ข้ามไปยังเนื้อหาหลัก
SUWANVARA LAWFIRM
บริษัท สุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม จำกัด
SUWANVARA LAWFIRM
SUWANVARA LAWFIRM
บริษัท สุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม จำกัด
กฎหมายธุรกิจ

เงินลงทุนมีจำกัด ควรซื้อเครื่องจักร เพิ่มทีม หรือเปิดสาขาก่อน: เทียบด้วยเงินคืนทุน NPV IRR และข้อผูกพันทางกฎหมาย

วิธีตัดสินใจเมื่อมีเงินลงทุนก้อนเดียว เทียบซื้อเครื่องจักร เพิ่มทีม หรือเปิดสาขาด้วยระยะเวลาคืนทุน NPV IRR ตัวอย่างสมมติสามทางเลือก ทดสอบความอ่อนไหว (ยอดขายลด 20% เริ่มช้า 3 เดือน ต้นทุนเพิ่ม 10%) ดูว่าทางไหนถอยยาก และข้อผูกพันตามสัญญาเช่า เช่าซื้อ และการจ้างงาน

สำนักงานกฎหมายสุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม— ทีมกฎหมายธุรกิจ12 พฤศจิกายน 256919 นาที
เงินลงทุนมีจำกัด ควรซื้อเครื่องจักร เพิ่มทีม หรือเปิดสาขาก่อน: เทียบด้วยเงินคืนทุน NPV IRR และข้อผูกพันทางกฎหมาย

เจ้าของกิจการหลายคนมีเงินก้อนเดียวและสามความต้องการพร้อมกัน เครื่องจักรใหม่เพื่อผลิตเพิ่ม ทีมขายหรือทีมปฏิบัติการเพิ่ม และสาขาที่สอง ทุกข้อเสนอฟังดูมีเหตุผล และมักมีคนเสนอตัวเลขที่สวยมาให้ แต่คำถามที่ควรถามก่อนคือ ตัวเลขนั้นยังสวยอยู่ไหมถ้ายอดขายไม่เป็นอย่างที่หวัง และถ้าต้องถอย จะถอยได้ถูกแค่ไหน

คู่มือนี้พาเทียบสามทางเลือกด้วยวิธีที่เจ้าของธุรกิจใช้ได้เอง คือระยะเวลาคืนทุน NPV IRR และการทดสอบความอ่อนไหว แล้วโยงเข้ากับข้อผูกพันทางกฎหมายที่ติดมากับแต่ละทางเลือก ได้แก่ สัญญาเช่าสาขา เช่าซื้อเครื่องจักร และการจ้างพนักงาน คู่มือนี้เน้นการเลือกว่าจะลงทุนอะไรก่อน ส่วนการเตรียมความพร้อมเมื่อเลือกแล้วอยู่ในคู่มือเฉพาะเรื่อง ดูท้ายบท

คำตอบหลัก

ไม่มีทางเลือกใดชนะเสมอ ให้เลือกด้วยสามข้อพร้อมกัน ข้อแรก ได้เงินกลับมาเมื่อไรและได้เท่าไรหลังคิดค่าของเวลา คือ NPV และ IRR ข้อสอง ถ้าสมมติฐานพลาดแล้วยังรอดหรือไม่ คือการทดสอบความอ่อนไหว ข้อสาม ถอยได้ง่ายแค่ไหน คือดูว่าสัญญาและเงินที่จมผูกมัดเราไว้นานเท่าใด

โดยทั่วไป ทางที่ใช้เงินน้อยและถอยง่ายกว่ามักควรทดลองก่อน ส่วนทางที่ใช้เงินมากและมีสัญญาระยะยาวควรรอจนทางแรกพิสูจน์แล้วว่าตลาดมีจริง แต่นี่เป็นหลักคิด ไม่ใช่คำตอบตายตัว ธุรกิจที่เครื่องจักรเป็นคอขวดจริงอาจได้ผลจากเครื่องจักรก่อน ธุรกิจที่ยอดขายมีอยู่แล้วแต่ขาดคนอาจได้ผลจากทีมก่อน

ตัวเลขทุกตัวในคู่มือนี้ที่ระบุว่า "ตัวอย่างสมมติ" ใช้อธิบายวิธีคิดเท่านั้น ต้องใช้ตัวเลขจริงของกิจการ และผลทางภาษีของแต่ละทางเลือกควรปรึกษาผู้ทำบัญชีหรือที่ปรึกษาภาษี

1. ก่อนเทียบสามทางเลือก ต้องรู้อะไรบ้าง

เทียบกันไม่ได้ถ้าแต่ละทางเลือกยังไม่มีตัวเลขชุดเดียวกัน ให้เขียนข้อมูลเหล่านี้ของแต่ละทางเลือกลงตารางเดียว

ข้อมูลความหมาย
เงินลงทุนเริ่มแรกทุกบาทที่ต้องจ่ายก่อนเริ่มได้เงินกลับ รวมเงินมัดจำ ค่าตกแต่ง สต็อกเริ่มต้น ค่าฝึกอบรม
เงินสดรับส่วนเพิ่มต่อปีรายได้ที่เพิ่มขึ้นจริงเพราะการลงทุนนี้ ไม่ใช่ยอดขายรวมของกิจการ
ต้นทุนส่วนเพิ่มต่อปีต้นทุนที่เกิดเพราะลงทุน เช่น เงินเดือน ค่าเช่า ค่าไฟ ค่าซ่อมบำรุง
ช่วงตั้งตัวเดือนที่ยังไม่มีรายได้เต็มที่ แต่ต้นทุนเริ่มแล้ว
มูลค่าที่ได้คืนตอนจบราคาขายต่อเครื่องจักร เงินมัดจำที่ได้คืน สต็อกที่เหลือ
ภาระที่ต้องจ่ายแม้ยอดขายไม่มาค่างวดเช่าซื้อ ค่าเช่า เงินเดือนประจำ
เงินสดต่ำสุดที่ต้องมีสำรองจุดที่เงินสะสมติดลบมากที่สุด ก่อนโครงการเริ่มคืนเงิน

ข้อที่สำคัญที่สุดคือ นับเฉพาะเงินสดส่วนเพิ่ม ถ้าเปิดสาขาแล้วลูกค้าบางส่วนย้ายจากร้านเดิมมา ยอดที่ย้ายมาไม่ใช่รายได้ใหม่ ถ้าซื้อเครื่องจักรแล้วขายได้เพิ่มเฉพาะเมื่อมีลูกค้าเพิ่มจริง ต้องนับเฉพาะรายได้ที่มีออเดอร์รองรับ ดูวิธีจัดตัวเลขรายสาขาแยกจากกัน ในเรื่อง รายงานกำไรรายสาขาและรายแผนก

ตรวจก่อนว่าปัญหาที่อยากแก้คืออะไร ถ้ายอดขายไม่ใช่ปัญหาแต่เงินสดไม่พอ ให้อ่าน กำไรแต่เงินสดไม่พอ ก่อน เพราะการลงทุนเพิ่มอาจทำให้เงินสดตึงกว่าเดิม

2. ระยะเวลาคืนทุนคืออะไร และมีข้อจำกัดอะไร

ระยะเวลาคืนทุน (payback period) คือเวลาที่เงินสดสะสมจากโครงการกลับมาเท่ากับเงินลงทุน เช่น ลงทุน 600,000 บาท และได้เงินสดสุทธิปีละ 300,000 บาท จะคืนทุนใน 2 ปี

ข้อดี เข้าใจง่าย คำนวณเร็ว และสะท้อนความเสี่ยงสภาพคล่อง ยิ่งคืนเร็ว ยิ่งเสี่ยงน้อยลงจากเรื่องที่เราคาดการณ์ไม่ได้

ข้อจำกัดสองข้อ ที่ทำให้ใช้ตัวเดียวตัดสินไม่ได้

  1. ไม่คิดจังหวะของเวลา เงินสดรับ 300,000 บาทในปีแรกมีค่ามากกว่า 300,000 บาทในปีที่สาม เพราะเงินปีแรกเอาไปลงทุนต่อหรือใช้คืนหนี้ได้เร็วกว่า แต่ระยะเวลาคืนทุนนับสองกรณีเหมือนกัน
  2. ไม่สนใจเงินสดหลังจุดคืนทุน โครงการที่คืนทุนเร็วแต่หยุดสร้างเงินหลังจากนั้นอาจแย่กว่าโครงการที่คืนทุนช้ากว่าแต่สร้างเงินต่อเนื่อง

ตัวอย่างสมมติ: โครงการ X และ Y ลงทุน 900,000 บาทเท่ากัน คืนทุน 3 ปีเท่ากัน

ปีที่X (บาท)Y (บาท)
1300,000100,000
2300,000300,000
3300,000500,000
40500,000
50500,000

ระยะเวลาคืนทุนบอกว่าสองโครงการเท่ากัน แต่ Y ได้เงินรวมมากกว่า X ถึง 1,000,000 บาทใน 5 ปี ขณะที่ X มาเร็วกว่าในปีแรก การเลือกต้องดูทั้งสองด้านด้วย NPV ที่อธิบายในหัวข้อถัดไป

ใช้ระยะเวลาคืนทุนเป็น เกณฑ์คัดออก เช่น "ไม่เอาโครงการที่คืนทุนเกิน 4 ปี" แล้วตัดสินผู้ที่เหลือด้วย NPV

3. NPV และ IRR คืออะไร อธิบายสำหรับเจ้าของกิจการ

ค่าของเวลา เงินวันนี้มีค่ามากกว่าเงินในอนาคต เพราะเงินวันนี้ใช้ลงทุนต่อได้ หรือใช้ลดหนี้ที่มีดอกเบี้ย NPV จึงนำเงินสดรับแต่ละปีมา "ลดค่า" กลับเป็นมูลค่าวันนี้ แล้วหักเงินลงทุน

อัตราคิดลด (discount rate) คือผลตอบแทนต่อปีขั้นต่ำที่เจ้าของต้องการจากเงินก้อนนี้ หรือถ้าพูดง่ายที่สุดคือ ต้นทุนของเงิน ตั้งจากสองส่วน คือ ผลตอบแทนที่เงินก้อนเดียวกันจะได้ถ้าเอาไปทำอย่างอื่นหรือจ่ายหนี้ กับส่วนเผื่อความเสี่ยงเพราะโครงการจริงมักพลาดจากแผน ตัวอย่างสมมติ: ถ้าเงินกู้มีดอกเบี้ยร้อยละ 8 ต่อปี และเจ้าของต้องการส่วนเผื่อความเสี่ยงอีกร้อยละ 4 อัตราคิดลดที่ใช้คือร้อยละ 12 ต่อปี ไม่มีตัวเลขที่ถูกสำหรับทุกกิจการ ต้องตั้งเองและใช้อัตราเดียวกับทุกทางเลือกเพื่อเทียบกันได้

อ่านผล NPV

  • NPV เป็นบวก โครงการให้ผลตอบแทนสูงกว่าที่เรากำหนด และส่วนที่เกินคือมูลค่าที่เพิ่มในวันนี้
  • NPV เป็นลบ ผลตอบแทนต่ำกว่าที่ต้องการ ลงทุนแล้วเสียมูลค่า แม้ยังมีกำไรทางบัญชี
  • เมื่อเงินจำกัด ให้ดู NPV ต่อเงินลงทุนหนึ่งบาท (profitability index) เทียบด้วย เพราะทางเลือกที่ NPV สูงแต่กินเงินทั้งก้อน อาจแพ้การทำสองทางเลือกเล็กพร้อมกัน

IRR คืออัตราผลตอบแทนต่อปีที่ทำให้ NPV เป็นศูนย์ ถ้า IRR สูงกว่าอัตราคิดลดแปลว่าผ่านเกณฑ์ ข้อควรระวังคือ IRR สูงมากอาจมาจากโครงการเล็ก ๆ ที่เงินลงทุนต่ำ ซึ่งสร้างมูลค่ารวมน้อยกว่าโครงการใหญ่ที่ IRR ต่ำกว่า จึงใช้ NPV เป็นหลักและ IRR เป็นตัวประกอบ

โปรแกรมสเปรดชีตมีฟังก์ชัน NPV และ IRR ให้ใช้ ข้อควรระวังคือฟังก์ชัน NPV ของสเปรดชีตมักไม่นับเงินลงทุนที่จ่ายวันนี้ ต้องหักเองหลังคำนวณ

4. ตัวอย่างสมมติ: เปรียบเทียบเครื่องจักร ทีมเพิ่ม และสาขา

สมมติเจ้าของมีเงินลงทุน 3,000,000 บาท อัตราคิดลดร้อยละ 12 ต่อปี ดูห้าปี เงินสดรับและจ่ายนับปลายปี และไม่คิดภาษี (ตัวเลขทั้งหมดเป็นตัวอย่างสมมติ หน่วยเป็นพันบาท)

ทางเลือกสิ่งที่ลงทุนเงินลงทุนเริ่มแรกเงินสดสุทธิส่วนเพิ่มปีที่ 1 ถึง 5มูลค่าได้คืนปีที่ 5
A เครื่องจักรเครื่องใหม่ผลิตเพิ่ม2,400700 / 900 / 900 / 900 / 900ขายต่อ 300
B เพิ่มทีมพนักงานหลายตำแหน่งพร้อมอุปกรณ์600100 / 450 / 600 / 600 / 6000
C เปิดสาขาตกแต่ง เงินมัดจำ สต็อก ค่าเปิดร้าน3,000-200 / 700 / 1,200 / 1,200 / 1,200มัดจำและสต็อกคืน 900

เงินสดสุทธิต่อปีคือรายได้ส่วนเพิ่มหักต้นทุนส่วนเพิ่มทั้งหมดแล้ว เช่น ทางเลือก B มีรายได้ส่วนเพิ่มปีที่ 3 ที่ 1,700 และต้นทุนส่วนเพิ่ม 1,100 จึงเหลือ 600 ทางเลือก C ปีแรกขาดทุน 200 เพราะรายได้ยังไม่ถึงจุดคุ้มทุนของสาขา

ผลที่ได้จากการคำนวณ (ปัดเศษ)

ตัวชี้วัดA เครื่องจักรB เพิ่มทีมC เปิดสาขา
ระยะเวลาคืนทุนประมาณ 2.9 ปีประมาณ 2.1 ปีประมาณ 4.1 ปี
NPV ที่ร้อยละ 12 (พันบาท)ประมาณ +836ประมาณ +997ประมาณ +188
IRRประมาณร้อยละ 24ประมาณร้อยละ 54ประมาณร้อยละ 14
NPV ต่อเงินลงทุน 1 บาทประมาณ 0.35ประมาณ 1.66ประมาณ 0.06
เงินสดสะสมต่ำสุดที่ต้องมี (พันบาท)2,4006003,200

วิธีอ่านผล สาขาผ่านเกณฑ์เฉียดฉิว คือ IRR สูงกว่าอัตราคิดลดเล็กน้อยและต้องใช้เวลานานที่สุด ทีมเพิ่มให้ผลต่อเงินหนึ่งบาทสูงสุดแต่ผลขึ้นกับว่าทีมสร้างรายได้ได้จริงหรือไม่ เครื่องจักรอยู่ตรงกลาง และเนื่องจากเงินจำกัดที่ 3,000 พันบาท การทำ A ร่วมกับ B (รวม 3,000) ให้ NPV รวมประมาณ 1,833 พันบาท ขณะที่ C ตัวเดียวให้ประมาณ 188 พันบาท อย่างไรก็ตามการรวมนี้ใช้ได้เมื่อสองทางเลือกไม่แย่งรายได้กัน ถ้าทีมเพิ่มต้องขายสินค้าจากเครื่องจักร ต้องสร้างตัวเลขรวมใหม่ ไม่ใช่บวกกันตรง ๆ

ตัวเลขที่ดูดีนี้ยังไม่ผ่านด่านสำคัญ คือการทดสอบว่าสมมติฐานพลาดแล้วเกิดอะไรขึ้น ดูหัวข้อถัดไป

5. ทดสอบความอ่อนไหวอย่างไร ถ้ายอดขายลด เริ่มช้า หรือต้นทุนสูงขึ้น

ตัวเลขอนาคตผิดแน่นอน คำถามคือผิดแล้วโครงการรอดไหม วิธีง่ายที่สุดคือเปลี่ยนสมมติฐานทีละข้อแล้วคำนวณ NPV ใหม่ แล้วลองเปลี่ยนพร้อมกันทั้งสามข้อ

ใช้ตัวอย่างสมมติเดิม โดยสามสถานการณ์คือ ยอดขายส่วนเพิ่มลดร้อยละ 20 เริ่มได้เงินช้ากว่าแผน 3 เดือน และ ต้นทุนส่วนเพิ่มสูงขึ้นร้อยละ 10 (มูลค่าที่ได้คืนปีที่ 5 ไม่ปรับ และกรณีเริ่มช้าไม่ได้คิดว่าต้นทุนระหว่างรอเพิ่มด้วย จึงเป็นภาพที่เบากว่าความจริง) หน่วยเป็นพันบาท

สถานการณ์A NPVB NPVC NPVคืนทุนของ C
ตามแผน+836+997+188ประมาณ 4.1 ปี
ยอดขายลด 20%-480-54-3,181ไม่คืนทุนใน 5 ปี
เริ่มช้า 3 เดือน+746+952+99ประมาณ 4.3 ปี
ต้นทุนเพิ่ม 10%+484+631-1,229ประมาณ 5 ปี
ทั้งสามข้อพร้อมกัน-876-425-4,553ไม่คืนทุน

ข้อสังเกต

  • ยอดขายลดเป็นตัวที่ทำร้ายแรงที่สุด ทั้งสามทางเลือก เพราะต้นทุนประจำไม่ลดตาม โดยเฉพาะสาขาที่มีค่าเช่าและเงินเดือนประจำสูง ผลลบจึงใหญ่มาก
  • สาขาอ่อนไหวที่สุด NPV จากบวกเล็กน้อยกลายเป็นลบหลายล้านบาทเมื่อยอดขายลดเพียงหนึ่งในห้า
  • เครื่องจักรและทีมเพิ่มทนได้มากกว่า เมื่อเริ่มช้าหรือต้นทุนเพิ่ม แต่ก็ติดลบเมื่อยอดขายลดและเมื่อเกิดทั้งสามข้อพร้อมกัน
  • เริ่มช้าสามเดือนทำร้ายน้อยกว่าที่คิดในตัวเลข แต่ในความจริงเจ้าของต้องแบกต้นทุนระหว่างรอ เช่น ค่าเช่า ค่างวดและเงินเดือน ซึ่งทำให้เงินสดตึงกว่าตารางนี้

วิธีใช้ผลทดสอบ ถามว่า "ถ้าเกิดสถานการณ์ที่แย่ที่สุดที่รับได้ เรายังจ่ายภาระประจำได้ไหม" ไม่ใช่ถามว่าตัวเลขสวยแค่ไหน ถ้าทางเลือกไหนล้มเมื่อยอดขายพลาดเพียงเล็กน้อย ให้ลดขนาด เช่น เปิดสาขาขนาดเล็กลง ทดลองด้วยทีมเล็ก หรือเช่าก่อนซื้อ แล้วทดสอบใหม่

ตั้งตัวเลขยอดขายแบบมีหลักฐาน เช่น ใบเสนอราคา ออเดอร์ที่ค้างอยู่ หรือข้อมูลลูกค้าจริง แทนการเดาลอย ๆ และต่อกับแผนงบประมาณใน งบประมาณยอดขายค่าใช้จ่ายและเงินสดของบริษัทใหม่

6. ทางเลือกไหนถอยยาก และจมเงินแบบไหน

ความย้อนกลับไม่ได้ (irreversibility) คือส่วนของเงินที่ลงไปแล้วเอาคืนไม่ได้ถ้าเปลี่ยนใจ ทางเลือกที่ถอยยากควรผ่านเกณฑ์ที่เข้มกว่า เพราะราคาของความผิดพลาดสูงกว่า

ประเด็นเครื่องจักรเพิ่มทีมเปิดสาขา
เงินที่จมแน่นอนส่วนต่างราคาซื้อกับราคาขายต่อ ซึ่งเครื่องเฉพาะทางอาจขายยากค่าสรรหา ฝึกอบรม เวลาที่ผลงานยังไม่เต็มค่าตกแต่งและอุปกรณ์ที่ย้ายไม่ได้ ค่าเปิดร้าน
ภาระผูกพันที่ต่อเนื่องค่างวดเช่าซื้อ ค่าซ่อมบำรุงเงินเดือนประจำ และค่าชดเชยหากเลิกจ้างทีหลังค่าเช่าตลอดอายุสัญญา เงินเดือนทีมสาขา
ถอยโดยลดขนาดได้ไหมขายต่อหรือส่งคืนผู้ให้เช่าซื้อ ถ้าสัญญาให้ทำได้ลดทีละตำแหน่งได้ แต่ต้องคิดสิทธิลูกจ้างยากกว่ามาก ต้องปิดทั้งสาขาและเจรจาเลิกเช่า
ผูกกับคนอื่นซัพพลายเออร์ ธนาคารหรือบริษัทเช่าซื้อลูกจ้างตามกฎหมายแรงงานผู้ให้เช่า พนักงาน ผู้รับเหมาตกแต่ง
ระดับการถอยยาก (โดยทั่วไป)ปานกลางต่ำถึงปานกลางสูง

ระดับในแถวสุดท้ายเป็นข้อสังเกตทั่วไป ไม่ใช่กฎ เครื่องจักรสั่งทำพิเศษอาจถอยยากกว่าสาขาเช่าสั้น ทีมที่อายุงานนานก็มีต้นทุนถอนตัวสูง

แนวคิดสำคัญ ทางที่ถอยยากควรทำทีหลัง หลังจากทางที่ถอยง่ายพิสูจน์ความต้องการของตลาดแล้ว หรือทำเป็นขั้น เช่น เปิดแบบเช่าระยะสั้นหรือป๊อปอัพก่อน ซื้อเครื่องมือเช่าก่อน หรือจ้างสัญญาจ้างที่เหมาะสมตามกฎหมายและมีช่วงประเมินผลที่ชัด ถ้ากำลังเลือกระหว่างสาขาของตัวเอง แฟรนไชส์ และตัวแทน ดู ขยายธุรกิจด้วยสาขาของตัวเอง แฟรนไชส์ หรือตัวแทนจำหน่าย

7. ซื้อเครื่องจักรด้วยเช่าซื้อ มีข้อผูกพันทางกฎหมายอะไร

ถ้าไม่ซื้อด้วยเงินสด ผู้ขายหรือบริษัทเงินทุนมักเสนอเช่าซื้อ ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ เช่าซื้อคือสัญญาที่เจ้าของเอาทรัพย์สินออกให้เช่าและให้คำมั่นว่าจะขายทรัพย์สินนั้นหรือให้ทรัพย์สินตกเป็นสิทธิแก่ผู้เช่า โดยผู้เช่าชำระเงินเป็นงวดตามเงื่อนไข

ข้อที่ตรวจแล้วจากตัวบท

  • ต้องทำเป็นหนังสือ สัญญาเช่าซื้อที่ไม่ทำเป็นหนังสือเป็นโมฆะ (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 572)
  • ผู้เช่าซื้อบอกเลิกได้ทุกเมื่อ ด้วยการส่งทรัพย์สินคืนให้เจ้าของโดยออกค่าใช้จ่ายเอง (มาตรา 573) แต่เงินที่ชำระไปแล้วจะกลับมาหรือไม่ต้องดูสัญญา
  • เจ้าของบอกเลิกได้ เมื่อผู้เช่าซื้อผิดนัดไม่ชำระสองคราวติดกัน หรือผิดสัญญาในข้อสำคัญ และเงินที่ชำระมาแล้วอาจถูกริบ เจ้าของกลับเข้าครองทรัพย์สินได้ (มาตรา 574) งวดสุดท้ายมีเงื่อนไขเรื่องระยะเวลาเพิ่ม ให้อ่านตัวบทประกอบ

สิ่งที่ต้องอ่านในสัญญาจริง นอกจากที่กฎหมายกำหนด สัญญามักเขียนเพิ่มหลายเรื่อง และหลายเรื่องกระทบการตัดสินใจลงทุน

  • ยอดผ่อนรวมและดอกเบี้ย เทียบกับราคาเงินสด และเงินดาวน์
  • เบี้ยปรับและค่าใช้จ่ายเมื่อผิดนัด รวมถึงสิทธิยึดเครื่องกลับ
  • ใครรับความเสี่ยงเครื่องเสียหายหรือสูญหาย ต้องทำประกันหรือไม่
  • ผู้ค้ำประกัน ถ้ากรรมการค้ำประกันส่วนตัว ต้องมีหนังสือที่ผู้ค้ำประกันลงลายมือชื่อ (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 680) ซึ่งหมายถึงทรัพย์สินส่วนตัวของกรรมการเสี่ยงไปด้วย
  • ข้อกำหนดเรื่องย้ายเครื่อง ดัดแปลงเครื่อง และการบำรุงรักษา
  • เงื่อนไขตรวจรับ ถ้าเครื่องไม่ตรงสเปก ดู ซื้อเครื่องจักรแล้วไม่ตรงสเปก

เครื่องจักรนำเข้ามีเรื่องศุลกากร ภาษี และใบอนุญาตเพิ่ม ดู นำเข้าเครื่องจักรสำหรับโรงงานใหม่ และถ้าจะติดตั้งในโรงงาน ต้องตรวจใบอนุญาตประกอบกิจการโรงงานตาม ใบอนุญาตโรงงาน ว่ากำลังเครื่องและประเภทกิจการยังอยู่ในที่อนุญาตหรือไม่

ข้อควรจำ ค่างวดเช่าซื้อเป็นภาระประจำที่ต้องจ่ายแม้ยอดขายไม่มา และเป็นหนี้ที่ธนาคารจะนับเมื่อประเมินวงเงินอื่นของกิจการ ต้องนำเข้าไปในการทดสอบความอ่อนไหวด้วย

8. จ้างทีมเพิ่ม ภาระจะเป็นอย่างไรถ้าต้องลดคนภายหลัง

การจ้างพนักงานดูเหมือนยืดหยุ่นกว่าซื้อเครื่องหรือเช่าสาขา แต่ถ้าตัดสินใจลดคนทีหลัง ต้องคิดค่าชดเชยด้วย ต้นทุนนี้ควรอยู่ในการประเมินตั้งแต่ก่อนจ้าง

พ.ร.บ. คุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 118 กำหนดให้นายจ้างจ่ายค่าชดเชยแก่ลูกจ้างที่ถูกเลิกจ้าง ตามอายุงานติดต่อกัน ไม่น้อยกว่าค่าจ้างอัตราสุดท้ายตามจำนวนวันนี้ (ตรวจกับตัวบทฉบับที่กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานเผยแพร่แล้ว)

อายุงานติดต่อกันค่าชดเชยขั้นต่ำ (วันของค่าจ้างอัตราสุดท้าย)
ครบ 120 วัน แต่ไม่ครบ 1 ปี30 วัน
ครบ 1 ปี แต่ไม่ครบ 3 ปี90 วัน
ครบ 3 ปี แต่ไม่ครบ 6 ปี180 วัน
ครบ 6 ปี แต่ไม่ครบ 10 ปี240 วัน
ครบ 10 ปี แต่ไม่ครบ 20 ปี300 วัน
ครบ 20 ปีขึ้นไป400 วัน

นายจ้างไม่ต้องจ่ายค่าชดเชยในกรณีที่ลูกจ้างทำผิดตามมาตรา 119 เช่น ทุจริตต่อหน้าที่หรือจงใจทำให้นายจ้างเสียหาย แต่การลดคนเพราะกิจการไม่ดีหรือปรับโครงสร้างไม่ใช่เหตุยกเว้นโดยอัตโนมัติ ต้องพิจารณาตามข้อเท็จจริงเป็นรายกรณี ดูสิทธิอื่น ๆ ของลูกจ้างในเรื่อง ค่าชดเชยเมื่อถูกเลิกจ้าง

ตัวอย่างสมมติ: พนักงานเงินเดือน 25,000 บาท ทำงานครบ 3 ปีแต่ไม่ถึง 6 ปี ค่าชดเชยขั้นต่ำคือ 180 วัน ซึ่งประมาณ 6 เท่าของเงินเดือน หรือราว 150,000 บาท ต่อคน ถ้าทีมใหม่มี 4 คน และต้องลดทั้งหมดหลังอยู่ครบ 3 ปี ภาระนี้ราว 600,000 บาท ซึ่งเท่ากับเงินลงทุนเริ่มแรกของทางเลือก B ในตัวอย่างข้างต้นทั้งก้อน นี่ไม่ได้รวมค่าเสียหายอื่นหรือสิทธิประโยชน์ที่ตกลงไว้ในสัญญา

แนวทางที่ลดความเสี่ยง จ้างทีละตำแหน่งตามภาระงานจริงที่วัดแล้ว (ดู ก่อนรับพนักงานเพิ่ม) เขียนสัญญาจ้างและกำหนดการประเมินผลให้ชัด และอย่าหวังพึ่งช่วงทดลองงานเป็นเหตุเลิกจ้างโดยไม่มีค่าชดเชย เพราะมาตรา 118 นับตั้งแต่ลูกจ้างทำงานครบ 120 วัน

9. เปิดสาขา สัญญาเช่าและใบอนุญาตผูกมัดอะไรบ้าง

สัญญาเช่า ตามมาตรา 537 ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ เช่าทรัพย์สินคือสัญญาที่ผู้ให้เช่าให้ผู้เช่าใช้หรือได้รับประโยชน์ในทรัพย์สินชั่วระยะเวลาจำกัด และผู้เช่าให้ค่าเช่า สำหรับอสังหาริมทรัพย์มีกฎเรื่องรูปแบบสำคัญ

  • ถ้าไม่มีหลักฐานเป็นหนังสือที่ฝ่ายซึ่งต้องรับผิดลงลายมือชื่อ จะฟ้องบังคับคดีไม่ได้ (มาตรา 538)
  • ถ้าเช่ากำหนดเกินสามปี หรือตลอดอายุของผู้เช่าหรือผู้ให้เช่า ต้องทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ มิฉะนั้นจะฟ้องบังคับได้เพียงสามปี (มาตรา 538)

ผู้เช่าที่ลงทุนตกแต่งหลายล้านบาทควรทำให้สัญญาที่เกินสามปีจดทะเบียนครบ เพราะถ้าไม่จดทะเบียน การคุ้มครองบังคับได้แค่สามปี ซึ่งอาจสั้นกว่าระยะที่ใช้คืนทุนของสาขา เช่นในตัวอย่างข้างต้นคืนทุนประมาณ 4 ปี

ข้อที่ต้องต่อรองในสัญญาเช่าสาขา สอดคล้องกับความเสี่ยงที่เห็นในการทดสอบ

  • ระยะเวลาเช่า สิทธิต่อสัญญา และสิทธิเลิกก่อนกำหนดเมื่อยอดขายไม่ถึง
  • ค่าเช่าขึ้นอัตราไหนและเมื่อใด ช่วงปลอดค่าเช่า (ถ้าได้) เขียนเป็นข้อตกลงในสัญญา
  • เงินมัดจำ เงื่อนไขการคืน และผู้ค้ำประกัน
  • ใครเป็นเจ้าของงานตกแต่งเมื่อสัญญาสิ้นสุด และต้องรื้อคืนสภาพหรือไม่
  • ถ้าผู้ให้เช่าขายอสังหาริมทรัพย์ สัญญาเช่าอสังหาริมทรัพย์ไม่ระงับเพราะการโอนกรรมสิทธิ์ ผู้รับโอนรับสิทธิและหน้าที่ของผู้โอนด้วย (มาตรา 569) แต่ควรมีหลักฐานเป็นหนังสือครบ

สำหรับเช่าโรงงานหรืออาคารผลิต ดู เช่าโรงงานสำเร็จรูป

ใบอนุญาตและการจดทะเบียน สาขาอาจต้องมีการจดทะเบียนและใบอนุญาตเพิ่ม ขึ้นกับประเภทกิจการและที่ตั้ง เช่น การจดทะเบียนสาขากับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ใบอนุญาตตามประเภทกิจการ ป้าย และข้อกำหนดท้องถิ่น ควรตรวจก่อนลงนามสัญญาเช่า เพราะถ้าได้ใบอนุญาตไม่ได้ ค่าเช่าจะเริ่มเดินแล้วแต่เปิดร้านไม่ได้ รายการตรวจความพร้อมทั้งหมดอยู่ใน ก่อนเปิดสาขาที่สอง ส่วนการคุมสัญญาและเอกสารพนักงานหลายสาขา ดู ขยายหลายสาขา ควบคุมสัญญาและเอกสาร

10. เจ้าของธุรกิจมักตัดสินใจพลาดตรงไหน

  • ดูแต่ระยะเวลาคืนทุน โดยไม่สนใจว่าหลังจากนั้นเงินยังไหลเข้าหรือไม่
  • ใช้ตัวเลขดีที่สุดของผู้ขายหรือผู้ให้เช่า แทนตัวเลขที่ตรวจเอง ผู้เสนอขายมีแรงจูงใจให้ตัวเลขสวย
  • นับยอดขายรวมแทนเงินสดส่วนเพิ่ม สาขาใหม่แย่งลูกค้าสาขาเดิมโดยไม่รู้ตัว
  • ลืมเงินทุนหมุนเวียน หลังลงทุน ยังต้องมีเงินสำหรับสต็อก ลูกหนี้ และช่วงตั้งตัว
  • ไม่ทดสอบกรณีแย่ และไม่กำหนดจุดตัดสินใจถอย เช่น ถ้ายอดขายสามเดือนแรกต่ำกว่าเกณฑ์ ให้ทำอะไร
  • เซ็นก่อนอ่าน สัญญาเช่าซื้อ สัญญาเช่า และสัญญาจ้างมีเงื่อนไขที่กำหนดต้นทุนถอยล่วงหน้า
  • ใช้เงินกู้ระยะสั้นกับโครงการระยะยาว ครบกำหนดก่อนที่โครงการจะคืนเงิน
  • ทำแผนแล้วไม่ติดตาม ควรแปลงเป็นแผนปฏิบัติและตัวชี้วัดรายสัปดาห์ ดู จากแผนธุรกิจสู่แผนปฏิบัติ 90 วัน

11. ก่อนลงทุนควรเช็กอะไรบ้าง

  • เขียนเงินลงทุนเริ่มแรก เงินสดส่วนเพิ่ม และช่วงตั้งตัวของทุกทางเลือกลงตารางเดียว
  • ตั้งอัตราคิดลดตามผลตอบแทนที่ต้องการ และใช้อัตราเดียวกันทุกทางเลือก
  • คำนวณระยะเวลาคืนทุน NPV IRR และ NPV ต่อเงินลงทุนหนึ่งบาท
  • ทดสอบยอดขายลด 20% เริ่มช้า 3 เดือน และต้นทุนเพิ่ม 10% ทีละข้อและพร้อมกัน
  • คำนวณเงินสดสะสมต่ำสุดที่ต้องมี และมีเงินสำรองรองรับกรณีแย่
  • ระบุชัดว่าทางเลือกไหนถอยยาก และกำหนดจุดตัดสินใจถอยล่วงหน้า
  • เช่าซื้อ: อ่านสัญญา ตรวจหนังสือสัญญา ผู้ค้ำประกัน การบอกเลิก การริบเงิน และเงื่อนไขตรวจรับ
  • จ้างงาน: คำนวณค่าชดเชยหากลดคนทีหลังตามมาตรา 118 และเขียนสัญญาจ้างให้ชัด
  • เช่าสาขา: ตรวจรูปแบบสัญญา ระยะเวลา การจดทะเบียนหากเกินสามปี มัดจำ งานตกแต่ง และสิทธิเลิกก่อนกำหนด
  • ตรวจใบอนุญาตที่ต้องมีก่อนเปิด ก่อนลงนามผูกพัน
  • ปรึกษาผู้ทำบัญชีเรื่องภาษีของแต่ละทางเลือก และให้ทนายตรวจสัญญาก่อนเซ็น

อ่านเพิ่มเติม

เลือกลงทุนจากเงินสดส่วนเพิ่ม ไม่ใช่ยอดขายรวม ใช้ระยะเวลาคืนทุนคัดออก ตัดสินด้วย NPV และ IRR ทดสอบกรณีแย่ แล้วอ่านสัญญาเช่า เช่าซื้อ และสัญญาจ้างก่อนเซ็น เพราะข้อผูกพันทางกฎหมายคือส่วนหนึ่งของต้นทุนถอนตัว

เราช่วยตรวจและร่างสัญญาเช่า สัญญาเช่าซื้อ และเอกสารจ้างงาน รวมถึงช่วยจัดทำแผนธุรกิจและตัวเลขประกอบการตัดสินใจลงทุนให้ธุรกิจไทย ปรึกษาเบื้องต้น โทร 092-254-2045 หรือ ส่งรายละเอียดให้เรา ดูเพิ่มเติมที่ สัญญาและเอกสาร แผนธุรกิจ และ บัญชีและภาษี


คู่มือนี้เผยแพร่โดย สำนักงานกฎหมายสุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม — สำนักงานกฎหมายในจังหวัดขอนแก่น ก่อตั้งเมื่อปี 1986 เป็นข้อมูลทั่วไปเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายสำหรับเรื่องใดเรื่องหนึ่งโดยเฉพาะ

คำถามที่พบบ่อย

ระยะเวลาคืนทุนอย่างเดียวพอตัดสินใจลงทุนหรือไม่+

ไม่พอ เพราะระยะเวลาคืนทุนบอกแค่ว่าเงินกลับมาครบเมื่อไร ไม่คิดว่าเงินที่ได้เร็วมีค่ากว่าเงินที่ได้ช้า และไม่สนใจเงินสดที่เข้ามาหลังจุดคืนทุน สองโครงการที่คืนทุน 3 ปีเท่ากันอาจให้ผลต่อมาต่างกันมาก ใช้เป็นด่านแรกคัดโครงการที่เสี่ยงเกินไป แล้วจึงดู NPV และ IRR ควบคู่กัน

NPV กับ IRR ต่างกันอย่างไร และควรใช้ตัวไหน+

NPV คือมูลค่าของเงินสดรับในอนาคตเมื่อปรับกลับมาเป็นมูลค่าวันนี้ด้วยอัตราผลตอบแทนที่เจ้าของต้องการ หักเงินลงทุนแล้วเหลือเท่าไร ถ้าเป็นบวกแปลว่าสูงกว่าที่ต้องการ ส่วน IRR คืออัตราผลตอบแทนต่อปีที่ทำให้ NPV เป็นศูนย์ ควรดู NPV เป็นหลักเมื่อเงินลงทุนจำกัด และดู NPV ต่อเงินลงทุนหนึ่งบาทเพื่อเทียบทางเลือกที่ใช้เงินไม่เท่ากัน IRR ใช้เทียบกับอัตราที่ตั้งไว้ได้ง่าย แต่หลอกตาได้เมื่อขนาดโครงการต่างกันมาก

ทำสัญญาเช่าซื้อเครื่องจักรต้องทำเป็นหนังสือหรือไม่ และเลิกสัญญาได้เมื่อไร+

ต้องทำเป็นหนังสือ ถ้าไม่ทำเป็นหนังสือเป็นโมฆะตามมาตรา 572 ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ผู้เช่าซื้อบอกเลิกได้ทุกเมื่อโดยส่งทรัพย์สินคืนด้วยค่าใช้จ่ายของตนเองตามมาตรา 573 ส่วนเจ้าของทรัพย์สินบอกเลิกได้เมื่อผู้เช่าซื้อผิดนัดไม่ชำระสองคราวติดกันหรือผิดสัญญาข้อสำคัญ และเงินที่ชำระมาแล้วอาจถูกริบตามมาตรา 574 จึงควรอ่านเงื่อนไขในสัญญาจริงก่อนเซ็น

สัญญาเช่าสาขาที่เกินสามปีต้องทำอย่างไร+

การเช่าอสังหาริมทรัพย์ถ้าไม่มีหลักฐานเป็นหนังสือที่ฝ่ายซึ่งต้องรับผิดลงลายมือชื่อ จะฟ้องบังคับคดีไม่ได้ และถ้ามีกำหนดเกินสามปีหรือตลอดชีพของผู้เช่าหรือผู้ให้เช่า ต้องทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ มิฉะนั้นฟ้องบังคับได้เพียงสามปี ตามมาตรา 538 ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ผู้เช่าควรขอให้จดทะเบียนเมื่อลงทุนตกแต่งมาก

ถ้าจ้างทีมเพิ่มแล้วตัดสินใจลดคนทีหลัง มีภาระอะไรบ้าง+

ลูกจ้างที่ทำงานติดต่อกันครบ 120 วันขึ้นไปและถูกเลิกจ้างมีสิทธิค่าชดเชยตามมาตรา 118 พ.ร.บ. คุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 โดยเพิ่มตามอายุงานตั้งแต่ 30 วันจนถึง 400 วันของค่าจ้างอัตราสุดท้าย เว้นแต่เข้าเหตุยกเว้นตามมาตรา 119 ซึ่งต้องพิจารณาตามข้อเท็จจริง ภาระนี้ควรนับรวมเป็นต้นทุนถอนตัวตั้งแต่ตอนประเมินว่าจะจ้างหรือไม่

Lawyer-client handshake symbolizing trust at Suwanvara Law Firm

พร้อมรับฟังเรื่องของคุณ

ปรึกษาเบื้องต้นกับทนายความผู้เชี่ยวชาญของเรา