เป็นทั้งกรรมการและลูกจ้างของบริษัท ถูกถอดจากตำแหน่งหนึ่ง อีกตำแหน่งสิ้นสุดด้วยหรือไม่

คำตอบหลัก

ไม่ ตำแหน่งหนึ่งสิ้นสุดไม่ทำให้อีกตำแหน่งสิ้นสุดเอง ความเป็นกรรมการ ความเป็นลูกจ้าง ความเป็นผู้ถือหุ้น และความเป็นผู้มีอำนาจลงนามเป็นสี่สถานะที่มีที่มาและขั้นตอนคนละชุด คนหนึ่งอาจถือทั้งสี่อยู่พร้อมกัน แต่เมื่อจะเปลี่ยนสถานะใดต้องทำตามขั้นตอนของสถานะนั้นแยกกัน

การถอดกรรมการต้องมีมติที่ประชุมใหญ่ (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1151) ส่วนการเลิกจ้างต้องทำตามกฎหมายแรงงาน คือบอกกล่าวล่วงหน้า จ่ายค่าชดเชย และไม่ให้เป็นการเลิกจ้างที่ไม่เป็นธรรม หุ้นยังอยู่กับเจ้าของเดิมจนกว่าจะโอนกัน อำนาจลงนามเปลี่ยนที่ทะเบียนและที่ธนาคาร

ข้อที่ต้องตรวจก่อนทุกครั้งคือ คนนี้เป็น "ลูกจ้าง" ตามกฎหมายจริงหรือไม่ เพราะกรรมการบางคนรับเงินเดือนแต่ไม่ได้อยู่ใต้การบังคับบัญชาของใคร ผลของการเลิกจ้างจึงต่างกันมาก

1. สี่สถานะ แยกอย่างไร

อย่างหนึ่งที่มักสับสนคือ "ตำแหน่ง" ที่เรียกกันในบริษัท เช่น กรรมการผู้จัดการ ผู้อำนวยการ หัวหน้าฝ่าย บางตำแหน่งเป็นชื่อในโครงสร้างงาน ไม่ใช่กรรมการตามกฎหมายเสมอไป ต้องดูทะเบียนว่าเขามีชื่อเป็นกรรมการหรือไม่

2. ถอดกรรมการ ทำอย่างไร

มาตรา 1151 บัญญัติว่า "อันผู้เป็นกรรมการนั้น เฉพาะแต่ที่ประชุมใหญ่เท่านั้นอาจจะตั้งหรือถอนได้" ศาลฎีกาในคำพิพากษาฎีกาที่ 12046/2547 วินิจฉัยว่าถ้าข้อบังคับให้ที่ประชุมใหญ่ตั้งกรรมการแต่ไม่ได้พูดถึงการถอด ก็ต้องใช้หลักตามมาตรา 1151 และที่ประชุมใหญ่ถอดกรรมการได้ แม้ก่อนหน้านั้นเคยมีมติตั้งให้เป็นกรรมการตลอดไป เมื่อกฎหมายให้ที่ประชุมใหญ่เท่านั้นเป็นผู้ถอน กรรมการที่เหลือจึงลงมติถอดกันเองไม่ได้ ต้องไปที่ประชุมใหญ่ผู้ถือหุ้น

• ตรวจข้อบังคับว่ากำหนดองค์ประชุมและเสียงข้างมากไว้อย่างไร
• ส่งหนังสือนัดประชุมให้ถูกต้อง และระบุเรื่องถอดกรรมการเป็นวาระโดยเฉพาะ ศาลฎีกาในคำพิพากษาฎีกาที่ 3413/2560 วินิจฉัยว่าการถอดกรรมการเป็นเรื่องสำคัญที่ผู้ถือหุ้นควรทราบล่วงหน้า การลงมติถอดในวาระ "เรื่องอื่น ๆ" โดยหนังสือนัดประชุมไม่ได้ระบุเรื่องนี้ไว้ เป็นการลงมตินอกวาระและไม่ชอบด้วยกฎหมาย
• ถ้าบริษัทมีผู้ถือหุ้นไม่กี่คนและคนที่จะถูกถอดถือหุ้นมาก ให้ดูก่อนว่าเสียงในที่ประชุมพอหรือไม่ และมีสัญญาผู้ถือหุ้นที่จำกัดสิทธิถอดหรือไม่

การที่กรรมการลาออกเป็นอีกทางหนึ่ง มาตรา 1153/1 กำหนดให้กรรมการยื่นใบลาออกต่อบริษัท และการลาออกมีผลนับแต่วันที่ใบลาออกไปถึงบริษัท ไม่ต้องรอจดทะเบียน ก่อนมีบทบัญญัตินี้ ศาลฎีกาในคำพิพากษาฎีกาที่ 2203/2547 ก็ถือว่าการลาออกมีผลทันทีเมื่อแสดงเจตนาต่อบริษัท โดยใช้หลักตัวแทน อย่างไรก็ตาม บริษัทยังต้องจดทะเบียนการเปลี่ยนแปลงกรรมการตามมาตรา 1157 เพื่อให้ทะเบียนตรงกับความจริง

3. เลิกจ้าง เป็นอีกขั้นตอนหนึ่ง

ถ้าคนนี้เป็นลูกจ้าง การเลิกจ้างต้องทำตาม พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541

บอกกล่าวล่วงหน้า (มาตรา 17) สัญญาจ้างที่ไม่มีกำหนดระยะเวลา ทั้งนายจ้างและลูกจ้างบอกเลิกได้โดยบอกกล่าวล่วงหน้าเป็นหนังสือ ในเมื่อถึงหรือก่อนถึงกำหนดจ่ายค่าจ้างคราวหนึ่ง เพื่อให้มีผลเมื่อถึงกำหนดจ่ายคราวถัดไป และไม่ต้องบอกล่วงหน้าเกินสามเดือน นายจ้างอาจจ่ายค่าจ้างตามจำนวนที่ต้องจ่ายจนถึงวันเลิกสัญญาตามที่บอกกล่าวและให้ออกทันทีได้ ถ้าเลิกจ้างโดยไม่บอกกล่าว มาตรา 17/1 ให้จ่ายค่าจ้างเท่าที่ควรได้รับจนถึงวันที่การเลิกสัญญามีผล

ค่าชดเชย (มาตรา 118) ลูกจ้างที่ถูกเลิกจ้างและทำงานติดต่อกันครบระยะเวลาที่กฎหมายกำหนดได้ค่าชดเชยตามอัตราสุดท้าย

เหตุที่ไม่ต้องจ่ายค่าชดเชย (มาตรา 119) ได้แก่ ทุจริตต่อหน้าที่หรือกระทำผิดอาญาโดยเจตนาแก่นายจ้าง จงใจทำให้นายจ้างเสียหาย ประมาทเลินเล่อจนเสียหายร้ายแรง ฝ่าฝืนข้อบังคับ ระเบียบ หรือคำสั่งที่ชอบด้วยกฎหมายและเป็นธรรมหลังเตือนเป็นหนังสือ (เว้นกรณีร้ายแรง) ละทิ้งหน้าที่สามวันทำงานติดต่อกันโดยไม่มีเหตุอันสมควร หรือต้องโทษจำคุกตามคำพิพากษาถึงที่สุด และนายจ้างต้องระบุข้อเท็จจริงของเหตุไว้ในหนังสือเลิกจ้างหรือแจ้งตอนเลิกจ้าง ไม่เช่นนั้นยกขึ้นอ้างภายหลังไม่ได้

เพียงแค่ "ไม่พอใจที่เขาเป็นกรรมการแล้วขัดแย้งกับเรา" ไม่ใช่เหตุตามมาตรา 119 ถ้าเลิกจ้างด้วยเหตุแบบนี้ ลูกจ้างยังได้ค่าชดเชย และอาจฟ้องว่าเลิกจ้างไม่เป็นธรรมต่อศาลแรงงานได้ตามพ.ร.บ.จัดตั้งศาลแรงงานและวิธีพิจารณาคดีแรงงาน พ.ศ. 2522 มาตรา 49 ซึ่งศาลอาจสั่งให้จ่ายค่าเสียหายแทนการกลับเข้าทำงานหรือให้กลับเข้าทำงาน

4. กรรมการเป็น "ลูกจ้าง" จริงหรือไม่

สัญญาจ้างแรงงานตามมาตรา 575 คือสัญญาที่ลูกจ้างตกลงทำงานให้นายจ้าง และนายจ้างตกลงให้สินจ้างตลอดเวลาที่ทำงานให้ แนวคิดที่ศาลใช้โดยทั่วไปมองที่ข้อเท็จจริง ไม่ใช่ชื่อเอกสาร ได้แก่

• การบังคับบัญชา มีใครสั่งงาน กำหนดเวลา ประเมินผล หรือไม่ ถ้าเขาเป็นผู้กำหนดนโยบายของบริษัทเองโดยไม่มีใครสั่ง น้ำหนักจะไปทางกรรมการมากกว่าลูกจ้าง
• ค่าจ้าง จ่ายเป็นเงินเดือนประจำ มีสลิป หักภาษีและประกันสังคมหรือไม่ หรือเป็นเพียงเงินที่เจ้าของดึงจากบริษัท
• สัญญาจ้างและระเบียบ มีสัญญาจ้าง ข้อบังคับการทำงาน การลา การเข้าออกงานหรือไม่
• ตำแหน่งในบริษัท คนที่เป็นกรรมการและมีหน้าที่จัดการบริษัทมักถูกมองเป็นผู้แสดงเจตนาแทนนายจ้างมากกว่า

ศาลฎีกามีคำพิพากษาหลายเรื่องที่คู่ความเป็นกรรมการแต่ขอสิทธิอย่างลูกจ้าง เช่น ค่าชดเชย บางเรื่องศาลถือว่าเป็นลูกจ้าง บางเรื่องถือว่ากรรมการทำหน้าที่แทนนายจ้าง ผลจึงต่างกันไปตามข้อเท็จจริง คู่มือนี้จึงไม่สรุปเป็นกฎตายตัว อย่าตั้งสมมติฐานว่า "เป็นกรรมการแล้วย่อมไม่ใช่ลูกจ้าง" หรือ "รับเงินเดือนแล้วย่อมเป็นลูกจ้าง"

5. เงินเดือน กับ ค่าตอบแทนกรรมการ

สองอย่างนี้มีฐานคนละอย่าง เงินเดือนตามสัญญาจ้างจ่ายตามที่ตกลง ส่วนค่าตอบแทนกรรมการขึ้นกับข้อบังคับและมติของบริษัท เมื่อถอดกรรมการ ค่าตอบแทนกรรมการหยุดไปตามมติ แต่เงินเดือนของลูกจ้างยังต้องจ่ายต่อจนกว่าสัญญาจ้างจะสิ้นสุดอย่างถูกต้อง

• ตรวจว่าที่ผ่านมาจ่ายอะไรในชื่อเงินเดือน และอะไรในชื่อค่าตอบแทนกรรมการ ถ้ารวมกันเป็นก้อนเดียวโดยไม่แยก จะอธิบายยากเมื่อเกิดข้อพิพาท
• เรื่องภาษีและประกันสังคมของแต่ละส่วนให้ปรึกษานักบัญชีหรือที่ปรึกษาภาษีก่อนปรับโครงสร้าง (ตรวจเรื่องภาษีบัญชี)

6. หุ้น ไม่หายไปไหน

การพ้นจากกรรมการหรือถูกเลิกจ้างไม่ได้ทำให้หุ้นที่ถืออยู่ถูกโอนหรือริบ ถ้าบริษัทหรือผู้ถือหุ้นอื่นต้องการให้เขาออกจากการเป็นผู้ถือหุ้นด้วย ต้องมีการซื้อขายหรือโอนหุ้นตามข้อบังคับ สัญญาผู้ถือหุ้น หรือข้อตกลงใหม่ และจดทะเบียนในทะเบียนผู้ถือหุ้นให้ครบ ในทางกลับกัน ถ้าเขายังเป็นผู้ถือหุ้นรายใหญ่ เขาจะยังมีเสียงในที่ประชุมใหญ่ซึ่งอาจตั้งตัวเองกลับเป็นกรรมการได้ จึงควรประเมินเรื่องนี้ก่อนลงมติถอด

ถ้าเป็นบริษัทครอบครัวหรือมีผู้ถือหุ้นร่วมกันหลายคน ดู ธุรกิจครอบครัว: แบ่งบทบาท ค่าตอบแทน และกติกาตัดสินใจ ประกอบ

7. อำนาจลงนาม ต้องแก้ที่ทะเบียนและที่ธนาคารแยกกัน

อำนาจลงนามผูกพันบริษัทระบุไว้ในหนังสือรับรองบริษัทที่ DBD เมื่อเปลี่ยนกรรมการ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1157 ให้บริษัทนำความไปจดทะเบียนภายในสิบสี่วันนับแต่วันที่มีการเปลี่ยนแปลง ในคำพิพากษาฎีกาที่ 1328/2535 ที่ประชุมใหญ่มีมติให้กรรมการสองคนพ้นตำแหน่ง แต่หนังสือรับรองบริษัทยังมีชื่อทั้งสองและไม่มีการจดทะเบียนถอนชื่อ ศาลฎีกาจึงถือว่าทั้งสองยังไม่พ้นจากการเป็นกรรมการ

ธนาคารไม่ได้อัปเดตตามทะเบียนอัตโนมัติ ต้องแจ้งธนาคารด้วยมติหรือหนังสือแต่งตั้งผู้มีอำนาจเบิกถอนใหม่ และตัวอย่างลายมือชื่อ โดยแต่ละธนาคารมีแบบฟอร์มของตน ตราประทับบริษัท (ถ้ามี) บัตรรหัสธนาคารออนไลน์ และใบมอบอำนาจที่เคยให้ไว้ ต้องเก็บคืนหรือยกเลิกเช่นกัน

8. ส่งมอบงาน ต้องส่งอะไรบ้าง

ดูรายการละเอียดใน กรรมการลาออกแล้ว ต้องส่งมอบอะไร สรุปสำหรับกรณีนี้

• ธนาคาร ผู้มีอำนาจลงนาม โทเคน บัตร อินเทอร์เน็ตแบงก์กิ้ง
• ตราประทับบริษัท (ถ้ามี) สมุดทะเบียน เอกสารสำคัญ สัญญาที่กำลังดำเนินการ
• บัญชีอีเมลบริษัท ระบบบัญชี คลาวด์ โดเมน เว็บไซต์ แพลตฟอร์มโฆษณา
• ใบมอบอำนาจที่เคยออกให้เขา และที่เขาเคยออกให้คนอื่น
• ทรัพย์สินที่เขาถือไว้ เช่น คอมพิวเตอร์ โทรศัพท์ รถ บัตรเครดิตบริษัท
• เจ้าหนี้และลูกหนี้ที่เขาเป็นผู้ติดต่อหลัก และการแจ้งคู่ค้า
• ถ้าเขาเป็นผู้ให้ค้ำประกันหนี้ของบริษัท ต้องเจรจากับเจ้าหนี้แยกต่างหาก ดู กรรมการลาออก ขายหุ้นแล้ว ยังรับผิดตามสัญญาค้ำประกันหรือไม่

9. สามรูปแบบบริษัท ประเด็นต่างกันอย่างไร

บริษัทที่จ้างผู้จัดการมืออาชีพ ผู้จัดการอาจเป็นกรรมการด้วยหรือเป็นเพียงลูกจ้าง ถ้าเป็นกรรมการด้วย ควรเขียนในสัญญาจ้างและมติให้ชัดว่าการพ้นกรรมการมีผลต่อสัญญาจ้างอย่างไร จะเป็นเหตุเลิกจ้างได้หรือไม่ และค่าตอบแทนส่วนใดหยุด เพราะถ้าไม่เขียนไว้ การถอดกรรมการอย่างเดียวไม่ทำให้สัญญาจ้างสิ้นสุด

บริษัทครอบครัว ผู้ก่อตั้งหรือญาติมักเป็นทั้งกรรมการ ผู้ถือหุ้น และรับเงินเดือน ควรแยกเอกสารและเงินแต่ละอย่าง และตกลงเรื่องการออกจากบทบาทไว้ล่วงหน้าในสัญญาผู้ถือหุ้นหรือข้อตกลงครอบครัว เพราะเมื่อเกิดความขัดแย้ง ความเป็นญาติทำให้การเลิกจ้างอย่างเป็นธรรมยากขึ้น

บริษัทลูกของบริษัทต่างชาติ กรรมการหรือผู้บริหารต่างชาติอาจได้รับการแต่งตั้งโดยบริษัทแม่ ใบอนุญาตทำงานอาจผูกกับตำแหน่งและนายจ้าง เมื่อพ้นตำแหน่งหรือสิ้นสุดการจ้าง ต้องตรวจว่าต้องแจ้งหรือแก้ไขใบอนุญาตและวีซ่าหรือไม่ (ดู เปลี่ยนนายจ้าง เปลี่ยนตำแหน่ง) และบริษัทแม่ต้องแต่งตั้งผู้แทนใหม่ตามเอกสารของกลุ่ม ผู้บริหารที่ได้รับค่าตอบแทนจากทั้งสองบริษัทต้องตรวจว่าใครเป็นนายจ้างจริง

10. ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

• ถอดกรรมการด้วยมติคณะกรรมการ ทั้งที่มาตรา 1151 ให้ที่ประชุมใหญ่เท่านั้น
• คิดว่าเลิกจ้างแล้วเขาพ้นจากกรรมการ หรือถอดกรรมการแล้วไม่ต้องจ่ายค่าชดเชย
• ไม่จดทะเบียนเปลี่ยนกรรมการภายใน 14 วัน หรือจดทะเบียนแล้วแต่ไม่แจ้งธนาคาร
• ให้ออกด้วยวาจา ไม่มีหนังสือเลิกจ้างระบุเหตุ ทำให้ยกเหตุตามมาตรา 119 ภายหลังไม่ได้
• ปล่อยให้เขายังเข้าระบบ อีเมล หรือบัญชีธนาคารหลังพ้นตำแหน่ง
• สับสนเงินเดือนกับเงินที่เจ้าของเบิกจากบริษัท ดู เงินเดือน เงินปันผล เงินยืมของเจ้าของ

11. เช็กลิสต์ก่อนเปลี่ยนบทบาท เลิกจ้าง หรือส่งมอบงาน

• ระบุให้ชัดว่าเขามีสถานะใดบ้าง กรรมการ ลูกจ้าง ผู้ถือหุ้น ผู้มีอำนาจลงนาม และตำแหน่งที่ใช้เรียกในองค์กร
• ตรวจข้อบังคับ สัญญาผู้ถือหุ้น และสัญญาจ้างว่าพูดถึงการพ้นตำแหน่งไว้อย่างไร
• ประเมินว่าเขาเป็นลูกจ้างตามมาตรา 575 หรือไม่ จากค่าจ้าง การบังคับบัญชา และการทำงานจริง
• ถ้าจะถอดกรรมการ เตรียมหนังสือนัดประชุมใหญ่ที่ครบถ้วนและมติ
• ถ้าจะเลิกจ้าง ตรวจเหตุตามมาตรา 119 คำนวณบอกกล่าวล่วงหน้าตามมาตรา 17 และค่าชดเชยตามมาตรา 118
• ทำหนังสือเลิกจ้างที่ระบุข้อเท็จจริงของเหตุ
• จดทะเบียนเปลี่ยนกรรมการภายใน 14 วัน (มาตรา 1157)
• แจ้งธนาคารเปลี่ยนผู้มีอำนาจลงนาม ตัวอย่างลายมือชื่อ และรหัสออนไลน์
• เรียกคืนทรัพย์สิน ตราประทับ เอกสาร และปิดสิทธิเข้าระบบ
• ตกลงเรื่องหุ้น ถ้าจะให้ออกจากผู้ถือหุ้นด้วย และเรื่องการค้ำประกัน
• ถ้าเป็นชาวต่างชาติ ตรวจใบอนุญาตทำงานและวีซ่า
• แจ้งคู่ค้า ลูกค้า และทีมงานถึงผู้รับหน้าที่ต่อ

อ่านเพิ่มเติม

• กรรมการลาออกแล้ว ต้องส่งมอบอะไรเพื่อไม่ให้บริษัทสะดุด — รายการส่งมอบเอกสาร อำนาจลงนาม ธนาคาร ระบบ
• ถูกเลิกจ้างได้ค่าชดเชยเท่าไหร่ — อัตราค่าชดเชยและการคำนวณ
• ถูกเลิกจ้าง ทำอย่างไร — มุมลูกจ้างและเมื่อไรต้องมีทนาย
• ธุรกิจครอบครัว: แบ่งบทบาท ค่าตอบแทน และกติกาตัดสินใจ — บริษัทครอบครัว
• เปลี่ยนนายจ้าง เปลี่ยนตำแหน่ง เพิ่มสถานที่ทำงาน — ใบอนุญาตทำงานของผู้บริหารต่างชาติ

ถอดกรรมการ เลิกจ้าง โอนหุ้น และเปลี่ยนผู้มีอำนาจลงนามเป็นสี่ขั้นตอนแยกกัน ต้องตัดสินใจและทำเอกสารให้ครบทุกขั้นตอนที่ตั้งใจจะทำ ไม่ใช่หวังให้ขั้นหนึ่งพาอีกขั้นไปด้วย

เราช่วยตรวจสถานะของบุคคลนั้นทั้งสี่ด้าน วางลำดับขั้นตอนถอดกรรมการและเลิกจ้าง ร่างหนังสือนัดประชุมใหญ่ มติ หนังสือเลิกจ้าง และดูแลการจดทะเบียนและการส่งมอบ ปรึกษาเบื้องต้น โทร 092-254-2045 หรือ ส่งรายละเอียดให้เรา ดูเพิ่มเติมที่ งานเลขานุการบริษัท งานแรงงานและการปฏิบัติตามกฎหมาย และ ที่ปรึกษากฎหมายประจำบริษัท

คู่มือนี้เผยแพร่โดย สำนักงานกฎหมายสุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม — สำนักงานกฎหมายในจังหวัดขอนแก่น ก่อตั้งเมื่อปี 1986 เป็นข้อมูลทั่วไปเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายสำหรับเรื่องใดเรื่องหนึ่งโดยเฉพาะ