ฝ่าย HR ควรให้ทนายตรวจเรื่องใดก่อนตัดสินใจ: ตารางตัดสินใจสำหรับนายจ้างไทย

คำตอบหลัก

ฝ่าย HR ไม่จำเป็นต้องปรึกษาทนายทุกเรื่อง แต่ควรให้ตรวจในจุดที่ ย้อนกลับยาก เสียเงินจริง หรือสร้างหลักฐานที่ศาลจะอ่านภายหลัง ไม่ว่าจะเป็นสัญญาจ้าง หนังสือเตือน การสั่งพักงาน หรือหนังสือเลิกจ้าง ล้วนดูเป็นงานประจำ แต่ถ้อยคำและลำดับขั้นตอนเป็นตัวกำหนดว่านายจ้างจะต้องจ่ายค่าชดเชย ค่าจ้างย้อนหลัง หรือค่าเสียหายหรือไม่

หลักกฎหมาย (พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541). กฎหมายกำหนดเส้นตายที่ชัดเจนไว้หลายจุด ได้แก่ ค่าชดเชยตามมาตรา 118 เหตุ 6 ประการที่ไม่ต้องจ่ายค่าชดเชยตามมาตรา 119 อายุหนังสือเตือนหนึ่งปี การสั่งพักงานไม่เกินเจ็ดวันตามมาตรา 116 และข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงานภาษาไทยสำหรับนายจ้างที่มีลูกจ้างตั้งแต่ 10 คนตามมาตรา 108 ส่วนเรื่องอื่น เช่น เหตุผลที่เลิกจ้างเป็นธรรมหรือไม่ ลูกจ้างยินยอมการเปลี่ยนแปลงหรือไม่ ศาลแรงงานจะพิจารณาจากข้อเท็จจริงเป็นรายกรณี

มุมมองเชิงปฏิบัติของเรา. ให้ปรึกษา ก่อน ลงมือ ไม่ใช่หลังส่งหนังสือไปแล้ว การตรวจหนังสือเลิกจ้างใช้เวลาไม่นาน แต่การแก้ไขหลังลูกจ้างมีทนายแล้วอาจใช้เวลาหลายเดือน บทความนี้เป็นตารางตัดสินใจ ไม่ได้อธิบายรายละเอียดซ้ำกับคู่มือเฉพาะเรื่องที่ลิงก์ไว้ท้ายบทความ

1. เรื่องใดของ HR ที่ควรให้ทนายตรวจก่อน

2. รับพนักงานใหม่: ตรวจอะไร ปล่อยให้แบบฟอร์มทำอะไร

พนักงานทั่วไปใช้แบบฟอร์มที่ผ่านการตรวจแล้วก็เพียงพอ ควรให้ตรวจเมื่อเริ่มใช้แบบฟอร์ม เมื่อกฎหมายหรือธุรกิจเปลี่ยน และเมื่อตำแหน่งพิเศษ เช่น ผู้บริหาร ค่าตอบแทนแบบคอมมิชชัน ทำงานระยะไกล หรือมีข้อห้ามแข่งขัน

ข้อสัญญาทดลองงานควรเขียนให้ตรง มาตรา 17 ให้ถือว่าสัญญาจ้างทดลองงานเป็นสัญญาจ้างที่ไม่มีกำหนดระยะเวลา และมาตรา 118 (1) ให้ค่าชดเชยแก่ลูกจ้างที่ทำงานติดต่อกันครบ 120 วัน ผลคือเลิกจ้างวันที่ 100 ไม่มีค่าชดเชยตามกฎหมาย แต่เลิกจ้างวันที่ 125 มี เว้นแต่เข้ามาตรา 119 และข้อสัญญาทดลองงานตัดสิทธินี้ไม่ได้ ส่วนการบอกกล่าวล่วงหน้าเป็นอีกเรื่อง มาตรา 17 ให้บอกกล่าวเป็นหนังสือในหรือก่อนวันจ่ายค่าจ้างเพื่อให้มีผลเมื่อถึงวันจ่ายค่าจ้างงวดถัดไป นายจ้างอาจจ่ายค่าจ้างถึงวันนั้นแล้วให้ออกทันทีได้ และถ้าเลิกโดยไม่บอกกล่าว มาตรา 17/1 ให้จ่ายเงินเท่ากับค่าจ้างที่ลูกจ้างควรได้รับจนถึงวันที่การเลิกสัญญามีผล

เรื่องชาวต่างชาติ ดู คู่มือใบอนุญาตทำงานสำหรับ HR และนายจ้าง และขอคำปรึกษาก่อนวันเริ่มงาน เราไม่อธิบายซ้ำที่นี่ ส่วนการจ้างผ่านบริษัทจัดหา ดู แรงงานเอาต์ซอร์ซและผู้รับเหมาช่วง

3. เปลี่ยนเงื่อนไขการจ้างโดยไม่ถามลูกจ้างได้หรือไม่

ควรระวัง ในทางปฏิบัติศาลถือว่าการเปลี่ยนแปลงที่ทำให้ลูกจ้างเสียประโยชน์ (ลดค่าจ้าง ตัดสวัสดิการ ลดตำแหน่ง) ต้องได้รับความยินยอมจากลูกจ้าง นี่เป็นหลักจากแนวคำพิพากษา ไม่ใช่มาตราเดียวใน พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน เราจึงไม่ระบุเลขมาตรา ควรให้ทนายยืนยันตามข้อเท็จจริงของท่านก่อนใช้คำสั่งหรือนโยบายใหม่เปลี่ยนเงื่อนไข

กรณีย้ายสถานประกอบกิจการมีกฎเฉพาะ ดู การย้ายสถานที่ทำงาน

ลำดับที่ปลอดภัยคือ ชี้แจงเป็นหนังสือ ขอลายมือชื่อยอมรับ ใช้เงื่อนไขเดิมต่อไปจนกว่าจะยินยอม และให้ตรวจถ้อยคำหากลูกจ้างไม่เห็นด้วย

4. หนังสือเตือน: อะไรทำให้ใช้ได้

มาตรา 119 (4) ให้เลิกจ้างโดยไม่จ่ายค่าชดเชยได้เมื่อลูกจ้างฝ่าฝืนข้อบังคับ ระเบียบ หรือคำสั่งที่ชอบด้วยกฎหมายและเป็นธรรม และนายจ้างได้ตักเตือนเป็นหนังสือแล้ว เว้นแต่กรณีร้ายแรงซึ่งไม่ต้องเตือน หนังสือเตือนมีผลบังคับได้ ไม่เกินหนึ่งปีนับแต่วันที่ลูกจ้างกระทำผิด

สิ่งที่ HR ควรเช็กก่อนออกหนังสือเตือน

• ข้อที่ฝ่าฝืนอยู่ในข้อบังคับ หรือเป็นคำสั่งที่ชอบด้วยกฎหมายและเป็นธรรม
• ระบุข้อเท็จจริง ข้อที่ฝ่าฝืน และแจ้งว่าหากทำซ้ำอาจถูกเลิกจ้าง
• ลงวันที่ ผู้มีอำนาจลงนาม และมีหลักฐานการรับ (ลายมือชื่อรับ หรือบันทึกว่าปฏิเสธการรับ)
• จดวันครบหนึ่งปีโดยนับจากวันกระทำผิด ไม่ใช่วันออกหนังสือ

หนังสือเตือนครั้งแรกใช้แบบฟอร์มได้ แต่หนังสือเตือนที่ตั้งใจจะใช้รองรับการเลิกจ้างควรให้ตรวจ เพราะเป็นเอกสารที่ศาลแรงงานจะอ่าน

5. การสอบสวนและการสั่งพักงาน

มาตรา 116 ห้ามสั่งพักงานระหว่างสอบสวน เว้นแต่ข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงานหรือข้อตกลงเกี่ยวกับสภาพการจ้างให้อำนาจไว้ เมื่อมีอำนาจแล้วต้องมีคำสั่งเป็นหนังสือระบุความผิด พักได้ไม่เกินเจ็ดวัน และแจ้งก่อนพักงาน เงินระหว่างพักเป็นไปตามข้อบังคับหรือที่ตกลงกัน แต่ต้องไม่น้อยกว่าร้อยละห้าสิบของค่าจ้างในวันทำงาน ถ้าสอบสวนแล้วลูกจ้างไม่มีความผิด มาตรา 117 ให้จ่ายค่าจ้างในวันทำงานนับแต่วันที่ถูกสั่งพัก โดยนับเงินที่จ่ายตามมาตรา 116 เป็นส่วนหนึ่ง พร้อมดอกเบี้ยร้อยละ 15 ต่อปี

ควรให้ทนายเข้ามาตั้งแต่ต้นเมื่อข้อกล่าวหาร้ายแรง (ทุจริต คุกคามทางเพศ ขโมยข้อมูล) เมื่ออาจมีการร้องเรียนภายนอก หรือเมื่อเจ้าหน้าที่ HR เป็นพยานเสียเอง ทีมของเรารับตรวจสอบข้อเท็จจริงเป็นขั้นตอนอิสระ ดู งานสอบสวนพนักงาน

6. การเลิกจ้าง: ค่าชดเชย การบอกกล่าว และเหตุผล

มาตรา 118 กำหนดค่าชดเชยตามอายุงานต่อเนื่อง ตั้งแต่ 30 วันของค่าจ้างอัตราสุดท้ายสำหรับผู้ทำงานครบ 120 วันแต่ไม่ครบหนึ่งปี ไปจนถึง 400 วันสำหรับผู้ทำงานครบ 20 ปีขึ้นไป รายละเอียดการคำนวณและข้อยกเว้นสัญญามีกำหนดระยะเวลาอยู่ใน ค่าชดเชยและการเลิกจ้าง เราไม่อธิบายซ้ำ

สิ่งที่ HR ควรตรวจก่อนเลิกจ้าง

1. เหตุ. มาตรา 119 มี 6 เหตุ ได้แก่ ทุจริตต่อหน้าที่หรือกระทำความผิดอาญาโดยเจตนาแก่นายจ้าง จงใจทำให้นายจ้างเสียหาย ประมาทเลินเล่อจนเสียหายอย่างร้ายแรง ฝ่าฝืนข้อบังคับหลังถูกเตือนเป็นหนังสือ (เว้นกรณีร้ายแรง) ละทิ้งหน้าที่สามวันทำงานติดต่อกันโดยไม่มีเหตุอันสมควร และได้รับโทษจำคุกตามคำพิพากษาถึงที่สุด ถ้าไม่เข้าเหตุใดเลยต้องจ่ายค่าชดเชย
2. หนังสือเลิกจ้าง. หากอ้างมาตรา 119 แต่ไม่ระบุข้อเท็จจริงในหนังสือ หรือไม่แจ้งเหตุขณะเลิกจ้าง จะยกเหตุนั้นขึ้นอ้างภายหลังไม่ได้
3. การบอกกล่าว. มาตรา 17 และ 17/1 ตามข้างต้น
4. การคุ้มครองอื่น. ลูกจ้างบางกลุ่ม เช่น หญิงมีครรภ์หรือผู้แทนสหภาพ อาจได้รับการคุ้มครองตามกฎหมายอื่นที่บทความนี้ไม่ได้ครอบคลุม ควรสอบถามก่อนเลิกจ้างบุคคลเหล่านี้

หากมีโอกาสถูกฟ้อง อ่าน การต่อสู้คดีในศาลแรงงานฝ่ายนายจ้าง ก่อนส่งเอกสารใด ๆ

7. ข้อพิพาทเรื่องการลาออก

ความเสี่ยงอยู่ที่หลักฐาน หนังสือลาออกที่เขียนภายใต้แรงกดดัน หรือที่ลูกจ้างอ้างว่าถูกบังคับ อาจถูกโต้แย้งว่าเป็นการเลิกจ้างแฝง ควรให้ตรวจเมื่อลูกจ้างลาออกระหว่างหรือหลังกระบวนการทางวินัย เมื่อ HR เป็นผู้ร่างให้ หรือเมื่อมีการเสนอข้อตกลงยุติ ส่วนกรณีเรียกคืนค่าใช้จ่ายฝึกอบรม ดู สัญญาผูกมัดหลังฝึกอบรมกับการลาออก

8. การปลดพนักงานและปรับโครงสร้าง

การปลดพนักงานรวมเรื่องค่าชดเชย การบอกกล่าว ความเป็นธรรมในการเลือกคน และกรณีที่ต้องลดคนเพราะนำเครื่องจักรหรือเทคโนโลยีมาใช้ มาตรา 121 ให้แจ้งพนักงานตรวจแรงงานเป็นหนังสือและแจ้งลูกจ้างล่วงหน้าไม่น้อยกว่า 60 วัน มิฉะนั้นต้องจ่ายค่าชดเชยพิเศษแทนการบอกกล่าว จึงควรตรวจทุกครั้ง อ่าน การวางแผนปรับโครงสร้างและเลิกจ้างพนักงาน ก่อน แล้วให้ตรวจแผนก่อนประกาศ

9. HR ควรเตรียมอะไรไว้เพื่อให้ตรวจได้เร็ว

มาตรา 108 กำหนดให้นายจ้างที่มีลูกจ้างรวมกันตั้งแต่ 10 คนขึ้นไป จัดทำข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงานเป็นภาษาไทย ประกาศใช้ภายใน 15 วันนับแต่ครบ 10 คน ครอบคลุมวันและเวลาทำงาน วันหยุด การทำงานล่วงเวลา วันจ่ายค่าจ้าง การลา วินัยและโทษทางวินัย การร้องทุกข์ และการเลิกจ้างค่าชดเชย ข้อบังคับคือรากฐานของหนังสือเตือน การพักงาน และการเลิกจ้างทางวินัย การตรวจภาพรวมอยู่ใน คู่มือตรวจสอบการปฏิบัติตามกฎหมายแรงงานของนายจ้าง

10. เช็กลิสต์ก่อน HR ส่งหนังสือ

• ข้อบังคับครอบคลุมกรณีนี้หรือไม่
• การตัดสินใจนี้ย้อนกลับได้หรือไม่ ถ้าไม่ได้ ให้ตรวจก่อน
• ข้อเท็จจริงบันทึกไว้พร้อมเอกสารและพยานหรือยัง
• ลูกจ้างได้รับโอกาสชี้แจงแล้วหรือยัง
• หนังสือระบุข้อเท็จจริงที่อ้างอย่างเฉพาะเจาะจงหรือไม่
• คำนวณค่าชดเชย ค่าจ้างแทนการบอกกล่าว และวันลาสะสมแล้วหรือยัง
• เช็กอายุหนังสือเตือนหนึ่งปีแล้วหรือยัง
• ผู้ลงนามมีอำนาจหรือไม่

อ่านเพิ่มเติม

• ตรวจสอบการปฏิบัติตามกฎหมายแรงงานของนายจ้าง
• ค่าชดเชยและการเลิกจ้าง
• การวางแผนปรับโครงสร้างและเลิกจ้างพนักงาน
• การต่อสู้คดีในศาลแรงงานฝ่ายนายจ้าง

ให้ตรวจก่อนลงมือ การตรวจหนังสือเตือน การสอบสวน หรือหนังสือเลิกจ้างสั้น ๆ ใช้ต้นทุนน้อยกว่าการต่อสู้คดีภายหลังมาก

เราช่วยทีม HR เรื่องเอกสารการจ้างงาน การสอบสวน และการปฏิบัติตามกฎหมายแรงงาน ปรึกษาเบื้องต้นฟรี โทร 092-254-2045 หรือ ส่งรายละเอียดให้เรา ดูเพิ่มเติมที่ การปฏิบัติตามกฎหมายแรงงาน เอกสารด้าน HR งานสอบสวนพนักงาน และ ที่ปรึกษากฎหมายประจำ

คู่มือนี้เผยแพร่โดย สำนักงานกฎหมายสุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม — สำนักงานกฎหมายในจังหวัดขอนแก่น ก่อตั้งเมื่อปี 1986 เป็นข้อมูลทั่วไปเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายสำหรับเรื่องใดเรื่องหนึ่งโดยเฉพาะ