ข้ามไปยังเนื้อหาหลัก
SUWANVARA LAWFIRM
บริษัท สุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม จำกัด
SUWANVARA LAWFIRM
SUWANVARA LAWFIRM
บริษัท สุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม จำกัด
กฎหมายธุรกิจ

เหตุสุดวิสัยกับต้นทุนแพงขึ้นต่างกันอย่างไร: ส่งของหรือทำงานไม่ได้ ควรแจ้งคู่ค้าอย่างไร

เหตุสุดวิสัยตามกฎหมายไทยต่างจากต้นทุนที่แพงขึ้นตรงไหน ถ้าส่งของหรือทำงานไม่ได้ต้องตรวจข้อสัญญา เหตุการณ์ ผลกระทบจริง และหลักฐานอย่างไร แจ้งคู่ค้าเมื่อไรและเขียนอะไร และมีทางเลือกเจรจาอะไรบ้างโดยไม่ถือว่าทุกปัญหาทำให้พ้นความรับผิด

สำนักงานกฎหมายสุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม— ทีมกฎหมายธุรกิจ21 พฤศจิกายน 256916 นาที
เหตุสุดวิสัยกับต้นทุนแพงขึ้นต่างกันอย่างไร: ส่งของหรือทำงานไม่ได้ ควรแจ้งคู่ค้าอย่างไร

คำตอบหลัก

เหตุสุดวิสัยกับต้นทุนที่แพงขึ้นเป็นคนละเรื่อง เหตุสุดวิสัยคือเหตุที่ป้องกันไม่ได้แม้จัดการระมัดระวังตามสมควรแล้ว และต้องส่งผลให้ส่งของหรือทำงานไม่ได้จริงหรือล่าช้า ส่วนต้นทุนแพงขึ้นคือส่งได้แต่ขาดทุนมากขึ้น ซึ่งโดยหลักเป็นความเสี่ยงของผู้ขายหรือผู้รับจ้างที่ตกลงราคาไว้แล้ว

เมื่อส่งของหรือทำงานไม่ได้ อย่าเริ่มจากคำถามว่า "เป็นเหตุสุดวิสัยไหม" ให้ไล่สี่ขั้นตามลำดับ คือ (1) ข้อสัญญาเขียนเรื่องเหตุสุดวิสัยไว้ว่าอย่างไร (2) เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นคืออะไรและเข้าข้อนั้นหรือไม่ (3) ผลกระทบจริงต่อการส่งแต่ละรายการคืออะไร ส่งไม่ได้ ส่งช้า หรือแค่แพงขึ้น (4) มีหลักฐานและทางเลือกอื่นอะไร จากนั้นจึงแจ้งคู่ค้าเป็นหนังสือ คู่มือนี้ไม่ได้ถือว่าทุกปัญหาทำให้พ้นความรับผิด หลายกรณีคำตอบคือ "ยังต้องส่ง" หรือ "พ้นเฉพาะบางส่วน" หรือ "ต้องเจรจา"

หลักกฎหมาย (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ข้อมูล ณ วันที่ 21 พฤศจิกายน 2569) มาตรา 8 นิยามเหตุสุดวิสัย มาตรา 205 บอกว่าลูกหนี้ยังไม่ผิดนัดตราบที่ยังไม่ได้ชำระหนี้เพราะพฤติการณ์ที่ตนไม่ต้องรับผิดชอบ และมาตรา 219 ปลดลูกหนี้เมื่อการชำระหนี้กลายเป็นพ้นวิสัยด้วยพฤติการณ์ที่เกิดภายหลังก่อหนี้และลูกหนี้ไม่ต้องรับผิดชอบ นอกจากนี้ สัญญาส่วนใหญ่มีข้อเหตุสุดวิสัย ของตนเอง ซึ่งมักเป็นตัวกำหนดผลในทางปฏิบัติ

ความเห็นเชิงปฏิบัติของเรา อ่านข้อสัญญาและเก็บหลักฐานก่อนส่งจดหมาย แจ้งเร็วแต่ไม่สรุปเกินจริง และเสนอทางเลือกควบคู่กับการแจ้ง เพื่อให้คู่ค้าเห็นว่าท่านพยายามแก้ปัญหา

เรื่องต้นทุนวัตถุดิบ สูตรปรับราคา และใบสั่งซื้อที่รับไปแล้ว มีคู่มือแยกไว้แล้ว ดูต้นทุนวัตถุดิบขึ้นระหว่างสัญญา ขอปรับราคาได้เมื่อไร คู่มือนี้เน้นกรณีส่งของหรือทำงานไม่ได้ ไม่ใช่กรณีราคาแพงขึ้น

ใครควรอ่านส่วนไหน

สถานะของคุณส่วนที่ควรอ่าน
ยังไม่เซ็นข้อ 1 และ 2 ตรวจว่าข้อเหตุสุดวิสัย ที่ร่างมาครอบคลุมเหตุอะไร ใครแจ้ง ต้องแจ้งภายในกี่วัน และเลิกสัญญาได้เมื่อไร
เซ็นแล้วกำลังใช้ข้อ 3 ถึง 5 ตรวจเหตุการณ์ ผลกระทบ หลักฐาน และวิธีแจ้งคู่ค้า ก่อนส่งหนังสือ
มีข้อพิพาทแล้วข้อ 6 ถึง 8 ดูทางเลือกเจรจา ผลของการอ้างผิด และเอกสารที่ต้องรวบรวม แล้วส่งให้ทนายตรวจก่อนตอบ

1. เหตุสุดวิสัยกับต้นทุนแพงขึ้นต่างกันอย่างไร

ลองถามสามข้อกับเหตุการณ์ที่เกิด

  1. ป้องกันได้ไหม มาตรา 8 วัดจากการจัดการระมัดระวังตามสมควรที่คาดหมายได้จากบุคคลในฐานะและภาวะเช่นนั้น ผู้ประกอบการที่ค้าขายต่อเนื่องถูกคาดหมายว่าต้องมีสำรองหรือหาแหล่งที่สองตามสมควรด้วย
  2. ส่งได้จริงไหม มาตรา 219 ต้องถึงขั้น "พ้นวิสัย" ถ้าส่งได้ แต่แพงขึ้นหรือยุ่งยากขึ้น ยังไม่พ้นวิสัย
  3. เกิดหลังทำสัญญาและท่านไม่ต้องรับผิดชอบไหม เหตุที่เกิดจากความผิดของท่านเอง หรือที่รู้อยู่แล้วตอนเซ็นสัญญา อาจอ้างยากกว่า
เหตุการณ์ผลที่ต้องตรวจมักเป็นอย่างไร
วัตถุดิบหรือค่าแรงแพงขึ้น แต่ยังส่งได้ต้นทุนเพิ่มส่วนใหญ่ไม่ใช่เหตุสุดวิสัย ดูสูตรปรับราคาหรือเจรจา
น้ำท่วมหรือไฟไหม้โรงงานของท่านจนผลิตไม่ได้ส่งไม่ได้หรือล่าช้าอาจเข้า ถ้าป้องกันไม่ได้จริงและท่านแจ้งตามสัญญา
ซัพพลายเออร์รายเดียวหยุดเพราะเหตุร้ายแรง หาแหล่งอื่นไม่ได้ส่งช้าหรือส่งได้บางส่วนขึ้นกับข้อสัญญาและข้อเท็จจริง ต้องแสดงว่าลองหาแหล่งอื่นแล้ว
หน่วยงานรัฐสั่งห้ามหรือระงับการผลิต การนำเข้า หรือการขนส่งส่งไม่ได้ตามคำสั่งอาจเข้า ถ้าคำสั่งไม่ได้เกิดจากการฝ่าฝืนของท่านเอง
ค่าขนส่งขึ้น หรือเรือและรถหายาก แต่ยังมีทางส่งต้นทุนเพิ่มหรือส่งช้าถ้ายังส่งได้ มักไม่ใช่ ถ้าเส้นทางถูกปิดทั้งหมด อาจต่างออกไป
คนงานหยุดงาน หรือเครื่องจักรเสียตามปกติส่งช้ามักไม่ใช่ เพราะอยู่ในความควบคุมหรือความเสี่ยงของท่าน เว้นแต่ข้อสัญญาเขียนไว้

ตารางนี้เป็นแนวทางทั่วไป ไม่ใช่คำตอบสำเร็จรูป ผลจริงขึ้นกับข้อสัญญาและข้อเท็จจริงของแต่ละเรื่อง

ผลทางกฎหมายต่างกันด้วย ถ้าเข้ามาตรา 219 ลูกหนี้หลุดพ้นจากหนี้ส่วนที่พ้นวิสัย แต่ถ้าเป็นเพียงความล่าช้าชั่วคราว มาตรา 205 บอกว่าตราบที่ไม่ได้ชำระเพราะพฤติการณ์ที่ตนไม่ต้องรับผิดชอบ ก็ยังไม่ถือว่าผิดนัด ทั้งสองมาตราไม่ได้ปลดหน้าที่อื่น เช่น หน้าที่แจ้ง หน้าที่ส่งส่วนที่ยังส่งได้ และหน้าที่ที่สัญญากำหนดเพิ่ม

ในสัญญาต่างตอบแทน มาตรา 372 กำหนดโดยหลักว่า ถ้าการชำระหนี้พ้นวิสัยด้วยเหตุที่ไม่อาจโทษฝ่ายใดได้ ฝ่ายที่ส่งไม่ได้ไม่มีสิทธิรับชำระตอบแทนสำหรับส่วนนั้น ดังนั้น ผู้ขายไม่ควรคาดว่าจะเรียกเงินค่าของที่ส่งไม่ได้

2. ข้อสัญญาเหตุสุดวิสัย ต้องตรวจอะไร

สัญญาธุรกิจหลายฉบับมีข้อนี้ และข้อนี้มักสำคัญกว่าหลักทั่วไป ตรวจตามรายการ

ประเด็นที่ควรอ่านให้ชัด
นิยามและรายการเหตุระบุเหตุไว้เป็นรายการ (น้ำท่วม แผ่นดินไหว สงคราม คำสั่งรัฐ) หรือเขียนกว้าง และมีคำว่า "เหตุอื่นใดที่อยู่นอกเหนือการควบคุม" หรือไม่
เหตุที่ตัดออกต้นทุนเพิ่ม ค่าเงิน แรงงาน เครื่องจักรเสีย หรือความผิดของซัพพลายเออร์ถูกตัดออกหรือไม่
ผู้รับจ้างช่วงและซัพพลายเออร์นับเหตุที่เกิดกับบุคคลเหล่านี้หรือไม่ และต้องพิสูจน์อะไรเพิ่ม
หน้าที่แจ้งแจ้งภายในกี่วัน แจ้งใคร แจ้งทางใด ต้องแนบเอกสารหรือไม่
หน้าที่ลดผลกระทบต้องพยายามหาทางเลือกอื่นหรือไม่ และระดับไหน
ผลของข้อนี้ขยายเวลา ระงับหน้าที่ชั่วคราว งดค่าปรับ หรือให้เลิกสัญญา
ระยะเวลาสูงสุดถ้าเหตุเกิดต่อเนื่องเกินกี่วัน อีกฝ่ายเลิกสัญญาได้
การชำระเงินหน้าที่จ่ายเงินที่ถึงกำหนดแล้วถูกยกเว้นหรือไม่ มักไม่ถูกยกเว้น
ผลต่อสิทธิอื่นยังเรียกค่าเสียหายหรือเบี้ยปรับได้หรือไม่

ถ้าสัญญาไม่มีข้อนี้เลย ให้ใช้หลักทั่วไปในข้อ 1 และเจรจา ถ้าสัญญาเป็นภาษาอังกฤษหรือสองภาษา ตรวจว่าฉบับใดใช้บังคับ ดูสัญญาสองภาษาที่ถ้อยคำไม่ตรงกัน

ก่อนเซ็น ควรขอให้รายการเหตุตรงกับธุรกิจจริง เช่น ถ้าท่านพึ่งซัพพลายเออร์รายเดียว ควรเจรจาให้นับเหตุที่เกิดกับซัพพลายเออร์ด้วย หรือรับว่าจะไม่นับและเตรียมแหล่งสำรอง และควรให้ผลของข้อชัด คือขยายเวลาและงดค่าปรับระหว่างเหตุ ไม่ใช่เพียงแจ้งให้ทราบ

3. เหตุการณ์ที่เกิดกับผลกระทบจริง ตรวจอย่างไร

เมื่อเกิดเรื่อง ให้เขียนแยกเป็นสามบรรทัดก่อนส่งอะไรให้ใคร เพราะผู้เขียนมักรวมกันจนอ่านแล้วไม่ชัด

  1. เหตุการณ์ เกิดอะไร เมื่อไร ที่ไหน ใครยืนยัน
  2. ผลกระทบต่อท่าน กระทบกำลังผลิต วัตถุดิบ ขนส่ง หรือใบอนุญาต กี่วัน
  3. ผลต่อสัญญากับคู่ค้ารายนี้ รายการใดส่งไม่ได้ รายการใดส่งช้า รายการใดยังส่งได้ และเกี่ยวกับใบสั่งซื้อฉบับไหน

แล้วตรวจต่ออีกสามข้อ

  • ทางเลือกอื่นที่ยังทำได้ แหล่งวัตถุดิบอื่น โรงงานอื่น ขนส่งทางอื่น ส่งบางส่วน ถ้ามีและทำได้ในต้นทุนที่ไม่เกินเหตุ คู่ค้าอาจโต้แย้งว่าท่านยังส่งได้
  • ส่วนที่เกิดจากท่านเอง การเตรียมตัวไม่พอ การสั่งของช้า หรือการไม่แจ้งซัพพลายเออร์ อาจทำให้เหตุไม่ถือว่าป้องกันไม่ได้
  • ผลกระทบเป็นช่วงเวลา เหตุที่ทำให้ส่งไม่ได้สามสัปดาห์ ไม่ได้แปลว่าความล่าช้าทั้งหมดเป็นผลของเหตุ ช่วงที่กลับมาผลิตได้แล้วต้องอธิบายแยก

ถ้าผลกระทบเป็นแค่ต้นทุนเพิ่ม ให้ไปที่คู่มือต้นทุนวัตถุดิบ ไม่ควรเอาเรื่องต้นทุนมาปนในหนังสือแจ้งเหตุที่ทำให้ส่งไม่ได้ เพราะจะทำให้เหตุที่แท้จริงอ่อนลง

4. ส่งของหรือทำงานไม่ได้ ควรแจ้งคู่ค้าอย่างไร

เวลา แจ้งทันทีที่ทราบว่าจะกระทบ ไม่ต้องรอให้ได้ข้อมูลครบ ถ้าข้อสัญญากำหนดวัน ให้นับจากวันที่สัญญาระบุไว้ (เช่น วันที่เกิดเหตุหรือวันที่ทราบ) และส่งก่อนครบ การแจ้งช้าอาจทำให้ใช้ข้อสัญญาไม่ได้หรือทำให้คู่ค้ามีเหตุอ้างว่าเสียหายเพิ่ม

รูปแบบ ส่งตามช่องทางที่สัญญากำหนด ถ้าไม่กำหนด ให้ส่งเป็นหนังสือหรืออีเมลที่ระบุชื่อผู้รับ มีวันที่ และเก็บหลักฐานการส่ง โทรแล้วตามด้วยเอกสารเสมอ

เนื้อหา ควรมีหัวข้อดังนี้

  • อ้างอิงสัญญาและใบสั่งซื้อที่เกี่ยวข้อง
  • เหตุการณ์ วันที่เกิด และแหล่งยืนยัน
  • ผลกระทบต่อรายการที่ส่ง แยกรายการ ไม่เขียนรวมว่า "ทุกอย่างล่าช้า"
  • สิ่งที่บริษัททำแล้วเพื่อลดผลกระทบ
  • กำหนดที่คาดว่าจะส่งได้ และจะยืนยันใหม่เมื่อใด
  • ทางเลือกที่เสนอ เช่น ส่งบางส่วน หรือใช้แหล่งอื่น
  • ขอให้ตอบรับหรือประชุมหารือภายในวันที่กำหนด
  • เอกสารแนบ

ข้อความที่ควรระวัง

ไม่ควรเขียนเหตุผลแทนด้วย
"บริษัทพ้นความรับผิดทั้งหมดตามกฎหมาย"สรุปเกินกว่าที่ตรวจแล้ว และคู่ค้าอาจโต้"บริษัทขอใช้สิทธิตามข้อ X ของสัญญา เนื่องจากเหตุดังกล่าว"
"เราผิดพลาดเองและขออภัย"อาจถูกอ้างว่ารับผิดบรรยายข้อเท็จจริงและขออภัยในความไม่สะดวก
"ต้นทุนเพิ่มจึงส่งไม่ได้"ต้นทุนไม่ใช่เหตุสุดวิสัยโดยหลักแยกเรื่องราคาไปเจรจาต่างหาก
"จะหยุดส่งจนกว่าจะตกลงกัน"อาจเป็นการผิดสัญญาเองระบุเฉพาะรายการที่ส่งไม่ได้จริง

ถ้าเป็นฝ่ายรับแจ้ง (ลูกค้า) อย่ารีบตอบรับว่าเป็นเหตุสุดวิสัย ให้ขอข้อมูลและหลักฐาน ตรวจสัญญา และตอบว่าขอสงวนสิทธิ์ระหว่างตรวจ

5. ต้องเก็บหลักฐานอะไร

ผู้แจ้งมีภาระแสดงให้เห็นว่าเหตุเกิดจริงและกระทบจริง เก็บให้ครบก่อนส่งหนังสือ

  • สัญญา ใบสั่งซื้อ กำหนดส่ง และข้อเหตุสุดวิสัย ฉบับล่าสุดรวมเอกสารแก้ไข
  • เอกสารยืนยันเหตุ เช่น ประกาศหน่วยงานรัฐ รายงานสภาพอากาศ หนังสือจากซัพพลายเออร์ ใบแจ้งความ หรือบันทึกเหตุการณ์
  • ภาพถ่ายหรือวิดีโอพร้อมวันเวลา
  • ข้อมูลกำลังผลิตและสต็อกก่อนและหลังเกิดเหตุ
  • อีเมลหรือหนังสือที่ติดต่อซัพพลายเออร์และผู้ขนส่ง รวมคำตอบที่ปฏิเสธ
  • ข้อมูลการหาแหล่งทดแทน เช่น ใบเสนอราคา วันที่ติดต่อ และเหตุที่ใช้ไม่ได้
  • ใบสั่งซื้อและกำหนดส่งที่กระทบ แยกรายการ
  • หนังสือแจ้งคู่ค้า หลักฐานการส่ง และคำตอบที่ได้รับ
  • ประกันภัยที่อาจครอบคลุมเหตุนี้ และวันแจ้งผู้รับประกัน (ถ้ามี)

บันทึกวันที่ของทุกเอกสาร เพราะวันที่เป็นตัวแสดงว่าท่านแจ้งทันหรือไม่

6. ทางเลือกเจรจามีอะไรบ้าง

คู่ค้าส่วนใหญ่อยากได้ของมากกว่าอยากฟ้อง การเสนอทางเลือกพร้อมหลักฐานมักทำให้คุยง่ายกว่าการอ้างกฎหมายอย่างเดียว

ทางเลือกเมื่อเหมาะสิ่งที่ควรเขียนให้ชัด
ส่งบางส่วนก่อนส่งได้บางรายการหรือบางจำนวนส่วนที่ส่ง กำหนดส่วนที่เหลือ การชำระส่วนที่ส่ง
เลื่อนกำหนดส่งเหตุชั่วคราววันใหม่ ค่าปรับช่วงเลื่อนเป็นอย่างไร
แหล่งหรือโรงงานทดแทนลูกค้าตรวจและยอมรับได้สเปก ผู้ผลิต ผู้รับภาระต้นทุนที่ต่างไป
ปรับสเปกชั่วคราววัสดุเดิมหายากขอบเขตที่เปลี่ยน และผลต่อการรับประกัน
ระงับหน้าที่ชั่วคราวเหตุยังต่อเนื่องวันทบทวน เงื่อนไขกลับมาดำเนินการ
เลิกสัญญาเฉพาะส่วนส่งไม่ได้อีกต่อไปส่วนที่เลิก เงินที่ชำระแล้ว วัสดุที่ผลิตค้างไว้

ข้อตกลงใดที่เปลี่ยนสัญญา ควรเป็นหนังสือที่ทั้งสองฝ่ายลงนาม และระบุให้ชัดว่า ค่าปรับหรือสิทธิเรียกร้องเดิมถูกสละ พักไว้ หรือยังสงวนอยู่ การนิ่งหรือการรับของต่อไปไม่ควรถูกใช้แทนข้อตกลง

ถ้าเจรจาแล้วเกี่ยวกับราคา เช่น ขอให้ลูกค้าช่วยรับต้นทุนจากแหล่งทดแทน ให้แยกเป็นหัวข้อของตัวเอง และดูต้นทุนวัตถุดิบขึ้นระหว่างสัญญา

7. ถ้าอ้างเหตุสุดวิสัยแล้วคู่ค้าไม่ยอม ผลเป็นอย่างไร

ถ้าสุดท้ายเหตุไม่เข้าข้อสัญญาหรือไม่ถึงขั้นพ้นวิสัย การไม่ส่งหรือส่งล่าช้าอาจเป็นการผิดสัญญา ผลที่คู่ค้าอาจใช้ได้

  • เลิกสัญญา ถ้าฝ่ายหนึ่งไม่ชำระหนี้ อีกฝ่ายกำหนดเวลาพอสมควรและบอกกล่าวให้ชำระ หากไม่ชำระภายในเวลานั้นก็เลิกสัญญาได้ (มาตรา 387) หรือเลิกตามข้อสัญญาโดยตรง
  • ค่าเสียหาย เมื่อลูกหนี้ไม่ชำระหนี้ให้ถูกต้อง เจ้าหนี้เรียกค่าสินไหมทดแทนได้ (มาตรา 215) โดยทั่วไปเป็นความเสียหายที่ย่อมเกิดตามปกติ และรวมความเสียหายจากพฤติการณ์พิเศษได้ถ้าคู่กรณีคาดเห็นหรือควรคาดเห็นล่วงหน้า (มาตรา 222)
  • เบี้ยปรับหรือค่าปรับล่าช้า ถ้าสัญญากำหนดไว้ ดูลูกค้าหักค่าปรับหรือค่าเสียหายจากเงินค่าสินค้า
  • ผลต่อสัญญาอื่นในเครือข่าย ถ้าท่านส่งต่อให้ลูกค้ารายอื่น ความล่าช้าอาจไหลต่อกัน ควรตรวจข้อสัญญาด้านล่างด้วย

ถ้าได้รับหนังสือกล่าวหาว่าผิดสัญญา อย่ารีบตอบรับหรือปฏิเสธ ดูการเตรียมตอบหนังสือกล่าวหาว่าผิดสัญญา

สิ่งที่ทำให้ฐานะดีขึ้นคือ แจ้งทันเวลา แสดงการลดผลกระทบ เสนอทางเลือก และเก็บหลักฐานครบ สิ่งที่ทำให้แย่ลงคือ นิ่งเงียบ ส่งช้าโดยไม่บอก หรืออ้างเหตุสุดวิสัยกับปัญหาที่เป็นเรื่องต้นทุน

8. เช็กลิสต์เมื่อส่งของหรือทำงานไม่ได้

  • อ่านข้อเหตุสุดวิสัย และข้อบอกเลิก ค่าปรับ และข้อความรับผิดที่เกี่ยวข้อง
  • เขียนสามบรรทัด คือ เหตุการณ์ ผลกระทบต่อท่าน ผลต่อสัญญากับคู่ค้ารายนี้
  • แยกผลเป็น ส่งไม่ได้ ส่งช้า ยังส่งได้ และแค่ต้นทุนเพิ่ม
  • ตรวจว่ามีทางเลือกอื่นที่ทำได้จริงหรือไม่ และบันทึกการติดต่อ
  • นับกำหนดแจ้งตามสัญญา และส่งก่อนครบ
  • ร่างหนังสือแจ้งตามหัวข้อในข้อ 4 โดยไม่สรุปว่าพ้นความรับผิดทั้งหมด
  • เก็บหลักฐานตามข้อ 5 และเรียงตามวันที่
  • เตรียมทางเลือกเจรจาอย่างน้อยสองทางพร้อมวันที่ชัด
  • ตรวจผลต่อสัญญากับซัพพลายเออร์ ผู้รับเหมาช่วง ผู้ขนส่ง และประกันภัย
  • บันทึกข้อตกลงใหม่เป็นหนังสือที่ลงนามทั้งสองฝ่าย
  • ถ้ามีหนังสือทวงหรือขู่เลิกสัญญา ส่งให้ทนายตรวจก่อนตอบ

9. ตัวอย่างสมมติ: โรงงานบรรจุภัณฑ์ส่งไม่ได้เพราะน้ำท่วมที่ซัพพลายเออร์

ตัวอย่างนี้ไม่ใช่เรื่องจริง ตัวเลขเป็นเพียงภาพประกอบ

บริษัท ก ผลิตกล่องพลาสติกส่งลูกค้า ข ตามสัญญากรอบ ใบสั่งซื้อค้างอยู่ 40,000 ชิ้น กำหนดส่งวันที่ 10 ของเดือน ข้อเหตุสุดวิสัย ของสัญญาระบุ "น้ำท่วม ไฟไหม้ ภัยธรรมชาติ และคำสั่งหน่วยงานรัฐ" ให้ขยายเวลาส่งเท่าที่เหตุยังอยู่ ต้องแจ้งเป็นหนังสือภายใน 7 วันนับแต่ทราบเหตุ และไม่กล่าวถึงเหตุที่เกิดกับซัพพลายเออร์ ไม่ได้ตัดหรือรวมไว้ชัด

วันที่ 3 น้ำท่วมโรงงานเม็ดพลาสติกซึ่งเป็นซัพพลายเออร์รายเดียวของ ก ทำให้หยุดผลิตราว 3 สัปดาห์ พร้อมกันนั้น เม็ดพลาสติกจากแหล่งอื่นราคาสูงกว่าเดิมประมาณ 25%

ก ตรวจตามลำดับ

  • เหตุการณ์และข้อสัญญา น้ำท่วมอยู่ในรายการ แต่เกิดที่ซัพพลายเออร์ ไม่ใช่ที่โรงงานของ ก สัญญาไม่ได้พูดถึงเหตุประเภทนี้ ก จึงระวังไม่เขียนว่าพ้นความรับผิดแล้ว และขอให้ ข ยืนยันว่านับเหตุนี้ด้วย
  • ผลกระทบจริง ใบสั่งซื้อ 40,000 ชิ้น ก มีสต็อกเม็ดพลาสติกพอผลิตได้ 12,000 ชิ้น ส่วนที่เหลือส่งไม่ได้ในช่วงที่ซัพพลายเออร์หยุด ผลที่เป็น "ส่งไม่ได้" จึงเป็น 28,000 ชิ้นนั้น ไม่ใช่ทั้งหมด
  • ทางเลือกอื่น ก ติดต่อซัพพลายเออร์สองรายอื่น พบว่าส่งได้ในสัปดาห์ที่สอง ราคาสูงกว่า 25% จึงไม่ใช่ว่าส่งไม่ได้เลย ส่วนต่างราคาเป็นเรื่องต้นทุน ก แยกไปเจรจาต่างหาก และไม่เขียนในหนังสือแจ้งเหตุว่า "ต้นทุนเพิ่มจึงส่งไม่ได้"
  • การแจ้ง วันที่ 5 ก ส่งหนังสือแจ้ง ข ภายใน 7 วัน แนบภาพน้ำท่วม หนังสือจากซัพพลายเออร์ และอีเมลที่ติดต่อผู้ผลิตรายอื่น เสนอสามทาง คือ ส่ง 12,000 ชิ้นตามกำหนด ส่งที่เหลือภายในสัปดาห์ที่สามเมื่อได้วัตถุดิบ หรือใช้เม็ดพลาสติกจากแหล่งอื่นถ้า ข ยอมรับสเปก
  • ผลลัพธ์ที่เป็นไปได้ ข ตกลงรับส่วนแรกและเลื่อนส่วนที่เหลือโดยทำบันทึกลงนามทั้งสองฝ่าย ระบุว่างดค่าปรับในช่วงเลื่อน และสงวนเรื่องส่วนต่างราคาไว้เจรจาต่อ ถ้า ข ไม่ยอม ก ยังต้องเตรียมรับความเสี่ยงเรื่องค่าปรับล่าช้าและการเลิกสัญญาในส่วนที่ส่งไม่ทัน

จุดที่ตัวอย่างนี้แสดงคือ เหตุเดียวกันมีทั้งส่วนที่อาจเข้าข้อสัญญาและส่วนที่เป็นเรื่องต้นทุน ท่านต้องแยกสองเรื่องออกจากกันตั้งแต่ในหนังสือแจ้ง

อย่าเข้าใจผิด

  • "ต้นทุนแพงขึ้นมาก ก็คือเหตุสุดวิสัย" ไม่จริงโดยหลัก เหตุสุดวิสัยต้องป้องกันไม่ได้ และมาตรา 219 ต้องถึงขั้นพ้นวิสัย ต้นทุนที่แพงขึ้นแต่ยังส่งได้ไม่เข้า ให้ดูสูตรปรับราคาและการเจรจา
  • "สัญญามีข้อเหตุสุดวิสัย แล้ว ไม่ต้องทำอะไรเพิ่ม" ข้อสัญญามักกำหนดเงื่อนไข เช่น ต้องแจ้งภายในกี่วัน และต้องพยายามลดผลกระทบ ถ้าไม่ทำตาม อาจอ้างข้อนั้นไม่ได้
  • "เหตุเกิดที่ซัพพลายเออร์ของเรา ก็เป็นเหตุสุดวิสัยของเรา" ไม่เสมอไป ต้องดูข้อสัญญาว่านับเหตุของซัพพลายเออร์หรือไม่ ต้องดูว่าเหตุนั้นป้องกันไม่ได้จริงหรือไม่ และมีแหล่งอื่นหรือไม่
  • "เป็นเหตุสุดวิสัยแล้วพ้นความรับผิดทุกอย่างทันที" ไม่ใช่ มาตรา 219 ปลดเฉพาะส่วนที่พ้นวิสัย ความล่าช้าชั่วคราวดูมาตรา 205 และหน้าที่แจ้ง ส่วนที่ยังส่งได้ และเงินที่ถึงกำหนดอาจยังอยู่
  • "ส่งหนังสือแจ้งแล้ว คู่ค้าต้องยอมรับ" การแจ้งไม่ใช่การขอความยินยอมและไม่ผูกอีกฝ่ายเอง คู่ค้าอาจโต้แย้ง จึงต้องมีหลักฐานและทางเลือกเตรียมไว้
  • "เหตุที่เคยเป็นเหตุสุดวิสัยครั้งก่อน คราวนี้ก็เป็น" ต้องดูใหม่ทุกครั้ง เหตุที่รู้หรือคาดได้ตอนเซ็นสัญญา หรือที่ท่านเตรียมตัวได้แต่ไม่ได้เตรียม อาจอ้างยากกว่า

อ่านเพิ่มเติม

เหตุสุดวิสัยคือเรื่องที่ส่งไม่ได้จริงโดยป้องกันไม่ได้ ไม่ใช่เรื่องที่แพงขึ้น ให้ตรวจข้อสัญญา เหตุการณ์ ผลกระทบจริง และหลักฐาน แล้วแจ้งคู่ค้าเป็นหนังสือพร้อมทางเลือกเจรจา โดยไม่สรุปว่าทุกปัญหาทำให้พ้นความรับผิด

เราช่วยตรวจข้อเหตุสุดวิสัย และข้อสัญญาที่เกี่ยวข้อง วิเคราะห์ว่าเหตุที่เกิดเข้าข้อใดหรือไม่ ร่างหนังสือแจ้งคู่ค้าและหนังสือตอบ จัดชุดหลักฐาน และเตรียมข้อเสนอเจรจาหรือบันทึกข้อตกลงแก้ไขสัญญา เราไม่ใช่ที่ปรึกษาภาษีหรือนักบัญชี ไม่ใช่ผู้รับประกันภัย และไม่สามารถรับรองว่าเหตุใดจะถูกถือเป็นเหตุสุดวิสัยหรือรับรองผลของการเจรจากับคู่ค้า ค่าบริการขึ้นอยู่กับขั้นของเรื่องและงานที่ต้องทำ ส่งเอกสารให้เราดูก่อน เราจะแจ้งขอบเขตงานและค่าบริการเป็นลายลักษณ์อักษรก่อนเริ่มงาน โทร 092-254-2045 หรือ ส่งรายละเอียดให้เรา ดูเพิ่มเติมที่ สัญญาและเอกสาร และ การระงับข้อพิพาททางเลือก


คู่มือนี้เผยแพร่โดย สำนักงานกฎหมายสุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม — สำนักงานกฎหมายในจังหวัดขอนแก่น ก่อตั้งเมื่อปี 1986 เป็นข้อมูลทั่วไปเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายสำหรับเรื่องใดเรื่องหนึ่งโดยเฉพาะ

คำถามที่พบบ่อย

เหตุสุดวิสัยตามกฎหมายไทยหมายถึงอะไร และต่างจากต้นทุนที่แพงขึ้นอย่างไร+

ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 8 ให้ความหมายว่าเป็นเหตุที่ไม่อาจป้องกันได้ แม้ผู้ประสบเหตุจะจัดการระมัดระวังตามสมควรที่คาดหมายได้จากบุคคลในฐานะและภาวะเช่นนั้น ส่วนมาตรา 219 ปลดลูกหนี้จากหนี้เมื่อการชำระหนี้กลายเป็นพ้นวิสัยด้วยพฤติการณ์ที่เกิดขึ้นภายหลังก่อหนี้และลูกหนี้ไม่ต้องรับผิดชอบ ต้นทุนที่แพงขึ้นแต่ยังส่งได้ ไม่ทำให้การส่งพ้นวิสัย จึงเป็นความเสี่ยงทางธุรกิจที่ต้องดูสูตรปรับราคาในสัญญา ส่วนเหตุที่ทำให้ส่งไม่ได้จริง ต้องตรวจเหตุการณ์ ผลกระทบ และข้อสัญญาเป็นรายกรณี

ถ้าสัญญามีข้อเหตุสุดวิสัย แล้ว ส่งของไม่ได้ถือว่าพ้นความรับผิดทันทีหรือไม่+

ไม่ทันที ต้องตรวจว่าเหตุที่เกิดอยู่ในรายการหรือคำนิยามของข้อนั้นหรือไม่ ผลที่สัญญากำหนดคืออะไร เช่น ขยายเวลา ระงับหน้าที่ชั่วคราว หรือให้เลิกสัญญาได้ และมีหน้าที่แจ้งภายในกำหนดหรือพยายามลดผลกระทบหรือไม่ ถ้าไม่ทำตามเงื่อนไขเหล่านี้ อาจใช้ข้อนั้นไม่ได้ ข้อสัญญาแต่ละฉบับเขียนต่างกัน จึงควรอ่านถ้อยคำจริงก่อนอ้าง

ซัพพลายเออร์ของเราส่งวัตถุดิบไม่ได้ เราอ้างเหตุสุดวิสัยกับลูกค้าได้หรือไม่+

ขึ้นอยู่กับข้อสัญญาและข้อเท็จจริง การที่ซัพพลายเออร์ผิดสัญญาไม่ได้แปลว่าเป็นเหตุสุดวิสัยของบริษัทเองโดยอัตโนมัติ ต้องดูว่าเหตุที่เกิดกับซัพพลายเออร์เป็นเหตุที่ป้องกันไม่ได้จริงหรือไม่ บริษัทมีทางหาแหล่งอื่นหรือไม่ และสัญญากับลูกค้าเขียนให้นับเหตุของผู้รับจ้างช่วงหรือซัพพลายเออร์ไว้หรือไม่ สัญญาหลายฉบับตัดเหตุประเภทนี้ออก

ส่งของหรือทำงานไม่ได้ ควรแจ้งคู่ค้าเมื่อไรและเขียนอะไร+

แจ้งเป็นหนังสือโดยเร็วที่สุดและไม่เกินกำหนดในสัญญา ถ้าสัญญาไม่กำหนด ก็ควรแจ้งทันทีที่ทราบผลกระทบ เนื้อหาควรบอกเหตุการณ์ วันที่เกิด ผลกระทบต่อการส่งมอบแต่ละรายการ สิ่งที่บริษัททำเพื่อลดผลกระทบ กำหนดที่คาดว่าจะส่งได้ และเอกสารแนบ ไม่ควรสรุปในจดหมายว่าตนพ้นความรับผิดทั้งหมดแล้ว และไม่ควรยอมรับความผิดโดยไม่ตรวจสัญญา

ถ้าคู่ค้าไม่ยอมรับว่าเป็นเหตุสุดวิสัย จะเกิดอะไรขึ้น+

ถ้าสุดท้ายถือว่าไม่ใช่เหตุสุดวิสัยหรือไม่เข้าข้อสัญญา การส่งไม่ได้หรือส่งล่าช้าอาจเป็นการผิดสัญญา คู่ค้าอาจกำหนดเวลาพอสมควรให้ปฏิบัติแล้วเลิกสัญญาตามมาตรา 387 เรียกค่าเสียหายตามมาตรา 215 และ 222 และเรียกเบี้ยปรับหรือค่าปรับล่าช้าหากสัญญากำหนด จึงควรเก็บหลักฐานครบ เสนอทางเลือก และหาทางเจรจาควบคู่กันไป

ทางเลือกเจรจามีอะไรบ้างเมื่อส่งของตามกำหนดไม่ได้+

เช่น ส่งบางส่วนก่อน เลื่อนกำหนดส่งเป็นลายลักษณ์อักษร ใช้แหล่งวัตถุดิบหรือผู้ผลิตทดแทนโดยลูกค้าเห็นชอบ ปรับสเปกชั่วคราว ระงับหน้าที่ชั่วคราวพร้อมกำหนดวันทบทวน หรือเลิกสัญญาในส่วนที่ส่งไม่ได้ ข้อตกลงใหม่ควรทำเป็นหนังสือที่ทั้งสองฝ่ายลงนาม และระบุว่าค่าปรับหรือสิทธิเรียกร้องเดิมเป็นอย่างไร

Lawyer-client handshake symbolizing trust at Suwanvara Law Firm

พร้อมรับฟังเรื่องของคุณ

ปรึกษาเบื้องต้นกับทนายความผู้เชี่ยวชาญของเรา