คำตอบหลัก
ข้อตกลงซื้อขายหุ้นล่วงหน้า (buy-sell agreement) คือสัญญาที่ผู้ถือหุ้นทำไว้ตั้งแต่ยังปกติดี เพื่อตอบคำถามห้าข้อก่อนเหตุร้ายจะเกิด ได้แก่ เหตุอะไรที่ทำให้ต้องซื้อขายหุ้น ใครเป็นผู้ซื้อ ราคาคิดอย่างไร จ่ายเมื่อใด และเงินมาจากไหน หากไม่ตอบไว้ก่อน ทายาทของผู้ถือหุ้นที่เสียชีวิตกับผู้ถือหุ้นที่เหลือจะต้องมาเจรจากันในช่วงที่ทุกฝ่ายเสียใจ ธุรกิจต้องเดินต่อ และต่างฝ่ายต่างมีภาพราคาที่ไม่ตรงกัน
ข้อตกลงนี้ ไม่ทำให้หุ้นถูกซื้อคืนโดยอัตโนมัติ เมื่อบุคคลใดตาย มรดกตกทอดแก่ทายาท และกองมรดกรวมทรัพย์สินทุกชนิดของผู้ตาย หุ้นจึงเป็นส่วนหนึ่งของมรดก ข้อตกลงจะได้ผลจริงต่อเมื่อเขียนกลไกไว้ชัด สอดคล้องกับข้อบังคับของบริษัทและพินัยกรรม มีเงินพร้อมจ่าย และมีคนลงมือทำตามขั้นตอนเมื่อเหตุเกิด
หลักกฎหมาย (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์) มาตรา 1599 บัญญัติว่าเมื่อบุคคลใดตาย มรดกของบุคคลนั้นตกทอดแก่ทายาท มาตรา 1600 ว่ากองมรดกได้แก่ทรัพย์สินทุกชนิดของผู้ตาย ตลอดทั้งสิทธิหน้าที่และความรับผิดต่าง ๆ เว้นแต่เป็นการเฉพาะตัวของผู้ตายโดยแท้ ส่วนมาตรา 1129 ว่าหุ้นโอนกันได้โดยไม่ต้องได้รับความยินยอมของบริษัท เว้นแต่เป็นหุ้นชนิดระบุชื่อลงในใบหุ้นที่ข้อบังคับของบริษัทกำหนดไว้เป็นอย่างอื่น และการโอนหุ้นชนิดระบุชื่อลงในใบหุ้นต้องทำตามแบบที่มาตรานั้นกำหนด
ความเห็นเชิงปฏิบัติของเรา อย่าคัดลอกแบบฟอร์มจากอินเทอร์เน็ตมาใช้ ข้อตกลงที่ดีต้องเขียนจากข้อบังคับ ทะเบียนผู้ถือหุ้น โครงสร้างครอบครัวของผู้ถือหุ้นแต่ละคน และกระแสเงินสดของบริษัทเรา
คู่มือนี้ไม่ซ้ำกับเรื่องที่เขียนไว้แล้ว หากท่านต้องการรู้ว่าระหว่างที่เจ้าของป่วยหรือถูกควบคุมตัว บริษัทจะเดินอย่างไร ดู เจ้าของธุรกิจป่วยหนัก ประสบอุบัติเหตุ หรือถูกควบคุมตัวกะทันหัน หากบริษัทมีกรรมการคนเดียวและกรรมการเสียชีวิต ดู กรรมการคนเดียวเสียชีวิต หากผู้ถือหุ้นสองฝ่ายขัดแย้งกันจนเดินต่อไม่ได้ ดู ผู้ถือหุ้น 50:50 ทางตัน คู่มือฉบับนี้เน้นเรื่องเดียว คือ ข้อตกลงซื้อขายหุ้นที่ทำไว้ล่วงหน้า
ข้อมูล ณ วันที่ 21 พฤศจิกายน 2569
ใครควรอ่านส่วนไหน
| สถานะของคุณ | ส่วนที่ควรอ่าน |
|---|---|
| กำลังวางแผน ยังไม่มีข้อตกลง | ข้อ 1 ถึง 7 เพื่อตัดสินใจว่าจะเขียนอะไร และข้อ 9 เช็กลิสต์ |
| กำลังเจรจา ร่างอยู่ระหว่างตกลงกัน | ข้อ 3 ถึง 6 เรื่องราคา เงิน และสิทธิของทายาท แล้วดูข้อ 8 ตัวอย่างสมมติ |
| ทำไปแล้ว หรือเหตุเกิดแล้ว | ข้อ 4 ว่าข้อตกลงที่มีอยู่ใช้ได้เพียงใด ข้อ 7 ขั้นตอนเมื่อเหตุเกิด และข้อ 9 |
1. ข้อตกลงซื้อขายหุ้นล่วงหน้าคืออะไร และไม่ใช่อะไร
เป็นสัญญาระหว่างผู้ถือหุ้น (บางครั้งมีบริษัทเป็นคู่สัญญาด้วย) ที่กำหนดเงื่อนไขซื้อขายหุ้นเมื่อเกิดเหตุที่ระบุ มีสองรูปแบบกว้าง ๆ
| รูปแบบ | ใครซื้อ | ข้อควรระวัง |
|---|---|---|
| ผู้ถือหุ้นที่เหลือซื้อกันเอง | ผู้ถือหุ้นที่ยังอยู่ซื้อหุ้นจากผู้ที่ออกหรือจากทายาท | สัดส่วนหุ้นเปลี่ยน ต้องดูว่าผู้ซื้อมีเงินพอและสัดส่วนใหม่ยังเหมาะกับการตัดสินใจในบริษัทหรือไม่ |
| บริษัทเป็นผู้ซื้อหุ้นคืน | บริษัทซื้อหุ้นของผู้ที่ออก | กฎหมายมีข้อจำกัดเรื่องการที่บริษัทซื้อหรือถือหุ้นของตนเอง และกระทบเงินทุนของบริษัท ต้องให้ทนายและนักบัญชีตรวจก่อนเลือกทางนี้ |
ข้อตกลงนี้ ไม่ใช่ ข้อบังคับของบริษัท ไม่ใช่พินัยกรรม และไม่ใช่การโอนหุ้นในตัวเอง มันเป็นเพียงสัญญาที่ก่อสิทธิหรือหน้าที่ให้ซื้อขายหุ้นในอนาคต เมื่อถึงเวลาต้องมีการโอนหุ้นจริงตามกฎหมาย ซึ่งอยู่ในข้อ 7
ข้อตกลงรูปแบบสิทธิเลือก (option) กับรูปแบบข้อผูกพัน (obligation) ต่างกัน
- สิทธิเลือกซื้อ (call) ผู้ถือหุ้นที่เหลือมีสิทธิซื้อ แต่ไม่ถูกบังคับให้ซื้อ
- สิทธิเลือกขาย (put) ทายาทหรือผู้ที่ออกมีสิทธิเรียกให้อีกฝ่ายซื้อ ซึ่งอีกฝ่ายต้องมีเงินพร้อมจ่าย
- ข้อผูกพันสองทาง ฝ่ายหนึ่งต้องขาย อีกฝ่ายต้องซื้อ ให้ความแน่นอนสูง แต่เสี่ยงที่สุดหากไม่มีแหล่งเงิน
2. เหตุอะไรควรเขียนเป็นเงื่อนไขซื้อขาย
เขียนให้ครบและนิยามให้ชัด เพราะเหตุที่คลุมเครือคือจุดที่ฟ้องร้องกันบ่อยที่สุด
| เหตุ | ควรนิยามอย่างไร |
|---|---|
| เสียชีวิต | ใช้มรณบัตร ระยะเวลาให้ทายาทแจ้งและเสนอตัวตัวแทน (เช่น ผู้จัดการมรดก) |
| ทำงานต่อไม่ได้ (ป่วย บาดเจ็บ) | ความเห็นแพทย์ตามเกณฑ์ที่ตกลง ระยะเวลาขั้นต่ำที่ทำงานไม่ได้ ใครตัดสินเมื่อโต้แย้ง |
| ไร้ความสามารถตามคำสั่งศาล | ใช้คำสั่งศาลเป็นเหตุ แยกจากกรณีป่วยที่ยังไม่มีคำสั่ง |
| ลาออกหรือเกษียณ | กำหนดการแจ้งล่วงหน้าและช่วงส่งมอบงาน |
| ถูกฟ้องล้มละลายหรือถูกยึดหุ้น | เป็นเหตุให้อีกฝ่ายมีสิทธิซื้อก่อนที่หุ้นจะไปอยู่กับบุคคลภายนอก |
| หย่าร้างหรือหุ้นเป็นสินสมรส | ดูแนวทางใน คู่สมรสกับหุ้นบริษัทและทรัพย์สินธุรกิจเมื่อหย่า |
เหตุ "ทำงานต่อไม่ได้" ต้องคิดสองด้านให้ได้สมดุล ถ้านิยามกว้างเกินไป ผู้ถือหุ้นที่ป่วยชั่วคราวอาจถูกซื้อหุ้นก่อนเวลา ถ้าแคบเกินไป ธุรกิจต้องแบกผู้ถือหุ้นที่มาทำงานไม่ได้อีกหลายปี ควรกำหนดระยะเวลาและกลไกทบทวนแพทย์ไว้ในสัญญา
หากผู้ถือหุ้นที่ป่วยไม่สามารถตัดสินใจเองได้ และยังไม่มีคนมีอำนาจแทน บริษัทต้องดูเรื่องผู้อนุบาลหรือหนังสือมอบอำนาจควบคู่กัน อ่านรายละเอียดใน เจ้าของธุรกิจป่วยหนัก ประสบอุบัติเหตุ หรือถูกควบคุมตัวกะทันหัน
3. ใครซื้อ และซื้อตามสัดส่วนอย่างไร
ข้อตกลงต้องบอกว่าถ้ามีผู้ซื้อหลายคน ซื้อตามสัดส่วนหุ้นเดิมหรือตามที่ตกลงกันไว้ และถ้ามีบางคนไม่ซื้อหรือไม่มีเงิน หุ้นส่วนที่เหลือตกไปที่ใคร
- ซื้อตามสัดส่วนหุ้น ง่ายที่สุด รักษาสัดส่วนเดิมของผู้ถือหุ้นที่เหลือ
- ให้สิทธิก่อนแก่ผู้ที่ทำงานในบริษัท เหมาะกับบริษัทที่ผู้ถือหุ้นบางคนทำงานเต็มเวลาและบางคนเป็นผู้ลงทุน
- ให้บริษัทซื้อก่อนแล้วจึงให้ผู้ถือหุ้นซื้อส่วนที่เหลือ ใช้ได้เมื่อตรวจแล้วว่ากฎหมายและงบการเงินอำนวย
- เปิดทางขายให้บุคคลภายนอก ถ้าไม่มีผู้ซื้อภายในกำหนด ควรกำหนดคุณสมบัติและสิทธิยับยั้งของผู้ถือหุ้นที่เหลือไว้ด้วย
ผู้ถือหุ้นที่เหลือไม่ควรปล่อยให้หุ้นของผู้ที่ออกไปอยู่กับคนที่ไม่มีบทบาทในบริษัทโดยไม่มีแผน เพราะสิทธิออกเสียงและเงินปันผลจะตามหุ้นนั้นไป ดูสิทธิของผู้ถือหุ้นส่วนน้อยใน สิทธิของผู้ถือหุ้นส่วนน้อยในบริษัทไทย
4. สิทธิของทายาท ข้อบังคับ และพินัยกรรม: ข้อตกลงใช้ได้เพียงใด
นี่คือจุดที่เข้าใจผิดกันมากที่สุด
หุ้นเป็นมรดก เมื่อผู้ถือหุ้นเสียชีวิต หุ้นตกทอดแก่ทายาทตามมาตรา 1599 และ 1600 ทายาทจึงมีฐานะเป็นผู้ที่ต้องเข้ามาจัดการหุ้นนั้น ผ่านผู้จัดการมรดกหรือการแบ่งมรดกตามกรณี รายละเอียดเรื่องทะเบียนผู้ถือหุ้นและเงินปันผลอยู่ใน ได้รับมรดกเป็นหุ้นบริษัท
ข้อตกลงที่ผู้ตายลงนามไว้ ผูกมัดทายาทแค่ไหน ตอบแบบสรุปไม่ได้ ขึ้นอยู่กับ
- ถ้อยคำของข้อตกลงว่าเขียนข้อผูกพันของผู้ถือหุ้นไว้อย่างไร และมีการระบุถึงทายาทหรือผู้รับมรดกไว้หรือไม่
- ทายาทและผู้จัดการมรดกได้รับรู้หรือได้ลงนามรับทราบไว้ล่วงหน้าหรือไม่
- ข้อบังคับของบริษัทกำหนดเรื่องการโอนหุ้นไว้อย่างไร โดยหุ้นชนิดระบุชื่อลงในใบหุ้น ข้อบังคับกำหนดให้ต่างจากหลักทั่วไปได้ตามมาตรา 1129
- พินัยกรรมของผู้ถือหุ้นยกหุ้นให้ใคร และขัดหรือสอดคล้องกับข้อตกลงหรือไม่
- มีข้อพิพาทระหว่างทายาทหรือไม่ ซึ่งอาจทำให้ขั้นตอนล่าช้า
แนวปฏิบัติที่ช่วยให้ข้อตกลงใช้ได้จริง
- ให้ข้อบังคับสอดคล้องกับข้อตกลง เช่น ข้อจำกัดการโอนหุ้นและสิทธิซื้อก่อนของผู้ถือหุ้นที่เหลือ
- ให้ผู้ถือหุ้นแต่ละคนทำหรือปรับพินัยกรรมให้ระบุถึงข้อตกลงและกำหนดผู้จัดการมรดกที่เข้าใจเรื่องนี้ ดู ทำพินัยกรรมควรตั้งใครเป็นผู้จัดการมรดก
- พิจารณาให้คู่สมรสหรือทายาทที่มีแนวโน้มได้รับหุ้นลงนามรับทราบ หรือทำข้อตกลงร่วมด้วย
- ระบุว่าใครเป็นผู้แทนติดต่อฝ่ายผู้เสียชีวิต และกำหนดเวลาตอบรับ
เราไม่แนะนำให้เขียนข้อตกลงโดยหวังว่า จะบังคับทายาทหรือชนะข้อบังคับและกฎหมายมรดกได้เอง ผลจริงขึ้นอยู่กับการร่างและข้อเท็จจริง
5. ราคาหุ้น: จะกำหนดอย่างไรจึงไม่ทะเลาะกันทีหลัง
ราคาคือส่วนที่ทำให้ข้อตกลงล้มเหลวมากที่สุด มีทางเลือกกว้าง ๆ ดังนี้
| วิธี | ใช้อย่างไร | ข้อดี | ข้อเสีย |
|---|---|---|---|
| ราคาคงที่ที่ทบทวนเป็นรอบ | ผู้ถือหุ้นลงนามกำหนดมูลค่าหรือราคาต่อหุ้นในแต่ละปีหรือทุกครั้งที่มีเหตุสำคัญ | ชัดเจน คำนวณเงินที่ต้องเตรียมได้ล่วงหน้า | ถ้าลืมทบทวน ราคาจะล้าสมัย และไม่เป็นธรรมกับอีกฝ่าย |
| สูตรคำนวณ | เช่น มูลค่าตามบัญชีปรับรายการ หรือตัวคูณของกำไรเฉลี่ยหลายปี | ไม่ต้องตกลงใหม่ทุกครั้ง | สูตรอาจไม่ตรงกับธุรกิจ ต้องกำหนดนิยามของกำไรและรายการปรับให้ชัด |
| ผู้ประเมินอิสระ | ตกลงล่วงหน้าว่าใครเป็นผู้ประเมินและวิธีเลือก | สะท้อนมูลค่าตามเวลาเกิดเหตุ | ใช้เวลาและมีค่าใช้จ่ายของผู้ประเมิน อาจได้ผลต่างกันตามวิธีประเมิน |
| ผสม | ราคาคงที่เป็นฐาน แต่ถ้าผ่านระยะเวลาหนึ่งโดยไม่ทบทวน ให้ใช้ผู้ประเมิน | ได้ทั้งความแน่นอนและความเป็นธรรม | ร่างซับซ้อนขึ้น |
สิ่งที่ต้องเขียนไว้ไม่ว่าเลือกวิธีใด
- วันที่ใช้ประเมิน เช่น วันเสียชีวิต วันสิ้นปีบัญชีล่าสุด หรือวันที่แพทย์รับรอง
- งบการเงินที่ใช้ และใครเป็นผู้จัดทำหรือสอบ
- การปรับรายการ เช่น เงินกู้กรรมการ หนี้ค้ำประกัน ทรัพย์สินที่ไม่ได้ใช้ในธุรกิจ
- ส่วนลดหรือส่วนเพิ่มสำหรับหุ้นส่วนน้อยหรือหุ้นที่ควบคุมบริษัท (ถ้าจะใช้) ต้องเขียนชัด
- ใครออกค่าประเมิน และจะทำอย่างไรถ้าสองฝ่ายไม่ยอมรับผลประเมิน เช่น ให้ผู้ประเมินคนที่สามเป็นผู้ชี้ขาด
- ภาษีที่เกี่ยวกับการขายหุ้นและมรดก ให้ตรวจกับนักบัญชีก่อนลงนาม
ทนายความไม่ใช่ผู้ประเมินมูลค่าหรือผู้ให้คำปรึกษาด้านภาษี การกำหนดตัวเลขควรทำร่วมกับนักบัญชีหรือผู้ประเมินที่ผู้ถือหุ้นไว้วางใจ
6. เงินมาจากไหน
ข้อตกลงที่ไม่มีแหล่งเงิน คือข้อตกลงที่มักไม่ถูกปฏิบัติ ตัวอย่างแหล่งเงินที่ผู้ถือหุ้นพิจารณา
| แหล่งเงิน | แนวคิด | ข้อควรตรวจ |
|---|---|---|
| ประกันชีวิตหรือประกันที่เกี่ยวกับการทำงานไม่ได้ | แบบผู้ถือหุ้นแต่ละคนทำประกันให้กัน (cross-purchase) หรือบริษัทเป็นผู้เอาประกัน (key-person) เพื่อให้มีเงินเมื่อเกิดเหตุ | เงื่อนไขกรมธรรม์ ผู้รับประโยชน์ ผลทางภาษี และการปรับทุนประกันเมื่อมูลค่าบริษัทเปลี่ยน ปรึกษานักบัญชีและที่ปรึกษาด้านประกัน |
| เงินสดหรือกำไรสะสมของบริษัท | บริษัทจ่ายเองหรือสนับสนุนผู้ซื้อ | ข้อจำกัดตามกฎหมายเมื่อบริษัทเป็นผู้ซื้อ และผลต่อเงินทุนหมุนเวียน |
| ผ่อนชำระเป็นงวด | ผู้ซื้อจ่ายเป็นงวดแก่ทายาท | ดอกเบี้ย หลักประกัน และความเสี่ยงของทายาทหากธุรกิจแย่ลง |
| สินเชื่อสถาบันการเงิน | ผู้ซื้อหรือบริษัทกู้มาซื้อหุ้น | เงื่อนไขธนาคาร หลักประกัน และการค้ำประกัน |
ประกันคือเครื่องมือหาเงิน ไม่ใช่ตัวข้อตกลง ถ้าทำกรมธรรม์โดยไม่ได้เขียนในข้อตกลงว่าเงินประกันต้องนำไปซื้อหุ้น ก็อาจเกิดข้อพิพาทว่าเงินนั้นเป็นของใคร คู่มือนี้อธิบายประกันในระดับแนวคิดเท่านั้น ไม่แนะนำผลิตภัณฑ์หรือเบี้ยประกัน ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านประกันโดยตรง
7. เมื่อเหตุเกิดขึ้นจริง ต้องทำอะไรบ้าง
ข้อตกลงเป็นเพียงจุดเริ่ม ต้องมีขั้นตอนต่อเนื่องจนหุ้นเปลี่ยนมือสมบูรณ์
- แจ้งเหตุ ตามวิธีและเวลาที่ข้อตกลงกำหนด และเก็บหลักฐานการแจ้ง
- ระบุผู้แทนฝ่ายผู้ออก กรณีเสียชีวิตคือผู้จัดการมรดกหรือทายาท กรณีทำงานไม่ได้คือผู้มีอำนาจแทนตามกฎหมายหรือตามหนังสือมอบอำนาจ ดูการตั้งผู้จัดการมรดกใน คำร้องตั้งผู้จัดการมรดก
- ประเมินราคา ตามวิธีที่ตกลง ณ วันที่กำหนด
- ใช้สิทธิหรือปฏิบัติตามข้อผูกพัน ภายในกำหนดเวลา
- ทำสัญญาซื้อขายและเอกสารโอนหุ้น หุ้นชนิดระบุชื่อลงในใบหุ้นต้องโอนเป็นหนังสือ ผู้โอนและผู้รับโอนลงลายมือชื่อ มีพยานอย่างน้อยหนึ่งคนลงชื่อรับรอง และระบุเลขหมายหุ้นที่โอน มิฉะนั้นตามมาตรา 1129 เป็นโมฆะ และจะใช้ต่อบริษัทหรือบุคคลภายนอกไม่ได้จนกว่าจะจดแจ้งชื่อและที่อยู่ของผู้รับโอนในทะเบียนผู้ถือหุ้น
- ชำระเงิน ตามงวดที่ตกลง และเก็บหลักฐาน
- เปลี่ยนทะเบียนและตำแหน่ง ปรับทะเบียนผู้ถือหุ้น ลงมติเปลี่ยนกรรมการหากจำเป็น และจดทะเบียนการเปลี่ยนแปลงกรรมการตามเวลาที่กฎหมายกำหนด
- ปลดภาระส่วนตัว ของผู้ที่ออก เช่น การค้ำประกัน สัญญาเช่า วงเงินธนาคาร และคืนเงินกู้ผู้ถือหุ้น
หากผู้ถือหุ้นที่เหลือและทายาทไม่ลงรอยกันเรื่องราคา หรือกลไกใช้ไม่ได้ ให้ดูแนวทางซื้อหุ้นคืนและทางออกอื่นใน ผู้ถือหุ้น 50:50 ทางตัน
8. ตัวอย่างสมมติ: สองหุ้นส่วนถือ 50:50 และตกลงกันล่วงหน้า
ตัวอย่างสมมติ นี่ไม่ใช่คดีจริง ตัวเลขทั้งหมดเป็นเพียงภาพประกอบ
นายเอและนายบีถือหุ้นบริษัทร้านวัสดุก่อสร้างคนละ 50% ทั้งสองทำงานเต็มเวลา เมื่อสามปีก่อนทั้งคู่ตกลงข้อตกลงซื้อขายหุ้นไว้ โดยมีสาระดังนี้ (ตัวเลขสมมติ)
- เหตุซื้อขาย: เสียชีวิต หรือแพทย์รับรองว่าทำงานต่อไม่ได้ติดต่อกันเกิน 12 เดือน
- ราคา: ตั้งมูลค่าบริษัทเป็น 12,000,000 บาท ทบทวนทุกสิ้นปีบัญชี หากไม่ทบทวนเกิน 2 ปี ให้ผู้ประเมินอิสระประเมิน
- ผู้ซื้อ: อีกคนหนึ่งซื้อหุ้นทั้งหมดของผู้ที่ออก
- เงิน: บางส่วนมาจากประกันชีวิตที่ทั้งสองทำให้กัน ส่วนที่เหลือผ่อนชำระเป็นงวดภายใน 24 เดือน
- ทายาท: คู่สมรสของแต่ละคนลงนามรับทราบข้อตกลง และพินัยกรรมของแต่ละคนระบุถึงข้อตกลงนี้
เมื่อนายเอเสียชีวิต คู่สมรสในฐานะทายาทและผู้จัดการมรดกแจ้งให้นายบีทราบ ตามสมมติฐาน หุ้นของนายเอคือ 50% ของ 12,000,000 บาท เท่ากับ 6,000,000 บาท แต่เพราะไม่ได้ทบทวนราคามา 3 ปี นายบีขอให้ใช้ผู้ประเมินอิสระตามข้อตกลง ผลประเมินอาจต่างจากตัวเลขเดิม และเงินประกันอาจไม่ครอบคลุมเต็มจำนวน ส่วนที่เหลือจึงใช้การผ่อนชำระ
ตัวอย่างนี้แสดงว่า การมีข้อตกลงไม่ได้ทำให้ทุกอย่างอัตโนมัติ ยังต้องมีผู้แจ้งเหตุ ประเมินราคา ทำเอกสารโอน และจดแจ้งทะเบียน ถ้าไม่มีการทบทวนราคา ไม่มีเงินพร้อม หรือทายาทไม่ได้รับรู้ข้อตกลงมาก่อน ปัญหาอาจเกิดขึ้นได้ทั้งที่มีข้อตกลงอยู่
9. เช็กลิสต์ก่อนลงนามข้อตกลงซื้อขายหุ้น
ข้อเท็จจริงของบริษัท
- ทะเบียนผู้ถือหุ้นเป็นปัจจุบัน และตรวจสอบหุ้นชนิดระบุชื่อลงในใบหุ้นหรือไม่
- ข้อบังคับของบริษัทที่มีผลอยู่ในปัจจุบัน ตรวจข้อจำกัดการโอนหุ้น
- งบการเงินล่าสุด รายการหนี้ การค้ำประกันส่วนตัว และเงินกู้กรรมการ
- รายชื่อผู้ถือหุ้นแต่ละคน คู่สมรส และทายาทที่คาดว่าจะรับมรดก
เนื้อหาข้อตกลง
- เหตุซื้อขายพร้อมนิยาม (เสียชีวิต ทำงานต่อไม่ได้ ไร้ความสามารถ ลาออก ล้มละลาย)
- ผู้ซื้อ สัดส่วน และลำดับสิทธิเมื่อบางฝ่ายไม่ซื้อ
- ราคา: วิธี วันที่ใช้ประเมิน ผู้ประเมิน การทบทวนเป็นรอบ และวิธีเมื่อไม่เห็นตรงกัน
- แหล่งเงิน กำหนดชำระ หลักประกันสำหรับงวดที่ค้าง
- ขั้นตอนเมื่อเหตุเกิด: ใครแจ้ง กำหนดเวลา ใครเป็นผู้แทนฝ่ายออก
- การปลดภาระส่วนตัวของผู้ที่ออก และข้อห้ามแข่งขันหรือการรักษาความลับ
ความสอดคล้องกับเอกสารอื่น
- แก้ข้อบังคับให้สอดคล้อง (ถ้าจำเป็น)
- ปรับหรือทำพินัยกรรมของผู้ถือหุ้นแต่ละคนให้สอดคล้อง และตั้งผู้จัดการมรดกที่เหมาะสม
- ให้คู่สมรสหรือทายาทที่เกี่ยวข้องลงนามรับทราบ (ถ้าตกลงกัน)
- กรมธรรม์ประกัน (ถ้ามี) เขียนผู้รับประโยชน์และทุนประกันให้ตรงกับข้อตกลง
- นักบัญชีตรวจผลทางภาษี
หลังลงนาม
- เก็บต้นฉบับที่ปลอดภัย และแจ้งผู้จัดการมรดกว่าเก็บไว้ที่ใด
- ตั้งปฏิทินทบทวนราคาและทบทวนข้อตกลงเมื่อสัดส่วนหุ้น ธุรกิจ หรือครอบครัวเปลี่ยน
อย่าเข้าใจผิด
- "มีข้อตกลงแล้ว หุ้นจะถูกซื้อคืนเองเมื่อผู้ถือหุ้นเสียชีวิต" ไม่จริง หุ้นเป็นมรดกที่ตกทอดแก่ทายาทตามมาตรา 1599 และ 1600 การซื้อขายต้องผ่านกลไกที่เขียนไว้และต้องมีการโอนหุ้นจริง
- "ข้อตกลงผูกมัดทายาททุกคนแน่นอน" ไม่ควรสรุปเช่นนั้น ขึ้นอยู่กับถ้อยคำ การที่ทายาทรับรู้หรือลงนาม ข้อบังคับ และพินัยกรรม ควรให้ทนายตรวจ
- "ข้อตกลงชนะข้อบังคับและกฎหมายมรดกได้" ไม่จริง ต้องร่างให้สอดคล้องกับข้อบังคับ พินัยกรรม และกฎหมาย ไม่ใช่เขียนให้ขัดแล้วหวังว่าจะบังคับได้
- "ซื้อประกันแล้วเรื่องเงินจบ" ประกันเป็นแหล่งเงินแหล่งหนึ่ง ต้องเขียนในข้อตกลงว่าเงินใช้ซื้อหุ้นอย่างไร และทบทวนทุนประกันให้สอดคล้องกับมูลค่าบริษัทที่เปลี่ยนไป
- "ตั้งราคาครั้งเดียวแล้วใช้ได้ตลอด" ราคาที่ไม่ทบทวนจะล้าสมัยและกลายเป็นข้อพิพาท ควรทบทวนเป็นรอบหรือมีกลไกประเมินสำรอง
- "ข้อตกลงนี้ใช้แทนเรื่องธุรกิจต่อเนื่องได้ทั้งหมด" ไม่ใช่ ข้อตกลงตอบเรื่องหุ้นและเงิน ส่วนการลงนาม บัญชีธนาคารและการตัดสินใจระหว่างที่เจ้าของไม่อยู่ ต้องมีแผนแยกต่างหาก
อ่านเพิ่มเติม
- เจ้าของธุรกิจป่วยหนัก ประสบอุบัติเหตุ หรือถูกควบคุมตัวกะทันหัน
- กรรมการคนเดียวเสียชีวิต บริษัทจะจ่ายเงินและทำสัญญาต่ออย่างไร
- หุ้นส่วนถือหุ้น 50:50 ทะเลาะกันจนบริษัทเดินต่อไม่ได้
- ได้รับมรดกเป็นหุ้นบริษัท: ทะเบียนผู้ถือหุ้น เงินปันผล และสิทธิของทายาท
- ทำพินัยกรรมควรตั้งใครเป็นผู้จัดการมรดก
- ธุรกิจครอบครัว: แบ่งบทบาท ค่าตอบแทน และกติกาตัดสินใจ
ข้อตกลงซื้อขายหุ้นล่วงหน้าที่ดีไม่ได้ทำให้หุ้นถูกซื้อคืนเอง แต่ทำให้ทุกฝ่ายรู้ล่วงหน้าว่าเหตุอะไรทำให้ต้องซื้อขาย ใครซื้อ ราคาเท่าไรและคิดอย่างไร และเงินมาจากไหน โดยต้องเขียนให้สอดคล้องกับข้อบังคับและพินัยกรรมของผู้ถือหุ้นแต่ละคน
เราช่วยผู้ถือหุ้นร่างและตรวจข้อตกลงซื้อขายหุ้น ตรวจความสอดคล้องกับข้อบังคับและพินัยกรรม จัดเอกสารโอนหุ้นและปรับทะเบียนผู้ถือหุ้นเมื่อเหตุเกิดจริง เราไม่ใช่นักบัญชี ผู้ประเมินมูลค่า หรือที่ปรึกษาประกัน จึงไม่กำหนดตัวเลขราคาหุ้น ไม่ให้คำแนะนำเรื่องภาษีหรือผลิตภัณฑ์ประกัน และไม่สามารถรับรองว่าทายาทจะยอมปฏิบัติตามข้อตกลง ค่าบริการขึ้นอยู่กับขั้นของเรื่องและงานที่ต้องทำ ส่งเอกสารให้เราดูก่อน เราจะแจ้งขอบเขตงานและค่าบริการเป็นลายลักษณ์อักษรก่อนเริ่มงาน โทร 092-254-2045 หรือ ส่งรายละเอียดให้เรา ดูเพิ่มเติมที่ ธุรกิจครอบครัว และ งานเลขานุการบริษัท
คู่มือนี้เผยแพร่โดย สำนักงานกฎหมายสุวรรณวรา ลอว์เฟิร์ม — สำนักงานกฎหมายในจังหวัดขอนแก่น ก่อตั้งเมื่อปี 1986 เป็นข้อมูลทั่วไปเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายสำหรับเรื่องใดเรื่องหนึ่งโดยเฉพาะ

