัยของคนขับรถขนส่ง หรือจัดเส้นทางให้ทีมขาย
- ยืนยันว่าพนักงานภาคสนามอยู่ที่หน้างานตามที่รายงาน
เหตุผลที่กว้างเกินไป เช่น "เพื่อบริหารจัดการพนักงานให้มีประสิทธิภาพ" หรือ "เผื่อใช้ในอนาคต" ใช้ตอบข้อสอบ PDPA ไม่ได้ และพนักงานก็ไม่รู้ว่าตัวเองถูกเก็บข้อมูลไปทำอะไร มาตรา 23 กำหนดให้แจ้งวัตถุประสงค์ก่อนหรือขณะเก็บ หากต่อมาบริษัทอยากใช้ข้อมูลเดิมเพื่อเรื่องใหม่ เช่น ประเมินผลงาน ควรตัดสินใจและแจ้งไว้ตั้งแต่ต้น
คำถามช่วยตรวจ
- ปัญหาที่ต้องแก้เกิดขึ้นจริงหรือไม่ มีตัวเลขหรือเหตุการณ์ย้อนหลังหรือเปล่า
- เหตุผลนั้นใช้กับพนักงานทุกคนหรือเฉพาะบางตำแหน่งบางพื้นที่
- ถ้าไม่ใช้ข้อมูลชีวภาพหรือ GPS ปัญหานั้นยังเกิดอยู่หรือไม่
3. จำเป็นแค่ไหน และมีทางเลือกที่เบากว่าหรือไม่
หลักที่ควรยึดคือเก็บเท่าที่จำเป็นต่อวัตถุประสงค์ ตารางด้านล่างเป็นตัวอย่างวิธีคิด ไม่ใช่รายการที่กฎหมายบังคับให้ทำตามลำดับ
| ปัญหา | วิธีที่เบากว่าที่ควรลองเปรียบเทียบ | เมื่อไรที่วิธีหนักกว่าอาจมีเหตุผล |
|---|---|---|
| ตอกบัตรแทนกัน | บัตรพนักงานพร้อมรหัสส่วนตัว กล้องวงจรปิดตรงจุดลงเวลา การสุ่มตรวจ | มีหลักฐานว่าวิธีเบากว่าถูกหลีกเลี่ยงซ้ำ ๆ และความเสียหายสูง |
| ควบคุมการเข้าพื้นที่หวงห้าม | บัตรคีย์การ์ด รหัสผ่านร่วมกับบัตร | พื้นที่เก็บของมีค่าสูงหรือมีกฎหมายเฉพาะกำกับ |
| พนักงานภาคสนามรายงานงาน | ใบงาน ภาพถ่ายหน้างาน การเช็กอินในแอปครั้งต่อครั้ง | ต้องยืนยันตำแหน่งจริงเพื่อความปลอดภัย |
| ดูแลรถและคนขับ | GPS ที่ตัวรถเฉพาะระหว่างวิ่งงาน | รถบรรทุกสินค้ามีค่าหรือเส้นทางเสี่ยง |
ถ้าตัวเลือกที่เบากว่าแก้ปัญหาได้ใกล้เคียงกัน การเลือกตัวเลือกที่หนักกว่ามักอธิบายยากเมื่อมีข้อร้องเรียน และอย่าลืมว่าอุปกรณ์ชีวภาพมีต้นทุนด้านการรักษาความปลอดภัยของข้อมูลตามมาตลอดอายุการใช้งาน
4. ฐานทางกฎหมาย: ทำไมไม่ควรเริ่มจากความยินยอมอย่างเดียว
ลำดับการคิดตามตัวบทเป็นดังนี้ (ข้อความทั้งหมดตรวจกับตัวบทของ พ.ร.บ.คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 แล้ว)
- มาตรา 24 (ข้อมูลส่วนบุคคลทั่วไป เช่น พิกัด GPS) ให้เก็บได้โดยไม่ต้องขอความยินยอมเมื่อเข้าฐานใดฐานหนึ่ง เช่น จำเป็นเพื่อปฏิบัติตามสัญญา จำเป็นเพื่อประโยชน์โดยชอบด้วยกฎหมายของผู้ควบคุมข้อมูลเว้นแต่ประโยชน์นั้นสำคัญน้อยกว่าสิทธิขั้นพื้นฐานของเจ้าของข้อมูล หรือเป็นการปฏิบัติตามกฎหมาย
- มาตรา 26 (ข้อมูลชีวภาพ) ตั้งต้นที่ความยินยอมโดยชัดแจ้ง และมีข้อยกเว้นเฉพาะที่เขียนไว้ เช่น เพื่อป้องกันอันตรายต่อชีวิต ร่างกาย หรือสุขภาพของบุคคลที่ไม่สามารถให้ความยินยอมได้ เพื่อก่อตั้งหรือใช้สิทธิเรียกร้องตามกฎหมาย หรือเพื่อการปฏิบัติตามกฎหมายในบางวัตถุประสงค์ ข้อยกเว้นเหล่านี้แคบ การลงเวลาทำงานทั่วไปโดยปกติไม่เข้าข้อยกเว้นเหล่านั้น จึงต้องคุยกับผู้ให้คำปรึกษาด้าน PDPA เป็นรายกรณี
- มาตรา 19 วางเงื่อนไขความยินยอมที่ใช้ได้ ต้องขอโดยชัดแจ้ง เป็นหนังสือหรือผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์ แจ้งวัตถุประสงค์ แยกจากข้อความอื่น ใช้ภาษาอ่านง่าย คำนึงอย่างถึงที่สุดถึงความเป็นอิสระของผู้ให้ความยินยอม ห้ามกำหนดเงื่อนไขให้ยินยอมเก็บข้อมูลที่ไม่จำเป็นหรือไม่เกี่ยวข้องกับการทำสัญญา ผู้ให้ความยินยอมถอนได้ทุกเมื่อและต้องถอนได้ง่ายพอ ๆ กับตอนให้ และความยินยอมที่ไม่เป็นไปตามเงื่อนไขไม่ผูกพันเจ้าของข้อมูล
ผลในทางปฏิบัติคือ ถ้าบริษัทเลือกสแกนชีวภาพโดยอาศัยความยินยอม บริษัทต้องเตรียมวิธีลงเวลาอื่นไว้ให้พนักงานที่ไม่ยินยอมหรือถอนความยินยอมภายหลัง และต้องไม่ถือว่าการปฏิเสธเป็นความผิดวินัยโดยอัตโนมัติ หากไม่มีทางเลือกอื่นเลย ความยินยอมนั้นอาจถูกมองว่าไม่เป็นอิสระ ทั้งหมดนี้ขึ้นกับข้อเท็จจริงของแต่ละบริษัท จึงเป็นเหตุให้ต้องผ่านขั้นวัตถุประสงค์และทางเลือกอื่นก่อนที่จะคิดเรื่องแบบฟอร์ม
5. ใครเข้าถึงข้อมูลได้บ้าง
ปัญหาที่พบบ่อยไม่ใช่ตัวเครื่อง แต่คือจำนวนคนที่เปิดดูข้อมูลได้
- กำหนดรายชื่อผู้มีสิทธิดู เช่น HR 1–2 คน และผู้ดูแลระบบ ไม่ให้หัวหน้าทุกแผนกเข้าถึงข้อมูลทั้งหมด
- แยกสิทธิดูรายงานเวลาเข้า–ออก ออกจากสิทธิเข้าถึงแม่แบบชีวภาพ ซึ่งควรมีเฉพาะผู้ดูแลระบบจริง ๆ
- ใช้บัญชีรายบุคคล ไม่ใช้รหัสร่วมกัน เพื่อให้ตรวจย้อนหลังได้ว่าใครเปิดดู
- ถ้าผู้ให้บริการภายนอก (ผู้ผลิตเครื่อง ผู้ให้บริการคลาวด์ ผู้ให้บริการ GPS) เข้าถึงหรือเก็บข้อมูล ให้ทำข้อตกลงการประมวลผลข้อมูลและตรวจว่าเซิร์ฟเวอร์อยู่ที่ใด ถ้าอยู่ต่างประเทศ ดูการส่งข้อมูลพนักงานและลูกค้าให้บริษัทแม่ในต่างประเทศ และเอกสารต้นแบบของ สคส.
- เก็บบันทึกการเข้าถึง (log) และทบทวนสิทธิเมื่อพนักงาน HR หรือผู้ดูแลระบบเปลี่ยน
6. GPS: ติดตามได้แค่ไหน
GPS เป็นเรื่องที่นายจ้างมักคิดว่า "เป็นรถของบริษัท จะดูอย่างไรก็ได้" แต่ข้อมูลพิกัดของรถที่คนคนหนึ่งขับ คือข้อมูลว่าบุคคลนั้นอยู่ที่ใดเมื่อใด จึงเป็นข้อมูลส่วนบุคคลของพนักงาน
แนวทางที่ลดความเสี่ยง
- ผูกกับงาน ติดตามเฉพาะช่วงที่ปฏิบัติงานหรือขับรถตามใบงาน นอกเวลางานปิดการติดตามหรือมีสวิตช์ให้พนักงานปิดได้เมื่อไม่ได้ใช้รถเพื่องาน
- รถที่พนักงานนำกลับบ้าน ต้องกำหนดไว้ชัดว่าติดตามหรือไม่ ถ้าติดตามนอกเวลา ต้องมีเหตุผลเฉพาะ เช่น ป้องกันรถหาย และแจ้งพนักงานล่วงหน้า
- โทรศัพท์ส่วนตัว หลีกเลี่ยงการติดตั้งแอปติดตามตำแหน่งตลอดเวลาในเครื่องส่วนตัว ถ้าต้องยืนยันที่อยู่ ให้ใช้การเช็กอินเป็นครั้ง ๆ ที่พนักงานกดเอง
- ความละเอียดของข้อมูล ถ้าเพียงพอที่จะรู้ว่าถึงหน้างานหรือยัง ก็ไม่จำเป็นต้องเก็บเส้นทางทุกนาที
- ใช้กับการประเมินผล ถ้าจะนำข้อมูลพิกัดไปใช้ประเมินผลงานหรือเป็นเหตุทางวินัย ควรระบุไว้ในประกาศแจ้งตั้งแต่ต้น และเตรียมให้พนักงานชี้แจงเมื่อข้อมูลคลาดเคลื่อน
ถ้าบริษัทให้พนักงานทำงานที่บ้านหรือใช้อุปกรณ์ส่วนตัว (BYOD) ดูแนวทางการติดตามเท่าที่จำเป็นในคู่มือข้อตกลงทำงานที่บ้าน ซึ่งอธิบายซอฟต์แวร์ติดตามการทำงานไว้แล้ว
7. ประกาศแจ้งพนักงานต้องมีอะไร และพนักงานไม่ยอมสแกนทำอย่างไร
มาตรา 23 ให้แจ้งก่อนหรือขณะเก็บรวบรวม โดยบอกอย่างน้อยเรื่องต่อไปนี้
| เรื่องที่ต้องแจ้ง | ตัวอย่างสำหรับเครื่องสแกนหรือ GPS |
|---|---|
| วัตถุประสงค์ | ลงเวลาเข้า–ออก / ควบคุมการเข้าห้องเก็บของ / ความปลอดภัยรถขนส่ง |
| ข้อมูลที่เก็บและระยะเวลา | แม่แบบลายนิ้วมือเก็บจนสิ้นสุดการจ้างแล้วลบ / พิกัดเก็บเท่าที่กำหนด |
| ผลของการไม่ให้ข้อมูล | ถ้าไม่ใช้เครื่องสแกน ใช้วิธีลงเวลาอื่นแทนอย่างไร |
| ผู้ที่ข้อมูลอาจถูกเปิดเผยให้ | ผู้ผลิตระบบ ผู้ให้บริการคลาวด์ บริษัทแม่ |
| ข้อมูลติดต่อผู้ควบคุมข้อมูล | HR หรือผู้ดูแล PDPA |
| สิทธิของเจ้าของข้อมูล | เข้าถึง ขอสำเนา คัดค้าน ลบ ถอนความยินยอม |
เมื่อพนักงานไม่ยอมสแกนหรือขอถอนความยินยอม
- เสนอวิธีลงเวลาอื่น (บัตร รหัส หรือแอป) และบันทึกว่าเสนอแล้ว
- ลบแม่แบบชีวภาพของพนักงานคนนั้นออกจากระบบ และเก็บหลักฐานการลบ
- ไม่นำการปฏิเสธไปเป็นเหตุเลิกจ้างหรือลงโทษ โดยไม่ปรึกษาก่อน เพราะอาจเป็นปัญหาทั้งด้าน PDPA และด้านกฎหมายแรงงาน ดู สิทธิเมื่อถูกเลิกจ้าง
- ถ้ามีกรณีลงเวลาผิดปกติ ให้ตรวจข้อมูลซ้ำกับวิธีอื่น เช่น ภาพกล้องหรือบันทึกงาน ก่อนสรุป
8. นำข้อมูลสแกนหรือ GPS ไปใช้ลงโทษ หักค่าจ้าง หรือใช้ในข้อพิพาทได้หรือไม่
ข้อมูลจากเครื่องมือเหล่านี้เป็นพยานหลักฐานที่มักถูกยกขึ้นอ้างได้ แต่มีเรื่องที่ควรตรวจ
- การใช้ตรงกับที่แจ้งไว้หรือไม่ ถ้าประกาศแจ้งไว้ว่าใช้เพื่อลงเวลา แต่ภายหลังนำไปสืบหาพฤติกรรมอื่น ต้องระวังว่าเกินวัตถุประสงค์ที่แจ้งหรือไม่
- ความแม่นยำ เครื่องสแกนอาจอ่านผิดเมื่อมือเปียกหรือแสงไม่พอ GPS อาจคลาดเคลื่อนในอาคารหรือใต้ดิน ควรเก็บบันทึกข้อผิดพลาดและให้พนักงานแย้งได้
- ขั้นตอนทางวินัย ข้อมูลเครื่องสแกนอย่างเดียวไม่ควรเป็นเหตุเลิกจ้างทันที ควรสอบถามพนักงานและตรวจหลักฐานอื่นประกอบ ดูการพักงานระหว่างสอบสวนทางวินัย
- หักค่าจ้าง การหักเงินจากค่าจ้างต้องเป็นไปตามกฎหมายคุ้มครองแรงงาน ควรปรึกษาก่อนทำ ไม่ควรให้ระบบหักเองโดยอัตโนมัติจากข้อมูลสแกน
- คำขอของพนักงาน พนักงานอาจขอดูหรือขอสำเนาข้อมูลของตน บริษัทควรมีผู้รับผิดชอบและขั้นตอนตอบคำขอ
หากมีข้อพิพาทแล้ว ให้เก็บข้อมูลเฉพาะที่เกี่ยวกับเรื่องนั้นไว้เป็นหลักฐาน อย่าลบข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับคดีทันทีเพียงเพราะครบระยะเก็บ และอย่าเปิดดูข้อมูลของพนักงานทั้งแผนกเพื่อหาเรื่อง ดูการเก็บเอกสารและข้อมูลพนักงาน ประกอบ
9. ระยะเวลาเก็บและการลบข้อมูล
PDPA ไม่ได้กำหนดจำนวนปีตายตัวสำหรับข้อมูลสแกนหรือ GPS ตามมาตรา 23 บริษัทต้องแจ้งพนักงานว่าเก็บนานเท่าใด หรือหากกำหนดไม่ได้ชัดเจน ให้แจ้งระยะเวลาที่คาดหมายได้ตามมาตรฐานของการเก็บ จึงเป็นหน้าที่ของบริษัทที่ต้องตัดสินใจและเขียนไว้
แนวทางที่ใช้ได้จริง
- แม่แบบลายนิ้วมือหรือใบหน้า ลบเมื่อพนักงานออกจากงาน หรือเมื่อเปลี่ยนไปใช้วิธีอื่น และเมื่อบริษัทเลิกใช้ระบบ
- บันทึกเวลาเข้า–ออก เป็นข้อมูลอีกประเภทหนึ่งที่อาจต้องเก็บตามกฎหมายแรงงานหรือเพื่อคำนวณค่าจ้าง ควรเก็บแยกจากแม่แบบชีวภาพ และตรวจกับนักบัญชีหรือผู้ตรวจสอบเรื่องระยะเวลาเก็บเอกสารด้านบัญชีและภาษี
- พิกัด GPS ละเอียด เก็บในระยะสั้นตามความจำเป็น เช่น ตรวจเหตุการณ์ย้อนหลัง แล้วเก็บเพียงสรุปงานต่อไป
- ภาพใบหน้าดิบ ถ้าระบบเก็บภาพถ่าย ให้ถามผู้ให้บริการว่าตั้งค่าไม่เก็บภาพดิบได้หรือไม่
- หลังลบ บันทึกวันที่ลบและผู้ลบ และตรวจว่าข้อมูลสำรองและคลาวด์ของผู้ให้บริการถูกลบด้วย
ตัวอย่างสมมติ: โรงงานบรรจุภัณฑ์เปลี่ยนจากบัตรตอกเป็นสแกนนิ้ว
(ตัวอย่างสมมติเพื่ออธิบายแนวคิด ไม่ใช่เหตุการณ์จริง ตัวเลขเป็นตัวเลขสมมติ)
บริษัทสมมติแห่งหนึ่งมีพนักงาน 180 คน เพิ่งพบว่าในช่วง 6 เดือนมีการตอกบัตรแทนกัน 12 ครั้งในกะดึก ผู้จัดการอยากเปลี่ยนไปใช้เครื่องสแกนนิ้วทั้งโรงงานและให้พนักงานเซ็นใบยินยอมแผ่นเดียว
ทีม HR ทำตามลำดับนี้
- วัตถุประสงค์ ป้องกันการลงเวลาแทนกันในกะดึกของฝ่ายผลิต ไม่ใช่เพื่อประเมินผลงานหรือติดตามพฤติกรรมอื่น
- ทางเลือกที่เบากว่า ทดลองใช้บัตรร่วมกับรหัสส่วนตัวและกล้องวงจรปิดตรงจุดลงเวลา 2 เดือน แล้วดูว่าการตอกแทนกันลดลงหรือไม่ ผลปรากฏว่าลดลงเหลือ 2 ครั้ง ผู้บริหารจึงตัดสินใจยังไม่ซื้อเครื่องสแกนนิ้ว และพิจารณาใหม่ถ้าปัญหากลับมา
- ถ้าผลไม่ดีขึ้น บริษัทจะติดตั้งเครื่องเฉพาะฝ่ายผลิตกะดึก ไม่ใช้ทั้งโรงงาน เก็บแม่แบบในเครื่องที่โรงงาน ไม่ส่งขึ้นคลาวด์ ผู้ดูแลระบบมี 2 คน และ HR ดูได้เฉพาะรายงานเวลา
- พนักงานที่ไม่ยินยอม ใช้บัตรร่วมกับรหัสต่อไปได้ ไม่ถือเป็นการฝ่าฝืนวินัย
- ลบข้อมูล แม่แบบลบภายในสิ้นเดือนที่พนักงานออกจากงาน และบันทึกการลบไว้
- ประกาศแจ้ง ชี้แจงพนักงานเป็นหนังสือก่อนเริ่มใช้ ตามหัวข้อ 7
ตัวอย่างนี้แสดงว่าคำตอบอาจจบที่ "ยังไม่ต้องสแกนนิ้ว" ได้ และแม้ท้ายที่สุดตัดสินใจติดตั้ง ใบยินยอมก็เป็นเพียงส่วนหนึ่งของขั้นตอน
เอกสารและรายการตรวจสอบก่อนใช้สแกนหรือ GPS
เอกสารที่ควรมี
- บันทึกวัตถุประสงค์และเหตุผลความจำเป็น (1 หน้า) พร้อมทางเลือกที่ลองแล้ว
- ผลประเมินความเสี่ยงอย่างย่อ ว่าข้อมูลรั่วไหลหรือถูกใช้ผิดวัตถุประสงค์แล้วจะเกิดอะไร
- ประกาศแจ้งพนักงาน (privacy notice) เฉพาะเรื่องสแกน/GPS ตามมาตรา 23
- แบบยินยอมโดยชัดแจ้งที่แยกจากสัญญาจ้าง ใช้เมื่อตัดสินใจอาศัยความยินยอม พร้อมวิธีถอนที่ทำได้ง่าย
- ขั้นตอนสำหรับพนักงานที่ไม่ยินยอม (วิธีลงเวลาอื่น)
- ข้อตกลงการประมวลผลข้อมูลกับผู้ผลิตระบบหรือผู้ให้บริการคลาวด์/GPS
- รายชื่อผู้มีสิทธิเข้าถึงและบันทึกการเข้าถึง
- กำหนดระยะเวลาเก็บและขั้นตอนลบ
- การแก้ข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงาน หากมีเรื่องวินัยที่เกี่ยวกับการลงเวลา ดูกฎการทำงานที่นายจ้างทุกคนต้องมี
- ขั้นตอนตอบคำขอใช้สิทธิของพนักงานและแผนรับมือข้อมูลรั่ว
อย่าเข้าใจผิด
- "ให้พนักงานเซ็นยินยอมแล้วจบ" ยังไม่จบ ความยินยอมต้องเป็นอิสระและถอนได้ตามมาตรา 19 และไม่ช่วยถ้าเก็บข้อมูลเกินความจำเป็น บริษัทควรตอบเรื่องวัตถุประสงค์และทางเลือกอื่นด้วย
- "มีกฎหมายบังคับให้ใช้สแกนนิ้ว" ผู้เขียนไม่พบข้อกำหนดทั่วไปที่ให้นายจ้างทุกแห่งต้องใช้เครื่องสแกนชีวภาพลงเวลา การลงเวลาด้วยวิธีอื่นก็ใช้ได้ ถ้าบริษัทอ้างว่ามีกฎหมายเฉพาะ ควรตรวจตัวบทนั้นก่อน
- "รถบริษัท ติดตามได้ทุกที่ตลอดเวลา" ไม่เสมอไป ข้อมูลพิกัดเป็นข้อมูลส่วนบุคคลของคนขับ ต้องมีวัตถุประสงค์ ต้องแจ้ง และไม่ควรเกินความจำเป็น
- "เก็บข้อมูลชีวภาพไว้ตลอด เผื่อใช้ภายหลัง" ไม่ควร ควรลบเมื่อไม่ต้องใช้และแจ้งระยะเวลาไว้ตามมาตรา 23
- "พนักงานที่ปฏิเสธสแกนมีความผิดวินัย" ยังสรุปไม่ได้ ต้องดูว่าบริษัทมีทางเลือกอื่นให้หรือไม่ และฐานที่อ้างคืออะไร อย่าลงโทษโดยไม่ปรึกษา
- "ข้อมูลอยู่ที่ผู้ให้บริการระบบ บริษัทไม่ต้องรับผิดชอบ" บริษัทยังเป็นผู้ควบคุมข้อมูลและต้องเลือกผู้ให้บริการ ทำข้อตกลง และตรวจมาตรการรักษาความปลอดภัย
- "ไม่ต้องทำอะไรจนกว่าจะถูกร้องเรียน" การรอทำให้แก้ยาก ควรทำเอกสารข้างต้นก่อนเปิดใช้
อ่านเพิ่มเติม
- PDPA กับข้อมูลลูกจ้างและงาน HR — ภาพรวมฐานทางกฎหมายและกล้องวงจรปิด
- ข้อตกลงทำงานที่บ้าน: เวลา ค่าใช้จ่าย อุปกรณ์ และข้อมูล — BYOD และการติดตามงานที่บ้าน
- รายการตรวจสอบการปฏิบัติตาม PDPA
- การพักงานระหว่างสอบสวนทางวินัย
- การเก็บเอกสารและข้อมูลพนักงาน
ก่อนซื้อหรือเปิดใช้เครื่องสแกนหน้า สแกนนิ้ว หรือ GPS ให้เขียนวัตถุประสงค์ ลองวิธีที่เบากว่า จำกัดผู้เข้าถึงและระยะเวลาเก็บ และเตรียมทางเลือกให้พนักงานที่ไม่ยินยอม แทนที่จะเริ่มจากใบยินยอมใบเดียว
เราช่วยตรวจว่าระบบที่บริษัทใช้หรือกำลังจะใช้เข้าข่ายอย่างไร ร่างประกาศแจ้งพนักงาน แบบยินยอม ข้อตกลงการประมวลผลข้อมูลกับผู้ให้บริการ และแก้ข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงานให้สอดคล้อง เราไม่ใช่ผู้ผลิตหรือผู้ติดตั้งระบบ ไม่ตรวจความปลอดภัยทางเทคนิคของอุปกรณ์ และไม่รับรองผลของการตรวจสอบจากหน่วยงานรัฐ ค่าบริการขึ้นอยู่กับขั้นของเรื่องและงานที่ต้องทำ ส่งเอกสารให้เราดูก่อน เราจะแจ้งขอบเขตงานและค่าบริการเป็นลายลักษณ์อักษรก่อนเริ่มงาน ปรึกษาเบื้องต้น โทร 092-254-2045 หรือ ส่งรายละเอียดให้เรา ดูเพิ่มเติมที่ การปฏิบัติตาม PDPA และ เอกสารด้านทรัพยากรบุคคล
คู่มือนี้เผยแพร่โดย สำนักงานกฎหมายสุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม — สำนักงานกฎหมายในจังหวัดขอนแก่น ก่อตั้งเมื่อปี 1986 เป็นข้อมูลทั่วไปเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายสำหรับเรื่องใดเรื่องหนึ่งโดยเฉพาะ

