สัญญาจ้าง 1 ปี: ครบสัญญาแล้วต้องจ่ายค่าชดเชยไหม และลาออกก่อนได้หรือเปล่า

"จ้างเป็นสัญญาปีต่อปี ครบแล้วไม่ต่อก็จบ ไม่ต้องจ่ายอะไร" เป็นความเข้าใจที่พบบ่อยในบริษัทที่ใช้สัญญาจ้างมีกำหนดเวลา และเป็นความเข้าใจที่ ทำให้นายจ้างแพ้คดีแรงงานบ่อยที่สุดเรื่องหนึ่ง

กฎหมายคุ้มครองแรงงานของไทยนับว่า การไม่จ้างต่อเพราะสัญญาครบกำหนด ก็คือการเลิกจ้าง ลูกจ้างที่ทำงานครบ 120 วันขึ้นไปจึงมีสิทธิได้ค่าชดเชยตามอายุงานเหมือนลูกจ้างประจำ สัญญาจ้างมีกำหนดเวลาจึงไม่ใช่เครื่องมือหลบค่าชดเชย ยกเว้นงานบางลักษณะที่กฎหมายกำหนดไว้แคบมาก

สัญญามีกำหนดเวลาเปลี่ยนอะไรได้บ้าง

สิ่งที่สัญญามีกำหนดเวลาเปลี่ยนได้จริงคือ เรื่องการบอกกล่าวล่วงหน้า เมื่อครบกำหนดตามสัญญา การจ้างสิ้นสุดลงเองโดยไม่ต้องบอกกล่าวล่วงหน้า ต่างจากสัญญาไม่มีกำหนดเวลาที่ต้องบอกกล่าวก่อนเลิกจ้าง

สิ่งที่ ไม่เปลี่ยน คือ:

• สิทธิได้ค่าชดเชยเมื่อไม่จ้างต่อ ถ้าทำงานครบเกณฑ์
• สิทธิอื่นตามกฎหมายคุ้มครองแรงงาน เช่น วันหยุด วันลา ค่าล่วงเวลา และประกันสังคม
• อายุงานที่นับต่อเนื่องเมื่อมีการต่อสัญญา

ข้อยกเว้น: งานโครงการ งานครั้งคราว และงานตามฤดูกาล

กฎหมายยกเว้นค่าชดเชยเมื่อครบสัญญาเฉพาะการจ้างที่เข้าเงื่อนไขครบทุกข้อ:

1. มีกำหนดเวลาเริ่มต้นและสิ้นสุดแน่นอน
2. เป็นงานลักษณะที่กฎหมายกำหนด คืองานโครงการที่ไม่ใช่งานปกติของธุรกิจหรือการค้าของนายจ้าง งานที่เป็นครั้งคราวและมีกำหนดสิ้นสุดหรือความสำเร็จของงาน หรืองานตามฤดูกาลที่จ้างเฉพาะช่วงฤดูนั้น
3. งานต้องแล้วเสร็จภายในสองปี
4. ทำสัญญาเป็นหนังสือตั้งแต่เริ่มจ้าง

ข้อที่บริษัทพลาดบ่อยที่สุดคือข้อ 2 ตัวอย่างเช่น พนักงานบัญชี พนักงานขาย หรือพนักงานฝ่ายผลิตที่ทำงานประจำของบริษัท แม้จะเซ็นสัญญาปีต่อปี ก็ไม่ใช่งานโครงการ ข้อยกเว้นจึงใช้ไม่ได้ ส่วนวิศวกรที่จ้างมาเฉพาะเพื่อติดตั้งระบบใหม่ให้เสร็จภายในระยะเวลาที่แน่นอน ซึ่งไม่ใช่งานที่บริษัททำเป็นปกติ อาจเข้าข้อยกเว้นได้ ถ้าเงื่อนไขอื่นครบ

ต่อสัญญาทุกปี อายุงานไม่ได้เริ่มใหม่

บริษัทที่ต่อสัญญาปีต่อปีให้พนักงานคนเดิมมาหลายปี ควรรู้ว่า อายุงานนับต่อเนื่องตั้งแต่วันแรก เมื่อถึงวันที่ไม่ต่อสัญญา ค่าชดเชยจะคิดจากอายุงานรวมทั้งหมด ไม่ใช่เฉพาะสัญญาฉบับสุดท้าย

การเว้นช่วงระหว่างสัญญา เช่น ให้ออกแล้วรับกลับเข้ามาใหม่ในไม่กี่วัน เพื่อไม่ให้อายุงานต่อกัน เป็นรูปแบบที่กฎหมายเขียนไว้ชัดว่าให้นับระยะเวลาทำงานต่อกันได้ ถ้าทำเพื่อไม่ให้ลูกจ้างได้สิทธิ

ลูกจ้างลาออกก่อนครบสัญญา

ลูกจ้างลาออกได้เสมอ แต่การออกก่อนครบกำหนดโดยไม่มีเหตุตามสัญญาหรือกฎหมาย ถือเป็นการผิดสัญญา สิ่งที่นายจ้างทำได้และทำไม่ได้มีดังนี้

• เรียกค่าเสียหายที่เกิดขึ้นจริงได้ เช่น ค่าใช้จ่ายหาคนแทนเร่งด่วน แต่ต้องพิสูจน์ความเสียหาย ไม่ใช่กำหนดตัวเลขเองตามใจ
• หักค่าจ้างที่ลูกจ้างทำงานไปแล้วเพื่อชดใช้เองไม่ได้ การหักค่าจ้างทำได้เฉพาะกรณีที่กฎหมายอนุญาตเท่านั้น ดูหักเงินเดือนลูกจ้างได้แค่ไหน
• ค่าปรับที่เขียนไว้ในสัญญาสูงเกินส่วน ศาลลดลงให้เหลือเท่าที่สมควรได้

นายจ้างเลิกสัญญาก่อนครบกำหนด

ถ้านายจ้างเป็นฝ่ายเลิกสัญญาก่อนครบกำหนด นอกจากค่าชดเชยตามอายุงานแล้ว ลูกจ้างอาจเรียกค่าเสียหายจากการถูกเลิกสัญญาก่อนกำหนดได้อีกส่วนหนึ่ง ถ้าไม่มีเหตุตามสัญญาหรือกฎหมาย สัญญาที่ดีจึงควรเขียน เหตุที่เลิกสัญญาก่อนกำหนดได้ ไว้ให้ชัด เช่น ผลงานไม่ผ่านเกณฑ์ที่วัดได้ หรือผิดวินัยตามข้อบังคับ

ฝั่งนายจ้าง: ตรวจสัญญาจ้างมีกำหนดเวลาให้ใช้ได้จริง

• ใช้สัญญามีกำหนดเวลาเมื่อเหตุผลทางธุรกิจรองรับจริง ไม่ใช่เพื่อหลบค่าชดเชย เพราะหลบไม่ได้
• ถ้าตั้งใจใช้ข้อยกเว้นงานโครงการ ให้ระบุลักษณะงาน วันเริ่ม วันสิ้นสุด และทำสัญญาเป็นหนังสือตั้งแต่วันแรก
• ตั้งงบค่าชดเชยไว้สำหรับพนักงานสัญญาที่อาจไม่ต่อ โดยนับอายุงานรวม
• เขียนเหตุเลิกสัญญาก่อนกำหนด และขั้นตอนเมื่อลูกจ้างลาออกก่อนครบ
• ตรวจให้สัญญาไม่ขัดกับข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงานของบริษัท

อ่านต่อ

• ค่าชดเชยเมื่อถูกเลิกจ้าง คิดอย่างไร
• สิทธิเมื่อถูกเลิกจ้าง
• ทดลองงาน: เลิกจ้างระหว่างทดลองงานทำได้แค่ไหน

📌 ดูเพิ่ม: สัญญาจ้าง โครงสร้างเงินเดือน และคู่มือพนักงาน · คดีแรงงาน

ถ้าบริษัทใช้สัญญาจ้างมีกำหนดเวลาอยู่ และไม่แน่ใจว่าเมื่อครบสัญญาต้องจ่ายอะไรบ้าง ปรึกษาทีมทนายของเรา เราจะตรวจสัญญาและลักษณะงานจริงให้ก่อนถึงวันครบกำหนด

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายสำหรับกรณีเฉพาะราย