ข้ามไปยังเนื้อหาหลัก
SUWANVARA LAWFIRM
บริษัท สุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม จำกัด
SUWANVARA LAWFIRM
SUWANVARA LAWFIRM
บริษัท สุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม จำกัด
กฎหมายธุรกิจ

หุ้นบุริมสิทธิใช้แบ่งสิทธิรับเงินปันผลและอำนาจควบคุมได้อย่างไร: บริษัทจำกัดไทย

หุ้นบุริมสิทธิของบริษัทจำกัดไทยปรับสิทธิรับเงินปันผล สิทธิออกเสียง และสิทธิเมื่อเลิกบริษัทได้แค่ไหน ทำไมต้องเขียนในข้อบังคับและจดทะเบียน มาตรา 1142 ห้ามแก้ไขบุริมสิทธิที่ออกแล้ว และผลต่อการเพิ่มทุน การขายกิจการ และการนับสัดส่วนผู้ถือหุ้นต่างชาติ พร้อมตัวอย่างตารางผู้ถือหุ้นสมมติ

สำนักงานกฎหมายสุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม— ทีมกฎหมายธุรกิจ21 พฤศจิกายน 256915 นาที
หุ้นบุริมสิทธิใช้แบ่งสิทธิรับเงินปันผลและอำนาจควบคุมได้อย่างไร: บริษัทจำกัดไทย

คำตอบหลัก

หุ้นบุริมสิทธิเป็นเครื่องมือแบ่งสิทธิระหว่างผู้ถือหุ้น เช่น ให้กลุ่มหนึ่งรับเงินปันผลก่อน โดยไม่ต้องแบ่งเงินทุนหรืออำนาจเท่ากัน ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์รองรับหุ้นชนิดนี้ในบริษัทจำกัด แต่ตัวบทให้เพียงกรอบกว้าง รายละเอียดว่าสิทธิแต่ละอย่างเป็นอย่างไรต้องมาจากข้อบังคับของบริษัท และเมื่อออกหุ้นไปแล้ว มาตรา 1142 ห้ามแก้ไขบุริมสิทธิที่กำหนดไว้อีกเลย

เรื่องที่ควรตัดสินใจก่อนลงชื่อมีสามอย่าง ได้แก่ สิทธิแต่ละอย่างที่ต้องการคืออะไร ข้อบังคับเขียนและจดทะเบียนตรงกับที่ตกลงหรือยัง และสิทธินั้นจะกระทบการเพิ่มทุน การขายกิจการ หรือการนับสัดส่วนผู้ถือหุ้นต่างชาติอย่างไร คู่มือนี้ใช้กับ บริษัทจำกัดตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์เท่านั้น ไม่ครอบคลุมบริษัทมหาชน

หลักกฎหมาย (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์) มาตรา 1108 (4) ให้ที่ประชุมตั้งบริษัทกำหนดจำนวนหุ้นบุริมสิทธิ ทั้งสภาพและบุริมสิทธิของหุ้นนั้นว่าเป็นสถานใดเพียงใด ถ้าจะมีหุ้นเช่นนั้น มาตรา 1200 วางหลักว่าเงินปันผลแจกตามจำนวนเงินที่ส่งแล้วในหุ้นหนึ่ง ๆ เว้นแต่จะตกลงกันไว้เป็นอย่างอื่นในเรื่องหุ้นบุริมสิทธิ มาตรา 1182 วางหลักการนับคะแนนเมื่อลงคะแนนลับว่าเสียงหนึ่งต่อหุ้นหนึ่งที่ถือ และมาตรา 1142 ห้ามแก้ไขบุริมสิทธิที่ออกแล้ว

ความเห็นเชิงปฏิบัติของเรา ให้ถือว่าหุ้นบุริมสิทธิเป็นการตัดสินใจครั้งเดียวที่แก้ย้อนไม่ได้ เขียนสิทธิให้ครบในข้อบังคับก่อนออกหุ้น แล้วจึงปล่อยให้ข้อตกลงผู้ถือหุ้นดูแลเรื่องอื่น

คู่มือนี้ตอบเฉพาะเรื่องการแบ่งสิทธิด้วยหุ้นบุริมสิทธิ ส่วนสิทธิของผู้ถือหุ้นส่วนน้อยโดยทั่วไป ดู สิทธิผู้ถือหุ้นส่วนน้อย และการเลือกระหว่างเพิ่มทุนกับเงินกู้ผู้ถือหุ้น ดู เพิ่มทุนหรือให้ผู้ถือหุ้นให้กู้

ใครควรอ่านส่วนไหน

สถานะของคุณส่วนที่ควรอ่าน
กำลังวางแผนข้อ 1 ถึง 3 เลือกสิทธิที่ต้องการและวางเอกสาร ข้อ 8 ดูผลต่อผู้ถือหุ้นต่างชาติ และข้อ 9 ตัวอย่างตัวเลข
กำลังเจรจาข้อ 2 สิ่งที่ปรับได้ ข้อ 4 ผลของมาตรา 1142 ข้อ 5 และ 6 ผลต่อการเพิ่มทุนและการขายกิจการ
ทำไปแล้วข้อ 3 ตรวจว่าข้อบังคับที่จดทะเบียนตรงกับข้อตกลง ข้อ 4 ว่าแก้ไขได้หรือไม่ และข้อ 10 เช็กลิสต์

1. หุ้นบุริมสิทธิคืออะไร และกฎหมายให้กำหนดอย่างไร

หุ้นของบริษัทจำกัดมีสองกลุ่มกว้าง ๆ คือหุ้นสามัญ และหุ้นที่มีสิทธิพิเศษตามที่กำหนด มาตรา 1108 (4) ระบุว่าในที่ประชุมตั้งบริษัท ต้องวางกำหนดจำนวนหุ้นบุริมสิทธิ ทั้งกำหนดสภาพและบุริมสิทธิของหุ้นนั้นว่าเป็นสถานใดเพียงใด ถ้าหากจะมีหุ้นเช่นนั้นในบริษัท

ประเด็นที่ควรจำ

  • ตัวบทพูดถึงการกำหนดหุ้นบุริมสิทธิในที่ประชุมตั้งบริษัท ถ้าบริษัทตั้งมาแล้วและต้องการเริ่มออกหุ้นชนิดนี้ ให้ทนายตรวจว่าต้องแก้ข้อบังคับและมีมติแบบใด ก่อนเรียกประชุม
  • "สภาพและบุริมสิทธิ" ต้องเขียนเป็นข้อความที่อ่านแล้วคำนวณได้ ไม่ใช่เพียงคำว่า "ได้สิทธิก่อน"
  • ชื่อเรียกในข้อตกลงทางธุรกิจ เช่น หุ้นนักลงทุน หุ้น Series A หรือหุ้นพิเศษ ไม่ได้ให้สิทธิอะไรเอง สิทธิต้องมีที่มาจากข้อบังคับที่จดทะเบียน
  • บริษัทต้องมีหุ้นสามัญด้วยหรือไม่ และสัดส่วนเท่าใด ให้ตรวจจากข้อบังคับและแบบจดทะเบียนของบริษัท ไม่ควรสรุปเอง

2. เรื่องใดที่ปรับได้ และปรับได้เท่าที่กฎหมายกับข้อบังคับอนุญาต

ตารางนี้เป็นรายการสิทธิที่ธุรกิจมักขอ ไม่ได้หมายความว่าทุกข้อทำได้ทุกแบบ ให้ตรวจถ้อยคำกับทนายก่อนใช้

เรื่องหลักที่จากประมวลกฎหมายสิ่งที่ข้อบังคับต้องระบุ
สิทธิรับเงินปันผลก่อนมาตรา 1200 วางหลักแบ่งตามเงินที่ส่งแล้วในหุ้น เว้นแต่ตกลงไว้เป็นอย่างอื่นในเรื่องหุ้นบุริมสิทธิอัตราหรือจำนวน เทียบกับเงินที่ส่งแล้วหรือมูลค่าหุ้น และลำดับก่อนหลังกับหุ้นสามัญ
สะสมหรือไม่สะสมตัวบทไม่ได้กำหนดไว้ จึงต้องเขียนเองถ้าปีใดไม่จ่ายหรือจ่ายไม่ครบ ยอดค้างยกไปจ่ายปีต่อไปหรือไม่ (สะสมหรือไม่สะสม)
ร่วมแบ่งส่วนที่เหลือหรือไม่ตัวบทไม่ได้กำหนดไว้ จึงต้องเขียนเองหลังได้เงินปันผลก่อนแล้ว หุ้นบุริมสิทธิร่วมแบ่งส่วนที่เหลือกับหุ้นสามัญด้วยหรือไม่
สิทธิออกเสียงมาตรา 1182 วางหลักการลงคะแนนลับว่าเสียงหนึ่งต่อหุ้นหนึ่งที่ถือ ส่วนการชูมือนับผู้ถือหุ้นคนละหนึ่งเสียงจะให้ออกเสียงเท่าหุ้นสามัญ มากกว่า น้อยกว่า หรือเฉพาะบางเรื่อง ให้ทนายตรวจก่อนว่าข้อบังคับทำได้ในกรอบกฎหมายหรือไม่
สิทธิเมื่อเลิกบริษัทตัวบทไม่ได้กำหนดไว้ จึงต้องเขียนเองได้รับคืนเงินทุนก่อนหุ้นสามัญหรือไม่ ได้เท่าใด และร่วมแบ่งส่วนที่เหลือหรือไม่
สิทธิยับยั้งเรื่องสำคัญมาตรา 1194 กำหนดนิยามมติพิเศษ คือเสียงข้างมากไม่ต่ำกว่าสามในสี่ของเสียงทั้งหมดของผู้ถือหุ้นที่มาประชุมและมีสิทธิออกเสียงอาจใช้ร่วมกับข้อบังคับหรือข้อตกลงผู้ถือหุ้นเพื่อกำหนดเรื่องที่ต้องได้เสียงสนับสนุนสูง ให้ตรวจเรื่องที่ทำได้จริงกับทนาย

หลักการเขียน ให้เขียนสิทธิแต่ละข้อเป็นสูตรที่นักบัญชีนำไปคำนวณได้เองโดยไม่ต้องตีความ และอย่ารวมสองสิทธิไว้ในประโยคเดียว

3. ทำไมต้องเขียนในข้อบังคับและจดทะเบียน ไม่ใช้ข้อตกลงผู้ถือหุ้นอย่างเดียว

ข้อตกลงผู้ถือหุ้นเป็นสัญญาระหว่างผู้ลงนาม ใช้ดีเรื่องการจัดการ การห้ามโอนหุ้น และการออกจากบริษัท แต่หุ้นบุริมสิทธิเป็นเรื่องของ "ชนิดหุ้น" ซึ่งมาตรา 1108 (4) ให้กำหนดในที่ประชุมตั้งบริษัท และสิทธิที่เกี่ยวกับการจ่ายเงินปันผลต้องสอดคล้องกับมาตรา 1200 ผลคือถ้าสิทธิอยู่ในข้อตกลงฉบับเดียวโดยข้อบังคับไม่กล่าวถึง จะเกิดปัญหาเมื่อ

  • ผู้ถือหุ้นคนใหม่ซื้อหุ้นต่อและไม่ได้ลงนามในข้อตกลง
  • บริษัทประกาศเงินปันผลตามข้อบังคับ แต่นักลงทุนอ้างข้อตกลงที่ให้สิทธิมากกว่า
  • ผู้สอบบัญชี หรือหน่วยงานที่ตรวจเอกสารจดทะเบียน อ่านแต่ข้อบังคับ
เอกสารใช้กำหนดอะไรเป็นหลัก
ข้อบังคับบริษัท (จดทะเบียน)ชนิดหุ้น สิทธิรับเงินปันผล สิทธิออกเสียง สิทธิเมื่อเลิกบริษัท
ข้อตกลงผู้ถือหุ้นการจัดการ ที่นั่งกรรมการ ข้อห้ามโอน สิทธิซื้อก่อน การออกจากบริษัท การระงับข้อพิพาท
มติที่ประชุมและบันทึกหลักฐานว่าบริษัทอนุมัติการออกหุ้นและการแก้ข้อบังคับตามขั้นตอน

หลักปฏิบัติ ถ้าสิทธิใดที่ตกลงกันไม่อยู่ในข้อบังคับ ให้ถือว่าสิทธินั้นยังไม่แน่นอน และให้ตั้งเป้าหมายว่าข้อตกลงต้องไม่ขัดกับข้อบังคับ ถ้าสองฉบับขัดกัน ให้ทำข้อตกลงว่าผู้ถือหุ้นจะลงคะแนนเสียงแก้ข้อบังคับให้ตรงกัน หากต้องจัดโครงสร้างร่วมกับผู้ร่วมทุนต่างชาติ ดูเพิ่มที่ ข้อตกลงผู้ถือหุ้นกับหุ้นส่วนต่างชาติ

4. ออกหุ้นไปแล้ว แก้บุริมสิทธิภายหลังได้หรือไม่

มาตรา 1142 บัญญัติว่า ถ้าบริษัทได้ออกหุ้นบุริมสิทธิไปแล้ว ได้กำหนดไว้ว่าบุริมสิทธิจะมีแก่หุ้นนั้น ๆ เป็นอย่างไร ท่านห้ามมิให้แก้ไขอีกเลย

ข้อควรระวังในทางปฏิบัติ

  • ร่างให้ครบก่อนออกหุ้น อัตราปันผล การสะสม การร่วมแบ่งส่วนที่เหลือ สิทธิออกเสียง และสิทธิเมื่อเลิกบริษัท
  • อย่าสัญญาว่าจะปรับสิทธิภายหลัง เช่น ขอ "ขยับอัตราปันผล" เมื่อธุรกิจโตขึ้น ตัวบทมาตรา 1142 ห้ามแก้ไขบุริมสิทธิที่ออกแล้ว ข้อตกลงที่ให้แก้ภายหลังอาจชนกับมาตรานี้
  • กลไกแปลงหุ้น ถ้ามีเจตนาให้แปลงหุ้นบุริมสิทธิเป็นหุ้นสามัญเมื่อเกิดเหตุบางอย่าง ต้องให้ทนายตรวจว่าทำได้ในกรอบของมาตรา 1142 หรือไม่ และเขียนเงื่อนไขไว้ตั้งแต่ต้น ไม่ควรสรุปเองว่าทำได้หรือทำไม่ได้
  • มติพิเศษ มาตรา 1194 อธิบายว่ามติพิเศษคือเสียงข้างมากไม่ต่ำกว่าสามในสี่ของเสียงทั้งหมดของผู้ถือหุ้นที่มาประชุมและมีสิทธิออกเสียง แต่การมีมติพิเศษไม่ได้แปลว่าทำสิ่งที่มาตรา 1142 ห้ามได้

ถ้าต้องการสิทธิที่ต่างออกไป ทางเลือกที่ปลอดภัยกว่าคือออกหุ้นชุดใหม่ที่มีสิทธิตามต้องการ แทนการพยายามแก้ชุดเดิม ซึ่งต้องตรวจเรื่องอำนาจออกหุ้นและการเพิ่มทุนด้วย

5. ผลเมื่อเพิ่มทุน

เมื่อบริษัทออกหุ้นใหม่ ต้องตอบว่าผู้ถือหุ้นบุริมสิทธิได้สิทธิอะไรในหุ้นใหม่ และสิทธิของตนถูกเจือจางหรือไม่ จุดที่ต้องกำหนดไว้ในข้อบังคับหรือข้อตกลงผู้ถือหุ้น

  • ผู้ถือหุ้นบุริมสิทธิมีสิทธิซื้อหุ้นใหม่ก่อนหรือไม่ และในสัดส่วนใด
  • หุ้นใหม่ที่ออกภายหลังจะมีลำดับสิทธิรับเงินปันผลและสิทธิเมื่อเลิกบริษัทเหนือหรือเท่ากับหุ้นบุริมสิทธิเดิมหรือไม่ ซึ่งต้องไม่เป็นการแก้ไขบุริมสิทธิที่ออกแล้วตามมาตรา 1142
  • ผู้ถือหุ้นรายใดไม่ร่วมลงทุน สัดส่วนและสิทธิออกเสียงของเขาเปลี่ยนอย่างไร

ถ้าตัวเลือกคือเพิ่มทุนหรือให้ผู้ถือหุ้นให้กู้ ดู เพิ่มทุนหรือให้ผู้ถือหุ้นให้กู้ หน้านั้นเทียบสองทางเลือก ส่วนหน้านี้ดูว่าสิทธิพิเศษเปลี่ยนผลของการเพิ่มทุนอย่างไร

6. ผลเมื่อขายกิจการหรือบริษัทเลิก

ตัวบทไม่ได้กำหนดสูตรแบ่งเงินเมื่อขายกิจการหรือเลิกบริษัท ผู้ซื้อและนักลงทุนจะดูข้อบังคับและข้อตกลงเป็นหลัก ควรตอบให้ได้

คำถามเหตุที่ต้องตอบ
เมื่อขายหุ้นทั้งบริษัท เงินแบ่งตามหุ้นหรือหุ้นบุริมสิทธิได้ก่อนถ้าไม่เขียนไว้ ผู้ถือหุ้นแต่ละกลุ่มอาจคิดไม่ตรงกัน
เมื่อขายสินทรัพย์หรือเลิกบริษัท ลำดับการคืนเงินเป็นอย่างไรเกี่ยวกับสิทธิเมื่อเลิกบริษัทในข้อ 2
ผู้ซื้อหุ้นบุริมสิทธิต้องรับสิทธินั้นไปด้วยหรือไม่สิทธิตามข้อบังคับติดกับหุ้น ข้อตกลงที่ไม่ได้ลงนามอาจไม่ผูกผู้ซื้อ
ให้บริษัทซื้อหุ้นคืนได้หรือไม่มาตรา 1143 ห้ามบริษัทจำกัดเป็นเจ้าของถือหุ้นของตนเอง จึงไม่ควรเขียนว่าบริษัทจะ "ซื้อหุ้นคืน" โดยไม่ผ่านการตรวจ

การเขียนว่าใครได้เงินก่อนเมื่อขายกิจการเป็นเรื่องที่ผู้ซื้อจะถามทุกครั้ง ควรร่างและทดลองคำนวณก่อนเจรจา ไม่ใช่ตอนใกล้ปิดการขาย

7. ถ้ามีผู้ลงทุนหลายราย จะใช้หุ้นบุริมสิทธิกับใครได้บ้าง

หุ้นบุริมสิทธิมักใช้กับผู้ลงทุนที่ต้องการความมั่นคงของผลตอบแทน และผู้ก่อตั้งที่ต้องการรักษาอำนาจตัดสินใจ

  • ผู้ก่อตั้งและนักลงทุนภายนอก นักลงทุนรับปันผลก่อน ผู้ก่อตั้งถือหุ้นที่มีสิทธิออกเสียงมากกว่า ต้องตรวจว่าสิทธิออกเสียงที่ต่างกันทำได้ในกรอบที่กฎหมายและข้อบังคับอนุญาต
  • ธุรกิจครอบครัว ให้สมาชิกที่ไม่ได้ทำงานบริหารรับปันผลก่อนหรือแน่นอน ส่วนผู้บริหารมีอำนาจควบคุม ดู มรดกหุ้นบริษัท หากเกี่ยวกับทายาท
  • ผู้ถือหุ้นส่วนน้อยที่กังวลว่าสิทธิถูกกดทับ ดู สิทธิผู้ถือหุ้นส่วนน้อย

8. ผู้ถือหุ้นต่างชาติ การนับสัดส่วน และการถือหุ้นแทน

ถ้าบริษัทมีผู้ลงทุนต่างชาติ หุ้นบุริมสิทธิทำให้คำถามเรื่องสัดส่วนซับซ้อนขึ้น เพราะอำนาจไม่ได้ตามสัดส่วนทุนเสมอไป

  • การนับสัดส่วนต่างชาติ กฎหมายการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าวมีเงื่อนไขเรื่องสัดส่วนผู้ถือหุ้นต่างชาติสำหรับธุรกิจบางประเภท การนับอาจดูทั้งสัดส่วนทุนและอำนาจควบคุม ขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริงและการตีความของหน่วยงาน จึงไม่ควรสรุปจากจำนวนหุ้นเพียงอย่างเดียว ให้ตรวจกับทนายก่อน (ข้อมูล ณ วันที่ 21 พฤศจิกายน 2569)
  • ลดสิทธิออกเสียงของต่างชาติเพื่อให้ดูเป็นไทย อาจไม่ช่วยและอาจเสี่ยง เพราะหน่วยงานอาจดูว่าใครควบคุมและได้ประโยชน์จริง
  • คนไทยถือหุ้นแทน (nominee) การให้บุคคลถือหุ้นแทนต่างชาติโดยผู้ถือไม่ได้ลงทุนหรือรับประโยชน์เอง เป็นเรื่องที่หน่วยงานอาจตรวจสอบและอาจมีผลทางกฎหมาย ไม่ควรใช้เป็นทางลัด และไม่ควรใช้หุ้นบุริมสิทธิเป็นเครื่องมือซ่อนผู้ควบคุมที่แท้จริง
  • ธุรกิจที่ไม่จำกัดต่างชาติ หากธุรกิจไม่อยู่ในประเภทที่จำกัด เรื่องนี้เบาลง แต่ต้องยืนยันก่อนว่าธุรกิจของคุณอยู่กลุ่มใด

ภาพรวมเรื่องการถือหุ้นต่างชาติ ดู ธุรกิจที่ต่างชาติถือหุ้นร้อยละร้อย หน้านี้พูดเฉพาะผลของหุ้นบุริมสิทธิต่อการนับ และคู่มือนี้ไม่เป็นคำตอบว่าโครงสร้างของคุณถูกต้องตามกฎหมายการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าวหรือไม่

9. ตัวอย่างสมมติ: ตารางผู้ถือหุ้นและการแบ่งเงินปันผล

ตัวอย่างสมมติ ไม่ใช่คดีจริง ตัวเลขทั้งหมดเป็นการประกอบตัวอย่าง ไม่ใช่คำแนะนำเรื่องอัตราหรือโครงสร้าง

บริษัท ก จำกัด ทุนที่ชำระแล้ว 1,000,000 บาท หุ้นละ 100 บาท ชำระเต็มมูลค่า

ผู้ถือหุ้นชนิดหุ้นจำนวนหุ้นเงินที่ชำระแล้วสัดส่วนทุน
ผู้ก่อตั้งหุ้นสามัญ6,000600,000 บาท60%
นักลงทุนหุ้นบุริมสิทธิ4,000400,000 บาท40%

สมมติข้อบังคับให้หุ้นบุริมสิทธิรับเงินปันผลก่อนในอัตรา 6% ของเงินที่ชำระแล้ว คือ 24,000 บาทต่อปี

ปีที่ 1: มีเงินปันผลที่แจกได้ 100,000 บาท

แบบที่เขียนในข้อบังคับนักลงทุนผู้ก่อตั้ง
ไม่ร่วมแบ่งส่วนที่เหลือ24,000 บาท76,000 บาท
ร่วมแบ่งส่วนที่เหลือตามสัดส่วนเงินที่ชำระ24,000 + 30,400 = 54,400 บาท45,600 บาท

ปีที่ 1 ไม่จ่ายปันผลเลย ปีที่ 2 มีเงินปันผลที่แจกได้ 100,000 บาท (เฉพาะส่วนที่ได้ก่อน)

แบบที่เขียนในข้อบังคับส่วนที่นักลงทุนได้ก่อนในปีที่ 2
สะสม24,000 (ค้างปีที่ 1) + 24,000 (ปีที่ 2) = 48,000 บาท
ไม่สะสม24,000 บาท

ตัวอย่างนี้แสดงว่าคำว่า "ได้ปันผลก่อน 6%" ประโยคเดียวไม่พอ ต้องตอบเพิ่มว่าสะสมหรือไม่ และร่วมแบ่งส่วนที่เหลือหรือไม่ ซึ่งเปลี่ยนตัวเลขจริง

ด้านสิทธิออกเสียง ถ้าข้อบังคับกำหนดเสียงหนึ่งต่อหุ้น นักลงทุนมี 40% ของคะแนน ผู้ก่อตั้งมี 60% ถ้ามีมติที่ต้องใช้มติพิเศษซึ่งต้องได้สามในสี่ตามมาตรา 1194 ผู้ก่อตั้งคนเดียวที่ 60% ผ่านมตินั้นเองไม่ได้ การให้หุ้นบุริมสิทธิมีเสียงมากกว่าหรือน้อยกว่านี้ ต้องตรวจก่อนว่าข้อบังคับทำได้ในกรอบกฎหมายหรือไม่ ตัวอย่างนี้ใช้ตัวเลขสมมติเท่านั้น

10. เช็กลิสต์เอกสารและขั้นตอน

  • ระบุประเภทบริษัท ยืนยันว่าเป็นบริษัทจำกัด (ไม่ใช่บริษัทมหาชน)
  • เขียนสิทธิแต่ละอย่างที่ต้องการ: อัตราปันผล สะสมหรือไม่ ร่วมแบ่งส่วนที่เหลือหรือไม่ สิทธิออกเสียง สิทธิเมื่อเลิกบริษัท
  • ตรวจข้อบังคับปัจจุบันและเอกสารจดทะเบียน ว่ารองรับหุ้นบุริมสิทธิหรือไม่
  • ร่างข้อบังคับใหม่ให้ครบก่อนออกหุ้น เพราะมาตรา 1142 ห้ามแก้บุริมสิทธิที่ออกแล้ว
  • ตรวจมติและเสียงที่ต้องใช้ (มติพิเศษตามมาตรา 1194 ถ้าเข้าข่าย) และเรียกประชุมตามขั้นตอน
  • ให้ข้อตกลงผู้ถือหุ้นสอดคล้องกับข้อบังคับ
  • ทดลองคำนวณเงินปันผลและเงินที่ได้เมื่อขายกิจการ ตามตัวอย่างในข้อ 9 ด้วยตัวเลขของบริษัทจริง
  • ตรวจผลต่อสัดส่วนผู้ถือหุ้นต่างชาติ ถ้ามีผู้ถือต่างชาติ
  • ส่งเรื่องภาษีเงินปันผลให้นักบัญชีหรือผู้สอบบัญชีตรวจก่อนจ่าย
  • จดทะเบียนการเปลี่ยนแปลงตามที่ต้องทำ และเก็บสำเนามติ ข้อบังคับ และข้อตกลงไว้ในแฟ้มเดียวกัน

11. ภาษีเงินปันผล

คู่มือนี้ไม่ให้อัตราภาษีหรือตัวเลขภาษี ภาระภาษีของเงินปันผลขึ้นอยู่กับผู้รับ ประเภทเงินได้ และข้อตกลงภาษีซ้อนที่เกี่ยวข้อง ให้นักบัญชีหรือผู้สอบบัญชีตรวจก่อนประกาศจ่ายเงินปันผล โดยเฉพาะเมื่อผู้รับเป็นต่างชาติ

อย่าเข้าใจผิด

ความเข้าใจผิดที่ถูกต้อง
"ข้อตกลงผู้ถือหุ้นเขียนสิทธิพิเศษไว้แล้ว ไม่ต้องแก้ข้อบังคับ"ข้อตกลงผูกเฉพาะคู่สัญญา สิทธิของหุ้นแต่ละชนิดควรเขียนในข้อบังคับและจดทะเบียนให้ตรงกัน
"ออกหุ้นไปแล้ว ค่อยปรับอัตราปันผลทีหลังได้"มาตรา 1142 ห้ามแก้ไขบุริมสิทธิที่ออกแล้วและกำหนดไว้ ต้องร่างให้ครบก่อนออกหุ้น
"หุ้นบุริมสิทธิแปลงเป็นหุ้นสามัญได้เสมอ"อย่าถือเป็นสิทธิอัตโนมัติ ต้องตรวจว่ากลไกแปลงทำได้ในกรอบมาตรา 1142 ก่อนเขียน
"ลดสิทธิออกเสียงของต่างชาติแล้วถือว่าเป็นบริษัทไทย"การนับสัดส่วนต่างชาติอาจดูอำนาจควบคุมด้วย ขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริง และไม่ควรออกแบบหุ้นเพียงเพื่อให้ตัวเลขดูเป็นไทย
"ให้คนไทยถือหุ้นแทนก็แก้ปัญหาแล้ว"การถือหุ้นแทนเป็นเรื่องที่หน่วยงานอาจตรวจสอบและอาจมีผลทางกฎหมาย ไม่ใช่ทางลัดที่ปลอดภัย
"หุ้นบุริมสิทธิเป็นหุ้นของบริษัททุกประเภท"คู่มือนี้ใช้กับบริษัทจำกัดตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ส่วนบริษัทมหาชนมีกฎหมายอีกฉบับและไม่ครอบคลุมที่นี่

ขอบเขตของคู่มือนี้ ไม่ครอบคลุมบริษัทมหาชน หุ้นกู้ หุ้นที่ออกโดยมีการแปลงสภาพ ภาษีเงินปันผล การนับสัดส่วนต่างชาติตามกฎหมายการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าวในรายละเอียด หรือขั้นตอนจดทะเบียนของกรมพัฒนาธุรกิจการค้า คำตอบอาจเปลี่ยนตามถ้อยคำของข้อบังคับ ตัวบทที่แก้ไข และแนวปฏิบัติของหน่วยงาน (ข้อมูล ณ วันที่ 21 พฤศจิกายน 2569)

อ่านเพิ่มเติม

หุ้นบุริมสิทธิใช้ได้เท่าที่กฎหมายและข้อบังคับที่จดทะเบียนอนุญาต สิทธิทุกอย่างต้องเขียนให้ครบและคำนวณตัวเลขได้ก่อนออกหุ้น เพราะมาตรา 1142 ห้ามแก้ไขบุริมสิทธิที่ออกไปแล้ว

เราช่วยออกแบบโครงสร้างหุ้นและสิทธิของผู้ถือหุ้น ตรวจข้อบังคับและร่างข้อตกลงผู้ถือหุ้นให้สอดคล้องกัน และดำเนินการจดทะเบียนที่เกี่ยวข้อง เราไม่ใช่ที่ปรึกษาภาษีหรือนักบัญชี ไม่ได้ให้ความเห็นเรื่องอัตราภาษีเงินปันผล และไม่สามารถรับรองผลการเจรจากับนักลงทุนหรือการตีความของหน่วยงาน ค่าบริการขึ้นอยู่กับขั้นของเรื่องและงานที่ต้องทำ ส่งเอกสารให้เราดูก่อน เราจะแจ้งขอบเขตงานและค่าบริการเป็นลายลักษณ์อักษรก่อนเริ่มงาน โทร 092-254-2045 หรือ ส่งรายละเอียดให้เรา ดูเพิ่มเติมที่ งานเลขานุการบริษัท และ บริการด้านการลงทุน


คู่มือนี้เผยแพร่โดย สำนักงานกฎหมายสุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม — สำนักงานกฎหมายในจังหวัดขอนแก่น ก่อตั้งเมื่อปี 1986 เป็นข้อมูลทั่วไปเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายสำหรับเรื่องใดเรื่องหนึ่งโดยเฉพาะ

คำถามที่พบบ่อย

หุ้นบุริมสิทธิในบริษัทจำกัดคืออะไร+

คือหุ้นที่มีสิทธิพิเศษเหนือหุ้นสามัญตามที่กำหนดไว้ เช่น ได้รับเงินปันผลก่อน ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1108 (4) ให้ที่ประชุมตั้งบริษัทกำหนดจำนวนหุ้นบุริมสิทธิ รวมถึงสภาพและบุริมสิทธิของหุ้นนั้นว่าเป็นอย่างไรเพียงใด ถ้าบริษัทจะมีหุ้นเช่นนั้น ส่วนสิทธิพิเศษแต่ละอย่างต้องเขียนให้ชัดในข้อบังคับ

ออกหุ้นบุริมสิทธิแล้ว แก้สิทธิภายหลังได้หรือไม่+

มาตรา 1142 บัญญัติว่า ถ้าบริษัทออกหุ้นบุริมสิทธิไปแล้วและได้กำหนดไว้ว่าบุริมสิทธิของหุ้นนั้นเป็นอย่างไร ห้ามแก้ไขอีกเลย จึงควรร่างให้ครบตั้งแต่ก่อนออกหุ้น ถ้าอยากมีกลไกแปลงเป็นหุ้นสามัญหรือปรับสิทธิภายหลัง ต้องให้ทนายตรวจว่าข้อความนั้นอยู่ในกรอบของมาตรา 1142 หรือไม่ก่อนลงมือ

เงินปันผลของหุ้นบุริมสิทธิกับหุ้นสามัญแบ่งอย่างไร+

หลักทั่วไปในมาตรา 1200 คือแบ่งตามจำนวนเงินที่ผู้ถือหุ้นส่งแล้วในหุ้นหนึ่ง ๆ เว้นแต่จะตกลงกันไว้เป็นอย่างอื่นในเรื่องหุ้นบุริมสิทธิ ดังนั้นสิทธิรับปันผลก่อนหรือในอัตราที่ต่างจากหุ้นสามัญต้องกำหนดไว้ให้ชัด ไม่ใช่เพียงพูดคุยกันปากเปล่า

ทำข้อตกลงผู้ถือหุ้นอย่างเดียวพอหรือไม่ หากไม่แก้ข้อบังคับ+

มักไม่พอ ข้อตกลงผู้ถือหุ้นผูกเฉพาะคู่สัญญา ขณะที่หุ้นบุริมสิทธิเป็นเรื่องของโครงสร้างหุ้นของบริษัทตามที่กฎหมายและข้อบังคับกำหนด ควรให้ข้อบังคับเขียนสิทธิของหุ้นแต่ละชนิดและจดทะเบียนให้ตรงกัน แล้วใช้ข้อตกลงผู้ถือหุ้นเสริมเรื่องที่ไม่ต้องอยู่ในข้อบังคับ

ให้ผู้ลงทุนต่างชาติถือหุ้นบุริมสิทธิที่มีสิทธิออกเสียงน้อย จะทำให้บริษัทยังเป็นบริษัทไทยหรือไม่+

ตอบแน่นอนไม่ได้จากโครงสร้างหุ้นอย่างเดียว การนับสัดส่วนต่างชาติตามกฎหมายการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าวอาจดูทั้งสัดส่วนทุนและอำนาจควบคุม และหน่วยงานอาจดูข้อเท็จจริงว่าใครได้ประโยชน์และควบคุมจริง จึงไม่ควรออกแบบหุ้นเพียงเพื่อให้ตัวเลขดูเป็นไทย ควรตรวจกับทนายก่อนเสนอโครงสร้าง

ภาษีเงินปันผลจากหุ้นบุริมสิทธิเป็นอย่างไร+

คู่มือนี้ไม่ให้อัตราภาษี ภาระภาษีขึ้นอยู่กับสถานะของผู้รับ ประเภทเงินได้ และสนธิสัญญาภาษีซ้อนที่เกี่ยวข้อง ให้นักบัญชีหรือผู้สอบบัญชีตรวจก่อนประกาศจ่ายเงินปันผล

Lawyer-client handshake symbolizing trust at Suwanvara Law Firm

พร้อมรับฟังเรื่องของคุณ

ปรึกษาเบื้องต้นกับทนายความผู้เชี่ยวชาญของเรา