เจ้าของกิจการหลายคนมีเงินก้อนเดียวและสามความต้องการพร้อมกัน เครื่องจักรใหม่เพื่อผลิตเพิ่ม ทีมขายหรือทีมปฏิบัติการเพิ่ม และสาขาที่สอง ทุกข้อเสนอฟังดูมีเหตุผล และมักมีคนเสนอตัวเลขที่สวยมาให้ แต่คำถามที่ควรถามก่อนคือ ตัวเลขนั้นยังสวยอยู่ไหมถ้ายอดขายไม่เป็นอย่างที่หวัง และถ้าต้องถอย จะถอยได้ถูกแค่ไหน
คู่มือนี้พาเทียบสามทางเลือกด้วยวิธีที่เจ้าของธุรกิจใช้ได้เอง คือระยะเวลาคืนทุน NPV IRR และการทดสอบความอ่อนไหว แล้วโยงเข้ากับข้อผูกพันทางกฎหมายที่ติดมากับแต่ละทางเลือก ได้แก่ สัญญาเช่าสาขา เช่าซื้อเครื่องจักร และการจ้างพนักงาน คู่มือนี้เน้นการเลือกว่าจะลงทุนอะไรก่อน ส่วนการเตรียมความพร้อมเมื่อเลือกแล้วอยู่ในคู่มือเฉพาะเรื่อง ดูท้ายบท
คำตอบหลัก
ไม่มีทางเลือกใดชนะเสมอ ให้เลือกด้วยสามข้อพร้อมกัน ข้อแรก ได้เงินกลับมาเมื่อไรและได้เท่าไรหลังคิดค่าของเวลา คือ NPV และ IRR ข้อสอง ถ้าสมมติฐานพลาดแล้วยังรอดหรือไม่ คือการทดสอบความอ่อนไหว ข้อสาม ถอยได้ง่ายแค่ไหน คือดูว่าสัญญาและเงินที่จมผูกมัดเราไว้นานเท่าใด
โดยทั่วไป ทางที่ใช้เงินน้อยและถอยง่ายกว่ามักควรทดลองก่อน ส่วนทางที่ใช้เงินมากและมีสัญญาระยะยาวควรรอจนทางแรกพิสูจน์แล้วว่าตลาดมีจริง แต่นี่เป็นหลักคิด ไม่ใช่คำตอบตายตัว ธุรกิจที่เครื่องจักรเป็นคอขวดจริงอาจได้ผลจากเครื่องจักรก่อน ธุรกิจที่ยอดขายมีอยู่แล้วแต่ขาดคนอาจได้ผลจากทีมก่อน
ตัวเลขทุกตัวในคู่มือนี้ที่ระบุว่า "ตัวอย่างสมมติ" ใช้อธิบายวิธีคิดเท่านั้น ต้องใช้ตัวเลขจริงของกิจการ และผลทางภาษีของแต่ละทางเลือกควรปรึกษาผู้ทำบัญชีหรือที่ปรึกษาภาษี
1. ก่อนเทียบสามทางเลือก ต้องรู้อะไรบ้าง
เทียบกันไม่ได้ถ้าแต่ละทางเลือกยังไม่มีตัวเลขชุดเดียวกัน ให้เขียนข้อมูลเหล่านี้ของแต่ละทางเลือกลงตารางเดียว
| ข้อมูล | ความหมาย |
|---|---|
| เงินลงทุนเริ่มแรก | ทุกบาทที่ต้องจ่ายก่อนเริ่มได้เงินกลับ รวมเงินมัดจำ ค่าตกแต่ง สต็อกเริ่มต้น ค่าฝึกอบรม |
| เงินสดรับส่วนเพิ่มต่อปี | รายได้ที่เพิ่มขึ้นจริงเพราะการลงทุนนี้ ไม่ใช่ยอดขายรวมของกิจการ |
| ต้นทุนส่วนเพิ่มต่อปี | ต้นทุนที่เกิดเพราะลงทุน เช่น เงินเดือน ค่าเช่า ค่าไฟ ค่าซ่อมบำรุง |
| ช่วงตั้งตัว | เดือนที่ยังไม่มีรายได้เต็มที่ แต่ต้นทุนเริ่มแล้ว |
| มูลค่าที่ได้คืนตอนจบ | ราคาขายต่อเครื่องจักร เงินมัดจำที่ได้คืน สต็อกที่เหลือ |
| ภาระที่ต้องจ่ายแม้ยอดขายไม่มา | ค่างวดเช่าซื้อ ค่าเช่า เงินเดือนประจำ |
| เงินสดต่ำสุดที่ต้องมีสำรอง | จุดที่เงินสะสมติดลบมากที่สุด ก่อนโครงการเริ่มคืนเงิน |
ข้อที่สำคัญที่สุดคือ นับเฉพาะเงินสดส่วนเพิ่ม ถ้าเปิดสาขาแล้วลูกค้าบางส่วนย้ายจากร้านเดิมมา ยอดที่ย้ายมาไม่ใช่รายได้ใหม่ ถ้าซื้อเครื่องจักรแล้วขายได้เพิ่มเฉพาะเมื่อมีลูกค้าเพิ่มจริง ต้องนับเฉพาะรายได้ที่มีออเดอร์รองรับ ดูวิธีจัดตัวเลขรายสาขาแยกจากกัน ในเรื่อง รายงานกำไรรายสาขาและรายแผนก
ตรวจก่อนว่าปัญหาที่อยากแก้คืออะไร ถ้ายอดขายไม่ใช่ปัญหาแต่เงินสดไม่พอ ให้อ่าน กำไรแต่เงินสดไม่พอ ก่อน เพราะการลงทุนเพิ่มอาจทำให้เงินสดตึงกว่าเดิม
2. ระยะเวลาคืนทุนคืออะไร และมีข้อจำกัดอะไร
ระยะเวลาคืนทุน (payback period) คือเวลาที่เงินสดสะสมจากโครงการกลับมาเท่ากับเงินลงทุน เช่น ลงทุน 600,000 บาท และได้เงินสดสุทธิปีละ 300,000 บาท จะคืนทุนใน 2 ปี
ข้อดี เข้าใจง่าย คำนวณเร็ว และสะท้อนความเสี่ยงสภาพคล่อง ยิ่งคืนเร็ว ยิ่งเสี่ยงน้อยลงจากเรื่องที่เราคาดการณ์ไม่ได้
ข้อจำกัดสองข้อ ที่ทำให้ใช้ตัวเดียวตัดสินไม่ได้
- ไม่คิดจังหวะของเวลา เงินสดรับ 300,000 บาทในปีแรกมีค่ามากกว่า 300,000 บาทในปีที่สาม เพราะเงินปีแรกเอาไปลงทุนต่อหรือใช้คืนหนี้ได้เร็วกว่า แต่ระยะเวลาคืนทุนนับสองกรณีเหมือนกัน
- ไม่สนใจเงินสดหลังจุดคืนทุน โครงการที่คืนทุนเร็วแต่หยุดสร้างเงินหลังจากนั้นอาจแย่กว่าโครงการที่คืนทุนช้ากว่าแต่สร้างเงินต่อเนื่อง
ตัวอย่างสมมติ: โครงการ X และ Y ลงทุน 900,000 บาทเท่ากัน คืนทุน 3 ปีเท่ากัน
| ปีที่ | X (บาท) | Y (บาท) |
|---|---|---|
| 1 | 300,000 | 100,000 |
| 2 | 300,000 | 300,000 |
| 3 | 300,000 | 500,000 |
| 4 | 0 | 500,000 |
| 5 | 0 | 500,000 |
ระยะเวลาคืนทุนบอกว่าสองโครงการเท่ากัน แต่ Y ได้เงินรวมมากกว่า X ถึง 1,000,000 บาทใน 5 ปี ขณะที่ X มาเร็วกว่าในปีแรก การเลือกต้องดูทั้งสองด้านด้วย NPV ที่อธิบายในหัวข้อถัดไป
ใช้ระยะเวลาคืนทุนเป็น เกณฑ์คัดออก เช่น "ไม่เอาโครงการที่คืนทุนเกิน 4 ปี" แล้วตัดสินผู้ที่เหลือด้วย NPV
3. NPV และ IRR คืออะไร อธิบายสำหรับเจ้าของกิจการ
ค่าของเวลา เงินวันนี้มีค่ามากกว่าเงินในอนาคต เพราะเงินวันนี้ใช้ลงทุนต่อได้ หรือใช้ลดหนี้ที่มีดอกเบี้ย NPV จึงนำเงินสดรับแต่ละปีมา "ลดค่า" กลับเป็นมูลค่าวันนี้ แล้วหักเงินลงทุน
อัตราคิดลด (discount rate) คือผลตอบแทนต่อปีขั้นต่ำที่เจ้าของต้องการจากเงินก้อนนี้ หรือถ้าพูดง่ายที่สุดคือ ต้นทุนของเงิน ตั้งจากสองส่วน คือ ผลตอบแทนที่เงินก้อนเดียวกันจะได้ถ้าเอาไปทำอย่างอื่นหรือจ่ายหนี้ กับส่วนเผื่อความเสี่ยงเพราะโครงการจริงมักพลาดจากแผน ตัวอย่างสมมติ: ถ้าเงินกู้มีดอกเบี้ยร้อยละ 8 ต่อปี และเจ้าของต้องการส่วนเผื่อความเสี่ยงอีกร้อยละ 4 อัตราคิดลดที่ใช้คือร้อยละ 12 ต่อปี ไม่มีตัวเลขที่ถูกสำหรับทุกกิจการ ต้องตั้งเองและใช้อัตราเดียวกับทุกทางเลือกเพื่อเทียบกันได้
อ่านผล NPV
- NPV เป็นบวก โครงการให้ผลตอบแทนสูงกว่าที่เรากำหนด และส่วนที่เกินคือมูลค่าที่เพิ่มในวันนี้
- NPV เป็นลบ ผลตอบแทนต่ำกว่าที่ต้องการ ลงทุนแล้วเสียมูลค่า แม้ยังมีกำไรทางบัญชี
- เมื่อเงินจำกัด ให้ดู NPV ต่อเงินลงทุนหนึ่งบาท (profitability index) เทียบด้วย เพราะทางเลือกที่ NPV สูงแต่กินเงินทั้งก้อน อาจแพ้การทำสองทางเลือกเล็กพร้อมกัน
IRR คืออัตราผลตอบแทนต่อปีที่ทำให้ NPV เป็นศูนย์ ถ้า IRR สูงกว่าอัตราคิดลดแปลว่าผ่านเกณฑ์ ข้อควรระวังคือ IRR สูงมากอาจมาจากโครงการเล็ก ๆ ที่เงินลงทุนต่ำ ซึ่งสร้างมูลค่ารวมน้อยกว่าโครงการใหญ่ที่ IRR ต่ำกว่า จึงใช้ NPV เป็นหลักและ IRR เป็นตัวประกอบ
โปรแกรมสเปรดชีตมีฟังก์ชัน NPV และ IRR ให้ใช้ ข้อควรระวังคือฟังก์ชัน NPV ของสเปรดชีตมักไม่นับเงินลงทุนที่จ่ายวันนี้ ต้องหักเองหลังคำนวณ
4. ตัวอย่างสมมติ: เปรียบเทียบเครื่องจักร ทีมเพิ่ม และสาขา
สมมติเจ้าของมีเงินลงทุน 3,000,000 บาท อัตราคิดลดร้อยละ 12 ต่อปี ดูห้าปี เงินสดรับและจ่ายนับปลายปี และไม่คิดภาษี (ตัวเลขทั้งหมดเป็นตัวอย่างสมมติ หน่วยเป็นพันบาท)
| ทางเลือก | สิ่งที่ลงทุน | เงินลงทุนเริ่มแรก | เงินสดสุทธิส่วนเพิ่มปีที่ 1 ถึง 5 | มูลค่าได้คืนปีที่ 5 |
|---|---|---|---|---|
| A เครื่องจักร | เครื่องใหม่ผลิตเพิ่ม | 2,400 | 700 / 900 / 900 / 900 / 900 | ขายต่อ 300 |
| B เพิ่มทีม | พนักงานหลายตำแหน่งพร้อมอุปกรณ์ | 600 | 100 / 450 / 600 / 600 / 600 | 0 |
| C เปิดสาขา | ตกแต่ง เงินมัดจำ สต็อก ค่าเปิดร้าน | 3,000 | -200 / 700 / 1,200 / 1,200 / 1,200 | มัดจำและสต็อกคืน 900 |
เงินสดสุทธิต่อปีคือรายได้ส่วนเพิ่มหักต้นทุนส่วนเพิ่มทั้งหมดแล้ว เช่น ทางเลือก B มีรายได้ส่วนเพิ่มปีที่ 3 ที่ 1,700 และต้นทุนส่วนเพิ่ม 1,100 จึงเหลือ 600 ทางเลือก C ปีแรกขาดทุน 200 เพราะรายได้ยังไม่ถึงจุดคุ้มทุนของสาขา
ผลที่ได้จากการคำนวณ (ปัดเศษ)
| ตัวชี้วัด | A เครื่องจักร | B เพิ่มทีม | C เปิดสาขา |
|---|---|---|---|
| ระยะเวลาคืนทุน | ประมาณ 2.9 ปี | ประมาณ 2.1 ปี | ประมาณ 4.1 ปี |
| NPV ที่ร้อยละ 12 (พันบาท) | ประมาณ +836 | ประมาณ +997 | ประมาณ +188 |
| IRR | ประมาณร้อยละ 24 | ประมาณร้อยละ 54 | ประมาณร้อยละ 14 |
| NPV ต่อเงินลงทุน 1 บาท | ประมาณ 0.35 | ประมาณ 1.66 | ประมาณ 0.06 |
| เงินสดสะสมต่ำสุดที่ต้องมี (พันบาท) | 2,400 | 600 | 3,200 |
วิธีอ่านผล สาขาผ่านเกณฑ์เฉียดฉิว คือ IRR สูงกว่าอัตราคิดลดเล็กน้อยและต้องใช้เวลานานที่สุด ทีมเพิ่มให้ผลต่อเงินหนึ่งบาทสูงสุดแต่ผลขึ้นกับว่าทีมสร้างรายได้ได้จริงหรือไม่ เครื่องจักรอยู่ตรงกลาง และเนื่องจากเงินจำกัดที่ 3,000 พันบาท การทำ A ร่วมกับ B (รวม 3,000) ให้ NPV รวมประมาณ 1,833 พันบาท ขณะที่ C ตัวเดียวให้ประมาณ 188 พันบาท อย่างไรก็ตามการรวมนี้ใช้ได้เมื่อสองทางเลือกไม่แย่งรายได้กัน ถ้าทีมเพิ่มต้องขายสินค้าจากเครื่องจักร ต้องสร้างตัวเลขรวมใหม่ ไม่ใช่บวกกันตรง ๆ
ตัวเลขที่ดูดีนี้ยังไม่ผ่านด่านสำคัญ คือการทดสอบว่าสมมติฐานพลาดแล้วเกิดอะไรขึ้น ดูหัวข้อถัดไป
5. ทดสอบความอ่อนไหวอย่างไร ถ้ายอดขายลด เริ่มช้า หรือต้นทุนสูงขึ้น
ตัวเลขอนาคตผิดแน่นอน คำถามคือผิดแล้วโครงการรอดไหม วิธีง่ายที่สุดคือเปลี่ยนสมมติฐานทีละข้อแล้วคำนวณ NPV ใหม่ แล้วลองเปลี่ยนพร้อมกันทั้งสามข้อ
ใช้ตัวอย่างสมมติเดิม โดยสามสถานการณ์คือ ยอดขายส่วนเพิ่มลดร้อยละ 20 เริ่มได้เงินช้ากว่าแผน 3 เดือน และ ต้นทุนส่วนเพิ่มสูงขึ้นร้อยละ 10 (มูลค่าที่ได้คืนปีที่ 5 ไม่ปรับ และกรณีเริ่มช้าไม่ได้คิดว่าต้นทุนระหว่างรอเพิ่มด้วย จึงเป็นภาพที่เบากว่าความจริง) หน่วยเป็นพันบาท
| สถานการณ์ | A NPV | B NPV | C NPV | คืนทุนของ C |
|---|---|---|---|---|
| ตามแผน | +836 | +997 | +188 | ประมาณ 4.1 ปี |
| ยอดขายลด 20% | -480 | -54 | -3,181 | ไม่คืนทุนใน 5 ปี |
| เริ่มช้า 3 เดือน | +746 | +952 | +99 | ประมาณ 4.3 ปี |
| ต้นทุนเพิ่ม 10% | +484 | +631 | -1,229 | ประมาณ 5 ปี |
| ทั้งสามข้อพร้อมกัน | -876 | -425 | -4,553 | ไม่คืนทุน |
ข้อสังเกต
- ยอดขายลดเป็นตัวที่ทำร้ายแรงที่สุด ทั้งสามทางเลือก เพราะต้นทุนประจำไม่ลดตาม โดยเฉพาะสาขาที่มีค่าเช่าและเงินเดือนประจำสูง ผลลบจึงใหญ่มาก
- สาขาอ่อนไหวที่สุด NPV จากบวกเล็กน้อยกลายเป็นลบหลายล้านบาทเมื่อยอดขายลดเพียงหนึ่งในห้า
- เครื่องจักรและทีมเพิ่มทนได้มากกว่า เมื่อเริ่มช้าหรือต้นทุนเพิ่ม แต่ก็ติดลบเมื่อยอดขายลดและเมื่อเกิดทั้งสามข้อพร้อมกัน
- เริ่มช้าสามเดือนทำร้ายน้อยกว่าที่คิดในตัวเลข แต่ในความจริงเจ้าของต้องแบกต้นทุนระหว่างรอ เช่น ค่าเช่า ค่างวดและเงินเดือน ซึ่งทำให้เงินสดตึงกว่าตารางนี้
วิธีใช้ผลทดสอบ ถามว่า "ถ้าเกิดสถานการณ์ที่แย่ที่สุดที่รับได้ เรายังจ่ายภาระประจำได้ไหม" ไม่ใช่ถามว่าตัวเลขสวยแค่ไหน ถ้าทางเลือกไหนล้มเมื่อยอดขายพลาดเพียงเล็กน้อย ให้ลดขนาด เช่น เปิดสาขาขนาดเล็กลง ทดลองด้วยทีมเล็ก หรือเช่าก่อนซื้อ แล้วทดสอบใหม่
ตั้งตัวเลขยอดขายแบบมีหลักฐาน เช่น ใบเสนอราคา ออเดอร์ที่ค้างอยู่ หรือข้อมูลลูกค้าจริง แทนการเดาลอย ๆ และต่อกับแผนงบประมาณใน งบประมาณยอดขายค่าใช้จ่ายและเงินสดของบริษัทใหม่
6. ทางเลือกไหนถอยยาก และจมเงินแบบไหน
ความย้อนกลับไม่ได้ (irreversibility) คือส่วนของเงินที่ลงไปแล้วเอาคืนไม่ได้ถ้าเปลี่ยนใจ ทางเลือกที่ถอยยากควรผ่านเกณฑ์ที่เข้มกว่า เพราะราคาของความผิดพลาดสูงกว่า
| ประเด็น | เครื่องจักร | เพิ่มทีม | เปิดสาขา |
|---|---|---|---|
| เงินที่จมแน่นอน | ส่วนต่างราคาซื้อกับราคาขายต่อ ซึ่งเครื่องเฉพาะทางอาจขายยาก | ค่าสรรหา ฝึกอบรม เวลาที่ผลงานยังไม่เต็ม | ค่าตกแต่งและอุปกรณ์ที่ย้ายไม่ได้ ค่าเปิดร้าน |
| ภาระผูกพันที่ต่อเนื่อง | ค่างวดเช่าซื้อ ค่าซ่อมบำรุง | เงินเดือนประจำ และค่าชดเชยหากเลิกจ้างทีหลัง | ค่าเช่าตลอดอายุสัญญา เงินเดือนทีมสาขา |
| ถอยโดยลดขนาดได้ไหม | ขายต่อหรือส่งคืนผู้ให้เช่าซื้อ ถ้าสัญญาให้ทำได้ | ลดทีละตำแหน่งได้ แต่ต้องคิดสิทธิลูกจ้าง | ยากกว่ามาก ต้องปิดทั้งสาขาและเจรจาเลิกเช่า |
| ผูกกับคนอื่น | ซัพพลายเออร์ ธนาคารหรือบริษัทเช่าซื้อ | ลูกจ้างตามกฎหมายแรงงาน | ผู้ให้เช่า พนักงาน ผู้รับเหมาตกแต่ง |
| ระดับการถอยยาก (โดยทั่วไป) | ปานกลาง | ต่ำถึงปานกลาง | สูง |
ระดับในแถวสุดท้ายเป็นข้อสังเกตทั่วไป ไม่ใช่กฎ เครื่องจักรสั่งทำพิเศษอาจถอยยากกว่าสาขาเช่าสั้น ทีมที่อายุงานนานก็มีต้นทุนถอนตัวสูง
แนวคิดสำคัญ ทางที่ถอยยากควรทำทีหลัง หลังจากทางที่ถอยง่ายพิสูจน์ความต้องการของตลาดแล้ว หรือทำเป็นขั้น เช่น เปิดแบบเช่าระยะสั้นหรือป๊อปอัพก่อน ซื้อเครื่องมือเช่าก่อน หรือจ้างสัญญาจ้างที่เหมาะสมตามกฎหมายและมีช่วงประเมินผลที่ชัด ถ้ากำลังเลือกระหว่างสาขาของตัวเอง แฟรนไชส์ และตัวแทน ดู ขยายธุรกิจด้วยสาขาของตัวเอง แฟรนไชส์ หรือตัวแทนจำหน่าย
7. ซื้อเครื่องจักรด้วยเช่าซื้อ มีข้อผูกพันทางกฎหมายอะไร
ถ้าไม่ซื้อด้วยเงินสด ผู้ขายหรือบริษัทเงินทุนมักเสนอเช่าซื้อ ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ เช่าซื้อคือสัญญาที่เจ้าของเอาทรัพย์สินออกให้เช่าและให้คำมั่นว่าจะขายทรัพย์สินนั้นหรือให้ทรัพย์สินตกเป็นสิทธิแก่ผู้เช่า โดยผู้เช่าชำระเงินเป็นงวดตามเงื่อนไข
ข้อที่ตรวจแล้วจากตัวบท
- ต้องทำเป็นหนังสือ สัญญาเช่าซื้อที่ไม่ทำเป็นหนังสือเป็นโมฆะ (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 572)
- ผู้เช่าซื้อบอกเลิกได้ทุกเมื่อ ด้วยการส่งทรัพย์สินคืนให้เจ้าของโดยออกค่าใช้จ่ายเอง (มาตรา 573) แต่เงินที่ชำระไปแล้วจะกลับมาหรือไม่ต้องดูสัญญา
- เจ้าของบอกเลิกได้ เมื่อผู้เช่าซื้อผิดนัดไม่ชำระสองคราวติดกัน หรือผิดสัญญาในข้อสำคัญ และเงินที่ชำระมาแล้วอาจถูกริบ เจ้าของกลับเข้าครองทรัพย์สินได้ (มาตรา 574) งวดสุดท้ายมีเงื่อนไขเรื่องระยะเวลาเพิ่ม ให้อ่านตัวบทประกอบ
สิ่งที่ต้องอ่านในสัญญาจริง นอกจากที่กฎหมายกำหนด สัญญามักเขียนเพิ่มหลายเรื่อง และหลายเรื่องกระทบการตัดสินใจลงทุน
- ยอดผ่อนรวมและดอกเบี้ย เทียบกับราคาเงินสด และเงินดาวน์
- เบี้ยปรับและค่าใช้จ่ายเมื่อผิดนัด รวมถึงสิทธิยึดเครื่องกลับ
- ใครรับความเสี่ยงเครื่องเสียหายหรือสูญหาย ต้องทำประกันหรือไม่
- ผู้ค้ำประกัน ถ้ากรรมการค้ำประกันส่วนตัว ต้องมีหนังสือที่ผู้ค้ำประกันลงลายมือชื่อ (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 680) ซึ่งหมายถึงทรัพย์สินส่วนตัวของกรรมการเสี่ยงไปด้วย
- ข้อกำหนดเรื่องย้ายเครื่อง ดัดแปลงเครื่อง และการบำรุงรักษา
- เงื่อนไขตรวจรับ ถ้าเครื่องไม่ตรงสเปก ดู ซื้อเครื่องจักรแล้วไม่ตรงสเปก
เครื่องจักรนำเข้ามีเรื่องศุลกากร ภาษี และใบอนุญาตเพิ่ม ดู นำเข้าเครื่องจักรสำหรับโรงงานใหม่ และถ้าจะติดตั้งในโรงงาน ต้องตรวจใบอนุญาตประกอบกิจการโรงงานตาม ใบอนุญาตโรงงาน ว่ากำลังเครื่องและประเภทกิจการยังอยู่ในที่อนุญาตหรือไม่
ข้อควรจำ ค่างวดเช่าซื้อเป็นภาระประจำที่ต้องจ่ายแม้ยอดขายไม่มา และเป็นหนี้ที่ธนาคารจะนับเมื่อประเมินวงเงินอื่นของกิจการ ต้องนำเข้าไปในการทดสอบความอ่อนไหวด้วย
8. จ้างทีมเพิ่ม ภาระจะเป็นอย่างไรถ้าต้องลดคนภายหลัง
การจ้างพนักงานดูเหมือนยืดหยุ่นกว่าซื้อเครื่องหรือเช่าสาขา แต่ถ้าตัดสินใจลดคนทีหลัง ต้องคิดค่าชดเชยด้วย ต้นทุนนี้ควรอยู่ในการประเมินตั้งแต่ก่อนจ้าง
พ.ร.บ. คุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 118 กำหนดให้นายจ้างจ่ายค่าชดเชยแก่ลูกจ้างที่ถูกเลิกจ้าง ตามอายุงานติดต่อกัน ไม่น้อยกว่าค่าจ้างอัตราสุดท้ายตามจำนวนวันนี้ (ตรวจกับตัวบทฉบับที่กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานเผยแพร่แล้ว)
| อายุงานติดต่อกัน | ค่าชดเชยขั้นต่ำ (วันของค่าจ้างอัตราสุดท้าย) |
|---|---|
| ครบ 120 วัน แต่ไม่ครบ 1 ปี | 30 วัน |
| ครบ 1 ปี แต่ไม่ครบ 3 ปี | 90 วัน |
| ครบ 3 ปี แต่ไม่ครบ 6 ปี | 180 วัน |
| ครบ 6 ปี แต่ไม่ครบ 10 ปี | 240 วัน |
| ครบ 10 ปี แต่ไม่ครบ 20 ปี | 300 วัน |
| ครบ 20 ปีขึ้นไป | 400 วัน |
นายจ้างไม่ต้องจ่ายค่าชดเชยในกรณีที่ลูกจ้างทำผิดตามมาตรา 119 เช่น ทุจริตต่อหน้าที่หรือจงใจทำให้นายจ้างเสียหาย แต่การลดคนเพราะกิจการไม่ดีหรือปรับโครงสร้างไม่ใช่เหตุยกเว้นโดยอัตโนมัติ ต้องพิจารณาตามข้อเท็จจริงเป็นรายกรณี ดูสิทธิอื่น ๆ ของลูกจ้างในเรื่อง ค่าชดเชยเมื่อถูกเลิกจ้าง
ตัวอย่างสมมติ: พนักงานเงินเดือน 25,000 บาท ทำงานครบ 3 ปีแต่ไม่ถึง 6 ปี ค่าชดเชยขั้นต่ำคือ 180 วัน ซึ่งประมาณ 6 เท่าของเงินเดือน หรือราว 150,000 บาท ต่อคน ถ้าทีมใหม่มี 4 คน และต้องลดทั้งหมดหลังอยู่ครบ 3 ปี ภาระนี้ราว 600,000 บาท ซึ่งเท่ากับเงินลงทุนเริ่มแรกของทางเลือก B ในตัวอย่างข้างต้นทั้งก้อน นี่ไม่ได้รวมค่าเสียหายอื่นหรือสิทธิประโยชน์ที่ตกลงไว้ในสัญญา
แนวทางที่ลดความเสี่ยง จ้างทีละตำแหน่งตามภาระงานจริงที่วัดแล้ว (ดู ก่อนรับพนักงานเพิ่ม) เขียนสัญญาจ้างและกำหนดการประเมินผลให้ชัด และอย่าหวังพึ่งช่วงทดลองงานเป็นเหตุเลิกจ้างโดยไม่มีค่าชดเชย เพราะมาตรา 118 นับตั้งแต่ลูกจ้างทำงานครบ 120 วัน
9. เปิดสาขา สัญญาเช่าและใบอนุญาตผูกมัดอะไรบ้าง
สัญญาเช่า ตามมาตรา 537 ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ เช่าทรัพย์สินคือสัญญาที่ผู้ให้เช่าให้ผู้เช่าใช้หรือได้รับประโยชน์ในทรัพย์สินชั่วระยะเวลาจำกัด และผู้เช่าให้ค่าเช่า สำหรับอสังหาริมทรัพย์มีกฎเรื่องรูปแบบสำคัญ
- ถ้าไม่มีหลักฐานเป็นหนังสือที่ฝ่ายซึ่งต้องรับผิดลงลายมือชื่อ จะฟ้องบังคับคดีไม่ได้ (มาตรา 538)
- ถ้าเช่ากำหนดเกินสามปี หรือตลอดอายุของผู้เช่าหรือผู้ให้เช่า ต้องทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ มิฉะนั้นจะฟ้องบังคับได้เพียงสามปี (มาตรา 538)
ผู้เช่าที่ลงทุนตกแต่งหลายล้านบาทควรทำให้สัญญาที่เกินสามปีจดทะเบียนครบ เพราะถ้าไม่จดทะเบียน การคุ้มครองบังคับได้แค่สามปี ซึ่งอาจสั้นกว่าระยะที่ใช้คืนทุนของสาขา เช่นในตัวอย่างข้างต้นคืนทุนประมาณ 4 ปี
ข้อที่ต้องต่อรองในสัญญาเช่าสาขา สอดคล้องกับความเสี่ยงที่เห็นในการทดสอบ
- ระยะเวลาเช่า สิทธิต่อสัญญา และสิทธิเลิกก่อนกำหนดเมื่อยอดขายไม่ถึง
- ค่าเช่าขึ้นอัตราไหนและเมื่อใด ช่วงปลอดค่าเช่า (ถ้าได้) เขียนเป็นข้อตกลงในสัญญา
- เงินมัดจำ เงื่อนไขการคืน และผู้ค้ำประกัน
- ใครเป็นเจ้าของงานตกแต่งเมื่อสัญญาสิ้นสุด และต้องรื้อคืนสภาพหรือไม่
- ถ้าผู้ให้เช่าขายอสังหาริมทรัพย์ สัญญาเช่าอสังหาริมทรัพย์ไม่ระงับเพราะการโอนกรรมสิทธิ์ ผู้รับโอนรับสิทธิและหน้าที่ของผู้โอนด้วย (มาตรา 569) แต่ควรมีหลักฐานเป็นหนังสือครบ
สำหรับเช่าโรงงานหรืออาคารผลิต ดู เช่าโรงงานสำเร็จรูป
ใบอนุญาตและการจดทะเบียน สาขาอาจต้องมีการจดทะเบียนและใบอนุญาตเพิ่ม ขึ้นกับประเภทกิจการและที่ตั้ง เช่น การจดทะเบียนสาขากับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ใบอนุญาตตามประเภทกิจการ ป้าย และข้อกำหนดท้องถิ่น ควรตรวจก่อนลงนามสัญญาเช่า เพราะถ้าได้ใบอนุญาตไม่ได้ ค่าเช่าจะเริ่มเดินแล้วแต่เปิดร้านไม่ได้ รายการตรวจความพร้อมทั้งหมดอยู่ใน ก่อนเปิดสาขาที่สอง ส่วนการคุมสัญญาและเอกสารพนักงานหลายสาขา ดู ขยายหลายสาขา ควบคุมสัญญาและเอกสาร
10. เจ้าของธุรกิจมักตัดสินใจพลาดตรงไหน
- ดูแต่ระยะเวลาคืนทุน โดยไม่สนใจว่าหลังจากนั้นเงินยังไหลเข้าหรือไม่
- ใช้ตัวเลขดีที่สุดของผู้ขายหรือผู้ให้เช่า แทนตัวเลขที่ตรวจเอง ผู้เสนอขายมีแรงจูงใจให้ตัวเลขสวย
- นับยอดขายรวมแทนเงินสดส่วนเพิ่ม สาขาใหม่แย่งลูกค้าสาขาเดิมโดยไม่รู้ตัว
- ลืมเงินทุนหมุนเวียน หลังลงทุน ยังต้องมีเงินสำหรับสต็อก ลูกหนี้ และช่วงตั้งตัว
- ไม่ทดสอบกรณีแย่ และไม่กำหนดจุดตัดสินใจถอย เช่น ถ้ายอดขายสามเดือนแรกต่ำกว่าเกณฑ์ ให้ทำอะไร
- เซ็นก่อนอ่าน สัญญาเช่าซื้อ สัญญาเช่า และสัญญาจ้างมีเงื่อนไขที่กำหนดต้นทุนถอยล่วงหน้า
- ใช้เงินกู้ระยะสั้นกับโครงการระยะยาว ครบกำหนดก่อนที่โครงการจะคืนเงิน
- ทำแผนแล้วไม่ติดตาม ควรแปลงเป็นแผนปฏิบัติและตัวชี้วัดรายสัปดาห์ ดู จากแผนธุรกิจสู่แผนปฏิบัติ 90 วัน
11. ก่อนลงทุนควรเช็กอะไรบ้าง
- เขียนเงินลงทุนเริ่มแรก เงินสดส่วนเพิ่ม และช่วงตั้งตัวของทุกทางเลือกลงตารางเดียว
- ตั้งอัตราคิดลดตามผลตอบแทนที่ต้องการ และใช้อัตราเดียวกันทุกทางเลือก
- คำนวณระยะเวลาคืนทุน NPV IRR และ NPV ต่อเงินลงทุนหนึ่งบาท
- ทดสอบยอดขายลด 20% เริ่มช้า 3 เดือน และต้นทุนเพิ่ม 10% ทีละข้อและพร้อมกัน
- คำนวณเงินสดสะสมต่ำสุดที่ต้องมี และมีเงินสำรองรองรับกรณีแย่
- ระบุชัดว่าทางเลือกไหนถอยยาก และกำหนดจุดตัดสินใจถอยล่วงหน้า
- เช่าซื้อ: อ่านสัญญา ตรวจหนังสือสัญญา ผู้ค้ำประกัน การบอกเลิก การริบเงิน และเงื่อนไขตรวจรับ
- จ้างงาน: คำนวณค่าชดเชยหากลดคนทีหลังตามมาตรา 118 และเขียนสัญญาจ้างให้ชัด
- เช่าสาขา: ตรวจรูปแบบสัญญา ระยะเวลา การจดทะเบียนหากเกินสามปี มัดจำ งานตกแต่ง และสิทธิเลิกก่อนกำหนด
- ตรวจใบอนุญาตที่ต้องมีก่อนเปิด ก่อนลงนามผูกพัน
- ปรึกษาผู้ทำบัญชีเรื่องภาษีของแต่ละทางเลือก และให้ทนายตรวจสัญญาก่อนเซ็น
อ่านเพิ่มเติม
- ก่อนเปิดสาขาที่สอง — เช็กลิสต์ความพร้อมเมื่อเลือกสาขาแล้ว
- ก่อนรับพนักงานเพิ่ม — วัดภาระงานและต้นทุนรวมต่อตำแหน่ง
- นำเข้าเครื่องจักรสำหรับโรงงานใหม่ — ศุลกากร ภาษี และใบอนุญาตเมื่อเครื่องมาจากต่างประเทศ
- งบประมาณยอดขายค่าใช้จ่ายและเงินสดของบริษัทใหม่ — วางงบเพื่อให้รู้ว่ามีเงินลงทุนเท่าไร
- กำไรแต่เงินสดไม่พอ — เงินทุนหมุนเวียนก่อนลงทุนเพิ่ม
- รายงานกำไรรายสาขาและรายแผนก — วัดผลหลังลงทุนว่าสาขาหรือแผนกคุ้มจริงหรือไม่
- จากแผนธุรกิจสู่แผนปฏิบัติ 90 วัน — ลงมือหลังตัดสินใจ
เลือกลงทุนจากเงินสดส่วนเพิ่ม ไม่ใช่ยอดขายรวม ใช้ระยะเวลาคืนทุนคัดออก ตัดสินด้วย NPV และ IRR ทดสอบกรณีแย่ แล้วอ่านสัญญาเช่า เช่าซื้อ และสัญญาจ้างก่อนเซ็น เพราะข้อผูกพันทางกฎหมายคือส่วนหนึ่งของต้นทุนถอนตัว
เราช่วยตรวจและร่างสัญญาเช่า สัญญาเช่าซื้อ และเอกสารจ้างงาน รวมถึงช่วยจัดทำแผนธุรกิจและตัวเลขประกอบการตัดสินใจลงทุนให้ธุรกิจไทย ปรึกษาเบื้องต้น โทร 092-254-2045 หรือ ส่งรายละเอียดให้เรา ดูเพิ่มเติมที่ สัญญาและเอกสาร แผนธุรกิจ และ บัญชีและภาษี
คู่มือนี้เผยแพร่โดย สำนักงานกฎหมายสุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม — สำนักงานกฎหมายในจังหวัดขอนแก่น ก่อตั้งเมื่อปี 1986 เป็นข้อมูลทั่วไปเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายสำหรับเรื่องใดเรื่องหนึ่งโดยเฉพาะ

