คำตอบหลัก
เมื่อพนักงานคนเดียวทำงานให้หลายบริษัทในกลุ่ม อย่าถามคำถามเดียวว่า "ใครเป็นนายจ้าง" ให้แยกเป็นสี่คำถาม คือ ใครเป็นนายจ้างตามสัญญา ใครสั่งงานจริง ใครจ่ายเงิน และใครได้ประโยชน์จากงาน แล้วทำให้คำตอบทั้งสี่ตรงกับเอกสาร
วิธีที่จัดการง่ายที่สุดสำหรับ SME คือให้มีนายจ้างตามสัญญาเพียงรายเดียว บริษัทอื่นรับบริการจากพนักงานคนนั้นผ่านสัญญาให้บริการและแบ่งต้นทุนระหว่างบริษัท โดยมีหนังสือแจ้งและความยินยอมจากพนักงาน ส่วนการเปลี่ยนตัวนายจ้างจริงต้องได้ความยินยอมของพนักงานตามมาตรา 577 ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์
ถ้าปล่อยให้ทุกอย่างเป็นไปตามความเคยชิน เช่น บริษัท A จ่ายเงินเดือน บริษัท B สั่งงาน บริษัท C ได้ประโยชน์ โดยไม่มีเอกสาร ปัญหามักโผล่ตอนเลิกจ้าง ตรวจภาษี หรือขอต่อใบอนุญาตทำงาน ตัวเลขที่ระบุว่า "ตัวอย่างสมมติ" ในคู่มือนี้ใช้อธิบายวิธีคิดเท่านั้น
คู่มือนี้ต่างจากเรื่องย้ายพนักงานไปบริษัทในเครือ ตรงที่เรื่องนั้นพูดถึงการย้ายนายจ้างจากบริษัทหนึ่งไปอีกบริษัทหนึ่ง ส่วนคู่มือนี้พูดถึงการ ใช้พนักงานคนเดียวกันให้หลายบริษัทในเวลาเดียวกัน
1. ทำไมต้องแยกสี่คำถาม: นายจ้าง ผู้สั่งงาน ผู้จ่ายเงิน และผู้ได้ประโยชน์
ในกลุ่มธุรกิจครอบครัวหรือกลุ่มบริษัทของเจ้าของคนเดียวกัน ทั้งสี่บทบาทมักกระจายอยู่คนละบริษัทโดยไม่ได้ตั้งใจ
| คำถาม | ความหมาย | หลักฐานที่ใช้ดู |
|---|---|---|
| ใครเป็นนายจ้าง | นิติบุคคลที่เป็นคู่สัญญาจ้าง และขึ้นทะเบียนประกันสังคมให้ลูกจ้าง | สัญญาจ้าง ทะเบียนประกันสังคม |
| ใครสั่งงาน | ผู้กำหนดงาน เวลา และประเมินผล | อีเมล สั่งงาน ใบประเมิน |
| ใครจ่ายเงิน | บริษัทที่โอนเงินเดือนและหักภาษีให้พนักงาน | สลิปเงินเดือน ภ.ง.ด.1 |
| ใครได้ประโยชน์ | บริษัทที่ได้ผลงานจากพนักงานจริง | รายงานงาน ชั่วโมงทำงานแยกบริษัท |
สี่บทบาทนี้ไม่จำเป็นต้องเป็นบริษัทเดียวกัน แต่ถ้าแยกกันก็ต้องมีเอกสารอธิบายว่าเหตุใดจึงแยก และใครรับผิดชอบอะไร ความเสี่ยงหลักคือเมื่อเกิดข้อพิพาท พนักงานหรือหน่วยงานรัฐมักดูข้อเท็จจริงของการทำงานจริงมากกว่าชื่อบริษัทบนกระดาษ
2. ใครเป็นนายจ้างของพนักงานที่ทำงานหลายบริษัท
หลักปฏิบัติคือเลือกนายจ้างตามสัญญาหนึ่งราย ซึ่งควรเป็นบริษัทที่พนักงานทำงานด้วยมากที่สุด หรือบริษัทกลางที่ทำหน้าที่ฝ่ายบุคคลของกลุ่ม
แนวทางที่พบบ่อยมีสามแบบ
- นายจ้างรายเดียว บริษัทอื่นรับบริการ: ชัดที่สุด ค่าชดเชย ประกันสังคม และวันลาอยู่ที่ที่เดียว บริษัทอื่นจ่ายค่าบริการให้บริษัทนายจ้างตามสัญญา
- สัญญาจ้างแยกกับแต่ละบริษัทตามสัดส่วนงาน: ใช้ได้เมื่อพนักงานทำงานจริงให้แต่ละบริษัทในเวลาที่แยกกันชัด แต่ต้องจัดการประกันสังคม วันลา และอายุงานที่ซ้อนกัน ซึ่งซับซ้อนกว่ามาก
- นายจ้างร่วมโดยข้อเท็จจริง: เกิดขึ้นเองเมื่อไม่มีเอกสาร และเป็นแบบที่คาดเดาผลได้ยากที่สุด
ถ้าพนักงานอยู่ในทะเบียนของบริษัทหนึ่งแต่ถูกกำกับงานโดยอีกบริษัทหนึ่งอย่างใกล้ชิดเหมือนลูกจ้างของตน ให้ถือว่ามีความเสี่ยงที่บริษัทหลังจะถูกมองว่าเป็นนายจ้างด้วย ผลสุดท้ายขึ้นกับข้อเท็จจริงและการตีความของหน่วยงานหรือศาลในแต่ละเรื่อง ไม่ควรสรุปล่วงหน้า
3. เอกสารระหว่างบริษัทในเครือต้องมีอะไรบ้าง
เอกสารระหว่างบริษัท (intercompany) มีหน้าที่อธิบายว่าบริษัทไหนทำอะไรให้ใคร และคิดเงินกันอย่างไร
สัญญาให้บริการหรือสัญญาแบ่งปันต้นทุน ควรมีอย่างน้อย
- ชื่อบริษัทผู้ให้บริการ (นายจ้าง) และบริษัทผู้รับบริการแต่ละราย
- ขอบเขตงานของพนักงาน และผู้มีอำนาจสั่งงานในแต่ละบริษัท
- วิธีคิดต้นทุน เช่น ตามชั่วโมงทำงานหรือสัดส่วนงาน และอัตราบวกเพิ่มจากต้นทุน ถ้ามี
- รอบการเรียกเก็บ การออกใบแจ้งหนี้ และกำหนดชำระ
- ใครรับผิดหากพนักงานเรียกร้องสิทธิ เช่น ค่าชดเชย และการชดเชยกันระหว่างบริษัท
- การรักษาความลับและการใช้ข้อมูลส่วนบุคคลของพนักงาน
- ระยะเวลา การเลิกสัญญา และสิ่งที่ต้องทำเมื่อเลิก
เอกสารกับพนักงาน ได้แก่
| เอกสาร | ใช้ทำอะไร |
|---|---|
| สัญญาจ้างกับนายจ้างตามสัญญา | ระบุว่าอาจต้องช่วยงานบริษัทในกลุ่ม |
| หนังสือมอบหมายงาน | ระบุบริษัทที่ไปช่วย ขอบเขต เวลา และผู้สั่งงาน |
| หนังสือยินยอม | เมื่อมีการเปลี่ยนแปลงสาระสำคัญ เช่น เปลี่ยนนายจ้าง สถานที่ หรือเงื่อนไขการทำงาน |
| หนังสือแจ้งเรื่องข้อมูลส่วนบุคคล | บอกว่าข้อมูลถูกแบ่งให้บริษัทไหนและเพื่ออะไร |
อย่าใช้หนังสือยินยอมกว้างเกินไป เช่น "ยินยอมทำงานทุกบริษัทในกลุ่มทุกเวลา" เพราะอาจตีความไม่ชัดเมื่อเกิดข้อพิพาท ควรระบุบริษัทและขอบเขตที่แน่นอน และทบทวนเมื่อเปลี่ยนแปลง
4. ย้ายตัวนายจ้างต้องได้ความยินยอมหรือไม่
ต้อง ในหลัก มาตรา 577 ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บัญญัติว่านายจ้างจะโอนสิทธิของตนให้แก่บุคคลภายนอกก็ได้เมื่อลูกจ้างยินยอมพร้อมใจด้วย และถ้าคู่สัญญาฝ่ายใดฝ่าฝืน คู่สัญญาอีกฝ่ายจะบอกเลิกสัญญาก็ได้
ประเด็นที่ควรแยกให้ชัด
- เปลี่ยนตัวนายจ้าง (จากบริษัท A เป็น B) ต้องมีความยินยอมของพนักงานเป็นหนังสือ และต้องตกลงเรื่องอายุงาน สิทธิสะสม และค่าชดเชย
- แชร์พนักงานโดยนายจ้างเดิมคงอยู่ ไม่ใช่การโอนสิทธิตามตัวอักษร แต่ถ้างานที่เพิ่มเปลี่ยนสาระของสัญญา เช่น สถานที่ ตำแหน่ง ชั่วโมงทำงาน หรือค่าตอบแทน ก็ควรขอความยินยอมไว้ด้วย
- ยินยอมโดยการนิ่งเฉย ไม่ควรพึ่ง เพราะพิสูจน์ยาก
กรณีย้ายนายจ้างเต็มรูปแบบ ดูรายละเอียดในเรื่องย้ายพนักงานไปบริษัทในเครือ
5. ใครต้องรับผิดตามกฎหมายแรงงาน: ค่าชดเชย ความเสี่ยงรับผิดร่วม
โดยหลัก นายจ้างตามสัญญา เป็นผู้จ่ายค่าจ้าง ค่าชดเชย และเป็นผู้เลิกจ้าง บริษัทอื่นที่รับบริการไม่ใช่คู่สัญญาจ้าง แต่ยังมีความเสี่ยงถ้าข้อเท็จจริงทำให้ดูเหมือนบริษัทนั้นเป็นนายจ้างด้วย
ประเด็นที่ต้องตรวจ
- ค่าชดเชยตอนเลิกจ้าง ตรวจอายุงานตามกฎหมายคุ้มครองแรงงานว่านับต่อเนื่องที่นายจ้างรายใด และอัตราที่ใช้บังคับ ณ วันเลิกจ้าง
- ความเสี่ยงรับผิดร่วม เมื่อบริษัทอื่นสั่งงานโดยตรง ประเมินผลงาน อนุมัติวันลา หรือจ่ายเงินให้พนักงาน อาจถูกอ้างว่าเป็นนายจ้างด้วย ดูกรณีใกล้เคียงในแรงงานจ้างเหมา
- กรรมการที่เป็นพนักงาน สถานะกรรมการกับลูกจ้างเป็นคนละความสัมพันธ์ ดูถอดจากกรรมการแล้ว สัญญาจ้างสิ้นสุดด้วยไหม
- ประกันสังคมและสวัสดิการ ควรอยู่ที่นายจ้างตามสัญญาเพียงรายเดียว ไม่ควรแบ่งเป็นหลายบริษัทโดยไม่ตรวจกฎเกณฑ์
ข้อตกลงระหว่างบริษัทว่าใครออกค่าใช้จ่ายสุดท้าย ใช้ได้ระหว่างบริษัทกันเอง แต่ยกขึ้นยันพนักงานเพื่อปฏิเสธสิทธิตามกฎหมายไม่ได้ เลขมาตราและอัตราค่าชดเชยในกฎหมายคุ้มครองแรงงานให้ตรวจกับตัวบทปัจจุบันก่อนคำนวณ
6. แบ่งต้นทุนพนักงานระหว่างบริษัทอย่างไร
หลักคือแบ่งตามประโยชน์ที่แต่ละบริษัทได้จริง และมีหลักฐานย้อนกลับได้
| วิธีแบ่ง | เหมาะกับ | จุดอ่อน |
|---|---|---|
| ตามชั่วโมงทำงานที่บันทึกจริง | งานบริการ งานบัญชี | ต้องมีระบบบันทึกเวลา |
| ตามสัดส่วนรายได้ของแต่ละบริษัท | งานบริหารกลาง | อาจไม่สะท้อนงานจริง |
| ตามจำนวนธุรกรรมหรือใบสั่งงาน | งานจัดซื้อ ธุรการ | ต้องนับให้สม่ำเสมอ |
| อัตราเหมาคงที่ต่อเดือน | งานสม่ำเสมอ | ต้องทบทวนทุกรอบปี |
ตัวอย่างสมมติ: เงินเดือนและต้นทุนนายจ้างรวมเดือนละ 60,000 บาท พนักงานบันทึกชั่วโมงงาน 50 เปอร์เซ็นต์ให้บริษัท A 30 เปอร์เซ็นต์ให้บริษัท B และ 20 เปอร์เซ็นต์ให้บริษัท C บริษัทนายจ้าง (A) เรียกเก็บจาก B เดือนละ 18,000 บาท และจาก C เดือนละ 12,000 บาท ตามใบแจ้งหนี้ที่แนบสรุปชั่วโมง
เคล็ดลับเพื่อลดข้อโต้แย้ง
- ตกลงสูตรล่วงหน้าเป็นหนังสือ อย่าคิดย้อนหลังตามผลกำไรของแต่ละบริษัท
- เก็บบันทึกชั่วโมงหรือหลักฐานผลงานของแต่ละบริษัทไว้
- ทบทวนสูตรอย่างน้อยปีละครั้ง และเมื่อบทบาทเปลี่ยน
- ไม่ให้บริษัทที่ขาดทุนรับภาระของบริษัทที่กำไรโดยไม่มีเหตุผลทางธุรกิจ
7. ภาษีระหว่างบริษัทในเครือต้องตรวจอะไร
ส่วนนี้ควรให้นักบัญชีหรือที่ปรึกษาภาษีตรวจตามกฎเกณฑ์ปัจจุบันของกรมสรรพากร สามเรื่องหลักที่ควรถามคือ
- ค่าบริการที่เรียกเก็บระหว่างบริษัท: ต้องมีสัญญา ใบแจ้งหนี้ และหลักฐานว่ามีบริการเกิดขึ้นจริง เพื่อให้รายได้ของบริษัทผู้เรียกเก็บและรายจ่ายของบริษัทผู้จ่ายมีหลักฐานรองรับ
- ภาษีมูลค่าเพิ่มและภาษีหัก ณ ที่จ่าย: ตรวจว่าการเรียกเก็บค่าบริการนี้เข้าข่ายต้องออกใบกำกับภาษีหรือหักภาษี ณ ที่จ่ายหรือไม่ ตามลักษณะรายการและสถานะของบริษัท ซึ่งต่างกันตามรายกรณี หากมีการจ่ายให้ต่างประเทศ ดูการจ่ายค่าบริการต่างประเทศ ภาษีมูลค่าเพิ่ม และภาษีหัก ณ ที่จ่าย
- การกำหนดราคากับบริษัทที่เกี่ยวข้อง (ราคาโอน): ราคาที่คิดกันระหว่างบริษัทในเครือควรใกล้เคียงกับที่บุคคลภายนอกตกลงกัน และอาจมีหน้าที่จัดทำเอกสารหรือรายงานตามเงื่อนไขที่กรมสรรพากรกำหนด ให้ตรวจเงื่อนไขปัจจุบัน ไม่ควรสรุปจากตัวเลขเก่า
ข้อควรระวังที่พบบ่อยคือบริษัทหนึ่งจ่ายเงินเดือนทั้งหมดแล้วไม่เรียกเก็บจากบริษัทอื่นเลย ทำให้รายจ่ายของบริษัทผู้จ่ายอาจถูกตั้งคำถามว่าเกี่ยวกับกิจการของตนหรือไม่ และอีกบริษัทได้ประโยชน์โดยไม่มีต้นทุนในบัญชี ตัวเลขและเลขมาตราภาษีที่ใช้ได้ต้องตรวจกับที่ปรึกษาก่อนใช้
8. ข้อมูลส่วนบุคคลของพนักงานที่แบ่งกันในกลุ่มบริษัท
เมื่อพนักงานทำงานให้หลายบริษัท ข้อมูลเงินเดือน ผลประเมิน ประวัติสุขภาพ และสำเนาบัตร จะถูกส่งต่อระหว่างบริษัทตามไปด้วย ภายใต้ พ.ร.บ.คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (PDPA) แต่ละบริษัทถือเป็นผู้ควบคุมข้อมูลหรือผู้ประมวลผลของตนเอง ไม่ใช่ "บริษัทเดียวกัน"
สิ่งที่ควรทำ
- ระบุฐานทางกฎหมาย ว่าแต่ละบริษัทใช้ข้อมูลเพื่ออะไร และไม่ควรอาศัยความยินยอมอย่างเดียวถ้าพนักงานไม่มีทางเลือกจริง
- แบ่งเฉพาะที่จำเป็น บริษัท B ที่รับบริการงานบัญชีไม่ควรเห็นข้อมูลสุขภาพของพนักงาน
- ทำข้อตกลงการใช้ข้อมูลร่วมกัน ในสัญญาระหว่างบริษัท ระบุบทบาท ผู้ติดต่อเมื่อพนักงานใช้สิทธิ และมาตรการรักษาความปลอดภัย
- แจ้งพนักงาน ว่าข้อมูลถูกแบ่งให้บริษัทไหนและเพื่ออะไร
- ตรวจการส่งข้อมูลไปต่างประเทศ หากบริษัทในกลุ่มบางแห่งอยู่นอกประเทศไทย
รายละเอียดดูข้อมูลพนักงานกับ PDPA สำหรับฝ่ายบุคคล และเมื่อบริษัทแม่ต่างประเทศขอข้อมูลพนักงานและลูกค้า
9. พนักงานต่างชาติที่ใช้ร่วมหลายบริษัทต้องระวังอะไร
ใบอนุญาตทำงานของคนต่างด้าวเกี่ยวข้องกับนายจ้าง ตำแหน่ง และสถานที่ทำงานที่ระบุไว้ การไปทำงานให้นิติบุคคลอีกรายหนึ่ง แม้อยู่ในกลุ่มเดียวกันหรืออาคารเดียวกัน อาจอยู่นอกขอบเขตที่ได้รับอนุญาต
- ตรวจข้อความในใบอนุญาตจริงว่าระบุนายจ้างและสถานที่ทำงานอย่างไร
- ถ้าต้องทำงานให้อีกบริษัท ให้ปรึกษาก่อนเริ่มงานว่าต้องแก้ไขหรือขอใหม่หรือไม่ ไม่ควรเริ่มงานแล้วค่อยแก้
- อย่าสรุปว่าหนังสือมอบหมายภายในกลุ่มแทนการอนุญาตของรัฐได้
- ระวังสถานะการพำนักที่ผูกกับใบอนุญาตด้วย
รายละเอียดดูใบอนุญาตทำงาน: เปลี่ยนนายจ้างและตำแหน่ง และคู่มือฝ่ายบุคคลสำหรับใบอนุญาตทำงาน ข้อกำหนดแต่ละกรณีให้ยืนยันกับกรมการจัดหางานหรือผู้เชี่ยวชาญก่อนดำเนินการ
10. จะยุติการแชร์พนักงานอย่างไร: คืนพนักงาน เลิกสัญญา จ่ายเงินสุดท้าย
เมื่อบริษัทหนึ่งไม่ต้องการใช้พนักงานแล้ว ควรจบอย่างเป็นขั้นตอน
- คืนพนักงาน: บริษัทผู้รับบริการแจ้งสิ้นสุดการใช้บริการตามสัญญาระหว่างบริษัท พนักงานกลับไปทำงานให้นายจ้างตามสัญญาเต็มเวลา หรือตามที่ตกลง
- เลิกสัญญาระหว่างบริษัท: ทำเป็นหนังสือ ระบุวันสิ้นสุด งานค้างส่งมอบ และการเรียกเก็บครั้งสุดท้าย
- เงินสุดท้าย: นายจ้างตามสัญญาจ่ายค่าจ้างที่ค้างและสิทธิที่เกี่ยวข้องตามกฎหมาย แล้วเรียกเก็บส่วนที่บริษัทอื่นต้องรับตามสัญญา
- ใครออกหนังสือเลิกจ้าง: ถ้ามีการเลิกจ้างด้วย ให้นายจ้างตามสัญญาเป็นผู้ออกเอกสารและจ่ายค่าชดเชย ไม่ใช่บริษัทผู้รับบริการ เว้นแต่ข้อเท็จจริงทำให้บริษัทนั้นเป็นนายจ้างจริง
- ข้อมูลส่วนบุคคล: ให้บริษัทผู้รับบริการหยุดใช้ ส่งคืนหรือลบข้อมูลพนักงานที่ไม่จำเป็นต้องเก็บต่อ ตามที่กำหนดในสัญญา
- ใบอนุญาตทำงาน: ถ้าเป็นพนักงานต่างชาติ ตรวจว่ามีการเปลี่ยนแปลงที่ต้องแจ้งหรือไม่ก่อนเปลี่ยนงาน
เช็กลิสต์ก่อนเริ่มและก่อนเลิกแชร์พนักงาน
- ตอบสี่คำถาม (นายจ้าง ผู้สั่งงาน ผู้จ่ายเงิน ผู้ได้ประโยชน์) ได้ตรงกับเอกสาร
- มีสัญญาให้บริการหรือสัญญาแบ่งปันต้นทุนที่ลงนามแล้ว
- พนักงานได้หนังสือมอบหมายงานและให้ความยินยอมตามที่จำเป็น
- มีสูตรแบ่งต้นทุนที่ตกลงล่วงหน้าและมีบันทึกชั่วโมงหรือหลักฐานผลงาน
- นักบัญชีตรวจเรื่องใบกำกับภาษี ภาษีหัก ณ ที่จ่าย และราคาโอนแล้ว
- แจ้งพนักงานเรื่องการแบ่งข้อมูลส่วนบุคคลภายในกลุ่มแล้ว
- พนักงานต่างชาติ: ตรวจใบอนุญาตทำงานก่อนให้ไปทำงานบริษัทอื่น
- มีขั้นตอนเลิกสัญญาและคืนพนักงานที่ตกลงไว้ล่วงหน้า
อ่านเพิ่มเติม
- ย้ายพนักงานไปบริษัทในเครือ — เปลี่ยนนายจ้างจากบริษัทหนึ่งไปอีกบริษัท ต่างจากการใช้พนักงานร่วมกัน
- แรงงานจ้างเหมาและผู้รับเหมาช่วง — ความเสี่ยงเมื่อผู้อื่นสั่งงานลูกจ้าง
- ถอดจากกรรมการแล้ว สัญญาจ้างสิ้นสุดด้วยไหม — กรรมการที่เป็นพนักงานด้วย
- ใบอนุญาตทำงาน: เปลี่ยนนายจ้างและตำแหน่ง — พนักงานต่างชาติย้ายนายจ้าง
- ข้อมูลพนักงานกับ PDPA — แบ่งข้อมูลพนักงานภายในกลุ่ม
- การจ่ายค่าบริการต่างประเทศ ภาษีมูลค่าเพิ่ม และภาษีหัก ณ ที่จ่าย — กรณีบริษัทในกลุ่มอยู่ต่างประเทศ
แยกสี่คำถามให้ชัดก่อน: ใครเป็นนายจ้าง ใครสั่งงาน ใครจ่ายเงิน ใครได้ประโยชน์ แล้วทำสัญญาระหว่างบริษัท หนังสือกับพนักงาน และสูตรแบ่งต้นทุนให้ตรงกับความจริง ก่อนที่ปัญหาค่าชดเชย ภาษี หรือใบอนุญาตทำงานจะมาถึง
เราช่วยตรวจโครงสร้างการจ้างงานในกลุ่มบริษัท ร่างสัญญาระหว่างบริษัท หนังสือมอบหมายงานและหนังสือยินยอมของพนักงาน ให้ธุรกิจไทย ปรึกษาเบื้องต้น โทร 092-254-2045 หรือ ส่งรายละเอียดให้เรา ดูเพิ่มเติมที่ เอกสารบุคคล การปฏิบัติตามกฎหมายแรงงาน และ บัญชีและภาษี
คู่มือนี้เผยแพร่โดย สำนักงานกฎหมายสุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม — สำนักงานกฎหมายในจังหวัดขอนแก่น ก่อตั้งเมื่อปี 1986 เป็นข้อมูลทั่วไปเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายสำหรับเรื่องใดเรื่องหนึ่งโดยเฉพาะ

